Citation
Panegyrici veteres : interpretatione et notis illustravit Jacobus de La Baune ... Jussu christianissimi regis, ad usum serenissimi Delphini

Material Information

Title:
Panegyrici veteres : interpretatione et notis illustravit Jacobus de La Baune ... Jussu christianissimi regis, ad usum serenissimi Delphini
Creator:
de La Baune, Jacobus ( Editor )
Pliny the Younger
Eumenius
Nazarius
Pacatus
Mamertinus, Claudius
Place of Publication:
Paris
Publisher:
Simon Bernard
Publication Date:
Language:
Latin
Physical Description:
12 p. l., 350 [i.e. 346], 158 p. : illus., front., ports. ; 26 cm.

Record Information

Source Institution:
Auraria Library
Holding Location:
Auraria Library
Rights Management:
The author dedicated the work to the Commons by waiving all of his or her rights to the work worldwide under copyright law and all related or neighboring legal rights he or she had in the work, to the extent allowable by law.

Auraria Membership

Aggregations:
Auraria Library
Literature Collections

Downloads

This item has the following downloads:


Full Text



jfr, . M25 CCX^XV:)
4
fy


PANE GYRICI
VETERES-
INTERPRETATIONE ET NOTIS ILLUSTRAVIT
JACOBVSDE LA BA
Tuis u
CHRISTIANISSIMI REGIS*
Affjpfev AD USUM nTfrnrfrrfflP
Aâ„¢"*" SERENISSIMI DELPHINI.^
P ARI SIIS,
Apud SIMO N E M B ENA R D, via Jaeobaea, e regione Collegii Claromoncani Societatis Jesu.
M, DC EXXVI.
CVM PR 1 VILEG 10 REGIS.


SERENISSIMO
DELPHINO
JACOBUS DE LA BAUNE, SOG JESU-
ET ER VM Imperatorum laudes ab oratoribus fuorum temporum clariffmis p tas offero t, serenissime d E l p h i n e. Munus plane gium 3 quod magnorum Erincipum res


E P I S T O L H
pmclare gejlas complebitur ? & hac at cite tua tibi convenientiflimumcui vera
laudi* viam inore dienti egre in omni
genere virtutum exempla .
S||f Trajano virum paterna in populos bonitate 3 liberalitate in. homines literatos , in publicis monumentis magnificentia , fortitudine ferendis- imperii finibus^infignem- : Confiantido Magno^ Cbrijliam religio^ nis defenforem acjpropagatorem nun~ quaitifdtfi? daUdatuin / in TWddofio item Magno imperatvreinpuflitia ^probitate Rapientia y bellic
di arte pmflantijjimumDenique quas in uno T?arente tuo 6las virtmersfiles intuerihas injingu-iisjpdrjfas dilfipatafque non fine jucunditate recogn ofies^ i f 1 Parefl /^^serenissime delphine,, fub augufio nomine, tuo. apparere illud 'opmy quod-.^r in tuos ujksRegisJu(fu;


t ola;
exit in lucemeo nomine tuum ‘j
quo d tibi in veterum lau-,
dibus' odiiMhraiOfn - MuxMriparenti*, imaginem.ixhihebit.
Hujus quidem virtutes adformm^\ des-'mnfirjumtiumjatatum Herous toti orbi proponenturi v proprio quodam, jure pertinent x quia’ domeflica:: in his 'y ubicunque rint | perpetuo: contemplandis defixum^ te ejfe oportet .- harum te ad nem fingi ac formari.
Ac profe filo jam cur invitfiijfimcr P arenti tuo,purjnobisr Gallia:,
gratulemur. Nam oris illa fiiavitas y tenera adhuc frontis min Deum x. candorque animi Uterorum fludium in (iteratos viros humanitas, acres rei militaris gloriam impetus fipem fa
certijjimam x futurum olim ut paternarum amulatione virtutum non modo.


BPISTOLA.
*yetere$iUos Imperatores Jed ad felicitatem Gallia multo optatius | nobisUJd o vicum M A g mu M tus quantus efi, perfeffiijfme repra* fentes.
i Id unummihi reflat hM mea qualifcunque opera iis adjumenta effe pojjit 3 quibus ipfe aliquando longe uberiora &prafiantiora panegyricorum fuppeditabis argumenta.
L VT E TIJE PAR MIO RUM,
K A IU NbVfc M B. AttN O M. Dt. t


P RiEF A TI O
PA n e gy R l c o s duodecim , a Plinio , MaJ mertino, Eumenio ,Nazario, & Pacatoconfcri-ptos, liber ifte comple&kur - qui quidem, fi unam aut alteiam Ciceronis orationem' excipias, unica in eo ge^ nere eloquentia? apud Latinos reflant exempla. Etfi* autefii ineft in fingulis fk genus dicendi floridum» quod deleget, & altum quiddam ,vividam,e*agge-! ratum quod rapiar animos itt primis tamen Plmia-nus r quem divinum ifofejflius Sealiger appellat y fupra ceteros longe multumque eminet. 5
Varia: porrer panegyricorum* editiones extiteinifit.-Priifiayquam quidem ego Viderim, .Bfeati Rhehaniyqua£ a Froberuo j cujus typis anno Chrifti 151,0.'Bafitete excH-fii efl, Frobeniana dicitur. Hscoimiimn judicio parum fincer aefiracRhenanus ipfe operis initio profitetur le manuferiptis codicibus caruifle,, quonam collatione 'e& ditionem emendafet.Secuta eft editio Joaninis livineii,. quam is anno Clirifti 15^4. Antuerpke typisPiantiniarii^ cum ndb® publicavit. HsC etfi priore emendatiorj ad?-hue tamen muMs i-n locis corrtipta el$. Buiopoiliy?» annos focceflk ea;quamjarta» Gm*erus in lucemefe ,vcfc*A:Livii!iieflyfci Acidalii , &?f«is ipfius notis. Sedlhae fi Livrneianus cipias &mufto brevioreserant, qua&n rar eflec ,?$£; in variis^foppedirandfe Iecboml^ potiffimum veria-banmriCi^^cumfeHfiflet €latidiUs PuteantW featoP Parifierrfis vir dd$iffimus de nova editione^&gkavitf quam cmii -varus tnanulx:riptis-diligenEer collatam-:>&1


PRAE 2 A r I O. ,
Joannis M^ixC^tanjd, Hermanei Ra.|r|Lni^:rancifci Balduini, Joannis Livineii, Jufti Lipui, & Jani Gruteri notiSjaoV defLtjs Aqidaliiconjec^iH-is audiam, kein Metiri pa.iariS,anjoriani,Francifeijare-ti}Theock)ri Pulman-niA AntonijfScHon^vii j feifgue imprimis notjs
mendut-ionibus anteanonedjti§ l^euplefatam j cum^j fft proxime editurus, praematura morte ablumptus eft. Exemplmn; illud Cl cPmeani; manu exaratum anpo 1645. Aapft ^ofSUM . Non auius eflem poil tantos viros opus illud attingere , nifi & actediflet audoritas Regis s & novam quandam commentandi rationem prajl^ripfffld-tam dpdfiparmnfedgnidonei quam bedipalaud^fpAe-llans Caroliis ^andamaurieusj illuftriffimus Montauleq • rii Dux i cui quantum umv^rla Galli^. propter felicem j^reAiffmi Delphini inftitutionem , tantum ^es: litoraria debet propter > Enguine ejus in excolendis diicjplinis Uudium.
Id igitur, praedare conatus, jum. Primum, 'ut textus, quam ifferi poffet emendatiflimus; ederetur, in quo Puteanam editionem omnium meo;}tyieip accuratilli-mam jfecutus Ium, quandiii maiiifeftalabes non ap-
lWmt:V‘ ne tum quidem ab ea difc^di >-.nifi editionis , aiicu'j.us raddudu§ audoritate. Deinde ut locutionis d^cultas ^qu^ex vefboinm atit .duritate aut impeditiore litu oriri poterat, luHedis mollioribus aliis vocibus, iifque in naturalem ordinem revocatis tolleretur. Notas V-ero adjedar breves , fed tamen ejufmodi, ut- comploderentur quidquid ad lu-' eem, rebus afferendam alicujus momenti videretur.
Singulis


p KjE f a
Singulis pani?gyricis]jfinpe^afj0rum, quibus inlcripti-liint , yitam accurate a nobis per annos digeftam, nec' non deprompta fix riuberto Gbltzionujniiifiati prae-, fhchnus : Innui; panegyrici {ynopfin ad artem totam i & rerlem rerum lu b uno alpeuiii potiendam. Necomif-fcni qd® qUifqffe lqco ac^fcetnporftprimunciatu^iflB^ & quidquid ad audboris notitiam colligi nndecunque potuit,:. Ordo vero panegyricorum alius in aliis ecUr tionibus eft :niceo"cplTdcantUrordine, quo 'di£n. Denique index vocabulorum ommmri "duplex adje&us - Edi autem Sereniflimi Delphini caufa totum hoc opus a m?iufceptumefl: jjtamen vereor ne tam cferibla expfieatibtte J non tamfpfius, quam publici utilitati coniultum vbteilTe videan Namcum -ipfe-prq lingulari ipgenii perlpicacia, & pramatura eruditione tot adju~ ijientis non egeat: tum ftudiorum moderatorem betjacobum Benignum BofluefiumjEpilcojjirmCom dornienfem, qui uteHexcultiflimus omni genere db-^triaae,idemque in perlcrutandis Icriptoribus lagacifS-mus, 'quod aliicommentariorum ope yix aBequurttur, prxftare per le facile poflit.
1 CeteimniniquiBnln^ inili meritam dariffimo fiditis •doftrina: monumentis viro, Petro Danieli Huetio gra-tiafn, quantum in me eft, rependam: quiciimob prae-ftantem eruditionis & ingenii famamDelphini quoqufi inftitutiohi fuerit prarpontus, in his etiam promovendis elucuferatlonibus operam non mediocrem pofiiit.


INDEX;5
PANEGYRICORUM
't C. Plinii Panegyricus Trajano didtus;
JL Claudii Mamertini Panegyricus Maxinriano’ Augufto, p. no.
I I I. Ejuldem Claudii Mamertini Genethliacus Maximiani'Augufti, K ’
I V- Eunienii oratio pro reftaurandis Scholis., 1413.
V Ejuldem Panegyricus Conftantio, Caelari.
VI. Incerti Panegyricus Maxirttiano Conllantit no; v p. ig^
jV II Eumenii Panegyricus Conftantio Augufto.^.rot.
VIII. Ejufdem gratiarum a»fHo»Conftaritihcr> Augufto
Flarvien&m nomine. , >, i p.xi^,
IX. Incerti Panegyricus Conftantino Augufto! ^.2.31» •Xl Nazarii Panegyricus Conftantino Augufto,
XI. Mamertini pro corilulatii gratiarum adtio Juliano L' Auguftoi p. 2,5?.
i . (£?
X II. Latini Picati Drepanii Panegyricus T$ifpd§>fio Augufto. .


VITA
M. ULPII TRAJANI.
tAnno V. C. 807. Chrtfii 5 4. Claudii Imp. 14.
M ULPIUS TRAJANUS,Ul-. pius abr avo, Trajanus a Trajo paterni generis audore, vel potius a Trajano patre appellatus, nafcitur 7. Kal Julii, Italicae , quae civitas eft Tu-chtanie , vel , ut alii legunt , Turditanae Provinciae inHiipania. Quo facium ut aliqui affinitate nominis decepti exiftimarint cum Tuderti, quae urbs eft Italiae,natum.
Adhuc pjrivatus cum effet, ut ex pane*1 gyrici n. 83, manifeftum eft, Pompeiam , Plotinam duxit, fopminam prudentem Sf gravem $ quam Plinius in epiftolis appellat fanBijfimam 9 fbrorem , nt Triftanus in Commentariis hiftoricis fufpicatur , aut certe affinem Pompeii Plantae, illius AL-gypti Praefedi, quem Trajanus in epiftolis ad Plinium amicum appellat Juum. Fuit illa fortunae non nimium fidens : quae , ut refert Dio, palatium ingrefTa primum, & adhuc in gradibus canfiitens, ad multitudinem converfa : Talis , inquit , huc ingredior , qualem me exire cupio. Panegyrici yero n. 83. Quid illa fanftitM ? quid antiquius ? nonne fi Pontifici maximo eligenda fit conjux, aut hanc, aut fimilem ( ubi efi autem Jimilts i) elegerit . Quam mpdica cultu .' Quam parta comitatu ^Muamciviik incefu! Ex tat de
ea numus,cujus in altera parte puella ftans, dextra coronam lauream, finiftra pilum fine/erro praefert, Titulus ara lectitue j quo ftimihim fincera bonae conjugis de marito a Nerva adoptato laetitia fignificaretur.Ex-tat item numus alter Plotinae aras incumbentis. Titulus Ara pudicitU: quo ejus pudicitia commendaretur. Hisdc aliis Virtutibus incredibile diBu eft, inquit Vi dor ili Juliani vita, quanto auxerit gloriam Trajani , cujus procuratores cum provinciae vexa• rent * illa conjugem corripuit ; atque increpans quod laudis ejjet incuriofus j talem reddidit, ut pofiea exaftiones improbans, & detefians ,fif-cum lienem vocaret $ quod eo crefcente artus reliqui tabefcant. Nullos quidem Trajano liberos peperir Plotina , fed fuccefforem ipfi providit, Hadrianum : a quo deinde confecrata eft.
Soror Trajani fuit Marciana, fi Trifta-no credimus , M. Julii Montani uxor ,tum cum Trajanus imperator fadus eft , jam vidua, eaquefenior. Quare de novis nupr tiis ab eo tempore non cogitavit. Fuit illius Matidiae mater , cujus filia Sabina Hadrjano imperatori conjux a Plotina data eft. Qbiit Marciana ante (pxtum Trajani confutatum, ut ex fornice Anconitano
e i
/


V I
conflat: de cujus nomine Trajanps Mar-cianopolim Moefiae urbem appellavit* Ar#+ mian. I. ly.^ornand. c. 16. Eidem pro con-fuetudine Marcianales flaminicae inftitutas. Utriufque, Plgti^aB uipiisuna Marcianae , candorem concordiam , prudentiam , & in deprecando Auguftae nomine, quandiu Trajanus patris patri^-appellatio-: nem recufavit , modeftiam laudat Plinius paneg.n. 84. /
Trajani vero patrem / etu ex', familia' magis antiqua , quam clara ortum ait EutrO-pius, neque ulla in faftis ejus mentio eft, Plinius tamen multis in locis, aliique: Trajani vitas fcriptores patricium appellant,' confularem, & triumphalem, id eft, qui triumphalia ornamenta confecutusf fuerat, n. 89. Triumphum enim nemini poft Agrippam conceflum efle , obfer-vavimusinhotisad eum locum, ubi plii^f ra diximus de diferimine triumphum inter & ornamenta triumphalia. Credo is ei honos delatus, poft bellum adverfus Parthos geftum a Domitiano Corbulpnej cui Nere? duodecimo imperti- anno infignia triumphi indulfit. Tac. Annal.11.20. Primarios autem exercitus duces,ut in triumphi, fie & in triumphalium honorum partem folitos venire notum, eft. Idem, cum Vcfpafianus; an. V. C. 850. ex Parthicis, Illyricis, Ger-manicifque copiis exercitum contra Judaeos contraheret, huic fe adjunxit, in eo-que bello decimae legionis praeFeftus , uam ftrenue praefertim in. expugnatione aphae 5c Jotapatae fe geflerit,, tradit ^o-fephus de bello fud. I. 3. Quamobrem reefte obfervavit doftifli-mus Baronius Trajanum hominem externum, Nervae nullatenus affinem , neque , ut fupra diftum eft, claro admodum genere , cum ab aula procul abeflet, fin*
T A
gulari Bei providentia , quod antea Vef-pa|ano , & Tito contigerat , ideo prove-chim efle ad culmen imperii, quod adhuc puer , itidem ut illi, puniendis Judaeis operam Deo naVaflief.
Hoc loco refellendus videtur Joa. Sa-risberienfis , ,Fr. Petrarchae , aliorumquc opinio, qui ex Plutarchi ad Trajanum epi-ftola, quae pro fuppofititia ab eruditis habetur , exiftimarunt Trajani praeceptorem fuifle Plutarehum. Primum enim vix quinque annis* T ra jano aetate fu perior fuit Plutarchus , ifque fub Vefpafiano vix ul-lum habebat nomen, fi Voflio fides eft. Deinde hoc ipfo tempore jam Trajanus fub patre militabat. 'Ejus tamen confiliis femper ufiiseft: hunc, tefte Suida, confu-laribus ornavit falcibus. Atque adeo Hadrianum fucceflorem fuum ei tradidit inftituendum : cujus opera tantopere Se quod magis mirum videbatur/ Graecis literis excultus eft, ut is poftea Graculus imperator, fi Spartiano credimus, appellaretur. Cumque Hadriano Trajani cognomen, effe-t, hinc fortafle fa j$n. V- C- 8 3.9- Chr. 86; Domitiani & r atatis 32.
Trajanus, vir praetorius Hadriani tum ' decennis , tutelam gerit, ut-refert ALlins Spartianus:, qui, quo annoipraeturam gef» l ferit Trajanus., non adjecit»
i An. ff. Q. 841. Chr. 88. Domitiani at at.. 34.
Trajanum hoc anno confulem fuifler Domitiano XI V, collega tradit Cufpi-: niani anonymus. De quo confulatu nullibi praeterea mentio efi.
An.KC. 844. Chr. 90. Domitiani ii*
J at at. 37*
I Trajanus fit conful AcMio Glabrione? .collega. Is Acilius , quod notandum vi-> i detur, quinto poft anno Domitiani juffii' Leonibus primum expofitus in theatro / ab iifque minime laefus , pro Chrifto Hjgf terfe&us eft. Eufeb, Quo anno utrique fi-> gna obtigifle tradit Dio, quibus Glabrioni


M. UL P I I m
quidem mdrs. y Trajano vero' portendebatur imperium. %
An. K C. 8'4f. Chr. • 91. Domitiani ii. atat. 38.
Concedit Trajanus in Hifpaniam : nam Hadrianus eo fertur apud Spartianum hoc anno abii fle; opinor ego cum Trajano tu* .toreftio, 6t velut akero parente, ttqiio non. multo poji Romam abduBus dicitur , cum fci’-Itcet Trajanus ad Germanicum bellum a Domitiano inde cum legionibus evocatus eft. Paneg. n. 14. Nec dubito quin ille ( Domitianus ) qui Pe inter Germania bella ab Hijpania- ' ufque ut validijfimum prafi-dmrn exciverat & m
An* KC, %+o.Chr. gq.Nervaimp. 2,. at at.. 43.,
Cum Trajanus Germaniae adhuc praeef-fet, Nerva imperator propter feniumfpre-tus, erat enim fexagenario major, 8cim-par regendo imperio, nifi praeclari alicujus viri juventute & robore ejus fenedus fulciretur j afeendit Capitolium, quam modo Trajanus ad fe e Pannonia lauream mi ferat , in gremio Jovis Capitolini depoliturus ; 6c ibi ante Pulvinar Jovis, inter aras & altaria, populis nihil tale expedantibus: §luod felix, exclamavit;\faufiumque fenatui, populoque Romani, mihique fit rM. Ulpium Trajanum adopto. Quod incredibili omnium alacritate & plaufu exceptum eft; Com-prelli illico praetorianorum tumultus , quos Calpurnius CrafTus, & /Elianus Caf-perius Praetorianis praefedus cxcitarant: auda Nervae audoritas. Verumtamen violatae a Praetorianis majeftatis non immemor , Homericum illud, Dione te-fte, ad Trajanum fcripfit T misit Aetnzot iud Jtikpvct o-oiot £gAe0- n. 8. Simul filius r fimul Cafar, mox imperator , confors Tribunit ia pote fiatis, & omni» pariter & fiatimfaBus e fi. r Haec adoptio contigit Mp &al. 03;ob.
m A J AN I.
quem diem Plinius pan; n. 92. triplicigSit* dio latum appellat : jgfm pejfitnam principem abfiulit , Domitianum: dedit optimum, Nervam : meliorem optima genuit, Trajanum ad -optione- illa quafi genitum, & ad imperium evedum.
. Hadrianus lilfico miflus in Germaniam fuperrorem.adi gratulandum exercitui Germanico de adoptione Trajani. Ducis , dc Fraeftdid fui. Ita Salmafius explicait llscc Spartiani de Hadriano verba : Trajano a Nerva adoptato t ad gratvdahmem exercitus miffiis , %n: Germaniam fupermem tranflatus eft. Cafaubonus vero ffc interpretatur, ut Hadrianus accepto in Modia adoptionis Trajani nuncio, ftatim ab ipfo Prae-fide, vel ab ipfo exercitu mifTus fit Romam, qui feni Imperatori confenfum & gratulationem exercitus deferret. Ubi po* teflate a Nerva ipfi fada in Germaniant fuperiorem,quo propius a Trajano abeffer, •. fefe transferendi: vix eo pervenerat, cum de morte Nervae audit. Igitur itinere ftatim in inferiorem Germaniam ad Trajanum converfo , gratiam aucupatus laeti • adeo nuncii, Trajanum invenit apud A-* grippinam' Coloniam , ubi fufcepifTe im^ perium apud Victorem, aliolque audorc*^ dicitur.
An* V. C. 851 . Chr. 98. Nerva Trajani 44.
Trajanus fit conful fecundum., Nerva ’ collega. Nevvsr autem mortuo 6.ICal. Feb. folus imperat Trajanus; Atque inde ejus imperii anni numerantur, cum Tribuni-" tiae poteftatis tempus a xiv. Kal. Odo-' bris anni fuperioris numerentur. Atque; imperium quidem aufpicatus eft illuftri '* exemplo & pietatis in Nervamquem ftatim confecrari per fenatum voluit, & Angularis humanitatis in fenatum , ad quem fcripfit, fe nullum virum bonum nece aut ignominia aflfedurum , liti reipfa: praeftitit pan. ti. 57; Secundum confulatrunv imperator quidem , fub imperatore tameni inifti-
An. V„ C. 852. Chr. 99. Trajani 2. atat* 4f.; I
Tertium confulatum recufat pan. n Secundum confulatum recepifli, quia princeps \,&pater deferebat. At pofiquam a fi te- impeâ– *, q i if


: â– â–  : *v;r
nifummam , & cum omnium rerum , tum etiam tuipoteftatem dii tremjlulerint $ tertium confutatum recufafli,cum agere tam bonum confutem poffes. Et mox : Hoc ergo honore pri-vatis cejjiftt. Itaque contra morem ceterorum imperatorum, attero anno ab imperii mjpicio , ut Sidonius notat lib. i. ,ep. 9. confutatum ineuntium» hunc annum aperuerunt privati.
Trajanus fub medium annum ( inquit Plinius) e Germania inUrbem redux,/Elia-iiumCafperium feditionis adverfusNcrvam excitatae ducem , atque adeo iplius Nervae percuflorem ad fe evocatum puniri morte jubet. Venit ad comitia tanquam candidatus tertii confulatus. Nomen patris patriae aegre admodum fumit , quod in publicis monumentis nonnifi pofl: fextum confulatum inferi permittit. Dat populo JpcftaciiU.
An. KC. 83-3. Chr. 100. Trajani 3. at at. 46.
Cum Trajanus tertium eflet conful Cornelio Frontone collega, C.Plinius Caecilius fecundus, & Cornutus Tertullus honorarium confulatum accipiunt in men-Cem Septembrem. Ille primo confulatus fui die hanc gratiarum actionem Trajano dixit* ut fufius in vita Plinii demonftrabi-,tur.
An. V. C. 8/4. Chr. 101. Trajani .4. atat. 474
Trajanus Decebalo Dacorum regi pen di a Romanis tributa aegre ferens , traje&o per pontem Danubio impolitum exercitu, illum adoritur, & .territum ad petendam pacem adigit. Dio.
An. V. C. 8jj. Chr. ioz. Trajani j. atat. 48.
Decebalus violatis p.aeis conditionibus, ;atque adeo dete&is quas faspe Trajano ftruxerat infidiis 5 veritus ne regno amif-fo vivus infuper /ipfe caperetur , mortem fibi ipfeconfcifcit. Dio.
An. y. C. 8j6. Chr. 103. Trajani 6. at at. 49«
Trajanus mortuo Decebalo Daciam in Romanae provinciae formam redigit.
TA
An. ?. C. 817. Chr. 104. Trajani fi atat.$o.
Trajano pofl: Dacicam vi£toriam inllr-bem revertenti variarum gentium legatio-nes occurrunt, ipfe de Dacis triumphavit, & Dacicus di&us eft.120, continuis diebus magnificentilfima populo fpe&acula edidit, aedificia multa inftauravit, infignem bibliothecam, quae ab ejus nomine Ulpia. di£ta eft,excitavit. Celebrem illam columnam erigi jufiit iz8. pedes altam, ad cujus falligium per 183. gradus confcendere-tur f|lucem feneftris 43. praebentibus, quod opus o&avo tantum pofl anno abfolutum clfe, ex ejus inlcriptione patet.
tAn. y. C. 8^8. Chr. 105. Trajani %• at at. 5j.
Trajanus Armenis & Parthis bellum in~ difturus : live quod , ut ipfe dicebat, rex Armenorum non ab ipfo-, fed a rege Parthorum diadema accepifFet, five potius ut novam gloriae fegetem foris quaereret; in itinere Athenis tranfiit , nbi Ofrh6is, feu Cofrhois Parthi legatis cum muneribus fibi occurrentibus in Syria refponfurum fe efle dixit. Interim Cilicia finitimifque provinciis peragratis Euphratem flumen ponte jungit, & ad Orientis fines progreditur* Dio.
%An. y* C. 859. Chr. i q6. Trajani 9* jetat. f z.
Armeniam devi&is Parthis recipit. Par-thamalpatae vero eorum regi indignanti > quod depolitum ultro ad Trajani pedes diadema non fibi redderetur.^ commifera-tione motus imperium reddit. Eutrop.
An. V. C. Chr. in. Trajani 15. jetat. 58...
Trajano fextum confule abfoluta efl; celebris illa-Trajani columna,futurum ejus de Dacis triumphi perenne monumentum. Romae in medio Trajani foro polita efl:, ubi hodiequeextat.
An. V. C. % 67. Chr, €14. Trajani M atat. 60.
Optimus & Parthicus cognominatur. Dio.,


$fj ULPII TRAJANI.
jfit. V. C. fjfft Chr. hUMam iS.
â–  at at . 61. â– '
$
! Ingens terrae motus Antiochiam pene | fubruit. Qua in ruina plane lu&uofa, Pedo hujus anni conful cum infinitis prope aliis obrutus eft $ ipfum vero Trajanum ignotus quidam inufitatae 8c plufquam hti- 1 manae magnitudinis prehenfum manu, ex aedibus in quibus erat per feneftram eduxit : quod hyeme eontigifle refert Pera*'] *viu4. Ineunte autem vere ultra Tigrini, tranfgreflus Adiabenem amnem f Arbel* la , Gaugamela , inde Babylonem, Cte-fiphontem* M aliafque urbes expugnat. Quamobrem imperator appellatur. Confirmato ei- Parthici nomine, decernit fena-tus ,,ut quot vellet , triumphos ageret: St cum alia multa, tum vero arcum triumphalem ei erigi jubet. Ultra linum Perfidum navigabat , iturus ut divitabat in Indiam > fi junior fuifler, cum propter earum gentium quas devicerat defeiftionem regredi cogitur. Interim cum jam fenior deficere viribus inciperet, & imperiumRo-manum amplitudine fua laboraret $ Judari Cyrenenfcs omnium primi jugo excufio Romanos atque Grsecos caedunt ad cc. m. Haec ex Dione*
An.KC. S6f). Chr. it6. Trajani i Tidem Judici Cyrenenfes in Mgypto&c Cypro graflati gentilium circiter ccxl.m. caedunt. Sed St Antiochiae a Martio Tur-bone, inMefopotamia & Cypro a Quinto Lucio internecione delentur: quam in infulam appellere etiam tempeftate delatis ab eo tempore capitale Judaeis fuit. In re-belles reliquos LUcius St Maximus Duces a Trajano mittuntur. Hic praelio vi&us interiit, ille felicior Nifibim recepit, Edef-fam & Seleuciam incendit.' Trajanus autem veritus ne Parthi quoque aliorum exemplo induci deficerent , fatius elTc duxit , iaum iis regnum relinquere : atque unum ex iis fibi tamen fidum nomine Par-thamafpateh huic regno imponere* inde in Arabiam adverfus A garenos profeftus,
A garum primariam eorum urbem oppugnat. Mox tonitru , fulguribus * fuimi-i
nibus , & grandinibus qujfi coelo prb iis militante ab ejus moenibus repulfusrc infeda difcedit , St quidem vulneratus* cum ex canitie & oris majeftate agnitus Jfagittis undecunque appeteretur. Dio.
An. K C. 8 70. Chr. 117. Trajani %% at at. 61*
Parthi rege quem ’ Trajanus dederat Parthamalpate expulfo , ; jugum penitus excutiunt. Quamobrem Hadrianum con-* fobrinum , hoc anno defignatum com fulem ordinarium , in Syria eum exercitu relinquit : dum ipfe in Mefopotamiam trajicere exercitum conftituit; Sed morabo correptus iter in Italiam fleefere ne?» ccfle habuit. Quo quidem ingravefeerv-te, cum falutii fpes nulla fupereflet, haeredem adfeivit Hadrianum. Quanquam negat Spartianus Trajano fuifle unquam in animo Hadrianum adoptare , fed po tius Ncratium Prifcum, cui olim ad bellum profieifeens. Commendor, inquit, tibi? pro vinciae meae, (i quid mihi fatale contigerit. Fortafle etiam ea in re Alexandro Magno fimilis efle voluit, ut-fucceflorem nullum fibi eligeret. A. Viftor addit fuijfe qui putat rent (Hadrianum) Plotina Trajani conjugis favore imperium ejfe ajfecutum, qua viri te-Jlamento haredem illumJirmlaret. Quod qui* dem Dio a patre fuo Aproniano , qui tum Ciliciae praeerat , quique ea omnia certo noflet , accepifle fe confirmat. In primis Trajani mortem aliquot dies occultam fuifle, dum adoptio rata eflet , idque ex literis ejus ad fenatum cognitum fuifle; quibus literis non ipfe , fed plotina fub* fcripfit , quod alias faftum fuerat nun«r quam. Addit hoc ideo fa&um a Plotina St Arriano ( feu Tatiano ) quod ipfi charus eflet in primis Hadrianus * quodque non procul abeflet cum magno exercitu. Ut ut eft, Hadrianus Antiochias, ubi tum erat li? teras adoptionis'fi ve a Trajano, five a Plp* tina accipit v. Idus Aug. Poftero vero die ad Selinuiftem urbem ( Sekuciam Ifauriae vocat Eutropius ) quae urbs inde Trajano* polis appellata eft i Trajanus obit , aut morbo, ut plcrique volunt , aut , ut. ipfe exiftimabat , ^ veneno,. Uni ex omnibus imperatoribus 6c triumphus mortuo de-» cretus St fepulchrum intra Urbem datum-. Ejusrinwsin urna aurea^procurante


VITA
fdriano conditi , & imago Romam triumphali curru magnificennflirne inve , Spart. in Hadriano. Quod fpe&at ad annos Trajani, conflat primo eum obiifTe anno Chr. 117.quarto.Id. Aug. Deindeimperare coepifie an. 9 8 fexfo KaL Februarii.Denique imperafle annos 19. m. 6 diesiy. Quo vero anno natus fit, et fi difficile eft ftatue-re, ficut Ac quo aetatis anno imperare coeperit : propterca quod Eutropius 6x. m. 9. :t>. 4. Viftor. 64 Eufeb.Caffiod. Acpoft illos nofter Labbeus 6,3. m. 9. d. 4. Petav. Briet, 63. m i- d. 15 vixifle illum tradant. Hos poftremos fecutus fum.
Quod addunt de Tra jani anima Grego-rii Magni precibus ab inferis erepta., plane commentitium cuilibet videretur, nifi Joan. Damafcenus,cujus auftoritati plurimum tribuendum eft , id ipfum tanquam toti Orienti Ac Occidenti conteftatum re-, ferret. Hujus rei meminit Euchologium Graecorum , c. 19. ac Joan. Diaconus in magni Giegorii vita, ut huic rei fidem faciat, eam aliquot cx Anglicana Ecclefia repetitis teftimoniis firmare utcunque nititur. Sed quoniam non latis apparet ex quo vetere feriptore Joannes Diaconus , aut porro Damafcenus Gregorio 150.annis pofterior id fumpferit : fortafle haec opinio una fuerit ex iis quae jaftari dicuntur ab omnibus, diligentius examinatae nullum habent auflorem. Theologi quidem poft magiftrum fententiarum in 4. dift. 4f. id fi faAum eft, explicant quomodo fieri potuerit, fed utrum faflum fit, plerique eorum valde dubitant. Plura in hanc rem Ba* jronius.
Fuit Trajanus firmo , proceroque corpore , fpecie prorfus imperio digna , vulru amabili. Quod autem dotes animi fpedat, dubitari poteft utrum domi, an militiae 5 privatis, an imperatoriis virtutibus fuerit clarior. In foro affiduus , in caftris frequens : hic militaris difciplinae vindex perpetuus , illic legum defenfor comiter feve-rus , nec diftblutc clemens : utrobique bonus conful , imperator fortis , fandius pontifex, Ac talis in fuos ( ut diflitabat ille amicis nimiam ejus comitatem accu* famibus ) quales Jtbhffe imperatores privatus
ojM^/.Eutrop.Qui praetorii praefeflo gladium porrigens. Pro me, inquit, fi bene at-que est ratione imperavero, difiringes .fin mi-nus ,eo ad interitum meum utere. Dio, & Viflorv Nemo imperator bellicae laudis avidior fuit, nemo Romani imperii fines tam late propagavit. Ipfe enim ultra Ti-. grim & Euphratem progreflus. Nemo aerarii cuftos magis fedulus fuit, nemo ad locupletandum fifcum minus attentus, non minus ab aliena pecunia, quam acoe-dibus abftinens , in aedificiis, in fpeflacu-lis, in largitionibus , in conviviis publicis magnificus, parce & contente vivens do-* mi. Conflans amicus., ncc fufpicax. fta nobilitatem fovens , ut plebem non (perneret. Pius erga Deos , erga parentem mo-deftus, ut ftatuam non nifi unam alteram-ve,eamque aeream, neque in Jovis Capito-, lini templo, quemadmodum ceteri imperatores , fed in porticu tantum fibi erigi voluerit : Quibus bellicis, domefticifque virtutibus ,quam metuendus hoftibus , tam civibus fuis charuserat. A Dione, fortafle ex odio in Romanum imperatorem Graecis infito , ebrietatis Ac praepofterae libidinis notatus. Juxta Dionem Ac Vi florem pare* quidem frient ia, moderat eque eloquens : Juxta Voflium ex Prifciani loco in 6. Dacicae hi-ftoriae feriptor fuit. J uxta omnes certe eruditorum patronrus.Sdium Italicum poetam ter conlulem fecit, Plinio , & Plutarcho confutatum dedit: praecipiens Illyricis , ne quid, nili ex hujus confilio gererent. Sui-das. Illi vero Bithyniae praeterea proconfu-; latum , auguratum , arliofque honores conceffit. Ejus commendatione Suetonio jus trium liberorum indulfit. Plin. L10. epm j 9 6 Dionem Prufaeum infignem fophiftam, Ac Philofophum, cui fua eloquentia Chry-foftomi nomen fecit , ita complexus eft, j ut in currum triumphalem aflumpto has i voces iteraret : ^A* s i/tetvvt. Phi-loftratus. Celfo Jurifconfulto ftatuam erigi juffir. Ut de illo non immerito Juvenalis Sat. 7. Et fpes9 & ratio fiudiorum in Cafart tantum >folus enim trijles hac tempejlate ca-menas rejjsexit: Ac Corn. Tacitus, in prooemio * vitae Jul. Agricolae. Trajani feculum keatijftmum dixerit."Et ejus principatum uberiorem & f'ecurtor em materiam feneButis fepo-fitam*\tz in proaemio hift. Ac demum Florus in Praefatione affirmarit imperium ,quod inertia Cajarum quafi confenuerat, fatim mo-


M. ULPII
viffe lacertos, & prater Jpern omnium feneflutem imperii, quafi reddita juventute reviruiffe. Merito fane Trajanus appellatus optimus , *4it polle a in acclamationibus , & votis non optaretur princeps Trajano melior. Ac talem fe prsebuiffe dicatur, qualem vix eegreque exprimere valuerunt fummorum jcriptomm miranda ingenia. Ut , princeps in quo dii effecerant, ne quiddefideraretur. Vi&or Schotti.
Utique nihil ferme in eo defiderandum, fi Chriftianus fuiflet. Quod fi ejustempo re perfecutio contra Chriftianos commota
T R A J A N L
eft , hoc ejus procuratoribus tribuendum, qui quidem feverius ufi funt ©di&oillo, quo haeteriasfeu conventicula*in quibus ad feditiones excitandas audierat homines novitatis ftudiofos convenire ,inconfultius prohibuerat; Qua de re monitus a Plinio, tum Bithyni* proconfulc , fimul & ab eo edoctus, qua eflent morum integritate Chriftiani , ipfe perfecutionem , ut notat poft Eufebium Orofius, referiptis levioribus mitigavit.
VITA
C- PLINII C JEC ILII
S E C U N D
Anno Fi C. 815. Cherifti 62. Neronis 9.
C PLINIUS CAECILIUS * secundus Patre L. Caecilio, & matre Plinia C. Plinii majoris loro-re, nafeitur in Provincia Tranfpadana, Novocomi.
Nam quod aiunt Catullum, qui Vero-nenfis erat, a Plinio fuum appellari /. 4. tp. 17. vehementer errant : neque enim a Plinio , fed a Sentio Augurino eo modo appellatur. Veronenfes vero ultima epiflola 1. 6. dicit fuos 3 fcu quod maternum inde genus duceret , feu quod ejus urbis eflet patronus* feu propter Veronae & Comi viciniam * vel eo lenffi quo ep. i 8. I. 6. ad Sabinum Icribens, UivmanQsfuos appellat, & Catullus eptgram in /Egnatium Tranfi* padanos fiios vocat nimirum ut fuum erga Veronam affeftum exprimeret 5 feu demum ( ut ait Onuphriui Panuin. de U-luflr. Veroni) quod adoptatus ab avunculo Plinio Vcronerfi lege adoptionis, non modo ejus nomen , uti mos erat, acceperit* fed faftus iit quoque , itidem ut ille, Veronenfis.
Quod enim maiorem Plinium alio er rore Novocomciifem faciunt nonnulli ex Eufcbii loco : cujus haec verba funt ab Hieronymo Latme reddita ad annum Tra jani duodecimum : Plinius fecundus Novo-
comtnjis, orator & hifloricue infignis habetur , cujus plurima ingenii monumenta extant. Periit dum inviflt Vefuvium, falluntur illi. Nam hic de Juniore Plinio haud dubie agi, ut cetera argumenta defint , hoc unum evincit , quod omnium confcnfu major Plinius ad haec Trajani tempora nunquam pervenit. Atenim junior Plinius ad Vefuvium non periit. Sit ita fanc : fed dicen-dum cum Arnaldo Pontaco , aut librariorum errore voces aliquot excidifle : cum legendum eflet, nepos illius qui periit ; aut ab iifdem perperam additum, quod delendum effe, nec in feriptis manu codicibus reperiri teftatur Scajiger, nec parum confirmat quod Cafliodorus, Honorius, & Beda, qui hunc locum uti ab iis repertum eft , exfcripfere : haec verba non habeant. Quod autem is de quo agitur hoc loco Plinius, hifloricue appellatur : nihil hoc prohibet quominus de juniore Plinio in-telligi pbflit: cum is ipfe in elogio quod fub ejus ftatua cernitur Comi, hoc nomine donetur. Et vero hiftoriam a fe confcri-ptam teftari videtur ;cum ep. %.L y. feri-bendae hiftoriae ftudio flagrare fe ait , Sc ep. 4. / 8. Caninium docet quomodo belli Dacici hiftoria fit ab eo confcribenda: ae demum ep. 3.13* 15./. I & ep, 13.18.
i


VITA
L 9. confcriptorum a {c libellorum com-lurium mentionem facit. Fortaffe Eufe-ii hallucinatio eft Plinium alterum ab altero nori fatis diftinguentjs. Fortaffe etiam id Hieronymo a quo Eufebius lati-nus faCtus eft tribuendum , quem Plinii junioris epiftolas nunquam legifte inde colligit Joiephus Scaliger. Idque ut credat ep magis adduci fe ait, quod ante Hieronymum fimili errore Sammonicus Sere-nus deceptus fit, ut apud Macrobium Satum. 1.2. c. 1 2. videre elt. Ut ut efl , non mirum fi Plinianae vitae, quae ab imperitis Suetonio attribuitur , verus auCfcor , fe-quioris ut ait Scaliger, haud dubie feculi, atque adeo Hieronymo pofterior ;« non mirum fi Macrobius, fi nonnulli alii tan-tofumvirorum au&oritate decepti in eundem errorem impegerunt. Etfi autem in vulgaribus majoris Plinii editionibus idem error irrepfit 5 negat efle in veteribus codicibus do&iflimus Pellicerius in eo Plinio * quem ejus manu feriptis aliquot notis auCfcum in bibliotheca noftra Claro-montana fervamus. Et voro quomodo in praefatione fua Catullum fft omnes fciunt, Veronenfem , contsrraneum fuum vocat j nifi idem fuiflet Veronenfis ? Sic itaque maneat Plinium majorem Hiftoriae naturalis feriptorem Veronenfem fuiftej nunc atd Plinium noftrum Novocomenfem redeamus.
1 Cumeflet adhuc puer ad Fabium Quintilianum , & Niceam feu Niceten, ut alii legunt, facerdotem fe contulit, ut ab illo quidem eloquentiae , ab hoc philofophiae praeceptis imbueretur, ep. 6. L 6. Sic exa-dta in His ftudiis pueritia. Vix, ingrefius a-dolefcentiam a manfuetioribus mufis ad arma fe cpnferens , fuit in Syria tribunus militaris ep. kM /. \*&ep. n.l. 3*
zAn. V. C. 833. Chr.%o. Tit. 2.. a tat. i3.m
Hoc anno cum a matre dedu&us effet ad avunculum Romanae apud Mifenum claffi praefeCtum : is 9. ICaL Sept. Vefuvia* no incendio opprimitur, ep. 16. /. 6. Tum ut ipfe de fe ait ep. to. tAn. V. C. 834. Chr. $V Tit. p attat. 19.
Statim ah avunculi morte Romam redit , ad forenfes caufas, quam videbat ani- . mum ad honores viam effe tutiflimam, adjuncturus. Ita ipfe de fe 1. f. ep. 8. Undevw cejimo aetatis anno dicere caepi. Caufam, opinor, Julii, feu Junii Paftoris , de qua ep. 18. /. 1. ad Suetonium , quem ominofo" quodam fomnio a dicendo deterritum, exemplo fuo confirmat. Caufam , inquit , fufeeperam , cum mihi quiescenti vif» e(l focrut mea advoluta genibus, ne agerem ob-fecrare j & eram aBurm adolefcentulus adhuc j eram in quadruplici judicio : eram contrai potentiffimos civitatis , atque etiam Caefarise amicos: quae (tngula ex ff uter e mentem mihi , pof tam trijlefimnium poterant. Projpere cej-Jit1 Atque adeo illa aBio mihi aures hominum^ illa januam famae patefecit. Qua quidem celebritate nominis fa&um , ut & unus om«
► niumfaepe eligeretur a ftnatu, qui^ifiliCta* rum provinciarum, aliafque id genus il— luftres caufas fufeiperet: & a variis oppidis patronus optaretur.IpfeTifernii oppidi meminit ep. v. I. 4. Ita fex ferme annis in foro magna cum laude tranfa&is, primum imperatoris quaeftor , tum tribunus plebis^ fa&us ep. 16.1. 7.
zAn. Vi G. 842. Chr. 89, Domitiani 9 atat, 27.
Tribunatum excepit praetura anno antequam per aetatem liceret hunc honorem« contingere,quem magiftratum Plinius gef-fit, cum eruditi omnes in primifque Phi-' lofophi a Domitiano imperatore pelle-4»-' rcntuc.
Sub extrema Domitiani tempora , cum ? 7 Herennio Senecione advocatum datus Baeticis contra Baebium MafTam, qui eospro-conful expilarat, liberius paulo quam temporum conditio ferret loquitur. Quod' ubi audiit Nerva,qui tum Tarenti cum bd-; nis multis, tefte Bhiioftrato 1.7. exulabat, mijfis illico ad Plinium gravijfimis literis * non ei filum, verum etiam feculo gratulatus 9 cui exemplum, fic enim fcripfit, fimileantiquis contigiffet, ep. 33./.7. Ibidem Cornelium ^Tacitum fibi amiciffimum rogac Plinius/ l ut praedare illud fa&um hiRorise fuse in&*


C. P L I N I I
rat. Eadem libertate ufus in accufatione Caecilii Claflici :pro iifdem Baeticis, quos . itidem ifte Proeonful expilarat, Domitiani offenfionem incurrit. Ipfe‘ ep. 9. L 3. ad Minutianum.Cwz/>£fo£# ex hoc quantas contentiones , quantas etiam offenfas fubierimus, .dumtaxat ad breve tempus. Namfides in pra fentia eos quibus 'refiflit , offendit $ deinde ab illis tpfis fujpicitur laudaturque. Herennius vero- Senecio.; .cum Helvidii viri boni, Sc locupletis quem imperator ejus bona di repturus ter in exilium miferat ,*caufam , Tufcepiflet : reus apud imperatorem fa-,ftus a Metio Caro Domitiani liberto inter-iicitur, ep. 5* Li. ep.i1. 5. ep. 14. /. 7. Sed .& Plinius eandem fortein fubiturum fe . fuifle poftmodurn agnovit 9fi Domitianus '.diutius vixijfp..Nam, inquit, ep. 27. 1. 7.
f crinio eius datus a Garo de me libellus .inventus eftj,
An. V. C. 849. Chr. 96. Nerva 1. at at. 34».
Simul interfefro Domitiano Nerva fuccellit, omnibus, ut ait Dio, inimicos fuos accufantibus, Plinius Helvidii quem oliraftefendcrat interfeci, ultionem fuf-cipit admirabili conflantia contra Publicium Certum , qui paulo poft vulgatam JPlinii in eum orationem morbone , an moerore deceflit. Tum cum banc caufam egit rPlinius triflis erat , ut ibidem ait, nmifla recens uxore, Ve&ii Proculi privigna , de qua ep. 13.1. 9.
An. V. C. 8/0. Chr. 97.; Nerva 2.
setat. 35. *.
Eo circiter tempore Calpurniam Cal purnii & Pompeiae Celerinae clariflimce foe-minae filiam , L. Calpurnii Fabati equitis jHomani integerrimi & opulentiflimi viri neptem, ex antiqua Calpurmiorum familia uxorem duxit. Exneutra conjunge liberos a fe fufceptos efle docet ipfe Plinius /. 4» ep. 13. ad Tacitum. Ac de Calpurniae abortu dum, ut ait ille, fe pragnan-temeffepuellariter nefciret, cumipfo Fabato profocero conqueritur/. 8. ep. 10. Atque hinc eft cur jus trium liberorum per ju--lium Servianum flbi ab imperatore petierit ut;( quod ait ille de Suetonio cui idem jus ;obtinuit J ab e\ut bonitate impetraret quod fi-
I t 1 I SECUNDI.
bi fortuna malignitas denegaffet.ILa de re gratias agit Trajano ep. 2.1. ro. Ut ut eft, vixit cum Calpurnia conjumftiflrme : hujus Termonis fuavitatem , Sc ingenii venufta-tem laudat/. 6. ep. 7. eruditionem vero commendat/. 4. ep. .19. ad ejufdem ami* tam Hifpullam. Summum eji in ea acumen, fumma frugalitas : amat me, quod caf itatis indicium eft. Accedit his fiudium literarum* quod ex mei charitate concepit : meos libellos habet, lettitat, edifcit. Cum ea vixit ad Bithyniae Talrem Proconfulatum. Nam -cum eflet in Bithynia, excufat fe apud Trajanum, quod eam diplomate inftruttam dimiferit audita Fabati a-vi fui morte Romam negotiorum caufa properantem ep. 121.1. 10. fortafle tempore a Corellio viro graviflimo , & fummis magiftratibus perfuncto plurimum una cum Cornuto Ter-tullo laudatur & apud Nervam commen-rdatur. Itaque hoc ipfo anno menfc circiter decembri ,• cum magnarum in foro rerum gcftarum gloria apud bonos omnes flore<* •ret, Nefva non tam Corellii commendatione inductus, quam laudatae olim a fe Plinii integritatis & conflandae memor eum aerario praeficit una cum Tertullo.
An. V, C.853. Chr. 100. Trajani 3. setat. 38.
Nondum Plinius & Tertullus biennium in hoc officio compleverant , paneg. n. 9r. cum uterque ad confulatum , non quidem ordinarium , a Trajano promovetur.
Conful ordinarius, erat is ex cujus nomine anni fupputatio ordinaretur , id eft » cujus nomen in literis, inftrumentis, & faftis feriberetur : quique Kaland. Jani, honorem iniret. His qui honoris caufa ad aliquot menfes, aut etiam dies fufEcicban-tur , dicebantur honorarii, Turnebus ad-verf. 1.5. c. 10. in Suetonii locum de Domitiano c. 2. In fex confulatibus , nonnifi unum ordinariumgeffit. Dio vero 1. 43. hono~ rarios cdnfules, qui & minores coniules dicebantur -y a Caefare primum ait inftitutos an. V. C. 708. Itaque Plinius cum Ter-tullo Honorarius conful fufte&us eft in menfem Septembrem. In panegyrico enim gratias agit Trajano , quod confula^ui fuo attribuiflet eum menfem , quem natalis ipftus imperatoris, id eft,. ejus adoptionis


V I
dies, qui quidem in feptembrem cadebat, exornaret.
Tum Plinius agebat annum 38 Hinc ep, 8.1. 4. Utinam, inquit , ut facerdotium idem :, confulatum multe etiam junior quam ille (nempe Gicero) fum confeCutus : itafenex faltem mgenium ejus aliqua ex parte affequi pojjtm ! At Tullius anno aetatis 43.
( ut a nobis infra obfervabitur pan. 12. n. 7. not. 4.) confulatum adeptus eft.
Errant autem qui Plinii confulatum in fcquentem annum rejiciunt. Primum enim duobus poft datam aerarii praefeduram annis , conful fadus eft. Deinde Plinius panegyrici n. 60. meminit confulatus , quem Trajanus ante annum recufaflet: recufavit autem anno imperii fecundo. Loquitur etiam de quarto Trajani c.onfula-tu tanquam de re fequenti anno futura: quem ipfi quarto imperii anno delatum conftat. Reftat ergo ut tertio Trajani an-* no conful fadus hanc orationem habuerit. Accedit Onuphrii mecum fentientis audoritas. Quid quod verifimile non eft Trajanum fequenti anno expeditione Dacica occupatum huic orationi Romae in-tcrefte potuiffe/
Plinius vero habuit hanc orationem non conful tantum defignatus in quo etiam errant aliqui, fad primis confulatus fui diebus, &, ut ipfe ait, in confulatu : ABurus in Confulatu optimo Principi gratias &c fi i. ep 1. Eam autem orationem non brevem illam quidem, quomodo ad rationem loci & temporis imperatori dicere necejfe habuit, fcd, ut bono civi convenientiffi-mum videbatur, fpatiofius poftea & uberius feriptis qualem habemus comprehen-fam , tribus continuis diebus magno auditorum applaufua fe recitatam dicit /. 3, ep. 18.
An. V. C. 8yy. Chr. ioi. Trajani 5. setat. 40.
Lata lex erat d Julio Caefare, inquit Dio / 5?. inatUsanni 726 ne quis majores ma-giftratus continuos acciperet. Igitur Plinius altero poft confulatum anno in Bithyniam aBaflfaproconfule direptam pro--conful a Trajano mittitur. Quo poft longum iter tandem advenit xv. Kal, Odob ep. t8, l.io De qua mora fibi negat efje conquerendum , cum ipfi contigerit quod erat aufjbicatijfimum , imperatoris natalem , ipfo
r a
adventus fui dic ibi celebrare, 1. ro. ep/9'r. Hinc praeclaram illam, & Chriftianae religioni adeo gloriofam epiftolam ad Trajanum fcripfit, in qua homo gentilis honorificum de Chriftianorum integritate tefti-monium reddit j ep. 97. /. 10. qua epjftola indudus Trajanus data adverfus Chriftia-nos mandata utcunque mitigavit.
An. V. C. Sy6. Chr. 103. Trajani 6. setat. 41.
In ea provincia boni , ac ftrenui pro-confulls fundus eft officihm : emendavit jura , ada Baflse refeidit, priftinum Bithyniae fplendorem reftituit , refecit aedificia 5 Nicomediae aquae dudus & lacum,^ep. 47.dr ji. I 10. Nicaeae balnea & theatrum , ep. 48. /. 10. Prufae item balnea inftauravit, ep. 60. /. 10. Quibus rebus ita fibi Trajanum conciliavit, ut auguratum ac jus trium liberorum fibi , amicis vero jus Quiritium, civitatis, trium liberorum, fenatoriam , & praetoriam dignitatem impetrarit.
An. V. C. $60. Chr. 107. Trajani 10. setat. 45.
Plinius data ad Albinum epiftola ep. 10. /. 6. conqueritur quod Virginii Rufi ante decem annos extindi fepulchrum nondum efiet confedum. Et quoniam de Plinio nihil occurrit, neque in ejus epiftolis, neque ufquam alibi , quod ad pofteriora tempora pertineat : & Eufebius duodecimo Trajani anno Plinium extindum tradat ( quo loco etfi Plinium majorem fignificare videtur Eufebius , non nifi de minore tamen intelligi pofte fupra dc-monftravi ) facile adducor ut credam Plinium hoc anno obiifte.
Fuit in Plinio praeftans & amoenum in primis ingenium , incredibile difeendi ftudium , abundans variarum rerum co-gnitiq. Livii capiebatur eloquentia, De-mofthenem , fi quid feriberet ,i perpetuo habebat ob oculos , nec minus Tullii imitandi ftudio flagrabat. Quod fi acutioribus fententiis , ac metaphoris plufculum indulfit quam Ciceronis imitatorem deceret } fuit hoc illius aetatis vitium 1 quam degenerafte & ab optimo dicendi genere defcciffe identidem dolebat. Quod autem


C. P L I N I r C JCI
poeticum quid aliquando Tonat ejus di-£tio , nimirum Tua huc illum ferebat indoles: tragoediam etiam,cum efletadhuc annorum quatuordecim, elegos, epigrammata , & heodecafiyliabbrum volumen confcripfit, ut ex variis ejus epiftolis apparet. Sed nihil horum extat praeter unum Scr alterum epigramma ,ex quibus cetera ejus poemata licet aeftimare, ep 4.^ 9. / 7. Decem epiftolarum libros nobis reliquit: nec defunt qui ei librum de viris illuftribus attribuant,quem alii Suetonio, alii Cornelio Tacito,alii demum Quintiliano adfcri-bunt. Incredibili immortalitatis ftudio tenebatur,ac ingenii,literarum ceterarumque virtutum commendatione aditum libi fc cit ad Nervae Trajanique gratiam , & ad fummos quofijue magiftratus. In quibus gerendis quanta fide, integritate & pru-* dentia verfatusfit, cum ex rebus ab eo gc-ftis, tum ex Trajani ad eum literis cognofi-cipoteft. Suetonio Tranquillo amicifiimo utebatur, huicque adeo jus trium libero-18 rum a Trajano impetravit. Silium Italicum aetatis Tuae, fi Martiali credimus, poetam infignem, hominem triplici confula-tu clarum amavit, luxitque defun&um, ep. 7, /. 3. Martialem abeuntem viatico donavit , a quo elegantiflimis hendecafyllabis redonatus eft, ep. zi. I. 3. Fuit ei cum Tacito ftudiorum commercium, ep. 20. /. 7. Ambo mutuam fibi in recognofcendis ope-ri^usiradebantoperam , & forenfem laudem ita inter Te partiebantur, ut quoties aliquis in foro fingulare aliquod eloqueri-
L I I SECUNDI,
tiae fpecimen edidi flet quaereretur Tacitu* effit, an Flinius ? ep. z 3. /. 9. Denique nemo vel ingenio vel eruditione ‘hoc tempore praecelluit, quicum eo conjun&iffime non viveret. Quam opulentus cfiet I tc-ftes Thufcus ager, ep. 6.1 4. 8tep. 6.1. j. Laurentinus, ep, 17. I. z. Comenfis, cujus fontem admirabilem celebrat ep. 3 oi /, 4. facra jedes apud Tibernum fuis fumpti-bus erc&a, plures ad Larium lacum villae amoeniflimae $ quarum alteram , quod efiet humili loco, comadiam : alteram., quod in colle edito efiet, tragoediam per jocum appellabat,*/» 7./. 9. Ceterum in patriam, & amicos,fupraquam dici poteft,liberalis fuit Comenfibusin ingenuorum ingenuarum-que alimenta, quinquaginta feftertia dedit, ep. 18. I. 7. iifdem ad erigendas Novoco-mi fcholas feftertiuni undecies , ep. 13./. 4. Romano Firmo ad explendum cenfum Equeftrem trecenta millia, ep. 19. /. 1. A-grum centum millium nummum nutrici Iuae:nubcntiCalvinae in dotem centum millia , ep. 4./. z. Fabii vero Quintiliani magi-ftri fui filiae Nono Celeri Confulari viro defponfatas, dedit quinquaginta millia nummum i plut, ut ipfe ait, coUaturus, ntfi a verecundia Fabii ,fola mediocritate munufculi impetrari po(fe confideret, nerecufaret, 1. 6. ep. $2.Metilio veroCrifpo municipi fuo abeunti quadraginta millia nummum , ad in* ftruendum feornandumque /. 6.ep. 1$.
Veteres de Plinio inferiptiones , quae in editione Catanaei ejus vitae fubje&ae funt vifum eft hic apponere*


COMI IN EXTERIORE STRUCTURA Templi maximi.
C. PLINIO L. F. O. V. F. CaECILIO SECUNDO. COS. AUG. CURAT. TIBER.
MEDIOLANI IN a£DE D. AMBROSII in arca lapidea ex tabulis confradlis.
C. PLINIUS L. F. O. V. F. CAECILIUS AUGUR LEGAT. PRO PR. PRO VINCIaE. PON. CONSULARI POTE STA. IN EAM PROVINCIAM ET 1MP. C^SAR. NERVA TRAJANO AUG. GERMAN. CURATOR. ALVE ( TIBERIS ET RIPARUM ET PRaEF. aERARI. SATURNI PR.EF. aE R A RI. MlL. QUaESTOR. 1MP. SEVIR EQJJITUM TRIB. MILIT. LEG. VI. GALI.IC>E XVIR. STLIT1B. JUDICAND. ADJECTIS THERM. IN ORNATUM HS. CCc. ET HOC AM PLIUS IN TUTELAM. HS. CC. T. F. L ET IN LIBERTOR. SUORUM NOM1N. HS. XVIII. LXVI. D. CLVI. REI. INCREMEN. POSTEA AD EPULUM. PLEB. URBAN. VOLVIT PERTINERE HOC AMPLIUS DEDIT IN ALIMENTA PUERO-ILUM ET PUELLARUM. PLEB. URBAN. HS. CCC. IN TUTELAM. BIBLIOTHECAE. HS. C.
IN SEMIDIRUTA ADE D. JULIANI apud Fegium agri Mediolanenfis.
C. PLINIO L. F. O. V. F. CaECILIO SECUNDO COS. AUGUR. CUR. A L V. TIBER. ET CLOAC. URB. PRaEF. aER. MIL. QJU. IMP. SEVIR. EQ R TR. M. LEG. VI. GALL. XVIRO. STLIT.JUD. FL. DIVL T. AUG. RCELIENS.
i


ERRATA.
V jfignificat paginum. T, textum panegyricorum. I, Interpretationem. N, l'fotas* ,
PAg. z. linea 30. 77, lege 71. P. 8. N. coi. 1. lin. 2. indicio , l. judicio. P. 12. T. lin. 1'1. fi nobis, l.
fi nolis. P. 18. N. cok 1.1.24. not. 7 ,/.not. 2. ibid. coi. 2. I. ultima, habueram, //habuerant. P. ip.T. /. 6. Pyreneus| /. Pyreuaeus. P..22. N. citi. 2; /.su*pro praetoribus ,/* propraetoribus. P. aj. I. eoi. 2.1. 2. hoftrum, fi hoftium.P. 44. N. coi. l. i6.filij$. filii. P. 47. T. fi 16. omneis, /.omnes. ibid* N. coi. 1.1.1(5. fit,/.fit.P. $$, N. eoi. 1. /. ro.feribus ,fiforibus. P. 67. T. /. 6.fexies, fifextics.P. 71.N. eoi. 2,/:$. excipeperent, //exciperent. P. 74. N. cd 2.1. 14. oBftingere , fi1 obftringere. P. 9$.!!.■£" 13. poene, fi pene. P. 99.1i. col. z.k io. paranur,/. parantur P.100. /. 25. avadiendura ,7. audiem dum. P. 104. N>. cofii.fi $. Tygrim , /. Tigrini» P.107'. coi. 1./, 45. Zoximusyfi Zofimus. P. 108* N. coi. 1../. 41. affinitatus» /. affinitas, ibid^eol. 2. /.37* montis, /. mentis. P/109. N. coi. 1.1. 5. vir-* deaiitur, fi videantur,. P. no. T. /. 9.. zsl^I. ara. P.112, N* cok 2.1 6. & 7. caput fequens %l. caput "f. not. y.pan.j.n,^. not. 7. P.118.T. /.21. videtur. Indo,/. vidmir,Indo.P, 119. N. l. vivunto P. 137. N. coi. 1.. /.17.not. 3. /. not. 5. P. 140. N. eo/. 2./. 2. viftorum , /. vi&oriam. P. 144. N. cefi-1,/. ultima. Vir do&iffimum, fi vir do&ifiimus. P. 1451. N. coL 1. L ultima, reum ,/. rerum. P .157* N.-eoi. 2. //£ .ufu mei, ll uftfm ei. % 159 .-*N/eo// 2. /T.i£. not. 6 , fi not. 7. P. 163. eo/. 2. /. 44. Tum quae" fi Tum caftella quae. P. 165. I .cok x.t.\. mea, fi meae. P; 169: T .t! 16. piraric se,/ piraticae. P. 178.' i T. /. 27. ad luunt * fiadlu-unt. P. 180. N. coi. 2.1.3. Sealdim, /. Scaldim. P. ip5*T. /. 6 fidentes,//1 fidentes.% 20*. N. cok, 2,./. 9. infulae infulae. P, 210. T. /. ?. paludium, /. paludum. P. 221. T. fi: 'i, lurima ,;|j plurima. P.224. Ni coi. 1. /. 28. in fup gloriae mundi catalogo,/, inpjrooemio comment,, ad confuetudines Burgundiae. P. 235. T. 1.16. pro, fi proft/P. 237, N. coi. 2. vitro,/. viro. P. 241. T,-E 12. pro , /.proh. ibid. N. Coi.1 i. I. 11. neque, //neque. P.242. N, coi. 2.1.2. Vefuro,fi Vefulo. P.243;' Tilit7.P. z$6i N. c0fi2.fi 5. £an. 9. n , fi pan. f.r\. 18. not.* 4. P. 257.T./. 7. male,/.mali. P, 2642 TSS. coL z.l. ^.foltoroSj /. pofteros. P. 268. N< coi. 7. /. 1 r. depravafiffimum ,./. depravatiffimum. P. 81. coi. 1. l, ultima, tranfuga , /- transfuga. P". 28 2. in Synopfi. 1.17. n. 12. fi n. ii.foibid.l. i8. n. ir. //n. 12. P.28 IpJ I NDI C E. Atlutum,adj.deleadj agitabatur,^243% / 343.agmen.348:z6. adde ibid. 21. alienas r addei45:28. Alpibus.333 /.33^.alterno ^er^lege nom. ambitio,adde337: 25.amentia fubft. adde 336i-3T. amnis adde 33^:19. ampliffime /• ampliffimae. aquis adde 344:4 aras. 112. l.x\6. arte.adde 345. /. 1. artificum, adde34$ : 20. auferetur.7. aufertur, avolabat. 242 /.34.2. beatis &c. inindice. 'Elinit9lin. 10.1. 16. bona, adj legeJi^fiJ.breviflimum. 168 : i7.^/

P R I V1 L E G E R O I
fT O UT S par la grace de Dieu Roy deFrance& dc Navarrc : A m>s amez & feaux JLrfConfcillers , les gens tenans nos Cours dc Parlement, Grand Confeil, Requeftes . de noftre Hoftel, dc de nos Palais, Baillifs, Senefchaux , Pievofts ,-‘\Lieutenans, dc a tous nos amez Jufticiers & Officiers qu’il appartiendra. Salut: Ne voulant rien oublier , de tout ce<|ki peut contribuer a la bonne Education de noftre tres-cher dc tres-ame Fils le Dauphin, dc confiderant que fon avanccment dans 1’Etude des bonnes Lettres en fait une partie : Nous.avons jugp-que;rien ne luy feroit plus utile pour cela, que de luy faciliter la le&ure & f intelligence des anciens Auteurs de la Langue Latine, par des moyens plus prompts & plus commodes , que ceux dont on s’eft fervy jufquesicy, dc nous nous fommes dJautant plus portez a' Pexecution de ce deflein , que Nous avoris . compris en meme temps,; que Je public en receyroit beaucoup d’avantages. Ainft nous avons jette les yeux fur plufieurs perfonnes f^avantes > tant de noftre Royaume, que des p ais etrangers, pour travailler fur ces an ciens, Auteurs de la Langue Latine, y fai-Tanfdes Notes & des Explications qui puflent en donner 1’intelligence, fans avoir be-foin d’autres Commentaires , dc dans la diftribution qui a efte faite de ce travail $ Nous ^avons charge le Pere de l a B a u n e de la Compagnie de j e s u s , de travailler a Texplication des Panegyriques Anciens, dont il s’eft acquitte a noftre fatisfaftion; dc Torte que foniOuvrage eftant eireftat d’eftre imprime, Nous avons permis dc accorde, permettons dc accordons a Sinion Benard, Tmprimeur& Libraire de noftre bonne Ville de Paris , d*imprimer ou faire imprimer, vendre dc debiter lefdits Panegyriques Anciens avec 1’Interpretation dc les Notes dudit Pere d e l a B a u n e , dans tous les lieux de noftre obeiffance, en telles marges, tels volumes, dc cara&eres qu’il voudra, pendant le temps de vingt ans, a compter du jour quJelles feront achevees dimprimer, pendant lequel temps Nous faifons tres-exprefles inhibitions dc deffenfes, a tous Im-primeurs , Libraires dc autres perfonnes dequclque qualite dc condition q^elles foient 4’impfimer ou faire imprimer lefdits Panegyriques Anciens, Tous pretexte d’augmen-tation, corr-eftion, ou autrement, en quelque forte dc maniere que ce foit, yendre ny .debiter iqeux fans la permiflion dc confentement dudit Benard, ou de ceuxqui auront ,droitde luy, a peine de troismillivres d’amende, applicable un tiers a Nous , un tiers h PHofpital general, dc l’autre tiers audit Benard, confifcation des Exemplaires contre-faits, & de tous depens , dommages dc interefts au profit dudit Benard. A condition jakA feramisdeux Exemplaires defdits Panegyriques en noftre Bibliotheque publique, un en celle du Cabinet de nos Livres en noftre Chafteau du Louvre, dc un en celte, de noftre tres-cher dc feal le fieur Daligre, Chevalier, Chancelier de France , avant que deles expofer en vente, a peine de nullite des preftntes. Du contenu defquellcs vous mandons faire jouir dc ufer ledit Benard ou. ceux qui auront droit de luy, pleinement Jdc paifiblement, ceflant dc faifant cefler tous troubles & empefehemens au contraire. Voulons qu’en mettant au commencement ou a ia fin defdites CEuvres, une copie, ou Extrait des prefentes , elles foient tenues pour bien & deuement fignifiees a tous ceux qu’il appartiendra: Car tel eft noftre plaifir. Donne a faint Germain le dix-feptieme jour d'Avril, Pan de grace 1676. Et de noftre Regne le trente. Signe , Par le Roy en fon Confeil ,de la Baune.
Regiftre fur le Ltvre de Ict CommunautS des Libraires & hnprimeurs de Paris , ce pre-fnier QBobre 1676. f urvant Ve-rfrreft du Pariem mt du %. Acheve d‘imprimer pour la premiere fois le 33. Novembre 1676-Les Exemplaires ont efte fournts.
TYPIS THEODORICIANI.
LE


C PLINII SECUNDI
‘NOVOCOMENSIS ‘PANEGYRICUS
'TRAJANO AUG DICTUS-
N O T M,
Ovocomenjis.'] No-vocomum fiyeNo-vum Comum Ita liae Tranfpadanse civitas in lnfubria ad lacum Larium, Comum primo di-€ta y ac poftejus inftaurationem , Noyo-comum j hodie Como,
2. Panegyricus. ] Subauditur fermo. Panegyricae orationes primum di&ae funt, quae habebantur in Panegyri; id eft in ludis ac celebritate totius Graeciae : Sed poftquam ejufmodi orationum confue-tudo exolevit : quaecunque in laudem principis , aut etiam cujufvis privati hominis , live in fenatu , fi ve in aliquo alio nobili confeftii fierent, di&ae funt Panegyricae. Imo fi Tullio & Quintiliano credi* mus,fuafiones ipfae , & quaecunque oratio ad delegationem comparata abeflet a civili ftrepitu/Panegyrici nomen obtinuit. Haec quidem oratio gratiarum aftio dicenda potius videtur : tum quod Plinius ait n. 4. Senatufcmfulto fartcitum fuifle, ut fub titulo gratiarum agendarum hujufmodi orationes haberentur 5 tum etiam quod Aufo-nii ad Gratianum principem pro accepto
item cbnfulatu oratio , infcripta eft non Panegyricus, fed gratiarum a&io. Ut hic tamen Panegyricus dicatur , facit cum Apollinaris Sidonii au&oritas , tum quod antiquae omnes, ac novae editiones hanc infcriptionem habent.
3. Trajano Augujfo diBusS]kb O&aviano Caefare,qui omnium \>i\m\\sAuguJlus cognominatus eft , invaluit deinde confuetudo, ut ceteri imperatores dugufii dicerentur. Mos autem fuit apud Romanos ftante re-publica, ut novi magiftratus populo fta-tim gratias agerent. Ita referunt, Plutor * chuf in Mmilio : Tullius initio || Agraria* Verum poftquam imperatores traxerunt ad fe jura populi pene omnia, atque in primis creandorum confulum : tum gratiarum aftiones,quae antea populo fieri fo-lerent j fibi ab iis quos confules feciflent fieri voluerunt : fatto , ut ait Plinius n. 4. ea de re fenatufconfulto: cujus quia nufquam alibi, quod fciam, mentio^eft, quo tempore faftum fit, incertum eft. Igi -tur Plinius a Trajano imperatore conful una cum Corriuto Tertullo defignatus, ut huic five confuetudini, five fenatufconfulto fatisfaciat, hac oratione Trajano ia fenatu gratias agittj
A


SYNOPSIS PANEGYRICI.
IN EXORDIO. Primum, reddit rationem cur initio deos precetur: quod hac inftituta(it a majoribus confustudo, quam nemini aitpotius quam(ibi ob -fervandam, num.i. Quia confutem decet religio> quia laudat optimum principem, qualis Deorum munus efl, n.z. Quia imprimis Trajanus a diis datus, cujus adop • tio ante Jovis pulvinar in C apitolio faBa. Deinde offendit hanc laudationem non tam ut principi ferviliter obfequatur afe fufceptam, quam ut fenatufconfultopareat; ut que buni principes, qua facere debeant, in laudatis Trajani virtutibus reco-gnofiant. Quare abeffe oportere adulationis fufpicionem• Haret in commendatione ejus humanitatis, n. 3. Hucufque exordium. Distributio videtur hac effe. I. Eita Trajani publica. 11. vita ejufdem privat a laudatur, n. 4.
I. Par s. Univerfas Trajani laudes primum ponit fub uno afpeBu quas po -flea figillatimperfequatur. Adoptatur a Nerva, n. 5. Ouam gratus erga eum fuerit, n 10. Ouam metuendus effet hoftibus , n. 12. Ouam carus & venerabilis militibus fuis 5 n. 13. TraduBa in bello prima ejus pueritia, n, [4. iam tum fign a dedit viatoriarum ab eo referendarum. Plinius quafi vaticinans triumphum def-cribit, n. if. Trajanus difciplinam militarem emendat, n. 18. T^omam redit, n.
20. Patris patria appellationem accipit a/enatu, n. 2t. Defcribitur placidus ejus reditus, n,22. Romam reduxprimum tributa remittit: congiaria, donativa, ali* menta dat,n. 2 5 .Ubertatem in Urbem invehit,n. 28. Inde zAZgyPti fierilitatifuc-currity n. 30. Ludos dat populo, n. 33. Delatores punit, n. 34. Ticefemale tributum temperat, n. 37. Tefamentis fecuritatem inducit, n. 43. Bonis & maxime nobilitati favet, n, 4 4. Cenfiris nomen recufat, n. 45. Liter arum fludia promovet : honorem dicendi magijlris habet. Ejus comitas & humanitas, n. 47. In publicis adificiis ejus magnificentia, domi frugalitas, n. 5 o. Tanto major ceteris imperatoribus , quanto illis modeftior, n. 52. Secundum confalatum admittit fub Nerva, n. 56. Ouo mortuo, jam fui juris falius, tertium recufat, n. 77. Exoratus tandem a republica eum fufcipit anno fequenti,fervatis tamen quafi in privati hominis ekBione comitiorum legibus, n. 59. In tertio confutatu nobiles viros promovet ad magiftratusi maxime quos provincia commendarent, n. 69. Ouam fuerit comis in candidatos j in cives, n.77. Quas acclamationes modeflia meruerit, n. 74. Ajfiduus inforo, ibi omnes boniconfulispartes agit, 11.76. Rogatur,ut quartum confutatum accipiat, n.77. QtficquidJupererat ab reip,rebus otii, non luxu aut defidia confumiiyfid venatione csterifque corporis exercitationibus impendit, n.8t.
11. Pars. HaBenus qualis in imperio fuerit : nunc qualis in privata vita. Laus Plotina Trajani conjugis , Marciana fororis , quas exemplo fuo infli-tuit, n, 84. QjiantaeJfet is colendis amicitiis ejus conflantia, n. 8 5. Quanta ip -fius procuratorum integritas, n. 87. Neque libertis plus quam par effet tribuit: ob qua omnia merito dicitur optimus a fenatu, n. 8 8.
In pine. Compellat Nervam & Trajanum patrem; quibus de filii virtutibus gratulatur, n. 89. Jenatores; a quibus dicenaimunusfibi impofitumerat, n. 90. Trajanum imperatorem ; cui & pro fe & pro collega gratias agit, n. 91. (fu-flodes impem deos,pracipue Capitolinum Jovem, quem orat pro aternitate imperii m principis ,'n. o 4. Iterumjenatores> quibus obfsqmum efl reverentiam pol-


PANEGYRICUS
TRAJANO DICTUS.
I. TjEne ac fapienter ,* Patres Conlcripti , majores inftituerunt , ut JL/rerum agendarum , ita dicendi initium a precationibus capere : quod nihil re<5te, nihilque providenter homines, fine deorum immortalium ope, confilio, honore1 auipicarentur. Qui mos cui potius , quam confuli ? aut quando magis ufiirpandus colendufque eft, quam cum impe- f rio fenatus , au&oritate reip. ad agendas optimo principi gratias excitamur ? Quod enim pr^eftabilius eft, aut pulchrius munus deorum , quam caftus , & fandus, & diis fimillimus princeps } Ac fi adhuc dubium fuiflet, forte caftique redores terris , an aliquo numine darentur : principem tamen noftrum liqueretJ divinitus conftitutum. Non enim occulta potcftate i# fatorum, fed ab Joveipfo coram ac palam repertus, eledus eft. Quippe ^inter aras & altaria, f eodemque loci , quem deus ille tam manifeftus ac praefens, quam coelum ac fidera infedit. cQuo magis aptum piumque eft, te , jupiter7 optime , antea8 conditorem, 9 nunc conferyatorem imperii noftri precari, ut mihi digna10 confule,11 digna fenatu , digna principe 1$
N o T JE»
1. TVyAtref confcripth ] Senatores pafrv/
I difti funt: vel atate,ut ait Salluftius, erant enim feniores , -vel fimilitudine
Nam eam reipublicae, quam patres fuae familiae , curam habebant. Confcripti vero primum dicebantur i j, qui, ut certum numerum explerent, ad alios afcribebantur : po-ftea uno & eodem nomine omnes aeque fenatores, didi funt patres confcripti.
1. Aufpicarentur. ] Id moris erat apud veteres, ut nihil ferme nifi deos precati , atque adeo captatis aufpiciis, inciperent. De qua confuetudine videri poteft Tullius pro Rabirio. & 2.de Divinat.& Valer.Maxim. 1.2. c. 1. Atque hinc fadum eft ut, aufpicari, dixerint proiwr/p^.Aufpicari autem, feu au-Ipicia confulere^ eft aves, aut potius avium volatum infpicere.
3. Divinitus conftitutum. ] De hac Trajani ele&ione, diximus in ejus vita.
4. Inter aras, <& altaria» ] Differunt. Ara enim diis fuperis, aeque Sc inferis j ^Altaria vero diis tantum fuperis confe-crabantur. Sic Seryius in illud Virgilii Ecl. 5'. ^4. En quatuor aras 1 *cae duas tibi, Da fhtii, duo f te altaria Phoebo»
5. Eodemque loci. ] In Capitolio.
6. Quo magis. ] Deorum invocatio eft, qua non poetas tantum, fed & oratoreS uti folere, docet QuimiL inpr 7.Optime.] Ant.Schonovius ex veteri codice addit maxime: itaque eft in edit. Lug-dunenfi.
8 . Conditorem. ] Annon R omae conditor Romulus ? fane : fed eo fenfu id intelli-gendum eft, quo apud Virgilium JE. n. 829. Jupiter dicitur rerum repertor j licet alii quoque dii multarum rerum ufum invenerint. Quia nempe nihil ejufmodi fit fine Jovis ope atque confilio.Quid quod Romae conditor dici poteft, qui ejus conferva-* tor fuerit, cum Romuli fugientem ftitit exercitum i
9. Nunc confervatorem.] Poftquam fprer to propter affe&am aetatNem erva , nutans eam ob rem imperium ad Trajanum per fummam bonitatem tranftulifti.
10. Digna confule. ] Plinium fuifte tum confulem, cum hanc orationem dixit, in ejus vita oftendimus.
11. Digna fenatu. j Quem intueor. Um» de patet orationem hanc habitam in fenatu.
A \y


4 C. P 11 N 11 PANEGYRICUS contingat oratio : utque omnibus , quse dicentur a me, libertas, fides * veritas conftet: tantumque 1 a fpecie adulationis abfit gratiarum adtio mea, quantum abeft a neceflitate.
II. Equidem non confuli modo , feci omnibus civibus enitendum y reor , ne quid de principe noftro ita dicant, ut idem illud *de alio dici potuiffe videatur. Quare abeant ac recedant * voces illas, quas metus exprimebat. nihil3 quale antea dicamus, nihil enim quale antea patimur, nec eadem de principe palam, quas prius, praedicemus: neque enim eadem lecre-to loquimur , quae prius. Difcernatur orationibus noftris diverfitas ternio porum, & 4 ex ipfo genere gratiarum agendarum intelligatur, cui quando fint a<5tae : nufquam ut deo .nunc, nufquam ut numini blandiamur. fNon enim de tyranno, fed de cive,6 non de domino, fed de parente loquimur. Unum ille fe ex nobis, & hoc magis excellit atque eminet, quod unum ex: nobis putat:7 nec minus hominem fe, quam hominibus praeefle meminit. *5 Intelligamus ergo bona noftra, dignofque nos 8 illis ufu probemus : atque identidem 9 cogitemus, fi majus principibus praeftemus obfequium , qui fervitute civium , quam qui libertate laetantur. Et populus quidem
N o T 1E.
n. A fpecie adulationis. ] A fufpicione adulationis. Nota hujus loci artificium: a-molitur a fe quantum poteft adulationis fulpicionem.
i. De alio dici. ] Martial. 1. io. Ep. 72. de,Trajano. Hoc fub principe, fi fapis, caveto verbis Roma prioribus loquaris.
i. Voces illae. ] Adulatoriae.
3. Qjiale antea. 2 Sub Nerone, Domitiano , ceterifque malis principibus.
4. Ex ipfogenere. ] Ita emendarunt hunc locum Lipfius, & Gruterus: fenfus vero eft. Ex hoc gratiarum agendarum genere intelligatur , cui principi, & quo tempore fint a£lae gratiae. Nullo hujus orationis loco ipfi , fic tanquam deo, adulemur. Si quis tamen malit, textum , uti- legitur in aliis editionibus , hunc repraefento. Cui quando fint hafienus ut deo, nunc nufquam ut numini blandiamur.
f. Non enim de tyranno. ] Confert Trajani humanitatem , cum Domitiani arrogantia : Neque enim bonum virum proprie , & copiofe laudari fine virtutum j nec improbum notari ac vituperari fine vitiorum cognitione fatis infigniter atque afpere pojfe, teftatur Cicero 2. de Orat. 349. Tyranni autem vox in bonam partem accipiebatur pro quocunque rege. Unde illud dEneid. 7. 2.66. iars mihi pacis erit dextram tetigi fe tyranni»
Senfim tamen abiit nomen illud in invidiam, ut violentum dominatorem figni-ficatet.
6. Non de domino. ] Appellationem iUam odiofam Augufius exhorruit. Suetouius. Sic etiam Tiberius cuidam fe dominum vocanti fuccenfuit , vetuitqne ne hoc deinceps nomine compellaretur. Non ita verecundus fuit Domitianus, qui dominus, & quod extremae dementias tR + deus appellari voluit. Hanc Trajani modeftiam / nomen illud Domini averfantis, notat Martial. ). io. Ep. 72. Frufira blanditiae venitis ad me, attritu mifer abiles labellis. DiBurus dominum, deumque nonfum : jam non efi locus hac in urbe vobis, non efi hic dominus /fed imperator.
7. Nec minus hominem fe. ] Ablimiljs Alexandro , qui fe Jovis Hammonis filium haberi : Augufto, qui fibi Flamines decerni : Caligulae, qui deorum ftatuis caput fuum imponi: Neroni, qui Apollo dici? Domitiano, qui dominus , deufque appellari voluit.
8. lUisufu.j Id efi, utendo, ut par eft,his bonis, haud indignos nos iis efle oftemj damus. In aliquot editionibus eft illius ufu.
9. Cogitemus ,jt+ ] Si pro an. TerenW Heauts 1 3- Vjfam (i domi eft. Properti 1. nb Illa mihi referat, fi nofiri mutua cura efi. Ho-


T R A J A N O DIC T U S. 5
Romanus ^dileftum principem fervat, quantoque paulo afite 11 concentu ^formofum alium hunc fortiffimum perfonat : quibufque aliquando clamoribus •fgeflum alterius, & vocem; hujus pietatem,X) abflinentiam , 16 manfuetudinem laudat.Quid nos ipfi l divinitatem principis noftri, an humanitatem., temperantiam, facilitatem, ut amor & gaudium tulit / ce^ lebrare univerfi folemus ? Jam quid17 tam civile, tam (enatorium, quam illud additum a nobis 18 Optimi cognomen ? quod ^peculiare hujus & proprium, arrogantia priorum principum fecit. Enimvero20 quam commune , ? quam ex sequo , quod felices nos, felicem illum praedicamus , al-ternifqUe votis , haec faciat, haec audiat, quali non di&uri , nifi fecerit, comprecamur ! Ad quas ille voces lacrymis etiam, ac multo pudore fuffun-ditur. Agnofcit enim2rfentitque “fibi, non principi dici.
III. Igitur quod temperamentum omnes in a illo fubito pietatis
I N T E R P R E T A T I o.
a In repentino illo acclamationum noftrarum aflu.
N O T iE.
rat.l. 1. Ep. 2. Infpicejipojfum donata reponere latus. Livineius ex Cufpin.codice legit, Cogitemus quam Jit indignum fi &c.
10. DileBum principem. ]Lege cum Li-i pfio dileBum principum fervat. Id eft, populus quidem Romanus icit apte difcernere , quibus principibus , & quanta laus debeatur. ] $ ''
j iif-Concentu. } Bene admodum plau-fus'ille concentus dicitur, Nam, ut ait Ta-cit. Annal. 16. 4. Inplaujibus illis theatralibus , plebs certis modis, plaufuque compojito ferfonabat. Fuit haec ars malorum imperatorum^ atque in primis Domitiani, ut robu-ftos quofdam juvenes ad plaufum fibi dandum certis in theatri partibus difponereti
12. Formofum alium. ] Domitianum pu ta , quem pulchrum ac decentem fuijfe , ait Suetonius.
15. Hunc fortiffimum. ] Robuftiftimum. | De Trajani robore Dio & Fiftor.
14. Geftum alterius, & vocem. ] Neronem intelligit, qui in arte hiftrionica exer-citatiflimus vocem fuam divinam dici, & fceleftem volebat: Sueton.
iy. AbBinentiam.] Abjlmebat abaliena pecunia, non minus quam ab magnis cadi-bus- Dio.
16. Manfuetudinem. J Notum illud Au-fonii epigramma. Comis hic in cives Trajanw. at^hojhbus afper, &c. Amicis eum culpantibus f quod nimis erga omnes comis effet,
refpondit, Talem fe imperatorem ejfe privatis5 quales ejfe fibi imperatores privatus optaf-fet. Eutrop.
17. Tam civile.] Tam dignum bono cive.'
1 S. Optimi cognomen. ] Si Dioni, Zona-rae, & veteribus numis fides eft, cognomen illud non ante fuba&am Armeniam Trajano additum eft: hoc eft,anno ejus imperii nono. Quid ergo ? utrumne errarunt illi, an nofter Plinius? Conciliari poterunt, fi dicamus j hoc quidem anno Optimi cognomen ei a fenatu inditum j verumta-men non ante Armeniam fuba&amin titulis fuifte ufurpatum.
19. Peculiare. J Adeo ut ad Valentiniani ufque tempora imperatoribus 'acclamari folitum fit : Felicior Augufto» Trajano melior. Eutrop.
20. Quam commune. ] Quam communis j eft & illi, & nobis felicitas, quam praedicamus ! Felices nos, quod hunc imperatorem habeamus. Felicem illum , quod tot tantifque ornatus fit virtutibus, Idque al-tematim aptamus : Hae faciat, qualia huc ufque fecit. Hac audiat» qualia hucufque 9 nobis audiitj nempe laudes, quas pro con-eefta nobis ab humaniflimo principe libertate , non daremus; nifi iis dignus eflet.
21. Sentit que* ] Forte inducenda eft ilia vox.
22. Sibi, non principi. JSms virtutibus» iUpnprijftcipis dignitati,
A iij


6 C. PLINII PANEGYRICUS
calore fervavimus , hoc Unguli quoque meditatique teneamus : fciamuC* que, nullum elle neque fincerius , neque acceptius genus gratiarum, quant quod illas acclamationes aemuletur, quae fingendi non habent tempus. Quantum ad me pertinet laborabo, ut orationem meam ad modeftiam 5 principis moderationemque * fubmittam , nec minus confiderabo1 quid aures ejus pati poffint, quam quid virtutibus debeatur. Magna & inufi-tata principis gloria, cui gratias adhirus, non tam vereor, ne me in laudibus luis parcum, quam ne nimium putet, haec me cura, haec difficultas fbla2 circunftat. Nam merenti gratias agere, facile eft, Patres Confcripti. io 3 non enim periculum eft, ne cum loquar de humanitate,+ exprobrari fi-bi fiiperbiam credat; cum de frugalitate , luxuriam ; cum de clementia, crudelitatem ; cumdeliberalitate, avaritiam; cum de benignitate, livorem; cum de continentia, libidinem ; cum de labore, inertiam; cum de fortitudine , timorem. Ac ne illud quidem vereor , ne gratus ingratufve ijf videar, prout fatis, aut parum dixero. Animadverto enim etiam deos ipfbs, non tam accuratis adorantium precibus, quam innocentia & fan<5Utate lae* tari: gratioremque exiftimari, qui delubris eorum puram caftamque mentem ; quam qui ^meditatum carmen intulerit.
IV, Sed parendum eft/fenatufconfulto, quo ex utilitate publica pla-20 cuit,ut confulis voce, fub titulo gratiarum agendarum» boni principes quae lacerent recognofcerent; mali, quaeraedre debererit. id nunc eo ma-gis lolenne ac necelianum eit, quoa parens nolter2 privatas gratiarum a&iones cohibet & comprimit: interceffurus etiam publicis ,fi permitteret fibi vetare, quod fenatus juberet. Utrumque,Caefar Augufte,mo-derate, & quod alibi gratias agi non finis: & quod hic finis.3 Non enim a te ipfo tibi honor ifte, fed ab agentibus habetur. Cedis affedfcibus noftris, c ncc nobis munera tua praedicare, fed audire tibi necefle eft. Saepe ego me-cum, P.C. tacitus agitavi, qualem quantumque efle oporteret , cujus Interpretatio.
b Deprimendo accommodem. » ficia, fed tu eorum praedicationem audire»
c Neque neceffe habemus laudare tua bene- )
N O T .iE*
i. Quid aures ej$u. ] Teretes & religiofas, mihi funt omnia incommoda. Tullius offi x. quae quidquid affentatorium eft, refpuunt.
Sic Horat. de Augufto Serm, |H Cui male fipalpere, recalcitrat.
i. Circunftat. ] Urget, premit.'
3. Non enim periculum eft. ] Quam fcite velut aliud agendo virtutes Trajani omnes enumerat.
4. Exprobrari ftbi. ] Ut mali principes qui, dum laudamur, fua fibi vitia tacite exprobrari, ac fua ulcera illo fale defricari, aut fufpicantur, aut fufpicari debent.
/. Meditatum carmen• ] UclHtikcSc fumi-tur, ut in Terent. Phgimione. Meditata
| n. 4. Leviora enim funt ea, qua repentino ali« quo motu accidunt, quam ea, qua meditata, & praeparata inferuntur. Qvid. Metam. l o|. Verba meditata componere.
1. Senatufconfulto. ] Quandonam factum fit, nullibi, quod fciam, proditum eft. FortafTe fub Augufto, qui multa nova in remp. induxit.
a. Privatas:. ] 'A privatis hominibus fa- 3. Non enim a te ipfo. ] Non enim aucu-dc auafi emendicas hunc honorems


T R A J A N O D ICTU S, t, 7
ditione nutuque maria, terras, pax, bella regerentur: cum interea fingenti formantique mihi principem, quem u aequata diis immortalibus poteftas deceret, nunquam voto faltem concipere fuccurrit fimilem huic, quem videmus. jf; Enituit aliquis in bello, fed obfolevitin pace :alium toga, fed non & armahoiieftarunt: reverentiam ille terrore , alius amorem humani- 5 tate captavit: ille quaefitam domi gloriam in publico , hic in publico partam domi perdidit: poftremo adhuc nemo extitit, cujus virtutes * nullo vitiorum confinio laederentur. At principi noftro quanta concordia,quantufque concentus omnium laudum, omnifquegloriae contigit! nihil feveritati ejus hilaritate, nihil gravitati {Implicitate , nihil majeftati humanitate detrahitur. 1^ Jam firmitas/jam proceritas corporis, jam honor capitis , & dignitas oris; ad hoc, aetatis 6 indeflexa maturitas, nec fine quodam munere deum 7fefti-natis fene<5fcutis infignibus, ad augendam majeftatem ornata casfaries, nonne longe lateque principem oftentant ?
V. Talem elfe oportuit, quem nonf bella civilia, nec armis opprefla 1$ re/publica , fed pax & adoptio, & tandem exorata terris numina de-diflent. An fas erat nihil differre inter imperatorem, quem homines, & quem dii feciflent ? Quorum quidem in te,Caefar Augufte, judicium & favor, tunc ftatim * cum ad exercitum proficifcereris, & quidem iriufitato
I N TE RPR E T A T I O.
a Dignitas par deorum immortalium poteflati. b Nulla vitiorum affinitate corrumperentur*
â– NoT.dE.
Fed is pene tibi invito offertur.
4. Enituit aliquis in bello. ] Sudant hic "Plinii interpretes omnes , ut myftdrium in his vocibus aliquod deprehendant: quas aMi, de Annibale j de Mario alii , alii de alio intelligendas volunt: quorum argutam peripicaeiam etfi non vitupero, pace tamen illorum dixerim , merum hoc efle fchema oratorium. Hunc locum , quemadmodum Sc multos alios , quos referre abftinebo l|g magnus Plinii imi tator Claudianus, qui trecentos poft annos vixit, tranftulit in poema de Stiliconis laudibus 1. 1.18. Quem vultus honejlat, de-decorant mores : animus quem pulchrior ornat, corpus defiituit... quafparguntur in omnesjn te tnifta fluunt, qua divifa beatos efficiunt, colle fla tenes &c.
y Jam proceritas corporis. ] De procera Trajani flatura Martialis, Dio , Suidas , & aliiV'.
6. Indeflexa maturitas. ] Matura setaS", quae tamen careat fenedutis incommodis;: flexa enim aetas dicitur, quae vergere, & inclinari incipit.
7. Feflinatis feneflutis infignibus. ] De calvitie id interpretatur Rayanus. At properata calvities,11 Ariftotelem audimus , vitio potius, quam laudi vertenda : quod fere fit intemperantiae argumentum. De canitie potius, cum aliis interpretibus id in-telligam. Nam Tacitus Imp. apudVopif-cum : Trajanus , innuit, Jenex ad imperium venit. Non fenex, inquit Cafaubonus in hunc locum, fed fenili fpecie j erat enim, canus* Qua in re etfi Cafaubono^aflentior; rifum tamen movit lepidus error Livineii qui , ut probet Trajanum natum annos 44. canum fuifle , Xiphiljni locum affert, Trajanum ex canitie fuifle agnitum in expeditione contra Agarenos, quaip fufee-pit fexagenario major. Unde nec mihi, nec fapienti cuivis fat re&e videtur inferri pofle , tum canum eum fuifle , cum annum tantum 44. attigiflet.
I. Bella civilia. ] Auguftum puta, qui cunfla bellis civilibus f e(fa nomine principis Jub imperium accepit. Tacit. Annal. 1. cap.
J4<
1. Cum ad exercitum» ] A Domitiano in


8 C. PLINII PANEGYRICUS indicio * enituit. Nam ceteros principes aut4- largus eruor hoftiarum, aut J finifter volatus avium confidentibus nunciavit: tibi afeendenti^de more Capitolium, quanquamnon id agentium civium clamor, ut jam principi occurrit. Siquidem omnis turba quas limen infederat, ad ingrefliim tuum I foribus reclufis, illa quidem ut tunc arbitrabatur deum, ceterum, ut docuit eventus , te confalutavit imperatorem. Nec aliter a eundis omen acceptum eft : nam ipfe intelligere nolebas.7 Recufabas enim imperare ; rc-cufabas,quod bene erat8 imperaturi. Igitur cogendus fuifti. Cogi porro non poteras, nifi D periculo patria?, mutatione reip. Obftinatum enim tibi non £0 fufeipere imperium, nifi fervandum fui fiet. Quare ego illum ipfum furorem 10 motumque caftrenfem reor extitifie,quia magna vi magnoque terrore modeftia tua vincenda erat. Ir .Acficut maris coelique temperiem turbines tempeftatefque commendant ; ita ad augendam pacis tuse gratiam , illum tumultum prseceflifle crediderim. Habet has vices conditio mortalium, ut 15 adverfa ex fecundis, ex adverfis fecunda nafcantur. Occultat utrorumque
N O T /E.
Germaniam inferiorem legatus eonfularis mifliis, ut notat Ltpfius.
3. Inufitato indicio. ] Livineii editionem fequor. In aliis enim abeft indicio.
4. Largus eruor horiarum.] Alludit, Ut Cafaubonus putat, ad id quod Suetonius ait de Augufto c. $ f. Ei immolanti duodecim fe vultures ojlenderunt, & omnium viBimarum jecinora replicata paruerunt. Quod omnibus vifum eftjcertum futurae illius magnitudinis Omen.
j\ Sinifier volatus. ] Felix. Qui enim nobis finifter, dexter eft ratione deorum habita , proindeque & felix. Sic Virgilius Ain. x. 693. Intonuit lavum. Quanquam finifter faepe quoque fiimitur pro infelici. Sic Virg. Ecl. x. 16. Si mens non hevafuijfet. Videri in eam rem poteft Plutarchus de quaeftioni-bus Romanis.
6. De more. ] Ituri olim in provincias eum aliqua poteftate veniebant in Capitolium , quo Jovi Qpt. Max. vota nuncuparent. Ibi autem praeter Jovis Capitolini fta-tuam , colebatur etiam fimulacrum Jovis imperatoris. Quod , ut ait Tullius Verr. 6. 114. a Tito Quin&io Flaminio , e Macedo nia, vel, ut aflerit Livius, a T. Quin&io Cincinnato Praenefte allatum, inter feliam Jovis & Minervae collocatum eft. Ergo Trajano, juxta hunc morem, antequam legatus iret in Germaniam,Capitolium ingredi ente i turba, quae ibi frequens aderat,
falve imperator exclamavit. Quae falutatio ad Jovem imperatorem pertinebat quidem, fed tamen , quia .tum Trajanus , ingrediebatur templum , res vifa eft belle in eum cadere, qui re ipfa non multo poft faftus eft imperator. Quare Plinius id accipit tanquam omen ejus imperii.
7. Recufabas enim.'] Vere, Sc ex animo. Abfimilis iis principibus, qui ea nolle le fimulant, quae impenfiflime cupiunt, eo videlicet, ut in accipiendis honoribus, obfequi potius populorum ftudio , quam fuae ambitioni videantur.
8. Imperaturi.] Melius qluam , ut aliqui legunt, imperaturo. Senfus eft : cum recu^* fares imperium, oftendebas, quam bene eftes imperaturus. Nemo enim imperio dignior , quam quijllud refugit. Atque inde imperatoris cujufdam illa vox tam celebris: invitos ad remp. admovendos ejfe. Lipf.
9* Periculo patria. ] Conclamatum enim, ut fupra diximus,, erat de republica, nifi Nervae propter nimiam aetatem fpreto fuc?* ceffiflet Trajanus.
10. Motumque cajlrenfem. ] Praetoriano* rum militum qui,contra quam prohibuerat Nerva , Domitiani interfe&oribus occifis tumultus excitarunt.
ji .Ac Jicut maris.] Amoenior videtur (c-renitas poft turbines ac procellas.
femina


f k % J1N 6 D I C T tJ S; #
(minaDeus, &plerumque bonorum malorumque caufeafub diverfa fpe-cie lat enti
V L Magiium quidem illud feculo dedecus magnum reipub. Vulnus lnipreflum eft. 1 imperator ,&2 parens generis humani,J obleflus j Captusj inclulus ablata mitiffimo4 feniy fervandorum hominum poteftas;c erep- 5 tumque principi illud in principatu beatifllmum, quod nihil cogitur. Si tamen haec fbla erat ratio, quae te publica lalutis gubernaculis admoveret : prope eft ut exclamem,7 tanti fui (Te. Corrupta eft difciplina caftromm, iit tu corrector emendatorque contingeres : indu6him8 peffimum exem-plurn ,0 ut optimum opponeretur: poftremo eoa I N T E R FRITATI O. a Sub contraria forma.
N O T M.
1. Imperator. ] Nerva.
2. Parens generis humani. ] Huc pertinet illud Aufonii : Proximus extinfto moderatur fceptra tyranno Nervafenex, princeps nomine, mente parens.
3. Obfefus. ] I11 Palatio, a Praetorianis, corumque duce Ailiano.
4 Seni. ] Annum tunc agebat Nerva , Dione tefte, 66. juxta Eutropium vero 71|
$. Servandorum hominum. ] Eorum,qui Domitianum interfecerant.
6. Ereptumqueprincipi &c. ] Id quod ad principis dignitatem pertinet potiflimum, ut nulla in re cogaturj ut, quos velit, morti poflit eripere. Notum eft illud Scipionis, & poft eum Antonini Piir Malle f e unum civem fervare, quam mille hojles occidere.
7. Tanti fuiffe. ] Vel cladium tantarum pretio nobis redimendum erat , ut tu efles nofter imperator. Cui hoc legenti ftatim non venit in mentem Lucani locus plane fimilis , I. 1. 34. J\uod fi non aliam venturo fata Neroni invenere viam.... Jam nihil ofu-feri querimur: fcelera ipfa,nefafquc haq mer-cede placent.
8. Peffimum exemplum.] Violata Nervae jmp. audoritas.
f. Ut optimuml opponeretur. ] Cum tu re-
bellibus occifis , fuam imperatoribus au-doritatem reftituifti.
1 o • Adoptatus effes. ] Ante turbas illa?.
11. Expoliatum eft. ] Nerva fecundo imperii anno Trajanum adoptavit, id-que 6 Kal. Novembres : non , ut ait Onufrius 14. Kal. Odob. Obiit enim Nerva 6. Kal. Febr. poftquam, Eutropio tefte, menfes tres cum adoptato vixiuct. Sed de his fupra in vita Trajani.
12. §luam dediffe. ] Quum fuam ei au-doritatem reftituifti, & quod pene ipli ablatum erat, imperium reddidifti.
13. Confugit in finum tuum.] Hunc locum legenti fuccurrit didum illud Themifto-clis: Viat anis fe fimilem e(fe ,fub quas popule confugiunt, quando favatempeftas eft,cum vero Jerenitas eft , eas additis convitiis convellunt. Plutarch.in Apophthegm.
14. Imploratus es.] A Nerva,qui, li Dio-
ni fides , ad Trajanum fcripfit Homericum illud lliad. a. 41. ifireiout Axsuol kfjuau Jtixpvo1
1$. Ut olim duces magni.} Utrumne Sul-


wo C. PLINII r ANE GYRI CUS a peregrinis externifque bellis, ad opem patrias ferendam revocari fblebant. Ita filius ac parens, uno eodemque momento, rem maximam invicem prse-ftitiftis : ille tibi ipperium dedit, tu, illi reddidifti. 1 Solus ergo ad hoc ^vi, qui pro munere tanto paria accipiendo fecifti, imoir> ultro dantem obliga?
5 fti: communicato enim imperio, follicitior tu, ille fecurior factus eft.
VII. O novum atque inauditum ad principatum iter! non te propria cu* piditas, proprius metus, fed aliena utilitas , alienus timor , principem fecit; -Videaris licet, quod eft ampMimum, confecutus inter homines; felicius tamen erat illud, quod reliquifti: fub bono principe, 4privatus effc io defiifti. Aflumptus es in laborum curarumque confortium, nec te laeta &c profperaJ ftationis iftius , fed afpera & dura, ad capeflendam eam compulerunt. Sufcepifti imperium, poftqiiam alium fufcepti pcenitebat. Nulla adoptati cum eo qui adoptabat * cognatio , nulla neceffitudo : nifi quod uterque optimus erat, dignufque alter eligi, alter eligere. Itaque adopta-i j tus es , non ut priusf alius atque alius , in uxoris gratiam : adfcivit enim te filium non 6 vitricus> fed princeps, eodemque animo divus Nerva pater tuus fa&us eft, quo erat omnium. Nec decet aliter filium allumi, fi afllimatur a principe. An fenatum populumque Rom. exercitus, provincias, focios tranfi milliirus uni: fuccefforem e finu uxoris accipias ? fummscque poteftatis has-20 redem,tantum intra domum tuam quscrasPnon per totam civitatem7 circumferas oculos?& hunc tibi proximum, hunc conjun&iftimum exiftimes, quem optimum, quem diisfiinillimum inveneris ? Imperaturus omnibus eligi debet ex omnibus. Non enim fervulis tuis dominum , ut poffis efle contentus quafi8 neceflario haerede, fed principem civibus daturus impe*. 25 rator. Superbum iftud & regium, nifi adoptes eum, quem conftet impera-
N Q'T A
la, quem refpublica in Italiam ? an potius Annibal, quem Carthago prope deleta ad fui tutelam revocavit ? Livius 1.30. c. 9,
16. XJltre. ] Torquent fe hoc loco interpretes : alii ultra, alii ultro volunt legi. Ego. fteterim pro ultro. Sed tamen utrovis modo, legatur , ad fenfum , opinor , parum refert.
i. Videaris licet &c.] Supremam quidem omnium dignitatem nempe imperium, confecutus es : melius tamen erat quod di-mififti, nempe otium, & fecuritas; .
1. Privatus effe defiijli. J.Hinc dilce privatos dici , quicunque principes non funt. Trajanus enim & feraator erat, confu-laris, Scprovinciae Germanica:prasfes, ut notat Lipf.
3. Stationis iftius. ] Id eft, ftatus, & conditionis; quo ferifu vox haec apud ejus aevi fcriptores frequens eft. Sed & Tullius; Pe
[latione vitee difcedere> dixit pro mori
4. Cognatio. } Nerva nulla tatione cognatorum , quos habebat plurimos , habita, Trajanum genere Hifpanum, obprae-ftantem ejus virtutem adoptavit.
' f. Alius atque alius &c.] Tiberius,5c Ner ro : quorum ille inflante Livia matre, ab Augufto : hic vero opera & arte Agrippinae matris , a Claudio imperatore adopta* tus eft. Sueton.
6. Vitricus. ] Ut Auguftus Tiberium, & Claudius Neronem
7v Circumferas oculos. ] Simile eft illud apud Vopifcum * ubi fenator nefeio quis, ad praeclarum aliquid Tacitum Imperatorem cohortatus, Ctrcumfpice, inquit, imitare Nervos, Trajanos, Hadrianos.
8. Necejfariohorede.] Quem lex & natura haeredem faciant ; ut haereditatem re-cufarc non poflit. Vide infra n. 37.001. 3.


TR A JANO © X C TU S. tt
turum ftfiffe* etiam finon adoptafles* Fecit hoc Nerva$ nihil intere fle arbi* tratus, genueris, an elegeris; fi proinde fine judicio adoptentur liberi, ac nafcuntur.nifi tamen quod sequiore animo ferunt homines, quem prin-ceps parum feliciter gentfit, quam quem male elegit*
VIIT. Sedulo ergo vitavit hunc cafiim ,* nec judicium hominum , fed f deorum etiam in confilium afliimpfit. Itaque non tua in cubiculo, fed in * templo ; nec ante Jgenialem torum, fed 4 ante pulvinar Jovis optimi maximi adoptio pera&a eft: qua tandem nofi fervitus noftra, fed libertas, & fa Interpretatio#
a Ita providentibus diis ut, fac. bRuenti reipubliue.
N O T JE.
1. Nec judicium hminum &c.] Supple tan-1 tum. Simile quid habet Eumenius pro re- I ftaur. fchol n. 19. Imperatores luorum | temporum flatum ita demum redintegrari putant , fi non potentia» fed etiam eloquenttwRo^ manarevirefcat.
2. In templo. ] Jovis Capitolini.
3. Genialem torum.]' Qui nempe in nuptiis , & Genio , qui praefidet nuptiis, fterni folet. Tuque genialis tyri Lucina cuflos. Seneca in Medea.
4. Ante pulvinar. ] Pulvinaria dicebantur le&uli , quibus deorum fimuiacra imponebantur.
5. Pannonia. ] Regio Europae , inter Danubium , ad feptentrionem & ortum 5 Noricum, ad occafumj,* & Illyricum , ad meridiem. Duplex fuit: fuperior verfus 9ccafum , ubi nunc pars Auftriae, Stiriae, Marchiae Vindorum, Sclavoniae, & Carniolae: inferior ortum verfus, ubi nunc magna pars Hungariae, & Sclavoniae.
6. In gremio Jovis ] Nota piam Ro-
manorum confuetudinem , qui cum in-fignem aliquam vi & oriam reportaverant, lauream, id eft , coronam e lauro con^t textam , in gremio Jovis fur Capitolini deponebant. Stat. Laurumque fuperbam in gremio Jovis excifis deponere Poenis. Plinius 1.
1 j.cap. ultimo de lauro. In gremio Jovis Opt. Max. deponitur, quoties Utitiam nova vitto-ria attulit. Plura vidcapudLipf excurfu ad Tacit.zsfnnal.i.& Cafaub.adSuet.Dbmit.c.6.
7. Nam quantulum frc. ] Id eft,minimi refert. Idem lib. 4. cp. 1 3. Quantulum eft collata pecunia conducere praeceptores! Curtius 1. 7. Quantulo contenti efle deberent ?
8. Nifl quod difficilius hoc &c. ] Nempe confortem imperii aflumere ; vel propter eligendi difficultatem, vel propter fuccefliis periculum.
9. Non fecus ac prsefenti. ] Tum enim ver-fabatur apud Agrippinam. Eutrop. Opoftus.
10. Tua juventa.] Attigerat quidem aa-num 42. fed quicunque annum 46. non excelferanr in deferiptione ccnfus a Servio
Bij


1% C. P LI N I I P ANE G Y RI G V S
multus. Non adoptionis opus iftud fuit , fed adoptati: atque adeo temere, “fecerat Nerva, fi adoptaftet alium. Oblitine fumus , 12ut nuper poft adoptionem non defieritfe ditio, fed coeperit? Irritamentum iftud irarum, & 13 fax tumultus fififfet, nifi incidiflet in te.I+ An dubium eft, ut dare poC-5 fet imperium imperator , qui reverentiam amiferat, au&oritate ejus effectum efie cui dabatur ? Simul filius, fimul Caefar, mox imperator, & confers aftribuniti# poteftatis omnia pariter & ftatim faCtus es, quae prq-
xime16 parens verus tantum in alterum filium contulit.
IX. Magnum hoc tuae moderationis indicium, quod nonfolum fiic-lo ceffor imperii, fed particeps etiam faciiilque placuifti; nam fucceffor etiam fi nobis, habendus eft, non eft habendus focius, nifi velis. Credentne polleri , 1 patricio & confulari &2 triumphali patre genitum , cuny fortifli-mum, ampliilimum, amantilfimum lui exercitum regeret, imperatorem non3 ab exercitu faCtum ? eidem cum 4 Germaniae praefideret, * Germanici M nomen hinc miffum ? nihil ipfum ut imperator fieret agitaffe, nihil feciffe , nifi quod meruit, & paruit? Paruifti enim Caelar , & ad principatum
.' N o t yf. Jail
Tullio rege fa&a , Juniores appellabantur. 11. Fecerat, ] Pro fecijjfet. .Quomodo
Virgil. /Eneid. 4. 603. Anceps belli
fuerat fortuna. Livius 54. 29- 8. Difficilior falta oppugnatio erat, ni T. Quintiusfuperve-nijfet.
12. Ut nuper poft adoptionem.] Pifonis,a £ Galba Imp. fa&am. Simul enim Otho , qui
adoptandum fc fperaverat, fpe fu a decidit 5 movit arma ut imperio per vim potiretur.
j 3.Fax tumultuo. ] Seditionum caufa.
1 \. 15. Tribunitidpoteftatis.'] Quia enim fum-
ma erat tribunorum plebis au&oritas, Au-guftus ut ne haberet hujufmodi aemulum, qui fuis forte ceeptis obfifteret,hanc dignitatem omnium primus ufurpavit, & perpe tuamfibi fecit, atque ab eo ceteri deinceps imperatores, i
16. Parens verus. ] Vefpafianus Titi non adoptione, fed verus parens. In alterum ji-him, id eft , Titum quem triumphi foeium, cenforem , tribunitiae poteftatis confortem , collegam in confulatu fecit, nulla prorfus ratione habita Domitiani alterius1
filii . Plin. inpraf. hift. natur.
1. Patricio & confulari. ] Vix credes rem , nifi hoc ipfum iterum Plinius infra * & Vi 2. Triumphali. } Utrum poft expeditionem Judaicam , ubi, fi Jofepho fides eft>. decimae legioni prsefe&us urbem Japham Sc Totapatam expugnavit / An apud Papr thc&, fub Nerone, duce Corbulone, cujus expeditionis foeium filium, duxerat. . De quo Plinius infra n. 14. Cum puer admodum Parthica lauro gloriam patris augeres.
3. Non ab exercitu. ] Qui facile in primo viatoriae impetu inducebatur, ut quos habebat duces, imperatores confalutaret, quemadmodum Galbae, Othoni, Vitellio , & Vefpafiano contigit.
4. Germania. ] Germania Provincia Europae maxima,a Gallia, Rheno fluviojDa-nubio, a Rhaetia, Vindelicia, & Norico $ a Sarmatia,Viftufa feparata^Oceano Germa? nico, & mari Baltico, ad Arftos definita.
f . Germanici nomen hinc miffum. ] Eodem anno, ut ex numis videre eft. Quod tefta-tur Juvenalis Sat. 6. 205. ubi de Trajano ; Daciem & feripto radiat Germanicus auro*. Hic autem nomen fumitur pro cognomine,


TR. A JANO DICTUS. ij
©bfequio pervenifti: nihilque magis ad tea fubje&i animo fadhim eft,quam quod imperare ccepifti. Jam Casfar, jam imperator, jam Germanicus, abiens & ignarus > &poft tanta nomina , quantum ad te pertinet, privatus. e Magnum videretur ii dicerem, nefcifti te imperatorem futurum : eras imperator, & effe teiiefciebas. Ut vero ad te fortunae tuae nuncius venit, 5 malebas quidem7 hocefle quod fueras , fcd non erat liberum. An non ob-fequereris principi civis, * legatus imperatori, filius patri? Ubi deinde dif ciplina, ubi mos a majoribus traditus , quodcunque imperator munus injungeret , aequo animo paratoquefubeundi ? Quid enim § fi provincias ex provinciis, ex bellis bella mandaret ? eodem illum uti jure poffe putes , cum 10 ad imperium revocet, b quo fit ufiis eum ad exercitum milerit: nihilque in-terefle,ire legatum, an redire principem jubeat, nifiquod major fitobfe-quii gloria in eo, quod quis minus velit.
X. Augebat auctoritatem jubentis in fummum difcrimen auctoritas «jus adducta : utque magis parendum imperanti putares, efficiebatur eo, I§ quod1 ab aliis minus parebatur. Ad hoc audiebas *fenatus populique con-» tenfum. non unius Nervae judicium illud, illa electio fuit: nam qui ubique fimt homines, hoc idem votis expetebant; ille tantum jure principis occut pavit, primufque fecit, quod omnes facturi erant. Nec1 hercule tantopere cunctis fa&um placeret 1 nifi placuiflet ante quam fieret. At quo, dii boni, 20 temperamento poteftatem tuam fortpnamque moderatus es ? | imperator tu titulis, & imaginibus, & fignis : ceterum modeftia, labore, vigilantia, dux, & legatus , & miles, cum jam tua vexilla,r tuas aquilas magno gradu
Interpre ta tio.
a Subditi, b §}uo ufus eft cum U legatum ad exercitum midt.
NoTif.
Ut fiepepro praenomine, atque agnomine.
6. Magnum videretur &C.JMagnum quid-piam videri deberet, fi dicerem te , cum yir tantus efles, adeo tamen modefte de te fenfifle, ut non cogitaris , futurum unquam , ut adfcifeereris ad imperium: ve-rumtamen majus quidpiam dico : vel cum cras imperator, ne tum quidem videbaris id fcire.
7. Hoc effe quod fueras. ] Privatus.
S. Legatus. ] Apud: Romanos in re bellica" legatus dicebatur ,qui fub imperatore, aut quovis duce exercitus, copiis praeerat} ita ut penes eum, fi imperator , aut dux abefiet , fumma eflet au&oritas. Aliiconfulares legati, quifub confule toti exercitui praeerant, abi praetorii, qui fub praetore fingulis legionibus. Lipf. demilit. Rm.l. 1. Dialtn.
9. Si provincias ex provinciis &c. ] Si pofi unam adminiftratam provinciam, alterius adminiftratipnem tibi committeret, & uno bello confedo , afteri te praeficeret , an non obtemperares $
1. Ab aliis. ] Praetoriani enim, & eoarum exemplo complures alii adverfus Nervam rebeltarant.
2. Senatus populique confenfum. } Senatum , populumque hanc tuam adoptio-nem communibus votis poftulantem.
3. Hercule. ] Vel Hercle , quafi per Her* culem:Terent. Eunucho. Hercle hoc faftum eft. Et ubi,non ejusrei exempla? -
4. Imperator tu titulis. ] Tu quidem titulis , imaginibus., .& fignis imperator eras, fed idem modeftia, & vigilantia dux > legatus, &miles.
y Tuas aquilas, JA quila s Romanarum B iij


i4 C. PLINII PANEGYRICUS anteires: neque aliud tibi ex illa adoptione, quam filii pietatem, filii obfe* quium adfereres, longatnque 6 huic nomini aetatem, longam gloriam pre-carere. Jam te providentia deorum 7 primum in locum provexerat1 tu ad* huc in j(eeundo refiitere atque etiam fenefeere optabas : privatus tibi vide* 5 baris ,a quandiu imperator & alius eilet. 8 Audita funtvota tua , fcd ini quantum optimo illi & (an&iffimo feni utile fuit, quem dii coelo 5 vindica* verant, ne quid poft illud divinum immortale fa&um mortale Faceret. Deberi quippe maximo operi hanc quoque venerationem, ut noviffimum et , fct, au£toremqueejus ftatim confecrandum ,utc quandoque inter pofteros io quaereretur, an illud jam deus feciflet. Ita ille nullo magis nomine publicus parens, quam quia tuus, ingens gloria, ingenfque fama, cum abunde ex-*; pertus ellet, quam bene d humeris tuis (ederet imperium, tibi terras, te terris reliquit, eo ipfo carus omnibus ac defiderandu$,quod prcdpexcrat ne d elide rare tur. %
IJ X I. Quem tu lacrymis pSTmum , ita ut filium decuit, 1 mox temS piis honeftafti , non imitatus illos qui hoc idem , fed alia mente fe-/* cerunt. * Dicavit coelo Tiberius Auguftum , fed 1 ut majeftatis cri-// men induceret : Claudium Nero , 4 fed ut irrideret 44 Velpafianum
InTERPR ET ATIO.
a Quandiu imperii fictum haberes* j c tsf liquando,
b Induxerunt. | d In te incumberet,
No T i.
legionum fignum fuifle notum eft. Id vero fub C. Marii fecundo confulatu primum contigifle refert Plinius 1. io. c. 4. Itaque Aquilae imago aurea , vel argentea, praeferebatur longiori haftae impolita , atque ut plurimum in facello inclufa j ut ex numis apparet. De his infra n. 14. not. 12.
6. Huic nomini. ] Filii nomen optabas, ut tibi diuturnum etfet, id eft, ut tarde fuc-cederes patri, fed dii immortales feftina-verunt virtutes tuas ad gubernacula rei-publicae , quam fufeeperas , admovere. Plin.l. 1 o.ep. 1.
7. Primum in locum. J Ad imperium.:
8. tudita funtvota tua.] Aliqua faltem ex parte, nam tres menfes una cum Nerva imperafti.
1 .Mox templis cfrc.jPro more: fimul enim obierant imperatores Romani , confecra-bantur , habebantur in deorum numero, templa iis ac facerdotum collegia ftatue-bantur.
2. Dicavit coelo Tiberius. J Augufto adhuc vivo, divini honores habehantur
fed tamen poft ejus obitum, id majori cum pompa faftum eft j in primis poftquam vir praetorius effigiem cremati Augufti eun^ fis in coelum fibi vifam efte cum jurejurando afleveraflet $ quod quidam Senator acceptis eam ob rem cc.feftertiis confirmavit* Dio.
y Maj e fi at is crimen? ] Id eft, ut imperatoribus numen conciliando, eos qui in fc delinquerent ,,tanquam laefk majeftatis atque avM&iixs poffet accufare. Alii legunt majeftatis numen. Senfus erit, ut majorem imperatorio nomini venerationem conV ciliaret.
4, Sed ut irrideret. ] Vel deos, quorum in numerum tam fatuum imperatorem contra omnium expeftationem adfcrifce-bat : quem fenfum confirmant quae mox confequuntur verba; Non in contumeliam nummum : vel Neronem ipfum, quem morari inter homines defiifte , produfta prima fyllabajocabaturj, hoc eft» morionem agere. Eutrop.
f. Vefpafianum. ] Is £a

TRAJANO DICTU *|
&Titus,7Domitianus Titum , fed ille ut dei filius , hient-fratet vide-J)'/ j*etur.a Tu fidelibus patrem intulifti i non ad metum civium, non in contumeliam numinum, non in honorem tuum ,*fed quia deum credis* Minijs® eft hoc, cum fit ab iis , qui & fefe deos putant. Sed licet il lum aris 0 pulvinaribus ,ro flamine colas, non alio magis tamen deum j Sc facis & probas, quam quod ipfe talis es. In principe enim, qui de<5£o lucceffore fato conceffit, una itemque certiffima divinitatis fides eft , bonus fuccelTor. Num ergo tibi ex immortalitate patris aliquid arrogantia: acceflit ? num hos proximos, divinitate parentumdefides ac luperbos, potius , 11 quam illos veteres & antiquos aemularis ? qui hoc ipfiun imperium i o peperere, ** quod modo hoftesinvaferant contempferantque: cujus pulfi fu* gatique, non aliud majus habebatur indicium , quam fi triumpharetur. Ergo 13 fuftulerant animos & jugum excullerant,nec jam nobifcum de fua libertate, fed de noftra fervitute certabant, ac nec I+ inducias quidem, nifi «quis conditionibus inibant, legefque ut acciperent dabant. i j
I N T E RPB
a Tutarent em in deorum numerum adfcripftfti
N o
apud Palaeftinam Imperator, Vitellio fuc-ceffitj cum Tito filio expugnata Hierofb-Jymitana urbe triumphavit j eundis amabilis. Obiit anno aetatis 6$. imperii io.minus diebus 6. relido imperii haerede Tito, filiorum natu maiore, Si Dioni fides eft,cum ineo e flet ut extremum fpiritum efflaret, Jam Deus , ihquit ,fio.
6. Titus. ] Hic amor, Sc deliciae generi s humani dicebatur. Erat omnium virtutum genere mirabilis. Magno omnium ludu obiit an. aetatis 41. imperii 2. menfe 2. die 20. relatufque eft inter deos a Domi tiano. Dio. Eutrop Quomodo autem haec confecratio fieret, Herodianus docet / 9.
7. Dormiimus. ] Vefpafiani Sc Domitillae libertae filius, Tito fucceflit, non fine fuf-picione fratris ab ipfo interfedi. Moderatus utcunque initio fuit: tum Neroni, Caligulae, aut Tiberio, quam patri aut fratri fimiiior. Interfedus eft fuorum conji^ ratione an. aetatis 45. imperii 15. Eutropi*
S.Minus eft hoc fyc. ] Minus honorificum eft, referri inter Deos , cu.m illud fit ab eo, qui itadmpudenter infolefcit, ut dei nomen fibi per fas Sc nefas arroget 5 quemadmodum Domitianus, a quo Titus confecra-tuseft. Longe honorificentius Nervae fuit, quod a Trajano modefto principe divinis
E TATIOS
T JE.
eft holioribus confecrntus.
9. Pulvinaribus. ] Supra n. 8. not. 4.1
10. Flamine. ] Sacerdote. Sic enim didi funt facerdotes quod aeftivo tempore , ne nudo capite eflent, filo comam praecingerent. Cognomen habebant flamines, ab eo numine cui facra faciebant. Sic qui confe* crati Quirino,dicebantur Quirinales :qui Jovi, Diales: qui Marti, Martiales : qui Augu-flo, Augitftales, &c.
11. Quam veteres illos. ] Camillos, De-cios ,Fabricios, Papyrios, Fabios*, Scipiones , Marcellos Scc.
12. Qjsodmodo hoftes &c.J Lege cum Li-vineio juxta veterem codicem. Quodmodo hoflis invaferat , contempferatque , cujus pul/i fugatique, &c. Vidoriae non aliud fignum fuit, quam triumphus arrogans Domitiani' | neque enim fpolia aut captivi videbantur. Tacit. in Germ. cap. 37. Proximis temporibus, ( Domitiani,) triumphati magis quam vitii funt.Et Dio falfe de vano illo Domitiani triumpho, ait eum pro defundis ia Dacia militibus fuis triumphum egifle.
i y. Suftulerarit animos. ] Daci , Sarmatae, Catthi, fub Domitiano.
14. Inducias. ] Varro Pacem cafirenfem paucorum’ dierum & belli ferias, Gellius cej~ fationm belli patiit iam vocat.


16 C. PLINII PANEGYRICUS
XII. At minc rediit omnibus terror & metus, &a votum imparata faciendi. Vident enim Romanum ducem, unum ex illis veteribus & prifcis j quibus imperatorium nomen b addebant contegi caedibus campi, 8c infecta viatoriis maria. Accipimus obfides ergo, * non emimus,neci3 ingenti-f bns damnis immenfifquemuneribuspacifcimur, utc vicerimus.4. Roganti fupplicant;f largimur, negamus, utrumque ex imperii majeftate : agunt gratias qui impetraverunt, * non audent queri,"quibus negatum eft. An audeant l qui fciant te7adfedille ferociflimis populis , eo ipfb tempore » quod * amiciffimum illis, difficillimum nobis: cum 0 Danubius d ripas gelu jungit, duratulque glacie ingentia tergo bella traniportat: cum feras gentes, non telis magis, quam fuo coelo ,fub15 fidere armantur. Sed ubi in proximo tu, non fecus ac fi mutatas temporum vices effent > ® illi quidem latibulisfiiis claufi tenebantur ; noftra agmina percurfare ripas & 11 aliena occa-fione , fi permitteres V uti, ultroque hyemem luam barbaris inferre gau,-debant.
Interpretatio.
a Voluntas exequendijujfja noftra.
b Conciliabant repleti cadaveribus campi,& tinBa cceforum /anguine maria.
c ITt vicijje videamur.
d Ripae habet perpetua glacie cenjunBas,
No
1. Imperatorium nomen. ] Duces exercituum re bene gefta, gaudio & impetu vi* Horis exercitus imperatores conclamabam tur: quam appellationem lenatus confirmabat , fi modo jufta viHoria certum ho-llium numerum interfeciflent. Sed alio po-ftea fenfu imperatores diHi funt, penes quos fumma rerum omnium cflet poteftas, Ut notat Appianus in procem, hiflor.
2. Non emimus. J Ut Domitianus , qui, teftc Tacito in Agricolae vita : emptis per commercia, quorum habitus', & crines in captivorum fpeciem formarentur, de Dacis , a quibus viHus fuerat, falfum 6c ridendum omnibus triumphum egit.
3. Ingentibus damnis. ] Pecuniariis, ut videremur vicifle. De hac fumma quam Domitianus in fingulos annos fe daturum Decebalo promifit, ut pacem emeret, fu-/ fe Dio in Domitiano.
, 4. Rogant.'] Fortafle ad hunc locum ref-pexcrit Claudianus in lib. 5. De laudibus Stiliconis 210. Illi terribiles, quibus otia vendere femper mos erat &c.
/. Largimur , negamus.] Ad arbitrium : quod recuperatae per Trajanum auHorita*
&gelu concretus ,fic tanquam ponte traducis numerofos exercitus.
c Germani quidem in fylvarum fuarum receffus fe abdebant.
’ As. . I
tis noftrae non parvum indicium.
6. Non audent queri. ] Adeo fortitudinem tuam aut extimefeunt,aut venerantur, ut qui putant remfibi fore non cum Domitiano , fedeum principe jujlitia, robore , & militia claro. Dio.
7. Adfedijfe. ] Te caftris ad Danubium' pofitis ferociflimos populos comprcflifle.
8. sfmicijfvmum iUis. ] Ad res gerendas opportuniflimum: utpote coeli fui afperi-tate afluetis.
9. Danubius. ] Propter Alpes oritur t Germaniam, Illyricum, & Daciam tranf-greflus, acceptis fexaginta fluminibus y in Pontum Euxinum fex oftiis evolvitur : ubi primum Illyricum attigit , Ijler dicitur. Hic autem fluvius ita per hyemem gelafcit, Herodiano tefte l. 6. ut camporum in morent perequitetur, nec ex eo aqua niji cum dolabris & fecuribus hauriri poffit.
10. Sidere. ] Climate, aut anni tempefta* te , quomodo Taciti Annal. I. 7. 70.fidere sequinoBii, quo maxime tumefeit oceanus , Scc.
1 Aliena occafione. ] Geftiebant noftri milites uti opportunitate temporis qua ho-ftes tam fepe ufi eflent, atque hyeme pu-
Haec


T K A JANO DI C T U $. r7
XIII» Hxc tii>i apud hoftcs veneratio , quid apud milites ? quasn ad" miratioaeai , quemadmodum compar afti ? cum tecum inediam Jfjj te cum ferrent fitim; cum in iHa1 meditatione campeftrimilitaribus * turmis imperatorium pulverem ftidoremque mificeres, nihil a ceteris nifi roboreae proflantia differens, cum? libero Marte nunc cominus tela 4 librares, nunc $ yibrataa fufeiperes, alacer yirtute militum & lotus , quoties aut caflidi tuae autclypeograviori&us incideretj laudabas ipfe ferientes, kortabariique ut auderent & audebant jam ; cum Ipe&ator moderatorque ineuntium Certamina virorum, | arma componeres, tela tentares, ae fi quod ^durius accipienti videretur, ipfe vibrares. Quid cum folatinm fieffis,c ogris opem 10 ferres ? |Non tibi moris tua inire tentoria, nifi commilitonum ante7 Im firaffes, nec requiem corpori, nifi poft omnes , dare. Hac mihi admiratione dignua imperator non yideretur > fi inters Fabricios » &9 Scipiones»
InTJERP RE TATIO* a Scuto excidens, b Gravius, c Non folebas.
N O T ;E.
gnare folitis hyemale bellum inferre.
1. Meditatione campeftri. ] Exercitationem campefirem vocat. Suetonius , cum milites maxime in hybern-is &c ftativis,ut fit hodic-que, tanquam in unabra veram ad pugnam proluderent. De quo exercitio videri po-tcft Lipfius de militia Romana libro quinto dialogo decimo quarto.
i 2. Turmts.\l<\ eft militibus. Quanquam centuria & manipulus peditum , turma proprie equitum erat- Conflabat veto e-quitibus omnino 32. juxta Varronem & lfidorum; 31. juxta Vegetium: 113- juxta iElianum. Huic qui praeerat , Decurio nominabatur. Veget.
3. Ubero 'Marte. ] Omnibus aperto ad exercitationem campo.
4. Librares.] Aut, ut fufpicatur Liyi-ncius, vibror es+id eft, totis viribus contorqueres.
5. Arma componeres. ] Id eft, aptares unicuique , & explorares utrum paria eflent refiftendo : quod imperatoris boni officium efle docet Vegetius.
6. sEgris opem. ] In Dacico quidem bello cum propter caeforum, & vulneratorum numerum fafeiae ad obliganda vulnera deficerent , Trajanus ne Tuae quidem vcfti pepercit, fed eam totam in fomenta, & ligamenta difeidit Dio. Suidas. Sed quia bellum pacicum anno poft labitam hanc oratio-
nem altero contigit: alio pertinent hsec verba.
7. LuJlraJJes. ] Haud ab fi mile eft, quod habet Aufon. de Gratiano. Vidi te circumire tentoria 5 fatin falv# ? querere , traBare vul* ner a J auctorum.
8. Fabricios. ] Multitudinis numero utitur qifi fi gnificantiojr eft. Fabricius advrer-fus Pyrrhum Epirotarum regem, & Samnites miffus anno V. C- 476. Medicum regis, de ejus nece pacifci volentem, vin-ftum Pyrrho remifit * bis verbis : Romam aurum non habere, fed habentibus aurum itn* per are. Aurei. Violor.
9. Scipiones. ] Plures hujus nominis fuere. Omnium clariflimi» P. Cornei. Scipio Africanus major, & P. Cornei. Scipio JF-milianus Africanus minor , Pauli iEmilii fi? lius a P. Cornei. Scipione Africani majoris filio adoptatus. Duo fulmino bellia Luere-» tio & Virgilio appellantur 5 quanquam non defunt,qui id de fratribus Publio., & Cn; Scipionibus interpretentur. Africanus ma-\ jor,cum adhuc praetextam gereret, patrem fiium ad Trebiam ab Annibale circumventum , extremo diferimine liberavit. Idem anno aetatis 2 4. proconful in Hifpaaaiam ad necem patris & patrui ibi dem caelorum u 1 -? cifcendam miflus Carthaginem cepit j Af-drubalem & Magonem variis praeliis vicit & pulfis ex HifpaniatotaCarthaginiaifibua»


â– i8 C. P L I N 11 P ANEG YR.I CII ?
&c l* Camillos talis eflet* Tunc enim illume imitationis ardor femperquc melior aliquis accenderet. f Poftquamvero ftudium armorum a manibus ad oculos, ad voluptatem a labore tranflatum eft ; poftquam exercitationibus noftris non1* veteranorum aliquis > cui12 decus muralis autIJ civica, fed 15 H Graeculus magifter affiftit; quam magnum eft unum ex omnibusIf patrio more , patria virtute laetari, & fine aemulo ae line exemplo fecum certare» fecum contendere, ac ficut imperat folus, lolum ita effe qui debeat imperare ?
XIV. Nonne incunabula Hsecstibi, Caefar, & rudimenta cumrpuer io admodum 2 Parthica lauro gloriam patris augeres, nomenqueJ Germanici jam tum mererere ? cum ferociam liiperbiamque Parthorum ex proximo
A ^ Interpr
e Imitandi alterius Jludtum.
f Poftquam a gerendo , ad fpe filandum j a
N o
conful fa&us eft an.V.C.y (9. Mox traje&o in Africam exercitu , 'iterum Afdrubalc Sc Syphace vi&is, poftquam Annibalem regredi cx Italia coa&um profligaflet, Carthaginem vi cloringreffus eft. Attamen vir tantus de accepta ab Antiochoob dandam pacem pecunia accufatus , in Liternum fponte conceftit an.V.C^^z.ubi obiit.^*i-canus minor conful an. V. C. 607. ante aeta-tem renunciatus, bellum Punicum tertium geflit : Carthaginem anno fequenti captam , re in fenatu agitata, Sc pervincente Catonis fententia, diruit: de eaque eodem anno triumphavit. Iterum conful capta 6c deleta 15. obfidionis die Numantia, trium-phavit:ac tribus poft annis mortuus in lefto repertus eft. Appianus.
10. Camillos. ] Marcus Furius Camillus Veios expugnavit an. V. C. 358. Gallis ex urbe Roma, quam occupaverant, pul* fis , patriam liberavit oclavo poft anno Obiit an. V. C. 389. vir bellica laude cla-riftimus. Plura de illo vide Pan. z. n. 14.
mt. J:
i n. Veteranorum aliquis. ] Unus aliquis in arte bellica exercitatiftimus , quales efle folent qui hujufmodi exercitationibus pr3eerant.f Veterani ‘autem dicebantur-qui viginti annos militaverant,
• 12. Decus muralis'. J Supple coronae : qu E T A T I 0.u
!,laboribus, ad oblefilamenta exercitium armorum tranflatum eft.
T M,
13. Civica. ] Supple corona : qua dona-batur qiii cives ftrvaverat. Addit A. Gellius i Ii modo hoftem occiderat. Erat ex quercu, aut ilice.
14.-. Graculus. ] Per contemptum , potius quam Graecus f ut Juvenalis Satyra j, 78. Graculus efuriens in coelum jufferis , ibit. Romani feriptores paflim Graecorum mollitiem , & levitatem notant.
1 >. Patrio more. ] Id eft, Romano. Nam etfi Trajanus natione Hilpanus erat /imperator tamen & civis Romanus cum eflet, ceteros imperatores R omanos debebat tanquam majores fuos agnofeere.
1 Puer admodum. J De Trajani pueritia nihil, quod quidem meminerim , ab Hifto-ricis proditum eft * nifi quod Suidas eum moderate juventutem traduxifle dicit. Ex hoc tamen Plinii loco fulpicari libet patris comitem eum fuifte in expeditione Parthica , quae fub Nerone fufeepta eft. Haec fu-pra in Trajani vita.
2. Parthica lauro. J Vi&orra apud Parthos relata. Parthi populi confines Mediae, Hyrcaniae, Carmaniae. Vide Ptolemaeum
l. j. c. f. Hi quidem Trajani temporibus imperio tenebant quidquid ultra Euphratem Periae tenuerant.
3. Germanici.JMagnmn & il1uftre cognomen , quod ambiebant omnes ferme imperatores, propterea quod' Romani vix ullos hoftes habuerant Germanis acriores ac


TRAJANO DICTU 'M • ip
4aucfltus magno terrore cohiberes, *Rhenumque & Euphratem admirar trionis tuse fama conjungeres ? cum orbem terrarum*:? non pedibus magis* quam laudibus peragrares, apud eos femper major & clarior, * quibus po-iiea contigifles# & necdum imperator ,7 necdum dei filius eras. 8 Germa-niarnque,cum plurimse gentes > ac propeb infinita vaftitas interjacentis foli* tum ^Pyreneus,10 Alpes, immenfique 11 alii montes nifi his compararentur, muniunt dirimuntque. Per hoc omne fpatium cumIZ legiones duceres, feu potius (tanta velocitas erat) raperes: non vehiculum unquam, non equum
Interpretatio.
#
a Quibuspofieriw vifus ejjes. b Immenfa magnitudo terra inter utramque interjefla*
N 6 T M.
difficiliores. Trajano autem an. aetatis 42. adhuc in Germania bellum feliciter gerenti miflum eft hoc nomen ab imperatore Nerva , a quo paulo ante fuerat adoptatus.
4. Ex proximo auditus. ] Id eft, adventus tui fama. Huc autem pertinere videtur illud Martialis 1.12. ep.8.de Trajano. Parthorum proceris, ducefque Serum, Thraces, Saur ornata, Geta, Britanni , pojfum oflendere Cajarem , venite.
j. Rhemmque & Euphratem. ] Id eft , o-rientem & occidentem. Rhenus oritur ex Alpibus , in parte occidentali Rhaetiae. Ex duplici fonte, per lacum Conftantienfem tranfiens, Conftantiam, Bafileam , Novo-burgum,Brifiacum, Argentoratum, Mogun-tiam alluit, ubi Moenum recipit j tandem prope Schenkiam arcem m duo brachia fcinditur : quorum alterum Vahalis /alterum Rheni fervat nomen, ubi Lugdunum Batavorum alluit,& in mare influit.DeJS»-phrate dicetur Pan. z< n. 2.
' 6. Non pedibus magis. ] Reipexerifc ad illud Tullii pro Marcello n. f. Nec vero dif -junBiJfimas terras citius: cujufquam paffibus potuijfe peragrari, quam tuis, non dicam curfi-bus, fed vifioriis Hiuflrata funt. r 7. Necdum dei filius. ] Nerva enim nondum adferiptus erat inter deos, quod Trajani primo imperii anno fa&um. Dio.
8. Germaniamque. ] Deefle hic aliquid nemo non videt. Quid autem illud fit , huc ufque nullus divinare potuit. Crediderim excidiflc Hifpaniam, quam vocem prope abfuit, ut in contextum reciperem 3
eft enim conje&ura meo quidem judicio fat probabilis. Senfus erit : Hifpaniam , & Germaniam cum dirimunt plurimae gentes, atque imprimis Galliae, Pyrene-ufque : tum muniunt Alpes , & infiniti alii montes, qui immenfi viderentur, nifi cum Alpibus, 8c Pyreneis compararentur. Quare hic agit de Hilpania, unde a Domitiano, ut riioxdicetur,accitus,ad bellum Germanicum fic properavit, ut neque Pyrenei , neque Alpes ejus celeritatem retar-darint.
9. Pyreneus. ] Montium feries Galliam ab Hifpania dividens. Hujus quoque noini-nis mons eft Jtaliam inter & Germaniam. Seneca confol. ad Helvidiam n. 6. Pyreneus Germanorum tranfitum non inhibuit. Idipfum difertis verbis aiunt Appianus de bello Hif-pan. Dionyfius , Cluverius in Germania antiqua, Ortelius &c.
1 o. Alpes. ] Series altera montium, qui Italiam a Germania fic feparant, ut., pro varia locorum diverfitate, varia fortiantur nomina. Alias enim maritimae, alias Cottiae, Grajae, Rhaeticae, Noricae, Juliae dicuntur.
11. - Alii montes. ] Ut Sarmatici, & Carpathii. Alios vide apud Cluverium.
12. Legiones. 1 Legio dicebatur , quod conftarct ex ledis militibus. Varius aufero & incertus militum ex quibus conftabat numerus fuit. Vegetius legionem in decem cohortes , cohortem in quinquaginta manipulos , fingulos 15. militum, dividitt Aquilam praeferebat primae cohortis miles, ifque Aquiliferdicebatur. Vegetius , Dio
1. 40.
C ij


IO
G P VI mm P A NE gyri c u s
refpexifti, * levis hic, tion fubfidium itineris, fed decus, & cum ceteris fubfeqiiebatur : m cujus nullus tibi ufus, nift cuml} die ftativorum d proxi-muni campum alacritate , difcurfiiy pulvere attolleres. Initium laboris mi-rer, an finem ? multum eft quod perfeverafti, plus tamen qwod non timui-j fli, ne pcrfeverare non poffes.Nec dubito quin 14 ille, qui te inter illa Germaniae bella ab Hifpania ufque, ut vafidiffimum prariidium exciverat, Iners ipfe ahemique virtutibus tunc quoque invidus imperator, cum ope earum indigeret, tantan\ admirationem tui non fine quodam B timore conceperit, quantam ille lC genitus Jove, poft: labores duraque imperia, I7regifuo io indomitus femper indefeflufque referebat: cum aliis fiiper alias expeditionibus 18 munere alicf dignus invenireris.
XV. Tribunus vero, 1 disjun<5Hflimas terras, teneris adhuc annis, viri firmitate luftrafti : jam tunc J praemonente fortuna, ut diu penitufque perdifeeres, quae mox praecipere deberes. Neque enim prolpexifle caftra; 15 brevemque militiam quafitranfiffe contentus, ita egifti tribunum, utefle ftatim dux pofles, nihilque dilcendum haberes tempore docendi. Cogno -yifti4 per decem ftipendia mores gentium, regionum fitus, opportunitates locorum, & diverfam aquarum ccelique temperiem, ut patrios fontes pa-triumque fidus ferre confueviftL y Quoties equos, quoties * emerita ar-20 ma mutafti ? Veniet ergo tempus quo polleri vifere, vifendumque tradere minoribus fuis geflient,d quis iiidores tuos hauferit campus, quas refe&io-nes tuas arbores, quas fomnium faxa praetexerint, quod denique te&utn
INTERPK E TATIO.
c Subfequebatur equus agilis cum eeteris, non tam ad ufum tuum, quam ad pompam.
d Alacriter difeurrendo proximam planitiem pjtfoere oppleres.
N
13. Dieflativorum. ] Id eft, quo die politis, ac munitis caftris aliquid mora; faciebat exercitus.
! 14 Ilie. ] Domitianus, qui adverfus L. Antonium ,'fuperioris Germaniae prae fidem , ex Hvfpania Trajanum evocavit*
15. Timore. ] Ne , quo dignus eras.,, imperium tanquam virtutum tuarum merces ad te transferretur.
T 6. Genitu* Jove. ] Hercules Jovis filius ex Alcmena, Fabulanotiftima.
17. Regifuo. ] Euryftheo , qui cum Do* initianum imp. Trajani virtutum aemulum feite admodum confert.
. 18. Munere alio. ] Id cft , novo honore,
p Tribunus. ] Militaris. Ex tribunis alii equitum ; alii peditum erant. Hi poft 5, ftipendia,illi poft 10. tantum, Polyb. & Veget.
e Qua planities tuo fudore maduerit., qua fuh arbore ceperis cibos, in quibus faxis ad dormiendum recubueris.
0 T M.
Hanc 'autem dignitatem poftremis tempo* ribus adolefcentibus tribui folitam referunt’ hiftoriae Romanae feriptores, donec Hadrianus inftituit, neminem tribunum nifi plena barba fieri. Spartianus.
1. DisjunBiJfima* terras. ^ Utrum Hifpa-niam , Parthiam ,&Germaniam ?
3. Pramonmte fortuna. ] Alii pramoliente. Ita Lipfius. Sed quid opus emendatione, fine qua fenilis eft integer ?
4. Per decem ftipendia. ] Per 1 o. annorum militiam. De ftipendiis militum Romanorum multa refert Budxits.
5. Quoties equos &c. ] Aliis poft alios fuP-( fo-ftis.
) 6. Emerita arma. ] Uiu detrita , & multis
j jam bellis defun 1 militibus qui impleto militiae tempore di •


T R. A J ANO D I C T U S. u
magnus hofpcs impleyeris : ut tunc ipii tibi ingentium ducum facra vefti-
fia, iifdem in locis, monftrabantur.• Veram haec olim : in pr^fentia qui-em,quifquispaulovetuftior miles, hic7te commilitonecenfetur: quotus enim quifque, cujus tu non ante commilito» quam imperator ? Inde eft, quod8 prope omnes nomine appellas -y quod fingulorum fortia fa&a com- j memoras rnec habent annumeranda tibipro rep. vulnera» quibus ftatim laudator &teftis contigifti.
' XVI* Sed tanto magis praedicanda moderatio tua, qi!odr innutritus bellicis laudibus pacem amas: nec quia vel2 pater tibi triumphalis, vel adoptionis tuae die dicata Capitolino Jovi* laurus, idcirco ex occafione omni i<» quaeris triumphos. Non times bella, nec provocas. Magnum eft» Impera* tor Augufte, magnum eft ftare in * Danubii ripa, fi tranfeas, certum triumphi , nec decertare cupere cum recufantibus : quorum alterum fortitudine» alterum moderatione efficitur. Nam ut ipfe nolis pugnare, moderatio; fortitudo tua praeftat, ut neque hoftes tui velint. Accipiet ergo aliquando 15 ^Capitolium, non * inanes currus, nec 7 falfae fimulaera vi&oriae, fed imperatore veram ac fblidam gloriam reportante, pacem, tranquillitatem, &
8 tam confefla hoftium obfequia, ut vincendus nemo fuerit. Pulchrius hoc omnibus triumphis , neque enim unquam ,b niU ex contemptu imperii
I N T E R P B. E- T A T I O.
zTamfpont aneam deditionem, ut rtermex I b Nifi quia /pernebant nofirum imperium* us deinceps pr aliofabigendusfit. |
N O T
cuntur emeriti.
y.Te commilitone. ] Nulla certior nota ut dignofcatur, an quis (it vetus miles, quam fi te commilitonem femper habuerit.
S.Prope omnes nomine drc.J Pulchrius illud quod de Cyro Plinius, Quintilianus, & alii latini feriptores referunt , illum tenuifle omnium omnino militum fuortim nomina ; fed haud fcio an verius. Nam , ut recte annotant Lipfius, 6c Muretus, Xenophon , a quo illi vel uno, vel praecipue, quae de Cyro dicebant, accipere potuerunt, illud certe non dicit; fed tantum tenuif-fe nomina r u.
Certe quidem Themiftoclem omnium civium fuorum nomina memoriter tenuiffe dicit Tullius 1 2. de finibus. Sed quomodo id accipiendum fit, fapiemtes intelligunt.
1. Innutritus bellicis laudibus. } Sanertiqui-dem puer admodum jam Parthicas lau-j
ros patris augebat, ut fupra n. 14.
2. Pater tibi triumphalis. } Supra n. 9. not. i.
3. Laurus. ] Milfa ex Pannonia fup. n. 8. not. 6.
4- In Danubii ripa.'} De Danubio fluvio fupra n. 1 m not. 17.
j 5. Capitolium.'] Tcmplum erat Jovis in cli-
| vo Tarpeio, ita di&um , a capite Toli ne-j fcio cujus, in ejus fundamentis, cum a Tar-| quinio inftauraretur, reperto. Hic erat ter-i minus pompae omnis, qua triumphantes in Urbem ingrediebantur. Hic in gremio Jovis Capitolini laureas deponebant.
6. Inanes currus. ] Spoliis vacuos, quod turpe eft triumphanti.
7. Falfa fimulaera viSioria. J Ferebantur in triumphis captarum urbium imagines. Hic autem Domitianum carpit , qui cum urbes nullas expugnalfet , falfas hujuf modi icones ad ornatum triumphi adhi-buerat.
1 C iij


21 C. PLINII PANEGYRICOS
noftri faftnm eft, ut vinceremus. Quod (i quis8 barbarus rex eo mfblcn^ tisefurorifque procefierit, ut iram tuam indignationemque mereatur, nae ille, five interfufo mari, feup fluminibus immenfis, feupraecipitimonte defenditur, omnia hxc tamc prona tamque cedentia virtutibus tuis fentiet,.> S I utd fubfedifle montes,flumina exaruifle,e interceptum mare,10 illatafque fibi non clafles noftras , fecif terras ipfas arbitretur.
XVII. 1 Videor jam cernere non fpoliis2 provinciarum, & extorto 3fociis auro, fed hoftilibus armis,4 captorumque regum catenis trium*» phum gravem. Videor ingentia ducum nomina , nec indecora hominibus io corporanofcitare.€Videor intueri immanibus aufis barbarorum onuftarfer-: cula, & fua quemque fa&avindds manibus fequentem; mox ipfum te fiibliq mem, inftantemque curru domitarum gentium tergo, ante currum aiitenr elypeos, quos ipfe perfoderis. Nec tibic opima defuerint , fi quis regum1* venire in manus audeat j nec modo telorum tuorum, fed etiam oculorum *
Interpretatio.
'^c Pervia.
d Complanatos ejfe montes. i e Mare obflruHum aggeribus*
f Sed urbes ipfas.
N
8. Barbarus rex. ] Decebalus Dacorum • rex , adverfus quem jam tum bellum parabatur, quod anno fequenti inchoatum, ac tertio poft: anno confeftum eft. Dio.
9. Fluminibus immenfis. ] Ut Danubio. Monte. ] Nam Dacia montibus abundat. Trajanus montes Dacia emunitos cepit. Dio.
10. Illatafque fibi. ] Malim quam allatas, ut alii habent.
1. Videor jam cernere. 1 Ita Horatius Od. 1. 2.1. Audire magnos jam videor duces, &c. Elegans 'KsnovjTtems triumphi poft expedi tionem Dacicam Trajano decernendi , quem hic Plinius, cum fierent adhuc ad id bellum apparatus , tanquam divinando deferibit, prope uti contigit anno fequenti. In quo, etfi futura praedicere, non tam oratorum videtur effe , quam poetarum , qui propterea vates appellantur : fuitrta men Ovidio felicior, quiTriftium 1. 4. El.
i. Tiberii, de cujus in Germaniam expeditione rumore nuncio cognoverat , triumphum fpe atque opinione conceptum deferibit, quem tamen nunquam egit Tiberius. Quare fatis habere debent poeta; i quae gefta funt, more fuo quali vaticinando narrare. â–  - .
g Videor videre pegmata coeptorum barbari{ eorum imagines portantia.
h. Singularipralio tecum certare*
O T JE.
2. Provinciarum. Iis omnibus regioni* bus, quae aut*vi, aut quacunque alia ratione fubigebantur a Romanis^ leges adimebantur domefticae, dabantur Romanae: tumque dicebantur redaftae in provinciae formam. Quae adminiftrabantur a pro-confulibus, eae confulares appellabantur : quae vero apro praetoribus,dicebantur praetoriae , videri poteft Notitia provinciarum imp. Rom.
5. Non extorto fociis auro. ] Intellige aurum coronarium, quod focii populi Romani , aut provinciae novo imperatori muneris loco mittebant.
4. Captorumque regum.] Captus eft reipfa Dacorum rex Decebalus;
5 Fercula. ] Proprie pegmata,in quibus captarum, vel defenfarum urbium, mon -tium, fluviorum , caeforum hoftium vel fugatorum imago ebore , citro, argento, vel auro expreua imponebatur , fereba-turque ad triumphi pompam*
6. Opima.'] Spolia, quae dux duci fiia manu occifo detrahit.Liv.4.2o.Plutarchus tria tantum hujuftnodi fpolia ad fua ufque tempora relata efle dicit, i. a Romulo poft; Aeronem Ceninenfium regem ejus manu


: T K A J A ^ O DICTES, p p
atiiharumque coftjedumtoto campo, totoque exercituoppollto, perhor-a*efcat. Meruifti 7 proxima moderatione / ut quandocunque te vel inferre, vel propulfare bellum coegerit imperii dignitas, non ideo viciffe videaris, ut triumphares, fed triumphare, quia viceris»
XVIII. Aliud ex alio mihi occurrit, quam {peciolum eft enim, y quod * difciplinam caftrorumlapfam extindfcamque refoyifti, depulfo2 prio- XIXT Eft haec natura lideribus, ut parva & exilia validiorum exortus ©blcuret: limiliter imperatoris adventur legatorum dignitas inumbratur*
Int er freta tio.
a Benevolentiam Jihi conciliare, f c In fuam perniciem exerceri, qui inferni-*
b Urgent opera militaria. I ciem boftrum exercentur*
N O T £,
interfeftum.2.a Cornelio Celfo poft caefum Lartem Tolumnium Hetrufcorum ducem.
3.a Claudio Marcello poftquam Gallorum regem Virdomarum peremiftet. Vide Propertium I. 4. eleg. n. & Beroaldi in eum liotas.
7. Proxima moderatione. J Cum ftetijfi in Danubii ripa, Jt tranjiffes certus triumphi, ut 'fupra dixit n. 16.
1. Difciplinam. ] De difcrplina militari feliciter a Trajano emendata plura habet Die.
2. Prioris fecull J Aculeate diftum in Domitianum, cujus taxat tempora , cum fuf-pefla virtus , inertia in pretio ,* cum ducibus au florit as nulla , nuda militibus verecundia, nufquam obfequium,omniafolnta&c.PlinJ. 8. ep. 14.
3. Dedignatione. ] Rara vox, neque ab aliis , quod fciam, praeterquam a Fabio Quintiliano Plinii magiftro ultirpata.
4. New amari. J Utrumque autem fub Domitiano bonis civibus periculofum erat,
& non amari, ne a militibus apud princ& pem accufarentur: & amari^ne venirent in invidiam.
j» Et inde&c."] Et hinc fit ut nulla ratione habita aut conciliandas fibi militum benevolentiae, aut colligendi eorumdem odii &c. haec enim vis eft illius vocis fecuri. Ut ^Enerd. T. 3 fi- Securus amorum Germana &c.
6. Meenia. ] Alii legunt munia, alii nulia mutatione fa&a meenia dici putant , pro munia ficut apud Lucretium: bellifera meer ner a Mavors, 6c poenio pro punio.
7. Timebantv] Ne cum hoftili more fe ge* rerent, fecum tanquam cum hoftibus age> retur,
8. Suorum principum. ] Sic Germanicus Germanorum , contra quos pugnabat impetus repreflit quidem > at Tiberii principis fui infrdias effugere non potuit $ ejus enim juflii, per Piforiem interfedus eft,
r. Legatorum. ] De legatis fupra> difturn-eft a. 9.not. 8.


24 c P L INII PANEGYRICUS Tu tamen major omnibus quidem erus, fed fine ullius diminutione ma/dn eandem au&oritatem praefeme te qiiifque , quam abfeftte retinebat; quin etiam pleiifque ex eo reverentia acceflerat, quod tu quoque illos revere* bare. Itaque perinde fummis atque infimis earus* *fic imperatorem com* j militonemque mifcueras, ut ftudium omnium iaborexnque , & tanquatn exadtoi*b intenderes, & tanquam particeps foeiulque * relevares,Felices illos , quommfides&induftria* lionper internundos interpretes , ied ab ipfo te m> nec auribus tu is, fed oculis probabantur |5 Conlecuti funt ut ab* fens quoque de abfmtibus nemini magis quam tibi cred eres.
10 XX. Jam tcdmm defideria • revocabant, amoremque caftrotum &• pe rabat raritas patria. Iter inde placidum ac modeftutn , ut plane a pace redeuntis. Nec vero ego in laudibus tuis ponam, quod adventum tuum non pater quHquam, non maritus1 expavit: afie&ata aliis3 caftitas, tibi ingenita & innata,imerqiue c a quas * imputare non pofiis. Nullus in exigendis* vehi-I f culis tumultus ,a nullum circa hoipitia fkftidium ; annona , qua? ceteris, P Ad hoc comitatus 7 accift&us , & 8 patiens , diceres {magnum aliquem Interpretatio.
a Ita imperatoris cpmmilitioms partes in •te conjunxeras.
b Augeres.
N o
z. Nec auribus tuis. ] Oculis,major eft ha-, benda fides , quam auribus. Ut enim ex! Rudolpho Agricola ingeniofe notat Raya nus : Aures aliis > oculi fibi credunt. Unde vetus eft illud. Plus eft tejlis oculatus unus, quam auriti decem.
3. Confecutifunt. ] Poft exhibitam Caepe tuis oculis Tuam fortitudinem, hoc tandem confecuti funt, ut in aeftimanda ahfen tium virtute, non tam iis , quae ad te perferrentur , quam tuae de illis jam pridem conceptae opinioni-crederes.
1. Revocabant. ] E Germania, in Urbem Romanam.Quantopere populus Romanus reditum illum Trajani appeteret aptiffime deferibit Martialis 1.10. cp. 6. Felices, quibus urna dedit JpeBare corufcum folibus urBois fideribufque ducem. Quando erit iUe dies, quo campus, & arbor, omnis lucebit latia culta feneflra nuru ? Quando mora dulces, longufque a Cafare pulvis, totaque Flaminia Roma vi* denda via &c.
z. Expavit. J Veritus, ne aut liberis fuis, aut uxori vis inferretur.
3. Cafiitas tibi ingenita. ] Ne tam quidem , fi Dioni credimus.
4. Imputare."] Uox apud ejus aevi feripto-res frequens : infra n. 2,4. copiam tui, non tu
cMinueres.
a Ne vilijfima quidem hofptiba dedignabaris^
b Frater ea.
T Mm
imputes facis.9. Ex quo inteBgipoteftquan-ta benignitatis fuerit...., ipfumjibi eripere tot beneficiorum occafioHeSy tam numerefam obligandi imputandique materiam. Itaque imputare dicitur, qui id, quod facit, beneficii loco poni , coque nomine obftri&os fibi alios elfe vult.
5. Vehiculis. ] Imperatoribus ad expeditionem aliquam proficiscentibus, prseftare vehicula debebant provinciae per quas iter erat, ut impedimenta bellica exportarentur , vehereturque eorum comitatus. Hinc erat illud Palatinum munus, ab vehiculis, ut patet ex numis. Vide Cafaubon. in Spart. ..Hadrianum, p. 15.
6, Annona. J. Varias hujus vocis fignifi-cationes vide apud argutiores grammaticos- Hic autem fumitur pxo w&u; lententia eft, nullas ciborum lautitias confedabaris , communibus cibis contentus.
•j.AccinBus. J Expeditusad deproperandum iter , nec nimium in provinciis fub-fiftens, cum popularium incommodo, lnf. n. 30. In omnia pariter intenta bonitas & accinBa , id eft, expedita 6c adjuvandum celeris.
8. Parens. ] Lege cum aliis parcus, id eft, parce & contente vivens.
ducem*


TRAJANO DICTUS. z?
'ducem,5 acte potiffimum, ad exercitum ire: adeo nihil autcerte parum intererat, inter imperatorem fadhim, 10 & futurum. Quam dilfimilis nuper “alterius principis tranfitusj .fi tamen tranfitus ille, non populatio fuit, acum12 abadusnofpitiim exerceret, omniaque dextera hevaque perufta & attrita, ut fi vis aliqua, vel13 ipfi illi barbari, quos fugiebat, inciderent: $ perfiiadendum provinciis erat illud iter Domitiani fuifle ,14 non principis. Itaque non tam pro tua gloria, quam pro utilitate communi,1S edid:o fub-jecifti, quid in utrumque veftrum eflet impenfum. Afluefcat imperator 16 cum imperio calculum ponere, fic exeat, fi c redeat, tanquam rationem redditurus ; edicat quid abfumpferit , ita fiet ut non abfiimat, quod pudeat 10 edicere. Prseterea futuri principes, velint nolint, fciant17 tanti tuum conflat: propofitifque18 duobus exemplis , meminerint perinde conje&uram de moribus fuis homines efle facturos, prout hoc vel illud elegerint.
X X I. Nonne his tot tantifque meritis, novos aliquos honores, novos -titulos merebare ? At tu etiam1 nomen patris patrias recufabas. Quam lon- i£ ga nobis cum modeftia tua pugna 1 quam tarde vicimus ! Nomen illud quod ^alii primo ftatim principatus die ut imperatoris & Casfaris receperunt,
Interpretatio.
a Cum hofpites e domibus fuit abigeret.
Nota?.
p. Ac tepotijjimum.] Artem nota: Plinio enim quafi aliud agenti, & ducem aliquem cgregiiim,quem in exemplum afferat quaerenti videtur Trajanus ftatim occurrere.
10, Et futurum. ] Mirifice enim obfe-quentes funt &modefti, quicunque imperio imminent , dum adhuc egent populi gratia & favore : votorum autem compotes fafti, quam diflimiles faepe mores induunt ! Nihil vero fuit tale in Trajano.
11, alterius principis.] Domitiani, quem vellicare non ceflat, ut Trajani laus magis elucefcat.
iz. ^AbaSlus. ] Proprie de grege dicitur, qui per furtum abducitur. Hoc loco fumi-tur pro violenta hofpitum expulfione.
13. Ipfi illi barbari. ] Daci, Getae, Sarmatae , a quibus etfi Domitianus viftus fuerat, viciffe tamen voluit videri, gefto eam ob rem triumpho,ut fupra n. 11. not. 13. diximus.
14. Non principis. ] Ut invidia hujus fafti non in principis nomen, aut perfonam, qu?p fanfta efle debet, fed tota in Domitianum refundatur.
if. Editio» ] A te poft reditum in Ur-
bem fancito , in quo extremo quid Domitianus , quid tu in itjnere tuo impendiffes, fubjecifti.
16. Cum imperio. ] Id eft, difeat expenfa-rum rationem fubducere fwiw' tui olmh*-mf , cum republica , inquit Livineius 3 vel, licet fit imperator^ vel, quod malim,* difeat cum imperii opibus computare, ita ut ex iis fuas expenfas metiatur, neque majores faciat, quam patipoflint.
17 .Tanti tuum confiat.] Rittershufius legit:Tanti tuum iter conflat. Quaede&io clariorem fenfum efficit,
1 %.Duobus exemplis.'] Domitiani, &Trajani,
1. Nomen patris patria. ] Primum datum eft Romulo : tum Camillo ab militibus,relatam a Gallis vi&oriam imperatori fuo gratulantibus : poft Ciceroni ex decreto fenatus, cum Catilinariam conjurationem patefeciffet I inde Augufto ac deinceps aliis imperatoribus delatum eft.
2. Nam nec Auguftus nifi fero illud recepit, inquit Lipfius,, & Tiberius per modeftiam diftulit, Nero per setatem. Verum id ds aliis dici poteftt t


10 . C. PLINII PANEGYRICUS
ufque eo diftulifti, donec tu quoque beneficiorum tuorum parciflimus xM* Hiator, jam te mereri fatereris. Itaque foli omnium contigit tibi, ut pater (patrfe efTes, antequam fieres. Eras enim in animis, in judiciis noftris, nec publicas pietatis intererat quid vocarer e, nifi quod ingrata fibi videbatur, fi 5 te imperatorem potius vocaret & Caelarem , cum patrem experiretur# , Quod quidem nomen qua benignitate, qua indulgentia exerces ? ut cum civibus tuis, quafi cum liberis parens vivis ? 3 Ut reverfus imperator, qui privatus exieras, agnofcis, agnofcef is ? eofdemnos, eundem te putas > par omnibus , & hoc tantum ceteris major, quo melior.
•io X X11. Ac primum 1 qui dies ille, quo exfpeftatus defideratufque Urbem tuam ingrenus es ? Jam hoc ipfum quod ingreflus esquam mirum fetumque? nam priores invehi, & importari folebant, non dico quadrijugo curru, & albentibus equis, fed humeris hominum , quod arrogantius erat# * Tufola corporis proceritate elatior aliis & excelfior,3 non de patientia l-J noftra quendam triumphum, fed de fuperbia principum egifti. Ergo non astas quenquam, non valetudo , non fexus retardavit , quo minus oculos in-« folitofpedfcaculo impleret. Te parvuli nofcere, oftentare juvenes , mirari fenes, aegri quoque negledto medentium imperio , ad confpetftum tui* quafi ad lalutem 4 fanitatemque pro repere. Inde aliif fe fatis vixiffe te vifb, ao te recepto, alii nunc magis effe vivendum praedicabant. Fceminas etiam tunc fecunditatis fuas maxima voluptas fubiit, cum cernerent, cui principi cives, cui imperatori milites peperiffent. Videres referta tetfta, ac laborantia , ac nc eum quidem a vacantem locum , qui non nifi fufpenfiim & inflabile veftigium caperet joppletas undique vias, anguftumque tramitem relidlumtibi, alacrem hinc atque inde populum, ubique par gaudium pa-remque clamorem. Tamb aequalis ab omnibus ex adventu tuo laetitia
Interpreta t i o.
a ]Vacuum locum , qui non poterat fujlinere tatifunt, quam tu omnium caufa ad imperium pedem nifi fufpenfum , & vacillantem. - venidi.
b Omnes de adventu tuo tam aequaliter U-
N O T /E .
$. Ut reverfus. ] Ut reverfus in Urbem eum imperatoria dignitate , unde privatus fub legati tantum nomine difcelferas : praeclare agnofcis tuos , idemque agnofeeris, nihilo factus tumidior.
’ i. Qui dies ille. ] Etiam mortuo Nerva, Trajanus hac morte folus imperator relictus, annum integrum, & eo amplius in Germania reftitit:omnibus ut cito inUrbem rediret optantibus,ut habetMart'talisl.io.ep. 6.^7.rediit autem an.Chrifti 99.aetatis 44. • 2, Tu fola.] Elegans in primis & ex arte fa£ta Trajani in Urbem re-
deuntis. Locus illuihis & ad imitandum
_ infignis. Vide Theodofiii paneg. n. 47.
3. Non de patientia. ] Quia non eras irtr» portandus noftris humeris $ fed de aliorum principum arrogantia, quam lingularis tua humanitas condemnabat. ,
4. Sanitatemque. ] Adulatorie fortalle magis , quam vere. Etli poterant aegroti illi audivifife fic ad Vefpafiani confpe-&um fanatos elTe csecum & alterum cui imbecilla manus erat. Hiphilmus. Tacitm Hijl. 4. c. 81. Sueten. c. 7. Simile quid de Hadriano refert Spaj tianus.
$. Se fatis vixiffe. [ Notandum illud , m fummis bonis, primam hanc cogitationem


TRAJANO DICTUS. i7
percepta eft , quam omnibus veftifti: qua? tamen ipfa cum ingreffu tuo crevit , ac prope in fingulos gradus adau&a eft.
XXlII. Gratum erat cun<5Hs, quod fenatum xo(cuto exciperes, ut dimiflus ofculo fueras: gratum, quoda equeftris ordinis decora1 honore nominum, fine monitore, fignares: gratum,bquod tantum non ultroJ $ 7 clientibus falutatis, quafilam familiaritatis notas adderes. Gratius tamen , quod fenfim & placide, & quantum relpedtantium turba pateretur, incederes : c quod occurfantium populus te quoque, te imo maxime aftaret; quod primo ftatim die latus tuum crederes omnibus. Neque enim ftipatus fatellitum manu, fed circumfufiis undique nunc fenatus, nunc equeftris or- IO dinis flore,d prout alterutrum frequentiae genus invaluiflet,dentes quie-tofque 4 livores tuos fubfequebare , nam milites nihil a plebe habitu* tranquillitate, modeftia differebant. Ubi vero ccepifti* Capitolium afeen* dere, quam laeta omnibus 6 adoptionis tuae recordatio ! quam peculiare gaudium eorum, qui te primi eodem loco falutaverant imperatorem ! quin 1 j etiam7 detlm ipfiim tuum praecipuam voluptatem operis lui percepifle crediderim. Ut quidem iifdem veftigiis inftitifti, quibuss parens tuus ingens illud deorum prolaturus arcanum , quae circunftantium gaudia? 6 quam tecens clamor ? quam fimilis illi 19 dies, qui hunc genuit diem ? ut
Interpretatio.
a Equeftris ordinis clarifftmos ab [que nomenclatore nomine fuo appellares.
b Quod prope ante quam ftalutareris ipfe clientes tuosfalutares.
c Quod vulgus vel te ipftum, imo te omnium maxime circunftaret.
d Prout alterutrius multitudo confert s propius ad te poterat accedere.
Nota
incidere: fatis nos vixifle ; in malis vero: plus fatis vixifle. Sic apud Virg. iEneid. 11. 159. Tuque 0 fynBiflima conjux felix morte tua.'..contra ego vivendo vici mea fata.
1. Ofculo exciperes. J Infra n. 71. (olebant peregre abeuntes, vel redeuntes imperatores (enatum ofculo impertire. Ilinc apud Dionem Caligula, apud Tranquillum Nero , Domitianufque arrogantiae accufan-tur, quod eo pietatis urbanitatifque officio, aut non omnino, aut fuperbe perfuncti eflent Lipf 1. eleB.
2. Honore nominum. ] Sic Suetonius Au-gnftum laudat, quod patres in curia faluta-verit, fedentes, & quidem nominatim fingulos nullo Jubmonente. Ea de re fuflus diximus H. 15. not 7.
3. Clientibus. ] Clientes dicebantur qui principum virorum , quos patronos elegerant, fidei fe fuaque omnia committebant, addicebantque , feu profpcram, feu adverram fortunam fecuturi. Eos autem patroni
fua au&oritate tuebantur.
4. LiBores.] Numero 12. ante confulem virgarum fafciculos cum fecuribus manu praeferebant: idque tum ad pompam> tum etiam ut qui a magiftratu damnarentur, eos ligatos ( unde li&ores didi) caederent virgis, tum fecuri ferirent.
5. Capitolium. ] Supra n. 16. not. y.
6. Adoptionis ture. J Ut ingeniofe hoc loco adoptionis memoriam revocat!
7 .Deum ipfum tuum.'] Jovem Capitolinum: cujus opus eft adoptio illa tua* Iu aliis pro tuum eft tunc.
8. Parens tuus. ] Nerva.
9. Quam recens clamor. ] At tota via acclamaverant , & ingredienti applauferant-. Hic tamen ad Capitolii confpeftum quafi. recentes , plaufum & acclamationes iterarunt.
10. Dies y qui hunc gemit. ] Dies adoptionis tuae , qui in caufa eft, cur imperator hodie tanta cum pompa redeas.
D i)


C. PLINII PANEGYRICUS 11 plena altaribus, augufta vi&imis cun6ta ? ut in unius falutem cbllata ora* fiium vota ? cum fibi Fe ac liberis fuis intelligerent precari, quae pro te precarentur. Inde11 * in palatium quidem , fed eo vultu, fed ea moderatione, ut fi privatam domum peteres : ceteri 13 ad penates fuos, quifque iteraturus $ gaudii fidem, ubi nulla neceflitas gaudendi eft.
X X IV. 1 Oneraflet alium hujufmodi introitus, tu quotidie admirabilior & melior : talis denique, quales alii priricipes futuros fe tantum pollicentur. Solum ergo te commendat augetque temporis fpatium , junxifti enim ac mifcuifti res diverfiffimas,afecuritatemolim imperantis, & inci-. io pientis pudorem. Non tu civium amplexus3 ad pedes tuos deprimis , nec ofculum manu reddis, manet imperatori f qua? prior oris humanitas, dextrae verecun dia. Incedebas pedibus ? incedis: laetabaris labore ? laetaris, eadem-que omnia illa circa te,f nihil in ipfo te fortuna mutavit. Liberum eft in-» grediente per publicum principe fubfiftere, occurrere, comitari, praeteri-, I j re. Ambulas inter nos, ^non quafi contingas: & copiam tui,7 non ut imputes, facis. Haeret lateri tuo quifquis acceffit , finemque fermoni fiuis cuique pudor, non tua fuperbia facit. Regimur quidem a te , & fiib-jeditibi, fed quemadmodum legibus fumus, nam & illae cupiditates rio-ftras, libidinefque moderantur; nobifcum tamen, & inter nos verfan^ io tur. Emines, excellis, ut honor, ut poteftas, quaefuper homines quidem*
N 'O t
11. Pteria altaribus.] Ita exceptus eft Romae Vitellius : Extrufiis altaribus, caftfque njiBimis, regium in morem. Tacit. n. c. 70. ficin Caligulae adventu fupra centum fexa-ginta millia 'uittimarum cafa. Sueton.
,iz. In palatium, j Triumphantes * fi Dioni fides, per forum adibant Capitolium, inde eadem populi frequentia, pompa in palatium deducebantur.
13. 1. Qneraffet. J Oneri fuiftet aliis hujus introitus pompa , quibus impofuiflet necef-fitatem dignos fe hoc honore reddendi. Plin. 1. 8. ep. ult. Onerat te quaflura tua fama , onerat tejlimoritum principis.
i. Securitatem. ] Qui /Itu imperarunt , propter confirmatam auftoritatem fuam, jam fibifidunt, atque intuto fibi videntur effe: in iis vero qui incipiunt, ineft pudor quidam Sc verecundia. At ,• inquit Plinius, utrumque, Trajane , conjungis mirifice j
ejus , qui jam diu regnat, fecuritatem $ ejus.qui incipit , verecundiam & pudorem.
3. Ad pedes. ] Ut Caligula , cujus fuper-biam ea in re notat Suetonius.
4. Qua prior oris &c, ] Nihil de ea hu: manitate remififti , qua privatus eminebas , fiquidem imperator cum fis, & fena-tum 5ccqueftris ordinis decora ofculo excipere non dedignaris , nec das manum of* culandam : -abfimilis iis principibus , qui ut ait infra n. 71. Velut affixi curulibus fuis , manum tantum , & hanc cun&anter, im-putantibus f miles promebant.
$. Nihil in ipfo te. [['Lege nihil ipfum te, ut Grutero place$, vel nihil in ipfo te, ut Pe* trus Faber fufpicatur.
jtS Non quafi contingas. J Id eft , perinde quafi nemo te in via contingat , atque eunti obftet. Legit Lipfius inter nos , quafi nos contingas : fenfus erit quafi unus e nobis fis : quafi nos ordine, vel affinitate contingas.
7. Non utimputes. ] Non quo id beneficii loco tibi apponatur.Non ut magnum quid> piam nobis conceffifie videaris. Supra n. 20. not. 4.


TRAJANO DICTUS. 19
fioininum funt tamen. Ante te principes , faftidio noftri St quodam squalitatis metu,8 ufum pedum amiferant: illos ergo humeri, ccrvicefque fervorum fuper oranoftra; te fama, te gloria, te civium pietas , te libertas fuper ipfos principes vehunt: te ad fidera tollit * humus, ita communia & eonfiifa principis veftigia. y
X X V.1 Nec vereor P. C. ne longior videar, cum fit maxime optandum, ut ea pro quibus aguntur principi gratiae, multa fint: quse quidem reverentius fuerit integraillibataque cogitationibus veftris relervari, quam a carptim, breviterque perftringi, quia b fere fequitur ut illa quidem, * de quibus taceas , tanta quanta funt, effe videantur. Nifi vero leviter attingi placet , IC* locupletatas3 tribus,datumque4congiarium populo , ,&*datum totum,: Cum donativi partem milites accepiffent. An mediocris animi eft his potius repraefentare, quibus magis negari poteft ? Quanquam in hac quoque di-verfitate 5 aequalitatis ratio fervata eft, aequati funt enim populo milites, eo quod partem, fed priores: populus militibus, quod pofterior, fed totum 1 jf
I NTERPRET A T I O.
a Leviter fummatimque delibare, b Ferme accidit, ut qua commemorarepraetermittis &c,
N O T /E,
t.Vfumpedum amiferant.] Quod le&ica u-terentUr. Atque id non imperatores modo» fed & fenatores, & equites pro jure fuo faciebant } neque in eo quidquam cenfura dignum. Carpit tamen hoc loco eos imperatores , qui fuccollantium humeris cervi-dbufque ad faftum pro le&ica uterentur.
$ : Humus. ] Humus ifta, quam tuis pedibus terere non dedignaris, ad coelum ufque te evehit: ita cum noftris veftigiis communia & permixta funt principis noftri veftigia. Alii alio modo hunc locum legunt, fed emendatione hic non videtur opus efte.
i .Nec vereor. ] Ut apte, & juxta pras-ceptum Ariftotelis, & Tullii feftos & languentes auditorum animos in decurfu ora-. tionis excitat: modo prolixitatem orationis excufans , modo multa praetermiflu-rum fe afleverans!
2. De quibus 'taceas. ] Non minus artis eft in rebus interdum fupprftnendis, quam in iifdem efferendis : imo reticere interdum aliquid multo aptiu$ eft , ad rem exaggerandam: feu quod ea in re oratori praefta^ re velit auditor, ametque eo majus quiddam fibi fingere ; quod rei exprimendas parem fe non efte orator profeffus fit : feu quod, ut in tenebris majora nobis finga-
mus omnia, quam in luce : fic quse fup-primuntur , ac veluti tenebris abfeondun-tur ab oratore, majora femper v.identur. Hinc Parrhafii pidoris fingularis illa laus fuit,Cujus pi&ura , fic apte definebat, ut pro-mitteret alia poflfe: ojienderetque etiam, qua occultaret. Plinius 1.3y; c. 1 o.
3 Tribus ] Urbs primum in tres partes divifa fuerat, quae ideo tribus dicebantur. Qui fingulis tribubus praeerant, tribuni $pe-cuniae vero , quas tributim , id eft , per tribus imperabantur , vocabantur tributa, Etfi autem poftih? 4. partes, & Ciceronis, atque , ut ex hoc loco patet, Plinii tempore in 35. diftributa erat: fervatum eft illud nomen, & 3 j. tribus didas funt,
4. Congiarium. ] Munus, quod plebi l Donativum vero , quod militibus dabatur. Congiarium diftuma congio : quod vafis genus erat fextariorum fex. Munus autem illud erat initio vini , aut olei certa menfura , in plebem ab imperatore diftributa. Tum extentum eft nomen illud adquafvis etiam pecuniae donationes * fed maxime principum in plebem i demum ad quodvis munus etiam privatim & infin-gulos collatum.
y. Datum totum* ] Trajanus congiarium D iij


C. P L I N 11 PANEGYRICUS ftatim accepit. Enimvero qua benignitate divifiim eft ? quantae curae tibf fuit , ne quis expers liberalitatis tuae fieret ? Datum efthisqui poft edi&uin tuum,15 in locum eraforum, fubditi fuerant : aequatiqueiunt ceteris illf etiam, quibus non erat promiflum. Negotiis aliquis, valetudine alius, hic 5 ' mari, ille fluminibus diftinebatur; exfpe&atum eft provifumqtie, ne quis^ aeger, ne quis occupatus, ne quis denique longe fuiflet, veniret quifque cum pollet. Magnificum Caelar,& tuum, disjun<5fiflimas terras munifi-5 centiae ingenio velut7 admovere , immenfaque fpatia liberalitate contrahere, intercedere cafibus, occurfare fortunae : atque omni ope adniti, ne t6 quis e plebe Romana dante congiarium te,8hominem magis fentiretfe fuifle, quam civem.
XXVI. Adventante congiarii1 die, obfervare principis egreflum in publicum, infidere vias * examina infantium,s Futurufque populus folebat: labor parentibus erat oftentare parvulos, impofitofqUe cervicibus adulan-15 tiaverba^blandalque voces edocere:areddebant illi, quae monebantur. Ac plerique irritis precibus fiirdas principis aures adftrepebant j ignarique quid rogaflent, quid nonimpetraflent, donec plane Icirent ,f differebantur. Tu ne rogari quidem fuftinuifti, & quanquam laetiffimum oculis tuis elfet, confpecftu Romanae fobolis impleri, omnes tamen antequam te viderent, 2o adirentve, recipi, incidi juffifti : ut jam inde ab infantia parentem publicum munere educationis experirentur. Crefcerent6 de tuo, qui crefcerenc
Inte rpretatio, a Edebant illi verba, qua docebantur.
N O T M,
plebi , donativum militi promiferat. Sed cum aerarium .utrique largitioni fimul non fufficeret, dimidium promiffi militibus ftai-tim dedit: plebi vero totum , fedpaulo ferius. Ita illi in tempore praelati, hi in fum-ma. Lipfius.
6. In locum eraforum. ] Incifa erant in tabulis civium nomina quos congiario donari oporteret. Quorum e numero fi qui aut occumberent, aut alio commigrarent, aferibebantur alii. In hoc vero enituit libe-ralitas Trajani, quod his qui poft faftum de dando congiario ediftum in eraforum locum fuffe&i fuerant , quibus proinde cdi&o fuo nihil promiferat , congiarium tamen aequale atque ceteris datum vo^ luerit.
7. admovere. ] CJum efficeres ut quamvis abfentes effient , tamen fic tanquam forent praefentes, liberalitatem tuam per-fentirent,
8. Hominem magis. J Ut non prius hu-
manam te inter homines vitam agere quam munerum tuorum participes fe efle fentirent.
I. Die.~\ Qua dandum cfte populo congiarium princeps edixerat.
1. Examina. ] Proprie de apibus dicitur examen, ut faepe apud Virgilium : fed & de puerorum turba dixit Horat. 1.1. od. xy. Juvenum recens examen. Ex. Epod. od. 2« Fojitofque vernas, ditis examen domus.
3. Futurufque populus. ] Qua fi qui infantes fint, nondum inter populum cenfe-ri debeant.
4. Blandafque voces &c. ] Quibus moveretur princeps, ut largitiones fuas in ipfos derivaret.
y. Differebantur. ] Ad annum 11. Suetonius enim de Augufto : c. 41. Congiaria populo frequenter dedit.....ac ne minores quidem pueros prateriit , quamvis ante non ni(i ab undecimo atatis anno accipere confueffent.
6.De tuo &c.~\ De tua liberalitate,qui vitam


T RAJA N O D I C T U S. 5 t
tibi; alln^fttlfque tuis ad ftipendia tua pervenirent: tantumque omnes uni tibi, quantum parentibus fois quifque, deberent. Re&eCaslar, quod/pem Romani nominis fiunptibus tuis fufcipis. Nullum eft enim magno principe , immortalitatemque merituro, impendii genus dignius , quam quod 7 erogatur in pofteros. Locupletes b ad tollendos liberos ingentia 8prxTnh^ & 0 pares pcense, cohortantur; pauperibus10 educandis una ratio eft, bonus, princeps. Hic * fiducia ftii procreatos, nifi laiga manu fovet, auget, am-ple£Htur; utoccafum imperii, occafum reipublicse accelerat,“fruftraque proceres princeps , plebe negledea ,d defedtum corpore caput, nutaturum-que inflabili pondere tuetur. Facile eft conjedtare, quod perceperis gaudium , cum te parentum , liberorum, fenum, infantium, puerorum clamor exciperet. Hxc prima parvulorum civium vox aures tuas imbuit, quibus tu daturus12 alimenta, hoc maximum prseftitifti, ne rogarent.e Super omnia eft tamen, quod talis es, utfub te liberos tollere libeat, expediat.
X X V11. Nemo jam parens filio, nifi1 fragilitatis humana: vices horret , nec2 inter infanabiles morbos principis ira numeratur. Magnum quidem eft educandi incitamentum, tollere liberos in fpem alimentorum, in ipem congiariorum ; majus tamen in fpem libertatis., in fpem fecuritatis. Atque adeo nihil largiatur princeps,J dum nihil auferat; non alat, dum non occidat : nec deerunt, qui filios concupifcant. Contra largiatur &
Interpretati o.
b Ad educandos pueros. I e Hoc tamen maxime omnium in te laudabo
c Confidentia liber alitatis fuse, i le efl, quod talem te prsefistsin imperio.
dDefiitutum membris. • j
N o t m.
olim fuam obfequio tuo irppenfuri erant.
y. Erogatur in polieros. J Sic enim princeps nomen jfuum pofteritati commendat.
S. Praemia. ] Ut funt, honeftior locus in fpeftaculis, jus fortiendi provincias , petendi magiftratus ^hsereditates obtinendi. Ex lege Julia & Papia. Dio L4.3fiueton.1n Au-gujio, 34. Lipfius in L 3.. Annal. Taciti.
9. Parespcense. ] Et turpis apud Romanos & prohibitus erat coelibatus, indi&a per centores pecuniaria mul 1 o. Educandis. 1 Malim educandi, fu p ple liberos , ait in Viennenfi editione legitur, & Grutcro probatur. j
11. Fruflraque proceres. ] Alludit haud dubie ad venuftiftimum Menenii Agrippse apologum cujus meminit Livius /. 2.& Quintilianus l. 5. c. iz. Hic enim Plinius oftendit e re principis elfe, ita tueri proceres, qui reipublicae veluti caput appellari pofiunt, ut plebem , id eft , inferiores corporis partes nonnegligat.
12. Alimenta. ] Hinc Trajani namus ille, in quo Italia virginis fpecie pueros offert imperatori quibus ipfe fpicas difiribuit. Titulus alimenta Italise.
1. Fragilitatis <&c. ] Nifi quod vitare non poteft humana conditio, ut valetudinem mortem.
1. Inter infanabiles.'] Nulla enrm tetriof lues, aut morbus peftilentior i quam Tyranni ferocia,
3. Dum'nihil auferat. ] Notat nefariam Domitiani liberalitatem , qui congiaria primum largiebatur pueris, tum eaipfa jma-
/


p C. P L I N 11 PAN E G Y R I C U S
auferat, alat & occidat; nae ille 4 in tam brevi tempore effecerit, ut omftftS? non pofterorum modo,fed fui parentumque pceniteat. Quocirca nihil magis in tua tota liberalitate laudaverim, quam quod congiarium das de tuo, alimenta£de tuo: neque a te liberi civium, ut ferarum catuli, fanguine & cse-5 dibus nutriuntur. Quodque gratiffimum eft accipientibus, fciunt dari libi,
* quod nemini eft ereptum; locupletatifque tam multis, pauperiorem effe factum principem tantum, quanquam nec hunc quidem: nam cujus eft quid"* quid eft omnium , tantum lpfe, quantum omnes, habet.
X X V111, 1 Alio me vocata numerofa gloria tua: alio autem ? quafi
io vero jam fatis veneratus miratufque fim, quod tantam pecuniam profudi-fti, non ut flagitii tibi confcius bab infestatione ejus4 averteres famam, nec ut triftes hominum, moeftofque fermones laetiore materia detineres; Nullam congiario culpam,nullam alimentis crudelitatem redemifti; nec tibi benefaciendi fuit caufa, ut quae male feceras, impune feciffes: amor impen^ jj dioifto, non venia quaefita eft , populufque Rom.c obligatus a tribunali tuo, non exoratus recellit. Obtulifti enim congiarium gaudentibus gaudens, Jfecurufque fecuris : quodque antea principes ad odium fui leniendum3 tu-(Vmentibus plebis animis obje Interpr e t a T10*
a Multiplex laus tua. non placatus.
b Deterreres populos ab eo tibi imputando. d Longavos annos,
C Devmttus beneficio a palatio tuo recejfit,
N O T JE.
gno cum fcenore, faepe etiam cum vita repetebat.
4. In tam brevi tempore. ] Livineius pro in tam legendum fufpicatur inquam : ego malim cum R.ittershufio,indufto ta;»,legere in brevi tempore.
j. Quod nemini eft ereptum. ] Trajanus enim ab alienis pecuniis mirum quantum abftinebat.Dio.
1. Alio me vocat. ] Quam ingeniofe auditorum animos excitat, dum aliofevocari fimulans , in eodem tamen verfatur argumento!
z. Averteres. ] Ut Nero, in cujus largi-
tionibus aliqui neceflitatem adhibitam credebant a principe fceleris fibi confcio Sc veniam fperante fi largitionibus validifll-mum quemque obftrinxiflet^ Tacit. An. 1J. c. 18.
3. Tumentibus. ] Furenti populo pecuniam, tanquam apud Virgilium Sybilla offam Cerbero , objectabant.
4. Ingenuorum. ] Ingenui funt, qui ftatim ut nati funt, liberi funt j five nafcantur ex duobus ingenuis j five ex uno ingenuo ,, 8c altero libertino : five ex duobus libertinis: five ex patre fervo & matre libera.
Incidi. ] In iis tabulis, ubi erantv eo -
non


TRAJANO DICTUS. ?J
kon quia cariores parentibus liberi, fed quia principi cives. Proflabis alimenta fi voles; dabis congiaria, fi voles; illi tamen * propter te nafcuntur.
X XIX. lnftar ego perpetui congiarii reor affluentiam annonar.’ 1 Hujus aliquando cura Pompeio
fus ambitus campo, exadus 3 hoftis mari,4 Oriens triumphis ,* Occidenf-queluftratus. 'Nec vero illeacivilius, quam parens nofter , au&oritate, confilio , fide reclufit vias , portus patefecit, 6 itinera terris, litoribus mare * litora mari reddidit, diverfafque gentes ita commercio milcuit, ut quod genitum eflet» ufquam, id apud omnes natum efle videretur. Non-necemere datur, ut fine ullius injuria b omnis ufibus noftris annus exuberet? quippe non ut * ex hoftico raptse, peritur^que 7 in horreis meffes, nequi equam queritantibus /ociis, auferuntur. Devehunt ipfi quod terra genuit,8 quod fidus aluit, quod annus tulit ;dnec novis3 indictionibus
/In^t e r p r e t a t i o.
a Ratione magis populari. I c Ex hofiili agro.
b His temporibus agri praeter folitum in J d Nec novorum veBigalium exaBione vexati
ufus nofiros fertilesfint. [ impares funt pendendis veteribus tributis.
Nota
rum nomina , qui congiario donandi erant.
6. Propter te. J Non propter congiarium tuum : fed ut te imperatorem habeant , ut aevi tui felicitate fruantur,
1. Hujus cura Pompeio e$-c.]Conftituti erant prxfecli frumento in populum diftribuen-do, five donaretur, live minimo diftrahe-retur : quam praefeduram Cn. Pompeius
an. v. c. 696. in quinquennium, fed extra ordinem in fumma annonae difficultate geflit, & per fe ac per 15. legatos eam ob rem ipfi datos tantam frumenti copiam in Urbem invexit, ut plus ea re fibi laudis pe- ; pererit, quam tot reportatis vi&oriis. Plutarchus , Cicero pro lege Manilia.
2. Pulfus ambitus campo. ] Martio, ubi plebis fuffragia emendicari, & effufiflimis largitionibus ac blanditiarum genere omni ambiri magiftratus folebant. Cui malo ut mederetur Cn. Pompeius in tertio fuo confulatu graviflimam legem tulit de ambitu. Plutarchus.
3. Hoftis. ] Pirata Cilix : quod fa&um diebus non amplius 40. narrat Plutarchus, Appianus, Florus, Tulfius de provine, confular.
4. Orum.] Ubi Mithridatem , Tigranem , Albanos, Iberos, Arabas, & Judaeos vicit..
5. Occidenfque, ] Puta in Africa, ubi Do-
mitium reliquias exercitus Mafii colligentem vi&um interfecit: in Hifpania , ubi Sertorium, Perpennam, Ledoriumquefu-peravit.
6. Itinera terris. ] Quia terrae fine itineribus , mare fine litoribus, litora fine ma-? ri videbantur efle $ adeo omnia praedonum & piratarum latrociniis erant infefta dc veluti interclufa.
7. In horreis. ] Quae Romani in provinciis paflim habebant, ubi frumenta reponerent , & militares annonas. Erant & Romae horrea, per omnes regiones urbis fparfa, quibus publicum conderetur frumentum. Lipf.
8. Quod fidus aluit. ] Sidera enim ad alendas fruges plurimum conferunt 5 unde obfervandum in primis : quo fidere terram vertere conveniat.Virg. Georg. 1.1. v. 1.
9. Indi&ionibus. ] Indi&iones dicebantur tributa, quae fingulis tribus lufiris pendebantur , unde coepit, ut verifimile eft, fub Conftantino confuetudo illa numerandi annos ab indi&ionibus , id eft , a fpa-* tio id annorum. Omnino tria tributorum genera erant, i. Canon , certum Sc ordinarium tributum. 2. Oblatio , voluntarium. 3. IndiBio novum & fuperindi-dum. Budaus in annota ad Pandeft. Afco* nm in Verrinam 4.
E


54 C. PtlNII PANEGYRICUS prefll, ad vetera tributa deficiunt. Emit10 fifcus , quidquid11 videtur emere: inde copias, inde annona, de6 qua interf| licentem, vendentemque conveniat: inde hic fatietas, nec fames ufquam. yrw XXX. 1 yfcgyptus alendis augendifque feminibus ita gloriata eft* 5 ut nihil imbribus * coeloque deberet: fiquidem3 proprio lemper amne per-fufa, nec alio genere aquarum folitapinguefcere, quam quas ipfe devexe* rat, tantis fegetibus4 induebatur, ut cum feracillfmis terris quali nunquam cefliira certaret. Hasc inqpina ficcitate a ufque in injuriam fterilita-tis exaruit : quia piger NfluFcun^anteraTveolele aHangufdeTeStulerat., io ingentibus quoque tunc quidem ille fluminibus , fluminibus tamea conferendus. Hinc pars magna terrarum,b mergi palanti amne confueta ,. <o pulvere incanduit. Fruftra tunc ^gyptus nubila optavit,5 coelumque refpexit, cum ipfe foecunditatis parens contra&ior & exilior ,c iifdemuber-tatem ejus anni anguftiis, quibus abundantiam fuam cohibuiflet. Neque w, enim folum vagus ille3& G expanditor amnis,d intra ufurpata femper collium
Interpretatio,
e De cujus pretio inter emptorem , vendito-remque facile conveniat.
a Ufque ad reprebenfionem Jieri litatis• b Tegi ajfueta fluvio circumquaque exun-
c lifdem terminis contraxijfet, & ejus anni fertilitatem, & aquarum fuarum copiam.
di Intra colles , quos aquis operire quondam /olebat.
N O TA
10. Tifcus. ] /Erarium principis.
,ii. Videtur emere. ] Non ut improbe callidi imperatores , qui interdum emendi fpecie, aliena per vim rapiunt. Trajanus autem emebat vere , quidquid emere videbatur.
11. Licentem. ] Id eft, ementem. Liceri tamen , & licitari proprie dicitur, qui in au&ione rem vaenum expofitahi plus offerendo auferre, contendit: is licitatorem apponit, qui fubornat aliquem qui fe velle emere fimulet, & pluris liceatur , ea quae vaenum expolita funt, quam quanti funt: ut eo modo ceteri emptores-* inducantur.
i . Mgyptuf. ] Regio Africae ad Syenen & iEthiopfam, inde ad Arabiam & Palae-ftinam pertinens. Abundans pafcuis, frumenti frugumque feraciffima.De ejus fertilitate vide Lucretium /. i o. Solinum , in Col-leBaneis, Annaum Senecam, in quaefion. naturalibus t & Strabonem , in Geographia.
2. Coeloque. ] Quare , ut Tibullus ait., non illic pluvio fupplicat her.ba Jovi. 1. i. el.y.
Troprioamne.'] Nilo : qui veluti coloni vice fungens ad uberandos agros evagari in k cipit afoljlitio. Plin. 1.18. c. 18. Et cum tota £flate aquis fuis JEgyptum obrutam oppletamr que tenuit , tum recedit i, moUit ofque & obii-* matos agros ad ferendum relinquit. Cic. de Nat. Dcor.i. Ad fummam ubertatem inducendam neque minus r2. cubitis , neque plus 16. exundare debet. Plm. l. i8. c. 18.
4. Induebatur, j Olet poeticum quiddam haec metaphora, qua terra indui ac vejliri fegetibus dicitur , pro tegi â– : fed voces hu-jufmodi Sc familiares funt Plinio , neque videntur a panegyricarum orationum ftylo valde alienae.
$. Coelumque refpexit. ] Praeter confuetu* dinem. In Mgypto enim, ut ait Seneca, ne-mo aratorum afpictt coelum, cujus ope libi non videmur indigere. Infolo tanta elifiducia Nilo, inquit Lucanus.
6. Expanditor ] Quia vox haec infrequen-tior videtur ac durior , Rittershufius legit Jpatiator $ LipfTus fufpicatur legendum ex-fpatiator.


TRAJANO DICTUS. ||
fubftlterat atque haeferat,efed fupino etiam ac detinenti folo non placido fe mollique lapfu refugum abftulerat, necdum fatis bumentes terras addiderat arentibus. Igitur inundatione, id eft, ubertate regio fraudata, fic opem Caelaris invocavit, ut folet7 amnem fiium:f nec longius illi adverlb-rum fuit Ipatium, quam dumnunciat. Tam velox, Csefar, potentia tua eft, $ tamque in omnia pariter intenta bonitas & 0 accin&a : ut triftius aliquid feculo tuo pallis, ad remedium lalutemque lufficiat, ut fcia§,
XXXI. Omnibus equidem gentibus fertiles annos, gratafque terras precor: crediderim tamen, per hunc Aigypti ftatum , tuas fortunam vires experiri, tuamque vigilantiam rlped:ari voluiflc. Nam cum omnia ubique 16 fecunda merearis,nonnemanifeftumeft, fi quid adverfi cadat, tuis laudibus , tuifque virtutibus, materiem campumque profterni? cum fecunda felices, adverfa magnos probent. Percrebuerat antiqijitus , UrbemjQoftram, nifiopibus -^Egypti .a!i|uftentari|^^^n^oo^. SuperbielSat* ventola*i& InlSlensnaBo",quddWSofelffi quidem populum, pafeeret tamen; quodque 0 in luo flumine ,4 in fuis manibus, vel abundantia noftra, vel fames elfet.
* Refudimus Nilo fuas copias , recepit frumenta quas miferat, deporta-tafque melles revexit. Difcat igitur Aigyptus , credatque f experimento, non alimenta le nobis, fed tributaprasftare : fciat fe non eife populo Romano neceflariam ,6& tamen ferviat. Poft haec , fi volet, Nilus b amet alveum fuum, & 7 fluminis modum fervet : nihil hoc ad Urbem, ac ne ad Aigyptum quidem , nili ut inde navigia inania & vacua, 8c c fimilia redeuntibus, hinc plena & onufta, & qualia folent venire, mittantur ; converfoque munere maris, hinc potius 8 venti ferentes, dc brevis
Interpretatio.
e Sed etiam refugiendo fe fubduxerat declivi & detinendis aquis accommoda terra, non fe -dato ac lentcrcurfu i & necdum fatis limi infic-ca terra invexerat.
f Nec diutius duravit ejus calamitas, quam quoad nunciaret tibi.
g Et ad juvandos alios expedita. a Reddidimus Nilo fuas opes. b Sefe teneat in alveo fuo, & fluminum for* tuna contentus (it. c Hualia olim redibant»
N o
7. Amnem fuum.] Nilum, quem JEgyp-tii Jovem fuum nuncupant.
1. Spe flari. J Ita Liplius. Juxta alios vero expeflare, quod non ita placet.
2. Non pojfe. ] Neque admodum immerito. Nam Jofephus ii. excidii Hierofol. Mgyptus quatuor menfium annonam Urbi fup-peditabat. Et bello Punico fecundo, cum vaftata elfet ab Annibale Italia, Romani per legatos a Ptolemaeo petiere,ut frumenti libi «topia fieret, cujus infummaerant inopia. Folyb. Auguftus iEgypto in pro-vmci$ formam rcda&a, publicas ibi fru-
T M.
mcntationes inftituit, unde,ut ait Vi&or m Augufto : Urbi annua ducenties centena millia frumenti inferebantur.
y Fentofa. J Vopifcys in Saturnino : /£• gyptii viri ventofi} furibundi, ja flantes.
4. In fuis manibus. ] Alii infuis navibus. '
5. Experimento.] Si alio modo abduci ab errore fuo non poteft.
6. Et tamen ferviat. ] Malim cum Livi-neio, Et tantum ferviat.
7. Fluminis modum fervet. J Non inllar maris in /Egyptum exundet.
8. Venti ferentes. ] Secundi. Sic VirgiL
t ij


$<* C PLINII PANEGYRICUS
curfus optemur. d Mirum, Csefar, videretur, fi defidem Aigyptum, cef* fantemque Nilum, non fenfiflet Urbis annona, quse tuis opibus, tua cura ufque illuc redundavit, ut fimulprobaretur, & nos Aigypto pofle, & nobis Aigyptum carere non pofle. A&umerat defcecundiflima gente ,10 fi libe-f ra ruiflet; pudebat fterilitatis infolitae, nec minus erubefcebat fame, quam torquebatur; cum pariter a te neceflitatibus ejus pudorique11 fiibventum eft. Stupebant agricolas plena horrea, quae non ipfi referfiflent, quibufque de campis illa fubve<5ta meflis, quave in Aigypti parte alius amnis. e Ita beneficio tuo nec maligna tellus, & obfequens Nilus, -dEgypto quidem faepe, io fed gloriae noftrae nunquam largior fluxit.
XXXII. Quam nunc juvat provincias omnes in fidem noftram ditionemque venifle, poftquam contigit princeps,r qui terrarum fcecunditatem nunc huc, nunc illuc, ut tempus & neceflitas pofceret, transferret, referret-que! quiadiremptam mari gentem, ut partem aliquam populi plebifque 15 Romanae, aleret ac tueretur. Et coelo quidem nunquam benignitas tanta, b ut omnes fimul terras * uberet, foveatque : hic omnibus pariter, fi non fterilitatem, at mala fterilitatis exturbat, hic fi non fcecunditatem, at bona fcecufid itatis importat, hic aeternis commeatibus3 Orientem, Occidentemque conne&it: ut quae ubique feruntur , quaeque expetuntur, omnes gen-20 tes invicem capiant; &difcant,c quanto libertate difcordi fervientibus fit utilius unum efle, cui ferviant. Quippe 4 difcretis quidem bonis omnium,
Interpretatio.
d Mirum fuijfetfi Mgyptum fi erilem, aref-centemqueNilum Urbis cibaria nihilo imminuta non fenfijfent: qua tuo fumptu, tuaque pro -videntia hinc ad Mgyptum ufque affatim exportatafunt, ut int e digeretur, &c.
e Ita per te fa£him eft, ut necJterilis /E-gyptus ejfet,<& Nilus Mgyptiorum votis refpon-densfepe abundantior fuerit ad dEgypti uber-
tatem , nunquam ad gloriam noflram.
a Separatam ab Italia mari mediterraneo Mgyptum»
b U; omnes eodem anno regiones fecundet. c Quanto fatius fit iis, qui in republica 'libera , fed difcordi fervifunt, unum ejfe principem cuifubiefitfint ,quam (jyc.
Not^,
iEneid. 4. 430, ExpeBet facilemque fugam, ventofqueferentes. Et Ovid. Trift.l 1. eleg. 2. 73. Ut mare fubfidat venttfque ferentibus utar. Stat, z- Thebaid. ferentem fortunam appellavit pro fecunda fortuna. Aliqui legunt faventibus.
9. Optentur. ] Ab /Egyptiis openoftra egentibus.
10. Si libera fuiffet. ] Neque enim ex Italia in /Egyptum deportata eflent frumenta, nifi Romanae ditionis fuiftet.
11. Subuentum eff. ] Ut patet exnumo qui hodieque extat. Imp.C^s.nerva T r a j a n u s A u G. in parte altera. S. £qjU>STiM° PRINCIPI NILUS.
Ubi pi&a effigies Nili recubantis, cum crocodilo fuo & hippopotamo Lipf.
1. Qui terrarum.] Emendavi cum Li-vineio juxta editionem Lugdunenfem, in aliis enim eft, princeps terrarum qui.
2. Uberet. ] Vox rara quidem , fed a Palladio I. 4. ufurpata. Hoc y inquit , coitu (leriles arbores uberabantur.Ex. a Columella I. y. c. 9. Id eque enim olea continuo biennio uberat , id eft, foecunda eft & fertilis.
3. Orientem, occidentemque.} Id eft, terras disjunttiflimas, neque enim crediderim verba haec adeo ftri&e accipienda.
4- Difcretis. ] Ut fit in difcordi repti-blica.


TRAJANO DICTUS. ?7
fnacujufque ad fingulosmala :f fodatis autem atque permixtis , Angulorum mala ad ne minem, ad omnes omnia bona pertinent. Sed c five terris divinitas quaedam , five aliquis amnibus7Genius ; & d foium illud & flumen ipfum precor , ut hac principis benignitate contentum ,e molli8 gremio femina recondat, multiplicata reftituat. Non equidem repofci- S mus fenus, putet tamen elle folvendum : fallacemque unius anni fi-> dem, omnibus annis, omnibufque poftea feculis tanto magis, quia non exigimus, excufet.
XXXIII. Satisfa&um, qua civium, qua fbciorum utilitatibus, vi-liimeft1 Ipecftaculum inde nona enerve, necflukum, nec quod animos vi- io rorum molliret & frangeret, fed quod ad3 pulchra vulnera contemtumque mortis accenderet : cum in 4 fervorum etiam noxiorumque corporibus amor laudis, & cupido vidorias cerneretur. Quam deinde in edendoy libe- _ ralitatem, quam jultitiam exhibuit ? a omnic affectione, aut intadus, aut
Inter pretatio.
d Terram illam jEgypti, <£• Nilum ipfum. i a 0mnis affelftonis immunis, aut vifiort
c In gremio (ko femina molliter coeno operiat. I
N O T AB.
5. Seciatis. ] Sub bono principe. Laus Ariftocratiae.
6.Sive terris divinitas,&c.]Omnino.Nam terra fub Opis, Rheae, & Veftae nomine tanquam dea colebatur : imo & Gallia , ^gyptus, Italia, regionefque ceterae, ut 7. Genius.'] Cuflodes urbibus, domibus , aliifque locis genios attribuit antiquitas : hominibus etiam, five ut generationi praseflent , feu quod una gignerentur cum iis , feu demum quod genitos ita tuerentur regerentque : ut eos haberent fibi in re omni coeca quadam neceffitate obfequentes Eam in rem videri poffunt, Ammianus l. 23 .zApuleiusde Gerito Socratis, Cenforinus & c.
8. Gremio &c.] Duplex Nili gremium efle poteft. 1. alveus folitus, in quo intra ripas fuas continetur. 2. fpatium illud totum , quod, cum exundavit, aquis fuis involvit. Quo fenfii accipi debet hoc loco»
1. Spehaculum. ] In aufpicio regni, in publicorum operum dedicatione,poft relatam viitoriam, atque imprimis , ut notat Julius Capitolinus in Maximo & Balbino, antequam ad bellum ir^tur , venationes & fpe&acula dabantur militibus, ut fic af
fuefeerent caede, & fanguine. Ea autem re plurimum dele&atum efle Trajanum refert Dio.
2. Enerve. ] Non hiftrionum aut cantorum, ut fub Nerone; fed gladiatorum.
3. Pulchra vulnera.] Ovid. Metam. 1. 13. v. 263. Sunt & mihi vulnera, cives, ipfi pulchra loco.
4. Servorum etiam, noxiorumque. ] Duo fuerunt gladiatorum genera alii coa&i, ut fervi & noxii, id eft , ob facinus aliquod ad mortem damnati : alii voluntarii, qui pretio fe addicebant, atque hi quidem dicebantur auBorati. Lipf 2. Satum.c. 3.
5. Liber alit at em. ] Ufque eo liberalis ea in re Trajanus fuit, ut dierum 123. fpe&acula populo dederit in quibus interdum gladiatores ad decem millia, & infinita prope mif-filium copia. Dio. Sed haec feptimo tantum ejus imperii anno contigere, hoc eft quarto poft habitam hanc oratiegnem. Ergo intelligendus hic locus de fpeftaculis, poft ejus in Urbem reditum, populo datis.
6. zAffeBione &r. ] Ita ut non ex inclinatione voluntatis , ut.fit in hujufmodt fpe&aculis , huic potius , quam alteri faveret, fed quod mirificae integritatis eft in principe, vi&orem juxta arenae leges pr*~ mio donaret.
E hj


38 C PLINII PANEGYRICUS
major. Impetratum eft7 quod poflulabatur,8 oblatum quod non poftula** batur : inftitit ultro, & ut concupifceremus admonuit, 9 Ac fic quoque plura inopinata, plura fubita. Jam quam.1® libera fpe&antium ftudia, quam fecurus favor! Nemini impietas, ut folebat, obje&a, quod odiflet gla-jT diatorem, nemo /pedator fpe^daculum fadus, miferas voluptates11 unco Sc ignibus expiavit. Demens ille, verique honoris,ignarus,. qui12 crimina ma-jeftatisin arena colligebat, acfe delpici & contemni, nifi etiam gladiatores ejus veneraremur $ fibi maledici in illis, IJ fuam divinitatem, fuum numen violari interpretabatur: cumfe idem quod deos, idem gladiatores quod io fe putabat.
XXXIV. At tu Caefar, quam, pulchrum /pedaculum pro illo nobis execrabili reddidifti ? Vidimus delatorum agmen1 indudum, quali grallatorum, quali latronum. Non folitudinem illi, non iter, fed2 templum, fe4 s^brum infederant, nulla jam 4 teftamenta fecura / nullus ftatus certus/nor* 15 orbitas , non liberi proderant. Auxerat hoc malum principum avaritia,
N o T jE.
7. §luod poflulabatur. ] Poftulari pote-
rat a fpe&atoribus, ut hi potius, quam alii gladiatores producerentur: jugularetur ille , hic dimitteretur. Plinius laudat hoc loco Trajanum quod in iis rebus omnibus vulgi ftudiis mirum in modum obfequere-tur. Adiripoteft Lipfius de Poliulatitiis gladiatoribus 1. z. c. itf. & de pepuli petitionibus c.z 2. Quam in rem venuftiffime fuo more Martialis l.i.ep. 21. hac My-
rinum, pars illa Triumphum 9promifit pariter Cafar utraque manu.
8. Oblatum. ] Spectaculum , vel antequam peteremus.
9. Ac fic quoque. ] Et licet nos admo-nuilfet quae ipe&acula praepararet, plura tamen quam promifcrat & quam fperaba-mus contingebant.
10. Libera. ] SpeCtatorum unicuique liberum erat, cuicunque gladiatori vellet favere: neque neceffe erat principis ftudia | ut olim , ferviliter fequi.
11. Uftco & ignibus. ] Nam e gladiatori bus, qui aift caefi, aut laefi graviter fuerant, unco ad fpoliarium trahebantur: ii-demque accenfis facibus inftigabantur, fi forte mortuos fe fingerent. Riflmus /inquit Tertullianus, Mercurium mortuos cauterio examinantem. Unem baculus erat oblongus , cujus in extrema parte ferrum erat incurvum , ac retprtum. Quid fit vero fpoliamm infra n.ib.wt. 2,
12. Crimina majeflatis.] Domitianum u£ que eo caedis avidum fuifle ait hoc loco Plinius , ut etiam in amphitheatro, qui locus ludisaddiCtus erat, crimina laefse ma-jcftatis reperiret.
13. Suam divinitatem. ] De Domitiano loquitur, qui Martiali tefte, Dici dominus» deufque voiqit, & coli fub Alcidae nomine.
1. lnduftum. ] In amphitheatrum pro-duCtum. Ut Sueton. c. 8. refert a Tito fa<* ditatum , qui delatores mandatorefque in/i-rofuftibus & flagellis cafos, novijfime traduftos per arenam, partim fubjici ac vanire impera-vit, partim in afperrimas infularum avehi.
z.Templum.] Ubi aerarium erat.Hic enim quia jus dicebatur , delatores graftabantur.
3. Forum.] Fora in Urbe tria tunc erant judiciaria. 1. Romanum, quod dicebatur magnum,in quo roftra.i. Forum Julii Cae-faris. 3. Forum Caefaris Augufti. De foris ubi res vaenales proflabant* quae circiter if. erant, quia hic non agitur, nihil dico.
4. Tefiamenta fecura. Conflfcabantur enim aliemjfima h are ditat es : vel exiflente uno qui diceret audijfe fe ex defunfto, cum viveret , haredem fibi Cafarem ejfe. Sueton. in Domitiano c. 12.
f. Nullus flatus certus- ] Nam liberi in fer-vitutem, ingenui in libertinitatem trahebantur , bono fifcL Lipfius.
6. Non orbitas.] Domitianus adeo mifcc^ bat omnia, ut patres confunderet, cunvor*


T R A J A N O DIC T U S. ^ M
'Advfirtiftl oculos, atque ut afite caftris , ita poftea pacem foro reddidifti -excidifti inteftinum malum, & provida feveritate cavifti, ne fundata legibus civitas, everfa7 legibus videretur. Licet ergo cum fortuna, tum liberalitas tuaviCendanobis praebuerit, ut praebuit,a nunc ingentia robora virorum,
& pares animos; nunc immanitatem ferarum, nunc manfuetudinem ineo- f gnitam; nunc fecretas illas & arcanas / ac fub te 8 primum commuftes opes: nihil tamen gratius , nihil feculo dignius, quam quod contigit5 defiipei* intueri delatorum fupinaora, retortafque cervices. Agnofcebamus &frue-bamur, cum velut10 piaculares publicae folicitudinis vidtimae, 11 fupra fan-guinem noxiorum, ad lenta fupplicia graviorefque poenas ducerentur. Con- 10 gefti funt in navigia b raptim conquifita, ac tempeftatibus dediti.u Abirent, fugerentque vallatas delationibus terras: ac fi quem fluxus ac procella* {copulis refervaffent, hic nuda faxa & inholpitale litus incoleret: ageret durant & anxiam vitam,c relidaque poft tergum totius generis humani fecurita-te moereret. 15
XXXV. aMemoranda facies , delatorum rclaffis permifla omnibus /: Ventis,coadtaque vela tempeftatibus pandere 3iratofqueflu<5tusfequi,quoff-cunque in fcopulos detuli fient. - Juvabat profpe&are fiatim * a portu fparfa navigia, & apud illud ipfum mare agere principi gratias, quifa clementia fua falva , ultionem hominum terrarumque diis maris commendaflet. 20
I N T ER PR E T A T I O.
a Modo gladiatores corpore robuflflimO , nec' Animo impari : modo feroces b elinas , modo ad (iuporem manfuetas.
b Sumpta fine ullo delefiu, ac maritimis fluxibus traditifunt.
c ReliXiJque poft abitum fuum ceteris in tuto,
foli ipfi agram vitam agerent. a Memorabile fpeXaculum. b Ut nihil faceret contra clementiam fili innatam, hominum t en arumque diis vihdiXam commififjet.
N O T 2E.
bis, qui femiflem tantum haereditatis accipiebant, & orbos cum caelibibus, qui haeredes efle non poterant.
: 7 .Legibus. ] Quarum vel interpretatione delatores , vel au&oritate avari principis Ad locupletum domos aut hasreditates expilandas nefarie abutebantur. Tacit. zAn-nal. I 3. c. Zf.
8. Primum communes. ] Undefalfe Martialis 1.12. ep. if. Quidquid Parrhafla nite b at aula, donatum eft oculis, deifque noflris ..... omnes cum fove nunc fumus beati : at nuper (pudet ac piget fateri) omnes cum Jove pauperes eramus*
9. Defuper. ] £x amphitheatro , dum ii per arenam in paratas naves traherentur.
ro. Piaculares viXimet. BR Dicuntur eae
quae ad aliena fcelera pianda immolabantur. Hic autem Plinius piaculares publicae folicitudinis viftimas appellat delatores , quorum nece qui fibi ab iis timere antea potuefant, hac cura levabantur.
1 ii Supra fanguinem.d] Super cadavera aut veftigia gladiatorum,inquit Lipfius.Crediderim ego eorum quos fallis delationi-^ bus fuis noxios fecilfent.
12. ^Abirent, fugerent que.] Haec funt im-precantis verba, ut mox n. 35. Ereptum alie? nas pecunias eunt ? perdant quas habent •; expellere penatibus gefiiunt ? fuis exturbentur.
1. Ctajfls permifla ventis. ] In afperrimas infulas deportabantur gravium fcelerum reij aut etiam ludibrium ventis dabantur.
1. 4 portu• ] OfticnG,inquitC at anxus.


40 C. PLINII PANEGYRICUS
Quantum diverfltas temporum poflet, tum maxime cognitum eft: £um ii£• dem quibus antea cautibus innocentiflimus quifque , tunc nocentiflimus, affigeretur; cumque infulas omnes, quas modo fenatorum, jam delatorum turba compleret, quos quidem non in praefens tantum, fed ihseter-j. num repreffiftic mille poenarum3 indagine inclufos. Ereptum alienas pecunias eunt ? perdant quas habent. Expellere penatibus geftiunt ? 4 fuis exturbentur. Neque, ut antea,3 exfanguem illam & ferream frontem,6 ne-quicquam convulnerandam prsebeanc7 pun<5Hs, & notas fuas rideant : fed 8 fpe&ent9 paria praemio damna, nec majores Ipes quam metus habeant* io timeantque quantum timebantur.Ingenti quidem animo divus Titus fecu-ritati noftrae ultionique profpexerat, I0ideoque numinibus aequatus eft: fed quanto tu quandoque dignior coelo, qui tot res illi adjecifti, propter quas illum deum fecimus ? Id hoc magis arduurrt fuit, quod imperator Nerva te filio, te fucceffore digniffimus, perquam magna quaedam11 edi&o *5 Titi aftruxerat, nihilque reliquille tibi videbatur : qui tam multa excogi-tafti ,utfi ante te nihil eftet inventum.dQuae lingula quantum tibi gratiae difpenlata ad jeciffent ? at tu fimul omnia profudifti: ut fbl & dies non parte aliqua, fed ftatim totus, nec uni aut alteri, fed omnibus incommune profertur.
/ Tnterpr
c Innumerorum /afflictorum quafi laqueis cinBos%
N o i
3. Indagine, ] Creber eft in metaphoris Plinius. Haec dufta eft a venatoribus, qui dreumpofitis retibus feras includunt, &, ut ait Virgil. Aineid. 1. 4. 111. J'altus indagine cingunt.
4. Suis exturbentur. ] Talionis poenaj prout fancitum ante ab Augufto fuerat, & ab Trajano inftauratum refert Martialis lib. de fpettaculis ep. 4. Et delator habet quod dabat exilium.
5. Ex/anguem. ] Sine fanguine, id eft , non erubefeentem,inverecundam frontem.
6. Nequicquam. } Neque enim ab calumniando homines improbiflimi abfterre-bantur his poenis $ quas potius ridebant, cum plus ab avaritia principum fperarent quam metuerent.
7. PunBis. ] Id eft, chara&eribus, uti lege Rhemmia cautum erat, nempe litera K , quae Kalumniam, fic enim antiquitus feribebatur , defignaret. Quo fit ut 'Tullius integra frontis hominem appellet eum qui calumniator non fit STATIO,
d §lu* fingula JigiUatim diffa , quantum gratia ubi conciliajfent,
2£.
8. SpeBent. ] Credo pro expellent ex Plinii confuetudine.
9. Paria pramio. ] Delatoribus quarta bonorum pars ejus, quem accufarant, obtingebat : eadem vero mul&a delatores ipfi puniebantur ex lege Rhemmia, fi,quod objecerant aliis /probare non poflent. An-dreas vero Schottus legit \fedfpeBent paria in pralia damna , ut praelium vocet Plinius accufationes illas ^alumniatorias t quomodo Tullius^ad Atticum 1. 1. ep. 15. vehementer fe praeliatum dicit, quandiu fenatus audoritas defendenda fuit.
10 Ideoque numinibus. ] Certe quidem Plinius fupran.u. Titum dixit inter deos idcirco relatum a Domitiano, ut ipfe dei frater haberetur. Quid ergo? an pugnat fe-» cum ? minime vero, fed Domitianus id fecit, ut ea in re ambitioni fuae ferviret : fenatus vero id ratum habuit, ut pro praefti-ta fibi a Tito fecuritate gratus videretur.
11. EdiBo Titi. ] Quomodo Titus dc*r latores punierit, extat. apud Sueton. c. 8.
XXXVI,
l, • ^


TRAJANO D I C T U 1 4t
XXX VL Quam juvat cernere1 serariumafilens & quietum, & quale ante delatores erat ? nunc templum iHudL, nunc vere deus, nona Ipoliarium civium, cruentarumque praedarum fevum receptaculum : ac toto in orbe terrarum adhuc3 locus unus, in quo ,b optimo principe, boni malis impares eflent. c Manet tamen honor legum, nihilque ex publica utilitate con- f Vulfum: 4 nec poena cuiquam remilfa, fed addita eft ultio, folumque mutatum quod jam non delatores , fed leges timentur. At fortalfe non eadem feveritate fifcum, qua aerarium cohibes: imo tanto majore, quanto plus tibi licere de tuo, quam de publico credis. Dicitur * a&ori atque etiam procura-tqrituoy^In jus veni, fequere ad tribunal, nam tribunal quoque £ cruciatu io eft par ceteris, nili illud litigatoris amplitudine metiaris. 8 Sors &urnafif-co judicem aflignat. Licet rejicere, licet exclamare, Hunc nolo, timidus
I n t e r pie t ATIO.
a Sine litium ftrepitu. l c Suam tamen majeftatem retinent leges fi*
b Sub optimo Trajane, » fcales, & nihil ex publica pecunia direptum eft.
N O T 2E.
Quod vero edi&um tulerit, nufquam, opi. nor» reperitur. Hinc tamen patet edidum a Tito fancitum primo, a Trajano fubinde tam fapienter perfeCum, ut prope illius auCor haberi poflet.
1. ALrarium. ] Locus ubi reponebatur publica pecunia. Is erat Saturni templum, fortafle quod in ejus dei tutela politum tu*, tius videbatur, cujus in regno ac tempore furtum nullum faftum fuifte crederetur.
2. Spoliarium. ] Proprie locus , in quo ingrefliiri balnea veftes exuebant. Rei li-militudirie lic diCus eft locus, ubi gladiatorum veftes, & ornamenta fervabantur: aut quo deferebantur ipfi,li caeli forent: vel ut fanarentur, li vulnerati tantum :ve}Ji j vitae fpes nulla, ut ibidem interficerentur. Videri poteft Lampridius in Commodo. Seneca ep. 93. Hic autem fpoliarium metaphorice fumitur.
3. Locus mus. ] Saturni aedes, ubi, quae principis bonitas eft, qui aerarii partes tuentur , etiam damno principis, contra malos & fraudatores caufam faepe amittunt. 'Hic Plinius , ut interdum fit apud jurifconful-tos , aerarium fumit pro filco. Praeterquam quod enim non eflet in principe laudandum, li aerarium negligeret, haud dubie hujus loci explicatio eft, quod mox addit, quse principis gloria eft ,ftepius vinciturfifcus*
4. Necpcena. ] Non fublatae leges,quibus
cautum erat,ut mali punirentur,fed aliae additae funt, ut delatores , quibus ante ampla fceleris fui merces dabatur, mulcarentur.
a 6. In jus veni. ] Sunt & alia: formulas in jus vocandi»ut, In ius eamus. Ambula in jus. In juste meo. Sequere me. Hae apud Plautum, Senecam, Martialem&c.
7. 'Cruciatu eft par ceteris. ] Senfus eft: Excogitatum eft tribunal par le veritate ceteris. Quod li cum Lipfio legeris , principatui , fenfus erit : Fifci tribunal excogitatum eft pro principe, id eft , ubi de principis rebus ageretur, & ubi perinde atque in ceteris tribunalibus jus redderetur:
• nili quod aliis nobilius erat, cum propter caufasfifcales, de quibus ibi ageretur, tum propter judices ,qui Csefaris perfonam illic fuftinerent.Nam quod Puteani editio habet cruciaturis mihi quidem probari non poteft.
8. Sors & urna. ] Nota rationem eli-
F


4* C. PLINII PANEGYRICUS
eft, & bona feculi parum intelligit : ilhim nolo, quia Csefarem fortiter amat.i Eodem foro utuntur principatus & libertas. Qua? praecipua tua gloria eft,9 fepius vincitur fifcus : cujus mala caufa nunquam eft, nifi fub bono principe. Ingens hoc meritum, majus illud, quod eos10 procuratores 5 habes, ut plerumque cives tui non alios judices malint. Liberum eft autem difceptanti dicere, noli eum eligere: neque enim ullam ncceffitatem muneribus tuis addis, ut qui fcias hanc effe beneficiorum principalium lummam fie illis & non uti licet.
XXX V II. 1 Onera imperii pleraque ve rujri . 11 j \
Interpr e t a t i o.
d Eifdemfori legibus [efubdit princeps & li' I a Propter utilitatem communem , fed cum
ber populus. j detrimentofingulorum*
c SifaseJlilfisptiiVelnon. | b Propter hac.
N o
gendorum judicum. Praetor in urnam conjiciebat eorum nomina , quos ad judicia ejus anni elegiftet, ac forte eum educebat numerum , quem lex ipfa praefcribebat. Plinius vero laudat hic Trajani humanitatem, qui, abfimilis tyrannis, quibus mos erat in caulis fifcalibus fubornatos judices apponere , actoribus fuis nihilo fecius atque ceteris volebat forte & urna judices af-fignari : fada infuper populo poteftate hunc , vel illum rejiciendi, fi auf nimium timidus forct,nec illorum temporum libertate uti poflet , aut nimium imperatori addidus videretur.Quare mox addit:Eodem foro utuntur principatus & libertas , id eft, eafdem fori leges obfervant princeps, & liber populus.
9. Sapius vincitur fifcus. ] Sit intenlum caufa mala fifci, ut bonus princeps effe videantur. Caffiod. 1. i_ep. 12. ad fifci advocatum. Laudatur apud Capitolinum M. Antonini philofophi abftinentia, quod in judiciis nunquam fifco faveret.
10. Procuratores habes. J Si quis Cadaris adori litem intentaret,caufa haec apud procuratorem Caefaris agebatur: fin actor ip-fe litem alicui movebat, caufa ad provinciae praefidcm pertinebat. Plinius autem ait Caefaris procuratores tam integrae fidei habitos efle , ut etiamfi magis addidi eftent Caefari, quam praefides provinciarum, rei tamen non alios judices mallent, Sed hoc
T M.
adulatorie magis, quam vere. Nam fi Au?* Vidori credimus, Pompeia Pio tina incredibile di&u efi, quanto auxerit gloriam Trajani : cujus procuratores cum provincias calumniis agitarent , illa conjugem corripuit atque increpa* vit, quod laudis effet incuriofus, &e.
1. Onera imperii. ] Id eft,fumptus publici: feu, tit vocat Tacitus, imperii neceffitates.
2. Vicefima reperta : ] Ab Auguftaair. V. C. 7fq. ut aerario militari profpiceretj Dia l.tf.in aBis ejus anni: & ab eodem 7. poft anno non fine difficultate firmata. Quan-quam multo ante, nempe an. V. C. 397* Cn. Manlius manumiftbrum Vicefimam inftituerat, dequaLiv. 7. Unde aurum Vi-cefimarium, quod in fanBiore arario ad ultimos cafus fervabatur. Livius. 27. & Vicefimam qui illud colligebant. Erat praeterea rerum venalium Vicefima. Sed hic de haeredita-tum Vicefima tantum agitur.
3* Extraneis , domeficis. ] Haeredes alii domeflici, qui

TRAJANO DICTUS. 4j
grave. Itaque f| illis irrogatum eft , his remifTum: videlicet quod maftife-fium erat, quanto cum dolore laturi, feu potius fion laturi homines ellent, b deftringi aliquid & abradi bonis, qua? /anguine , ^gentilitate, ^jfacrorum denique focietate meruillent; quaque nunquam ut aliena & iperanda, fed ut fua femperquepoflefla^ ac deinceps proximo cuique tranfmittenda ce- j piflent. Ha?c manfuetudo legis7 veteribus civibus lervabatur : novi, leu per Latium in civitatem, feu beneficio principis veniffent-. q |ift?.tc^Ita maximum beneficium vertebatur in graviflimam injuriam, civitafque Romana inftar erat odii, & difeordiae, & orbitatis, cum caridi- i o ma pignora, falva ipforum pietate diftraheret. Inveniebantur tamen,quibus
INTERPRE TATIO.
b Auferri aliquid , & decerpi ex haredi-tat e ,qu c Jus Romana civitatis ftfnile erat odio, dif
cor dia, & orbitati : ftquidem caviffimos filios ab hxredit at e patris repelleret, licet nihil contra pietatem peccaffent.
Nota
Jn poteftate, aut qui erant in poteftate, fed non erant in proximiori gradu.Sic extranei & domeftici opponuntur.
4. Illis irrogatum eft. } 'Vicefimalis tributi acerbitas variis modis accifa & temperata fuit. Ejus tributi au&or Auguftus voluit,ut ad extraneos tantum haeredes pertineret, non ad dometticos, fed cum hac exceptione, fi modo illi domeftici haeredes, veteres cives eftent: nam fi navi erant, Vicefimam fifco pendere cogebantur, nifi forte iidem cognationis literas feorfum a principe accepiflent. Nerva exceptionem illam aliquatenus fuftulit: matrem enim in liberorum haereditate, & viciflim liberos j filium in parentis bonis, fi modo re-da&us efletin patris poteftate , gaudere eadem immunitate voluit , abfque his literis. Trajanus vero & Augufto & Nerva liberalior fanxit, 1. ut quemadmodum in patris filius, ita in haereditate filii pater immunis eflet, five filius mortuus fuiflet in patris poteftate, five non. 2. ut frater, avus, avia, neptis, nepofque & invicem, abfque deductione Vicefimae haeredes efle poflent. 3. exiles haereditates exemit, , ad quofeunque haeredes pertinerent 5 five illi eftent extranei five domeftici, ideoque fummam definiit, infra quam publicano nihil deberetur. 4. ut qui ex iis capitibus, quae, correxit a die edidi Vicefimam fifco debuerant, eam folyere noi> cogerentur.
$. Gentilitate. ] Gentiles dicuntur qui ex eodem fanguine procreati funt , habent idem nomen, & per diverfas ftirpes, ex eadem progenie ortum ducunt. Agriati vero qui funt ex eodem fanguine, habent idem nomen, ex eadem ftirpe oriuntur, funtque ejufdcm familiae.
6. Sacrorum denique focietate. ] Singulis familiis fua erant facra. Unde filius in fa^ milia patris, & filius in facris patris,..pro eodem funt apud Jurifconfultos.
7. Veteribus civibus. ] Veteres cives , id eft, jam pridem in urbem recepti : quibus opponuntur novi. Veteres erant immunes a Vicefima, proindeque cenfebantur habere inter fe jura cognationis. Novi autem, five ilii per Latium (hoc eft, jure Latii,quo colo-nU donabantur civitate Romana petendi ma-gittratuf gratia. Afcon. Pedjanus ad orat, m Pifon.) feu beneficio principis in civitatem veniftent( quam duplicem viam in civitatem veniendi opponit hoc locoPliniusjnon habebant inter fe jura cognationis, nifi literas eam ad rem a principe feorfum accepif-fent: Ideo quando inter eos filius fuccede-bat patri, fuccedebat tanquam extraneus haeres, ideoque Vicefimam haereditatis fifco folvere cogebatur , tanquam extraneus i donec Trajanus fingulari, fua munificentia hos novos cives , itidem uti veteres, a praedatione Vicefimae immunes •fecit, ffi
Fi*


44 C. PLINII PANEGYRICUS
tantus amor nominis noftri ineflet, ut Romanam civitatem non Vicefi-mx modo, verum etiam affinitatum damno bene compeijfari putarent: fed iis maxime debebat gratuita contingere, a quibus tam magno arilimabatur• Igitur pater tuus fanxit, ut quod ex matris ad liberos, ex liberorum bonis
$ per veniffet ad matrem, etiamfi cognationum jura non recepiffent, cum civitatem adipifcerentur, ejus Vicefimam ne darent. Eandem immunitatem in paternis bonis filio tribuit > fi modo redadhis efiet in patris poteftatem, : num, nec fine piaculo quoclam Ian££iifimas neVelfltucfmes velu? i o te Vicefima fcindi, nullum e fle tanti veftiga 1, quod liberos ac parentes faceret extraneos.
XXXVIII. Ha&enus ille , parcius fortalfe quam decuit optimum principem, fed non parcius quam optimum patrem, qui optimum adoptaturus , hoc quoque parentis indulgentiflimi fecit, quoda delibafle quaedam 15 feu potius demonftralle contentus, largam ac prope intaftam benefaciendi materiam filio refervavit. Statim ergo b muneri ejus liberalitas tua aftruxit, iit quemadmodum in patris filius * .fic-in hereditate filii pater eflet immunis, nec eodem momenta quo pater efle defiflet,1 hoc quoque amitteret quod fuiflet. Egregie Cefar, quod lacrymas parentum vedigales efle non pate-*° ris* Bona filii pater fine diminutione poflideat, nec focium hereditatis ac-t eipiat,2 qui non habet ludius : nemo recentem & attonitam orbitatem5 ad computationem vocet, cogatque patrem quid reliquerit filius fcire. Augeo P. C. principis munus,c cum offendo liberalitati ejus inefle rationem : ambitio enim, & jadbantia, &effufio, & quidvis potius quam liberalitas exi-M ftimanda eft,d cui ratio non conflat. Dignum ergo imperator manfuetudi-netua, minuere orbitatis injurias, nec pati quemquam filio amiflo infuper affici alio dolore. Sic quoque* abunde miferares eft, pater filio folus hx? res: quid fi coheredem non a filio accipiat ? Adde, quod cum divus Nerva fanxiflet , ut in paternis bonis liberi eneceflitate Vicefime folverentur , 3° congruens erat eandem immunitatem parentes in liberorum bonis obtinere^
I N T E R P R E T A T I O.
a Leviter attigijje aliqua, feu potitu oflen-dijfe fattis habens.
b Nerva beneficio liber alit er a dic eidi,ut
c Cum expono caufam tanta liber alitatis» d §iuafitfine caufa honefta. clmmunes ejfent a pendenda Vicefima.
N O T /E.
jt Hoc quoque amitteret. ] Id eft, privaretur eo fru&u, qui juxta naturae leges ex iilii haereditate redire ad eum deberet.
2. non habet lu&us. ] Melius alii quem non habet UiBus, id eft$ publicanum, ad quem illius mortis dolor non pertinet.
3. Ad computationem. ] Ad fubducen*
dam rationem bonorum filii:, ut Vicefima principi pendatur.
4. Abunde mifera res e fi. ] Satis gravis eft patri filii mors , etiamfi folus ipfius haeres fit. Quid, fi cohasredem aliquem non teilamento filii datum aut aftinem, fed pu-blicanum habeat?


TRAJANO DICTU S. 45
Cur enim polleris amplior honor 9 quam majoribus haberetur ? cuivc noii retro quoque recurreret aequitas eadem ? Tu quidem, Caeiar, illanrex** ceptionem removifti, rfi modo filius in poteftate patris fuiflet , intuitus opinor vim legemque naturae, quae femper in ditione parentum elfe liberos jjufTit, nec uti inter pecudes, fic inter homines poteftatem & imperium va- 5 lentioribus dedit.
XX XIX. Nec vero contentus1 primum cognationis gradum abftu-liffe Vicefimae, fecundum quoque exemit, cavitque ut in fororis bonis fra-
, CX contra 111 fisuia , uujuv avua j iii «wptx.> ucjLTorufcjue & in*
vicem illi 1 fervarentur immunes. His quoque, quibus1 p#er Latium civitas 1 & Romana patuiflet, idem indulfit: omnibufque inter fe cognationum jura commifit, fimul & pariter, & more naturae, quae priores principes a fingu^ lis rogari geftiebant,a non tam prseftandi animo, quam negandi. Ex quo Intelligi poteft quantae benignitatis ,1 quanti jfpiritus fuerit fparfas‘, atque, ut ita dicam, laceras gentilitates colligere atque connedtere, & quafi re- ij nafci jubere: deferre quod negabatur, atque id prseftare cuneis, quodfae-po fingulinon impetraftent: poftremo ipfiimfibi eripere tot beneficiorum occafiones, tam numerofam obligandi 4 imputandique materiam. Indignum credo ei vifum, ab homine peti, quod dii dediflent. Sorores eftis & frater, avus & nepotes: quid eft ergo * cur egetis ? ut fitis, vobis eftis. Qui i® pro ceteralua moderatione, non minus invidiofum putatc dare hseredita-tem, quam auferre. Laeti ergo adite honores, capeftite civitatem 5b neminem hoc neceffitudinis abruptum velut truncum amputatumque deftituet:
^ iildem omnes quibus antec pignoribus,fed honeftiores perfruentur.5 * 7 Ac ne remotus quidem jamque deficientis affinitatis gradus, a qualibet quanti- z j tated Vicefimam inferre cogetur, ftatuit enim communis omnium parens 8 fummam, quae publicanum pati poffit.
Interpretatio.
a Non tam voluntate ea concedendi, quam | abfeiffum atque feparatum hasreditate paterna recufandi. x J privabit, c juribus.
d Vicefimam pendere.
N O T AB.
5. Si modo.'] Haec verba erant in edi&o t Nervae, fed Trajanus Nerva melior, hanc exceptionem fuftulit.
1 Primum. \ In r. cognationis gradu cenfentur pater, mater, liberi. In 2. Frater, foror v avus, avia , neptis, & nepos. Vide Gaiurn de variis affinitatum gradibus.
1. Per Latium.] Supra n.37. not. 7.
3. Quanti ffiritus. ] Quantae excelfitatis animi.
4. Imputandique &e.] Supra n.20.not. 4.
y Cur egetis. ] Beneficio principis ut fi |
ti* id quod jam vobis efiis, nempe confiyi-guinei. Livineius legit, cur rogetis , id eft, cur aliquid a me praeterea poftuletis.
6. Dare hereditatem.'] Totam haeredi -tatem capere , & haeredum damno dare ad arbitrium : quam auferre, id eft, quant Vicefimam partem ex ea decerpere.
P Ac ne remotus quidem.] Quartus aut quintus affinitatis gradus.Deficies vero feptimus.
8. Summam. ] Quam porro ? nullibi» quod fciam , extat. Certe quidem modicas haereditates exemit* ut darius mox diceti^* F ii)


# C. PLINII PANEGYRICAS
X L. C arebit onere Vicefima? parva & exilis hsereditas: & fi ita gratus Imes volet, tota fepulcro, tota funeri fervetur, nemo ^bfervator, rfe^ ano caftigatoraflitlet. i. 2Cujufcunquemodi ea pecunia exhereditate alicu-jus obvenerit, fecurus habeat quietufque polfideat. Ea lex Vicefimat di<5ta jeft,a ut ad periculum ejus perveniri nifi opibus non poffit. Converfa eft IMI quitas in gratulationem; injuria in votum: optat haeres * ut Vicelimam de-E e at. Additum eft, ut qui ejufinodiex caulis in diem edidi Vicelimam deberent, nondum tamen intulilfent, non inferrent. +At in praeteritum fub«> venire nc dii quidem polTliuc , m tamen niDvciiiru caviltique, ut dejineiMu quifque debere , quod non eflet poftea debiturus. Idem fecifti ne malos principes.habuilfemus : quo ingenio, li natura pateretur, quam libenter tot ipoliatistot trucidatis fanguinem & bona refudilfes ? Vetuifti exigi > quod deberi non tuo feculo coeperat. Alius, ut; contumacibus, irafcereJ tur, tarditatemque folvendi, dupli vel etiam quadrupli irrogatione mulda-ret: tu nihil referre iniquitatis exiftimas, exigas quod deberi non Qportue* rit, an conftituas , ut debeatur ?
XL I. 1 Feres,Carfar,curam & follicitudinem conlularem :nam mihi co« gitanti eundem te * collationes remififle,3 4 donativum reddidiIle,congiarium obtulifle, delatoresaKgiile , vedigalia temperafle, interrogandus videris, fatifiie computaveris imperii reditus ? an tantas vires habeat frugalitas prin^ cipis, ut tot impendiis, tot erogationibus fola lufficiat ? Nam quid eft cau-fie , cur aliis quidem cum omnia raperent, & rapta retinerent, ut fi nihil rapiulfent, nihil dctinuiflent, defuerint omnia ? tibi cum tam. multa
Interpretatio.
a XJt nemo pojfet venire in illud difcrimen, riifi haeres magnarum opum.
N O T JE'
i. Obfervator. ] Nemo qui principis nomine fumptus obfervct, judicetque, anVi-cefima rite data fit?
z. Cujufcunque. ] Id eft, fi ve domefti-cus fit, fi ve extraneus is , a quo obtigit hereditas, modo ut ea exilis fit. Pro alicuius Lipfius legit alicui.
3. Ut Ptcejimam debeat. J Signum enim eft opimae haereditatis.
4. At in prateritum. ] Emendare praeteritum ne dii quidem poliunt, aut quae fa&a femel fuerint, infefta reddere, inquit apud Ariftetelem Agathon comicus. Ea autem Trajani remiflio, cujus hodieque Romae ex-tat infignis inferiptio.
f Contumacibus. ] Cod. de Jud. Contumax qui tribus ediftis propojitis , vel uno peremptorio evocatus pr*f<'mt\arn fui non facit.
Hi, & qui in felvendo tardi eflent, dupli & quadrupli irrogatione mul&abantur.
1. FerestCaJar. ] Tu itaque aerarii curam", quam gerere conful debeo , in te tranftulifti.
2. Collationes. ] Puta aurum coronarium feu dona initio imperii a provinciis conferri folita. De Juliano Ammianus 1. 25. c.14. Coronarium indultum & remijfa debita multa diuturnitate &c. Idipfum de Hadriano Spartianus., Capitolinus de Antonino Pio refert. De auro coronario dixi lupra n.
17. not. 3.
3. Donativum. J Certa pecuniae fum-ma , quam imperato^ vel cum iniret im^ perium , vel ob relatam vi

TRAJANO DIC T U S, 47
largiaris, & nihil auferas, omnia fiiperfint?4 Nunquam principibus defuerunt, qui fronte gravi & trifti fupercilio utilitatibus fifci contumaciter ad-efletit: & erant principes ipfi fua fponte avidi & rapaces, & qui magiftris non egerent: plura tamen femper a nobis contra nos didicerunt, fed ad tuas aures, cum ceteris omnibus, tum velmaxime avaris adulationibus ob-ftru&us eft aditus. Silent ergo &quiefciint, & poftquam non eft cuifua-deatur, qui luadeant non fiint, Quo evenit, ut tibi cum plurimum pro tuis, plus tameny pro noftris moribus debeamus.
XLII. Locupletabant & fifcum & serarium nofi tanf1 Voconise & Juliae leges, quammajeftatis lingulare & unicum crimen eorum, qui eri* 10 mine vacarent.Hujus tu metum penitus fuftulifti, contentus magnitudine: qua nulli magis caruerunt, quam qui libi majeftatefn vindicabant. * Reddita eft amicis fides, liberis pietas, obfequium fervis : verentur, & parent, & dominos habent: non enim jam fervi principis noftri amici, fed nos fumus; nec pater patrise alienis fe mancipiis cariorem, quam civibus fuis credit, ij Omneis accufatore domeftico liberafti, unoque falutis publicae figno illud ,
Ut fie dixerim,J fervile bellum < fuftulifti. In quo non minus fervis , quam dominis prgeftitifti: hos enim fecuros , illos bonos fecifti. Non vis interea laudari ,/nec fortalle laudanda fint, grata fiint tamen recordantibus principem illum in capita dominorum fervos fuborhantem, monilrantemque 20 crimina, qua? tanquam delata puniret: magnum & inevitabile, ac toties cuique experiendum malum, quoties quifque fimiles principi fervos haberet.
XLIII. In eodem genere ponendum eft , quod teftamenta noftra fecurafunt: nec unus omnium1 nunc, quia feriptus haeres, Non tu fallis, 25
N o T JE.
4. Nunquam principibus defuerunt. ] In* Veftigatores ingeniofe mali, in omnem fifci I fimulque privatae rei per fas & nefas augendae occafionem intenti.
5. Pro nojlris moribus. ], Quod nemo c nobis improbos illos imitetur.
1. Voconia. ] Lege Julia,& Papia quoties duo erant haeredes inftituti, quorum unus ante apertas teftamenti tabulas moreretur ejus portio non accrefcebat cohaeredi, fed fiebat caduca & addicebatur fifeo. Caduca enim dicebatur , eo quod ex perfona cohaeredis defundi caderet in fifcum. Eadem lege bona eorum qui fine fucceffore decedebant, fifeo addicebantur uti hodie-que fit. Ac quoque lege quae erant in caufa caduci , ad fifcum devolvebantur. In caufa autem caduci erant ea , quae deficiebant vivo teftatore.v. g. fi duobus fundus legatus fuiftet , & unus ex legatariis mortuus
fuiflet vivo tcftatore, ejus portio erat in caufa caduci , nec accrefcebat collega- * tario, fed cadebat in fifcum.
2. Reddita 3. Servile bellum. ] Quod fervi apud principem dominis fuis intentabant. Allu-fio eft ad fervile bellum, quod duplex fuit: alterum in Sicilia an. v. c. 615». ducibus Eu-no & Cleone fervis: alterum Capuae an. v. c. 6 Si. Spartaco duce. Livius , Florus, £«-trop. & c.
4. Sujluliftl ] De Trajano enim Dio.Sw-vos & libertos quicunque injidiati dominis fuif~ fent, omnes interfecit, atque iis, nec aliud, quodvis crimen inferre, aut ac cu far e domino t permifit.
Necfortaffe. J Neque fortafte ejufmo-difunt ea * ut laudari admodum debeant.
1. Nunc?quiaferiptus hares. ] Locus haud


48 C PLINII PANEGYRICUS
non tu4 iniquis tabulis advocaris: “nullius ad te iracundia, nullius impiet tas, nullius furor confugit: nec quia offendit alius 3 nuncuparis, fed quia ipfe meruifti. b Scriberis 4 ab amicis, ab ignotis prseteriris : nihilque inter privatum & principem intereft, nifi quod nunc a pluribus amaris, nam& 5 plures amas, * Tene,Casfar, hunc curfum, & probabitur experimento, fit-ne feracius & uberius, non ad laudem modo, fed ad pecuniam principi, fi haerede illo mori homines velint, quam fi cogantur. } Donavit pater tuus multa , & ipfe donafti:6 ceflerit parum gratus ; manent tamen ii qui bonis ejus fruuntur,nihilque ex illis ad te nifi gloria redit, nam liberalitatem io jucundiorem debitor gratus, clariorem ingratus facit. Sed quis ante te laudem iftam pecuniae praetulit?7 quotufquifque principuiti ne id quidem in patrimoniis noftris fuum duxit, quod effet de fuo ? nonne ut regum, ita Caefarum munera , 8 illitos cibis hamos , opertos praeda laqueos *
Interpretatio.
a Nemo per iracundiam , aut impietatem , aut infaniam in te hareditatem transfert : nec propter alterius ojfenjionem hares fcriberis.
b hare dem te faciunt, ignoti te prae-
termittunt.
’ c Serva, o Cajar, hanc agendi rationem & cognofces experientia utrumne principi utilius fit & abundantius non folum ad laudem, fed & ad pecuniam colligendam fi &c$
N O T AE.
dubie corruptus. Lege cum Lipfio, & Gru-tero nunquam feriptus hares. Senfiis erit: Nec tu, ut Domitianus, unus es haeres omnium , licet nunquam ab ullo hares feriptus fis. Nam ille ex qualibet feriptura , cui juris au&oritas deeffet, aut etiam ex tefti* monio cujuflibet hominis , qui imperatorem ab aliquo inftitutum effe haeredem diceret , continuo in haereditatem quafi pro fuo jure involabat. Trajanus vero pecuniae non ita avidus nullam haereditatem vendi -cabat fibi, nifi haeres rite feriptus cfifet.
2. Iniquis tabulis.'] In quibus contra jus fafque legitimorum haeredum nulla mentio effet.
3. Nuncuparis. ] Haeredem nuncupare, cft, non feripto, fed viva, ut aiunt , voce declarare. Quod fieri oportebat palam,& quidem adhibitis feptem teftibus,
4. db amicis. ] Sic A uguftus vigenti pro -teimis amicis, quater decies LL.$. ex tef amentis amicorum percepit. Suet,
5. Donavit pater tuus.]Nerva , qui & bona omnia , qua extabant, & Domitianus inique dbjluIerat , dominis reddidit & plebi Romana agros emit»ac divifit. Dio.
6. Cefferit eirr.]Id eft,etfi aliquis difccfle-rit e vita parum gratus erga te An* ut fuf* picatur Lipfius, legendum aliquis hac ceperit parum gratus ? Sed tamen fcrupulus aliquis refiderc poteft, propter ca quae fequuntur. Quare totus hic locus apte videtur fica
1 Livineio corre&us $ cefferint, nempe & tua, & patris dona, parum gratis : manent tamen, id eft, fuperfunt, qui bonis tuisfruuni tur y id efr, haeredes eorum qui maximis a tfc beneficiis afFe&i, te in teftamento fuo praeterierint,atque id impune,quod fub aliis principibus non fiebat.
7. Quotufquifque. ] Quis porro princeps ad fe pertinere non cxiflimavit patrimonia ipfa noftra , eam oKiem quod populis vel a fe , veba majoribus fuis nonnihil datum effet ?
8. Illitos cibis hamos. ] Comparat munera hamis, & laqueis, haereditates pifeibus. Nam ut pifces hamis, quos voraverunt, & laqueis quibus haerent impliciti , attrahuntur j ita mali principes propter munera in privatos collata, omnes eorundem facultates fibi vendicabant. Notum autem illud, munera hamos imitari.
aemulabantur?


TRAJANO DICTU.S. 4P
aemulabantur ? cum privatis facultatibus? velut haufta & implicata, retro fecum, quidquid attigerant, referrent.
. XUV. Quam utile eft ad ufum fecundorum per adverfa vcfliffe > Vixifli nobifcum , 1 periclitatus es , timuifii: -quae tunc erat innocentium vita, fcis & expertus es, quantopere deteftentur malos principes,5 etiam 5 qui malos faciunt. Meminiftiquae optare nobifcum, quas fis queri folitus* a Nam privato judicio principem geris , meliorem imo te prasftas , quam tibi aliumprecabare.b Itaque fic imbuti fumus, ut quibus erat fiimma votorum, melior peflimo princeps, jarri non poflimus nifi optimum ferre. Nemo eft ergo tam tui, tam ignarus fui, ut locum ipfum poft te concupif 10 cat. Facilius eft ut effe aliquis fiicceflor tuus poilit ,* quam ut velit. Quis enim curas tuas molem fponte fubeat ? quis comparari tibi non reformidet ? Expertus & ipfe es, quam fit onerofumfuccedere bono principi: & afferebas excufationemy adoptati. An prona parvaque funt ad aemulandum ,c quod nemo incolumitatem turpitudine 6 rependit ? Salva eft omnibus vita, if & dignitas vitae : nec jam confideratus acfapieris, qui aetatem in tenebris agit. Eadem quippe fub principe viftutibus praemia, quas in libertate : nec benefadis tantum 7 ex confcientia merces.Amas conftantiam civium,d re-ftofque ac vividos animos, non, ut alii, contundis ac deprimis; fed foves & attollis. Prodcft bonos effe, 8 cum fit fatis abundeque, fi non nocet.
Interpretatio.
a Talis enim es princeps qualem privatus judicabas principem effe debere.
b Qjaare ita tuis virtutibus ajfuevimus.
N c
9. Velut haufta S* implicatat ] In Puteana editione legitur multiplicata. Magis placent, qui habent implicata , hoc enim maxime hamis & laqueis convenit,qui cum mari ve lut hauriantur , fecum ea omnia, quibus funt adnexi, referunt.
1. Periclitatus es. ]Sub Domitiano principe , cum privatus eras.
z. tunc^rat &c. ] Hazc enim erat bonorum virorum fors & conditio, nem* pe periclitari, & timere.
3. Etiam qui &c. ] Adulatores , dum prmeipum fcelera laudant.
4. §luam ut velit. _] Ne tam quidem. Hadrianus enim id maxime voluit, neque deftitit Plautinae Trajani uxoris operam interponere, donec Caefar creatusidcon-fecutus eft, ut Trajano fuccederet.
5. adoptati.] Gruteri emendationem fc-quor ; fenfus vero eft. Vix adductus
c Quod nemo vitam fuam ftagit iis redi* mat.
d Ereftos & alacres*
T /E.
es ut Nervae fuccederes, quamvis id non tam fponte tua faceres , quatri adoptione affertus & veluti coa&us. In aliquibus codicibus eft adoptanti : id eft, hancipfam excufationem Nervae te adoptanti afferebas. In aliis eft adoptari.
6. Rependit >,] Nemo flagitiofus effe cogi-
tur,ut gratus fit principi, vitamque tueatur. Quomodo fub Domitiano, de quo Suet.c.
10. Duos venia donavit , qui fe,quo facilius expertes culpa oftenderent > impudicos probaverant. v
7. Ex confcientia. ] Bona confcientia praemium quidem eft yirtutis ampliffimum: fed fub bono principe foja virtutis merces efte non debet. Sub Trajano certe amplif-fimi quique honores in viros probos conferebantur.
8. Cum fit fatis."\C\im habita ratione fupe-riorum temporum, fatis effe debere unicui-
G


5o C. PLINII PANEGYRICUS His honores, his 0 facerd otia fhis provincias offers; hi amicitia tua, hi Judicio florent:10 acuuntur ifti integritatis & induftrias pretio : fimiles, diffi-nliles alliciuntur, nam prasmia bonorum maloruinque, bonos ac malos faciunt. f Pauci adeo ingenio valent, ut noft turpe honeftumque, proutbene 5 ac fecus ceffit, expetant fugiant ve: ceteri I ubi laboris inertias, vigilantiae fomno, frugalitatis luxurias merces datur ; eadem ifta, quibus alios artibus affecutosvident, confedfantur : qualefque fufttilli, talesefle& videri volunt ; & dum volunt fiunt.
X L V. Et priores quidem principes excepto patre tuo| prasterea1 uno 10 aut altero ( & nimis dixi) vitiis potius civium, quam virtutibus laetabantur. Primum quod in alio4 fua quemque natura delebat; deinde, quod patien* tioresfervitutisarbitrabantur, quos non deceret effenififervos.5 Horum in finum omnia congerebant: bonos autem otio, aut fitu abftrufos, & quafl fepultos,*noftnifi delationibus & periculis in lucem ac diem proferebant, f 5 Tu amicos dx optimis legis : & hercule asquum eft e fle eos carillimos bono principi, qui invifi malo fuerint. Scis, rut ficut diverfa natura dominatio & principatus, ita non aliis effe principem gratiorem, quam qui maxime dominum a graventur. Hos ergob provehis & oftentas, quafi fpecimen 8c exemplar, quas tibicfe<5ta vitas, quod hominum genus placeat: &ideo
In t e r f r e t a t i o.
i Pauci tam acri funt judicio , quin ament aut abhorreant vitium virtutemque , pro ut fibi commodum efi3 aut ficus.
a Gravate ferant. b Promoves ad honores^ c Vivendi ratio.
N O T M.
que videatur, fi fua ei probitas non nocet.
9. Sacerdotia. ] Sacerdotiorum apud veteres, ficut hodieque apud nos beneficiorum, duo genera fuere : alia quae autrefp. aut princeps , aut pontificum collegium conferebat :' alia quae a patrefamilias ea lege erecta dedicataque erant, ut facrorum cura & fru&uum ipfius facerdotii perceptio , ad folam gentem familiamque fuam pertineret 5 haecque gentilitia facerdotia dicebantur. Tacit. hiftoriar. m cap 67 de Othone. Recens ab exilio reVerfos nobiles adolefcentuks , avitis ac paternis facerdotiis in folatium recoluit. Alia autem facerdotia craht perpetua, ut Auguratus ^ de quo Plinius nofter L 4. ep. <$. item Sc Pontificatus : alia vero non item.
10. dcuuntur ifii. ] Cum Lipfio luben-ter legam ipfo, pro tpfi, ut referatur adpre-fio: fed deficit veteris fcriptura& au&arkas.
1. Uno aut altero. J Augufto fortafTe Tito. Mox, nimis dixi. Quia- uterque vitiis non caruit: unde Dio l. 66. Auguftumt cum Tito ingeniofe comparans > hunc negat a Romanis diligendum , fi mi-nus vixiflet j illum vero, fi plus : quia hic neceflariam primis imperii fui temparibus feveritatem non mitigafTet, ut fecit: neque illius felicitas potius, quam virtus nullis vitiis fortafle corrupta fuitfet.
2. Sua quemque natura Horum in finum &c. ] Ut in illos caderet illud juvenal. Satyr. 1. 35. Criminibue debent hortos, pratoria, menfas &c.
4. Non ntfi delationibus. .] Neque c latebris , ubi eram, inglorii , prodibant , nH cum falfo accufati| in judicium venire co -gebantur.
- f Ut fleat &c. J Alii legunt; ut fiunt» quod fatis placet.


TR A J A NO DIC T U S. 5t
%on ceftfuram adhuc, fionpraefe&uram morum recepifti:d quia tibi beneficiis potius, quam remediis ingenia noftra experiri placet. Et alioquin, nefr cio , an plus moribus conferat princeps, qui bonos effe patitur, quam qui cogit. Flexibiles quamcunque in partem ducimur a principe: atque, 6 7 8ut ita dicam, fequaces fumus : huic enim cari , huic probati elfe cupimus : $ quod fruftra sfperaverunt diffimiles, eoque obfequii continuatione pervenimus, ut prope omnes homines 9 unius moribus vivamus. Porroe non tam fi-niftre conftitutum eft, ut qui malum principem pofTumus, bonum nonpofli-mus imitari.* Perge modo, Oefar, & vim effe<5himque cenfurse, tuum pro-» politum, ^tuig acftus obtinebunt. Nam vita principis, cenfura eft : eaque J® perpetua. Ad hanc dirigimur,ad hanc convertimur: I0nectam imperio nobis opus eft, quam exemplo: quippe n infidelis re X £ VI. Et quis terror valuilfet efficere, quod reverentia tui effecit ? i j* 1 Obtinuit aliquis, ut fpecftaculum pantomimorum populus' Romanus tolli
Interpretatio*
d Ofioniam vis explorare an munificentia tua plus quam cenforia notatione animi nojiri ad Virtutem excitentur.
e Non tam malignam indolem a natura haufimuSjUt&c.
fMaBe igitur, Cafar, fatuum inJUtutum, tua aBiones eundem ejfeBum habitura funt ac fi c en for ejfes. g ABiones.
h §Qiod re pendunt Jieri pojfe,qua imperant.
N O T
6. Non cenfuram.] Alludit haud dubie ad Auguftum qui cenforis quidem nomine recufato , morum prafeBus dici voluit, \ ut tradit Sueton. in Augufto c. 17. Trajanum longe illo modeftiorem fuilfe dicit, qui utrum que cum reipfa implerit , neutrum pro lingulari lua modeftia admiferit. Ceforii autenrerat muneris locare publica, fenatum legere, populum ccnfere, inquirere in omnium mores, alios fenatu movere, aliis equum publicum adimere,alios in Caelitum,] d eft, in cenforias tabulas referre &c.
7. Ut ita dicam. ] Ita Tullius docet emolliendas voces , quae paulo duriores funt, neque fatis ufu receptae, ut ifta,^-quaces,quae poeticum quiddam olet.
8. Speraverunt. ] Malim fperaverint ut poft Bongarfium Grutero placet , id eft, quod fruftra fperent quicunque ipfi difli* miles, nempe mali.
9. Unius. ] Id eft, principis, quem omnes , ut ait ingeniofe Lipfius, ut folem fpe-
ifcant, & ab eo quali colorantur. Qualis
princeps fuerit, tales reliquos cives ejfe, inquit Tullius ex Platone.
10. Nec tam imperio fac.] Imperium enim animos exafperat, allicit exemplum.
11. Infidelis reBi. ] Sumptum illud e Tullio Timor non diuturnus magifter officii.
z. Philip, n. 16.
11. Melius homines.] Cui non auditum illud Senecae, longum iterperpracepta , breve fa efficax per exempla}
1. Obtinuit aliquis fac. ] Tiberius quidem abegit hiftriones Italia, Tacit. An. 4. Nero pantomimorum f aBiones una cum ipfis relegavit. Sueton. c. 16. Domitianus vero interdixit hiftrionibus fce,nam , intra domum quidem exercendi artem jure concefto , Sueton. c. 7. Locum hunc de ifto intelligen-dum tum interpretes confentiunt, tum.de-monftrant ea quae mox confequuntur: pantomimi autem dicti s6?fo7v ntojitt /MpLiCsbcu, quod in fcenis(, geftu , faltatione, motuque corporis omnia exprimerent, &. imitarentur.
G i\


52 C PLINII PANEGYRICUS
patereturHed * non obtinuit ut vellet.Rogatus es tu,quod cogebat alius, eoe-pitque efle beneficium, quod neceflitas fuerat, neque enim a te minore concentu ut tolleres pantomimos: quam a patre tuo ut reftitueret exadtum eft. fi Utrumque re Interpret ATI o.
a Undepatet etiam plebem principum mores fequi pojfe,cum id in re gravijjima omnes pr N o
a
2. Non obtinuit ut vellet.'] Tiberio quidem Se Neroni populus alfenfus eft , fed non ex animo. Tu vero ufque eo apud populum potens fuifti ,ut non tantum id ex animo voluerit, fed etiam idipfum a te bene ficii loco tam enixe petierit , quam aegre illud antea palliis erat.
3. Utrumque relle.] Ingeniofus fi quis eft alius in toto panegyrico locus: fic enim laudat Trajanum, quod pantomimos aboleverit, ut firnul laudet Nervam a quo paulo ante reftituti erant.
4. AuHorem. ] Ut Lacedaemonii , qui bonam fententiam , ab improbo homine in fenatu didam, juflerunt a bono iterum dici, eique inferibi, ut fic bona fententia maneret, turpis au&or mutaretur." Ita'ex Auli GcUii l.18. c. 3. refert Lipfius.
5. Scenici imperatoris.] Neronis ea re plus fatis noti.
6. Malle. ] Id eft,magis aude. Sicvi&i-ma in quam infufum erat vinum aut thus, 'tnalla vino, aut thure dicebatur. Hinc vocem illam ad alia tranflatam putat Servius.
T AE.
Modo cum fecundo, modo cum fexto cafu jungitur. Malle nova virtute puer, JEneid. 1. 9. 641. Malle animi. Martial. 1. 13,. ep. 6. Interdum adverbium eft. Malle amare, id eft , maxime. Plautus ins milite glor. MaHe feribere, id eft, mature. Cicero ad Att. 1. 6. ep. 9.
7. Confecutus es &c. ] Effecifti ut quod initio nonnifi vi, & imperio adhibito, idipfum nunc fua fponte, atque confuetudine faciant.
8. Tamen. ] Lege cum Livineig tum i vel tu, vel utrumque.
9. Nec timent. ] Timent quidem , fed non plufquam fatis eft, neque ita , ut def-peratione indu&i ad nefaria molienda (e convertant. Trajanus enim in malos animadvertebat, fed, quod prudentis imperatoris erat non nimis afpere.
; 10. Omnibufque &c. ] Et eos omnes quos ad meliorem frugem aut monitis tuis aut exemplo reducis /â–  laudas protinus, quali 'luse illos nequitiae poenituiftet, Sc id iponte fecifient-potius, quam a te coadi.


TRAJANO DICTUS. ^
XLVII. Quid?vitam,quid?1 mores juventutis,quama principaliter formas? quem honorem ? dicendi magiftris,b quam dignationem fapientise do<5to-ribus habes ? ut5 fub to fpiritum, & fanguinem, & patriam receperuntc flu-dia : quas priorum temporum immanitas exiliis puniebat ? cum libi vitiorum omnium confcius princeps inimicas vitiis artes, non odio magis, * quam 5 reverentia relegaret. At tu eafdem artes 5 in complexu, oculis , auribus habes, praeftas enim quascunque praecipiunt, tantumque eas diligis, quantum ab illis probaris. dAn quifquam ftudia humanitatis profeffus , non cum omnia-tua, tum vel in primis laudibus ferat6 admiffionum tuarum fa^ cilitatem ? Magno quidem animo7 parens tuus , hanc ante vos principes io 8arcem, publicarum asdium nomineinfcripferat:fruftratamen, nili adop-faflet, qui habitare ut in publicis poflet. Quam bene cum titulo ifto moribus tuis convenit ? quamque omnia fic facis, 9 tanquam non alius infcrip-ferit ? Quod enim forum, quas templa tam relerata ? non Capitolium ,ro ip-faque illa adoptionis tuas fedes, magis publica, magis omnium. Nullas iy
Interpretatio.
a XJt principem decet. b Quam facis magni. cDoffi quos fuperioribus temporibus barbari principes exilio mutilabant.
d Hanc nullus qui vel tantillum humanus jjit cum omnia qua in te funt, tum in primis non laudet comitatem qua omnes admittis.
N O T M.
X. Mores juventutis. ] Dio Trajanum re fert,fimul Romam advenit, multa civitati bus Italiae ad puerorum Scvi&um, & educationem conceffifle.
2. Dicendi magifiris.] Violor de Trajano Eruditijfimos, quamvis ipfe parca effet Ccientia, moderat eque eloquens, diligebat.
3. Sub te fpiritum &c. ] Oblique notat Domitiani tempora, cum philofophi fimul & mathematici edi&o exUrbe eje&i partim in Hifpaniam, partim in Libyae, Scythiae ve deferta confugerunt. Tumque Demetrius philofophus ab Urbe expulfus infti-tuta cum Apollonio Tyaneo fermocinatio-ne: Cicadis,inqmx,licet impune canere, nobis ne quidem mutinfas e fi.
4. Huam reverentia. ] Pudore : quafi fi immanitatem fuam fibi exprobrarent.
• f. In complexu. J Compledteris, foves.
6. Admiffionum.'] Ab admijjionibus, vel admifftonaxes dicebantur qui ad falutandum rincipem ex officio eos admittebant, qui-us eo convento opus erat. His qui praeerat magifler admiffionum vocabatur. Qnod Palatinum officium Claudii & Neronis temporibus infiitutiim erat. Hi au-
tem fub aliis principibus duri & feroces, fub Trajano mirum quam faciles & comes.
7. Parens tuus. ] Nerva, priufquam tu vel etiam ille imperio potiretur.
8. Arcem. ] Albanam, ut putat Baudius. Imperatores Romanos quatenus pontifices maximos in publica domo habitare oportebat. Qjamobrem Dio in Auguflo l. 6$. in a His an. V. C. 741. refert Auguflum, cum ei tanquam pontifici maximo publica domus a fenatu offerretur, recufafle illam quidem, fed fuarum aedium partem publicam efle juflifle. Demum, ut idem addit libro fequenti, illam, cum incendio con-flagraffet, refe&am ab Auguflo, & totam effe publicam fa&am. Fortafie' titulum hunc a ceteris imperatoribus erafum refti-tuerat Nerva, quod fa&um Plinius hoc loco exaggerat.
p.Tanquam non alius. ] Quafi tu ipfe,non Nerva, id in palatii veftibulo infcripfifiet.
10, Ipfaque iUa adoptionis tua ] Artem nota : nihil enim fuavius Trajani auribus efle poterat, quam ejus adoptionis mentio maxime cum praeter expe&atio-nem fieret, ut hoc loco.
G iij


54 G. PLINII PANEGYRICUS
obices, nulli ^contumeliarum gradus : fuperatilque jam mille liminibus ultra femper aliqua dura & obftantia. Magna ante te, magna poft te, jux* ta te tamen maxima quies: tantum ubique fiientium, tam altus pudor, ut M ad parvos penates & larem anguftum ex domo principis, modeftiac 6c 5 tranquillitatis exempla referantur.
XLVIII. Ipfe autem ut excipis omneis ? ut expeftas? ut magnam partem dierum, inter tot imperii curas,1 quali per otium tranfigis ? Itaque * non ut alias attoniti, nec ut periculum capitis adituri1 tarditate, fed (ecur^ & hilares, cum commodum eft? convenimus. aEt admittente principe, interdum eft aliquid, quod nos domi quali magis neceHariumb teneatv Ex* cufati femper tibi, nec unquam * excufandi lumus.vc Scis enim fibi quemque praeftare, quod te videat, quod te frequentet: acy tanto liberalius ac diu^ tius voluptatis hujus copiam praebes. d Nec falutationes tuas G fuga & va-ftitas fequitur, remoramur , reliftimus ut in communi domo : quam nuper ao illa immanilfima7 bellua plurimo terrore munierat; cum velut quodam Ipecu inclula , nunc 8 propinquorum fanguinem lamberet , nunefe ad
Interpret ATI O.
a Vel cum imperator copiamfui facit.
b Retineat.
c Neque enim ignoras fua quemque caufa
N o
11. Contumeliarum gradus. ] Quia enim aliae ex aliis fores, alii ex aliis fuperbi janitores fub aliis principibus erant expugnandi , iterum erant iterumque contumeliae devorandae: fed nihil tale in Trajani palatio.
12. Ad parvos penates. ] Id eft, ad tenuiorum domos, penates autem & larem fumi faepiflime , ut hoc loco, pro domo ipfa , nemini notum non eft. De diis penatibus adiri poteft Macrob. Saturn* 1. 3 De illorum fed e & forma, Dionyf Halicarnajf.
i. Quafi per otium.] Amoeniflimisfermo-nibus , quafi multum tibi a magnis imperii negotiis effet otii.
z . Non ut alias attoniti. ] In aliis eft , non alii & attoniti : id eft, non alio vultu & colore, ut iis accidit qui metu perculfi funt. Velli manet ifta feriptura, id eft, non ut quos olim Domitianus Albanam in arcem Traxerat attonitos, feftinare coaffos. Juve-nal Sat. 4.14 y. ;
3. Tarditate. ] Capite ple&endi, fi tardiores veniremus, ut de Pegafo refert Ju-ruenalSat. 4. v. 7 7.
4, Excufandi fumus* ] In Vicnnenfi edi-
facere &c.
d Nec poftquam te Calutavimus, recedimus fatim, ita ut in palatio fit magna folitudo.
1 AE.
tione additum eft magis.
5. Tanto liberalius. ] Atque eo liberalius; & diutius nobifeum verfaris, quod noftra caufa id facis, non tua.
6. Fuga & vafitas. J Ut e latronum & ficariorum domicilio , unde cum primum licet pes effertur.
7. Bellua. J Domitianus, quem toto hoc loco comparat cum bellua, quae ex vafto Sc interiore quodam fpecu ad caedes interdum prorumpit, &, quemadmodum Virgilius de Cyclope dicit onfceribus miferorum , & fanguine •yefeitur atro. AEneid. h 3. 622.
8. Propinquorum.] Nempe , ut ait Evtro-pius, Flavios Clementem & Arretinum patrueles fuos interfecit; ac, fi Plutarcho fides eft,Titum fratrem , dato ei in cibum lepore marino , qui pifeis quofdam humores occultos , ac mortiferos habere dicitur; vel, ut a uo^nullis graecis proditum , ea, dum fpiraret adhuc , in arcam ligneam nivis plenam, pey caufam medicinae faciendae Conjc&o, ibique interfio : feu demum, quod Zonaras & Dio narrant, priufquam efflaret animam pro mortuo efferri jufle^ rit. Omnino fiprunt Titum olim ab Apol-»


TRAJANO DICTUS. 55
* clariffimorum civium ftrages caede fque proferret. Obverfabanturro foribus horror & minae, & par metusn admiffis & exclufis* Ad haec ipfe oc-curfu quoque vifuque terribilis, ftiperbia in fronte, ira in oculis, fcemineus pallor in corpore, inore impudentia, 12 multo rubore fuffufa. Non adire quifquam | non alloqui audebat,13 tenebras femper lecretumque captan- 5 tem : nec unquam exfolitudine fua prodeuntem , nili ut I4fblitudinem faceret.
XLIX. Ille tamen, quibus fibi1 parietibus & muris falutem luam tueri videbatur,2 dolum fecum & infidias, & ultorem fcelerum3 deum in-clufit. Dimovit perfregitque cuftodias poena, 4 anguftofque per aditus & 10 obftru<5cos, non fecus ac per apertas fores, & invitantia limina irrupit : Jlongeque tunc illi divinitas fua, longe arcana illa cubilia ^faevique feceCr4 fus, in quos timore, & fuperbia, & odio hominum, agebatur. Quanto
‘ N
Ionio nefeioquo monitum, ut fibi a pro-pinquiilTmis caveret.
9. Clariffimorum civium.'] Puta multos confulares , ut Julium Agricolam Taciti focerum ,-plures feuatores. AElium Lamiam, Salvium Coccianum, Mitium Pom-pofianum &c. Videri pofTunt Tacitus de vi-ta fulti Agricola, & Suetonius m Domi-trano,
10. Foribus horror. J Mihi videor Acherontis ingreflum intueri. VeJUbulum ante ip -fum prmifque 'm faucibus orci luBus & ultri cespofuere cubilia cura &c. A£n. 1. 6 273.
11. Admijps& exclufis.]Quos enim blandiori vultu admiferat, nihil minus timebant quam qui ab fuperbis ejus fatellitibus ex-clufi fuerant. Erat enim perfide crudelis. Sic Clementem & Arretinum amiciffime , ut videbatur »in palatium accerfitos, morte per fummam perfidiam poftero die damnavit.
ii. Multo rubore &c. J Impudens rubor. . An non haec pugnant ? Neutiquam. Rubore fe contra pudorem muniebat. Tacitus de Domitiano in Agricolae vita , & Seneca ep. n. Cuidam nunquam magis, quamcum erubuerint , timendifunt} quali'omnem verecundiam effuderint.
3m Tenebras femper. ] At, fi Suetonio credimus,, inter initia principatus, quotidie fecretum fibi horarium ( id eft, unius horae) fumerefolebat c.3. Si ergo initio tantum principatus, fi per horam unam tantum in fe* cretum fe abdebatcUr Plinius dicit fem<â–  per i Solvit liunc nodum Cafaubonus in
0 T /E,
hunc'locum, quem tu confule.
14. Solitudinem. ] Nifi ut quotidianis caedibus civium fornos defolarfct. j i- Parietibus.] Quos fcelerumfuorum
1 confcius imperator, Phengite ( lapis eft duritia & candore marmor referens , aliquara-tifper tranflucens ac fulvus ) difiinxit, ut;. quidquid a tergo fieret, videret. Suet', in Do-mit. 13.
2. Dolum fecum, 1 Nam a domefticis, 5c cubiculariis fuis , etiam Domitia uxore confcia, dolo eft oppreflus. Sueton.
& Deum. ] Opinor , Jovem intelligir. Sic enim Dio & Suetonius'referunt Palladem , quam Domitianus peculiari religione colebat, in fomnis ei aftitifte , armis ab Jove fpoliatam, atque e curru quem nigri equi trahebant in bdrathrum labentem :
! quafi pro eo ftare amplius contra Joveni nonpoftet.
4. Anguftofque.] Quia obftruttl erant cu-ftodum frequentia.
5. Longe ilb ] Tum fua eum nihil j uvit divinitas.Simile illud.AEneid. h n. 51 .Longe illide a mater erit. Nihil enim juvant, quae* longe a nobis & prOcul pofita funt; coti* tra vero adefle, idem ac juvare. Florus lib. 2, c. 2. de primo bello Punico. Longe iUis nautica artes<&c. Id eft, nihil illis pro-
! fucruntr.
6. Savique feceffus- ] Utri Domitianus viros principes , quafi ad familiare colloquium evocatos , ut fupra diximus it.
[ 48. not. ir. per dolum, occidebam Tacir tus. •


5 6 C. P LI N 11 PAN E GYRIC U S
nunc tutior, quanto fecurior eadem domus,7 poftquam ejus non crudeli- * tatis, feci amoris8excubiis,9non folitudine & clauftris, fed civium celebritate defenditur ? Ecquid ergo?difcimus experimento , fidiifimam effb cuftodiam , principis ipfius -0 innocentiam? Haec arx inaccefla,hoc inexpu-5 gnabile munimentum, munimento non egere. Fruftra fe terrore fuccirixe-rit» qui11 feptus charitate non fuerit: armis enim arma irritantur. Num autem n ferias tantum partes dierum , in oculis noftris coetuque confu-mis'?anon remiflionibus tuis eadem frequentia, eademque illa focialitas interefl: ? Non tibi femper13 in medio cibus, femper que menfa communis ? io nonT* ex convi&u noftro mutua voluptas? nonprovocas reddifque fer-mones ? non ipfiim tempus epularum tuarum cum frugalitas contrahat, extendit humanitas ? Non enimrc; ante medium diem17 diftentus folitaria
Interpreta t i o.
a zAn non relaxationibus tuis eadem multitudo, eademque fodalitas adefi.
N O T
7. Poftquam ejus &c. ] Addit Livin. adi-tus\IAp£. domtnus.ytX pro ejus reftituit ea alit Serus. Certe aliqua eft mutatione opus.,
8. Excubiis. ] Vigilia nofturnae funt tantum : Excubia vero fumunturpro militibus five die feu node in ftatione pofitis.
9. Non folitudine, &c. ] Non receflibus, & clauftris populosa principis limine ar-centibus.
10. Innocentiam. ] Nbtum illud Horatii
1. 1. od. 12. Integer vitee fcelerifque purus, non eget Mauri jaculis, nec arcu <&<;.
11 Septus charitate.'}Tale illud Tullii Phi-lipp. 2.Charitatefeptumejfe oportet,mn armis.
lz. Serias partes &c. ] Partes dierum reipublicse adminiftrationi datas.
13. In medio. ] Id eft, in propatulo, fub omnium oculis , ut ex Lycurgi lege cautum erat apud Lacedaemonios, ne fcilicet frugalitatis leges tranfilirent. Plutarchus in problem. c. 3 l.ldque etiam apud prifcos Romanos in more fuifle, notant Valtr. Maxim.
I. 2. c. 3. Macrob. Satum. I. 3 .c. 17.Unde Juvenalis taxat aetatis fuae luxuriam , quod contra prifcam illam confuetudinem privarim fplendidius, quam par eftet epularentur Sat. 1. 94. fercula feptem fecreto ccenavit avus ?
14. Ex convifiu noftro.] Romani fole-bant plures fimul cibum capere, Graeci vero , fi Athenaeo credimus, fj&ro 1 y. Provocas. ] Sueton. de Augtifto c.
4.Ccenam prabebat, ut non nimio fumptu, ita fumma comitate. Nam & ad communionem fermonis tacentes, velfubmijfim loquenUsprovocabat.
16. zAnte medium diem.'] Id eft, ante horam fcxtam , quas nobis meridies eft ,nam horas diei naturalis ab exortu folis nume« rabant, quae cum duodenae femper eflent diebus fingulis, pro dierum modo inaequales erant j nunc longiores, nunc breviores. Ccenae autem tempus apud Romanos hora nona. Martialis 1. 4. ep. S, Imperat extrufios frangere nona thoros. Hominis autem erat luxuriofi , & intemperantis tempus illud praevertere. Quare Juvenalis Marium carpit Sat. 1. 49. quod ab ofiava biberet. Quem locum intclligendum puto de horis diei, non naturalis, fed ci—, vilis: cujus initium, a media nofte ducere-
tur. Alioqui non ita damnandus videretur Marius, qui hora una citius cibum fu-meret.
17. Diftentus. ] Satur , plenus. Domitianum fuo more tangit qui, ut ait Suetonius, cum cibis fe privarim ingurgitaffet,
f tum vero in ccena mire fobrius videri volebat. Ibidem Neronis , Claudii & Vitellii notatur haudabfimilis intemperantia.
18. Solitaria c sena. ] Quam fotus,, datn & remotis arbitris fumpferis. Feftus 1. 3. Ccena , apud antiquos dicebatur , quod nunc eft prandium, vefperna quam nunc ccenam appellamus.
ccena


TRAJANO DICTUS. 57
coeria {peftator adnotatorque convivis tuis* immines : nec jejunis & inanibus plenus ipfe erudtans, non tam apponis quam objicis cibos, quos dedigneris attingere-, aegreque perpeflus fuperbam illam corivi&us fimula-tionem, rurfus te ad clandeftinam 20 ganeam , occultumque luxum refers. Ergo non aurum, nec argentum ,b nec exquifita ingenia ccenarum ,fed fua- jT vitatem tuam 21 jucunditatemque miramur , quibus nulla fatietas adeft; quando fincera omnia, & vera, & ornata gravitate. Neque enim aut22 peregrinae fuperftitionis myfteria, aut23 obiccena petulantia menfis principis oberrat: fed benigna24invitatio, & liberales joci , & ftudiorum honor. Inde tibi parcus & brevis fomnus, nullum que amore noftri anguftius tem- 10 pus, quam quod fine nobis agis.
L. aSed cum rebus tuis ut participes perfruamur, quae habemus ipfi, quam propria, quam noftrafunt ? Non enim exturbatis prioribus dominis,
? omne flagnum, omnem lacum, omnem etiam laltum, immenfa pofleflio-ne circumvenis : nec unius oculis flumina, fontes, maria deferviunt. 2 Eft quod Caefar non fiium videat, tandemque imperium principum,3 quam patrimonium majus eft, multa enim ex patrimonio refert in imperium, quse priores principes occupabant, non ut ipfi fruerentur, fed ne quis alius. Er-go in veftigia fedefque nobilium b immigrant pares domini, nec jam'
Interpretatio.
b Neque artem menfse delicatioribus ci- I b Redeunt nobiles domini, neque amplius nobis inftruendse. I bilium virorum domus a fervis habitantur,
a Verum cum bonis tuis utamur, quafi Jint | aut turpiter defert a corruunt, etiam noflra.
NoT.dE.
19. ^Adnotatorque Quid edant alii»
bibant, dicant. *
20. Ganeam.]. Guloforumdiverforium. Sumitur etiam pro libidinis diverforio. Item pro ipfa ingluvie & cibariis. Dicitur ganea, a ,vel ganeum-^ i.
. 21. Jueuhditatemque &c> ] adhibebamur quotidie ccenee : interdum iucwndifftmisfermo-nibut nox ducebatur. Plinius de Trajani ad-verfus fe comitate 1. 6 ep 31V
22. Peregrina fuperJHtionis &c. ] Intelli-ge juxta Livineii mentem' inftitutos a Domitiano facerdotes in Albano ex peregri-â–  no fortafle more, vel, cumLipfio, Iliacos, Bellonarios &c. qui ad exhilarandos convivarum animos fub menfae finem inducebantur.
23. Obfccena. ] Scurras , moriones , in convivii locum poft epulas induci Politos notat ipfe Plinius 1. 9. ep, 17. Sic Lucianus in Sympoiio Ariltactum quem*
dam refert indultum , qui alios dilhs vellicaret, alios percuteret, omnes geftu, falta-tione, jocis , Sc motu corporis oble&a-ret.
24. Invitatio. ] Apprime illud Trajano convenit , quem vini amantiorem fuille apud Dionem legimus.
1. Omneflagnum. ] Pace Liplii dixerim: locus hic de Neronis palatio intelligi debet, in quo ftagna , laciis, faltuS videbatur conclufilfe j ita amplum erat. Et de illius quidem luxuria noti illi verfus. Roma domus fiet , Veios migrate Quirites : fi non & Veios occupat ifta domus. tSuet. in Nerone C.39.
2. Eft quod &c. ] Multo ante dixerat lividius Faftorum 1.1. 8y. Jupiter arde fua cum totum fpeBet in orbem , nil nifi Romanum quod tueatur habet.
3. Quam patrimonium. ] Ita enim imperii agros omnes inyaferant tyranni, ut non
H


58 C. PLINII PANEGYRICUS clariifimofum virorum receptacula habitatore fervo teruntur, aut foeda vanitate procumbunt. Datui: intueri pulcherrimas aedes, deterfo fitu, au&as ac vigentes. Magnum hoc tuum non erga homines modo, fed ergate&a ipfa meritum, fiftere ruinas, folitudinem pellere, ingentia opera eodeni y quo exftru&a fuftt animo, ab interitu vindicare. Muta quidem illa & ani-: macarentia; fentire tamen & 4lsetari videntur, quod niteant, quod frequententur* quod aliquando coeperint eHey domini non fervientis. Circumfertur fub nomine Caefaris tabula ingens rerum vaenalium,d quo fit de-teftanda avaritia illius, qui tam multa concupifcebat, cum haberet fuper-X o vacua tam multa,G tamen exitialis erat apud principem, huic laxior domus, illi amoenior villa. Nunc princeps in hazc eadem dominos quaerit, ipfe, inducit , ipfos illos7 magni aliquando imperatoris hortos , illud nunquam nifiCaefaris8 fuburbanum, licemur, emimus , implemus. Tanta benignitas principis, tanta fecuritas temporum elt, ut ille nos 9 principalibus rebus exiftimet dignos; nos non timeamus, quod digni efle videmur. Nec vero emendi tantum civibus tuis copiam praebes , fed amcenifllma quaeque Jarr giris & donas.10 Ita, inquam, donas in quae electus, in quae adoptatus es: transfers quod11 judicio accepifti, ac nihil magis tuum credis, quam quod n per amicos habes.
ao LI. Idem tam parcus r in aedificando, quam diligens in tuendo. Itaque nonft ut ante immanium tranfvedfione faxorum Urbis te6ta quatiuntur: ftant fecurae domus, nec jam templa3 nutantia. Satis eft tibi nimiumque *
Interpretatio. d Ut proponatur omnibus execranda Domitiam avaritia,qui &c.
N O T JE.
minus effent eorum patrimonium , quam imperium.
4. Letari videntur. ] Nihil frequentius etiam apud oratores, quam fenfum rebus inanimis tribuere. Tullius pro Marcello n. 1 o. "Parietes medius fidius, Cafiar, ut mihi videtur , huius curia, tibi gratias agere ge-ftiunt.
j. Domini non fervientis.'] Alii legunt: do -mini fidentis.
6. Tamen. ] Lege tum, ut Livineius fuf-picatur.
7. Magni aliquando imp. ] -Luculli fortaffe.
Potius tamen de Domitiano id accipiam, quem magnum Hoc loco ap-
pellat.
8. Suburbanum. ] Albanam villam- â– 
9.. Principalibus rebus.] Villa , quae huc ufque principis fuerit.
10. ita. ] Ifia, ut eft ad or am editionis
Livineianae , id eft, ea donas, quas ad te, ut Nervae haeredem juxta fucceffionis jura pertinent.
n. fi u dic io. ] Cum te imperio dignum Nerva judicavit.
11. Peramicos &c.] Quam quod amicis donatum , in eorum manu fic tanquam depolitum habes,.
1. In adificando. ] Tam parcus in erigendis tibi aedificiis , quam in publicis reficiendis diligens.
2. Ut ante l§w| Sub Caligula, Claudio,
Domitiano, cum magno per Urbem incedentium incommodo columnae immanes ad eorum palatium advehebantur. Juven. Sat. 3. 2J4. Longa corufieat fiarraco veniente abies , ‘atque altera pinum plaujlra vehunt , nutant alte , populoque minantur, &c, - fj -
- 3« Nutantia. ] Cafum minitantia > propter enorme pondus.


T R A JA N O DICTU S.
cum fucceflcrisfrugaliflimo principi, magis4rejicere aliquid & amputare ex his, quae princeps tanquam nece/Faria reliquit. Praeterea pater tuus ufi-, bus luis detrahebat, quae fortuna imperii dederat,5 tu tuis quod pater. At quam magnificus in publicum es?6hinc porticus , inde7 delubra occulta celeritate properantur ya ut non confummata, fed tantum commutata vi- | deantur. Hinc immenfum8 latus circi templorum pulchritudinem provocat, digna populo viatore gentium fedes , nec minus ipfa vifcnda, quam, quae ex illa 9 /pe (Stabuntur i vifenda autem , cum cetera fpecie , tum quod 16 aequatus plebis ac principis locus. Siquidem per omne fpatium una facies , omnia continua & paria, ftcc magis proprius /pedandi Caefaris fagge- i o fius, quam propria quae /pedet. Licebit ergo civibus tuis invicem contue?v ri , dabitur non cubiculum principis, /ed ipuim principem cernere , in pu? blico, in populo fedentem : populo, cui locorum11 quinque millia adjeci-fti: auxeras enim numerum ejus congiarii facilitate, majoremque in pofte- x j rum fu/pici liberalitatis tuae fide jufleras.
Interpretatio.
AlTt non tam flruBa a fundamentis, quam reparata videantur.
N O T AE.
4. Rejicere. ] Alii recidere. Nerva ex veteri imperatorum pofleflione diftraxerat quidquid fibi non admodum nece/Tarium videbatur. Plinius vero hic laudat Trajanum quod hanc ipfam temperantiam vicerit, etiam ex iis , quae frugali/fimo principi nece/Taria videbantur, aliquid abradendo atque amputando.
$. Tu tuis quod pater &c. ] Ita reftitui cum Livineio pro tutius quod pater. Senfus eft: Nerva fibi detraxit qua fibi ab imperio data fuerant : Tu vero tibi.detrahis , quae magis funt tua,i d eft, qua pater tibi reliquit.
Y6. Hinc porticus, j Quas circa Trajani forum excitavit. Cajjiod. Catanaeus portus legit, non porticus : forte quia Dio portus Ait ab Traiano extruBos, non porticus. Non addit vero quinam illi fint. Portum certe Anco-nae inftauravit.
7. Delubra. J Jani templum auxit, amplifica vitque. Unde Martial. 1. 10. ep. 18. Pervius exiguos habitabas ante penates, plurima qua medium Roma terebat iter, Nunc tua Cafareis cinguntur limina donis, <& fora tot numeras, lane, quot ora geris &c.
8. Latus circi &c. ] Suet, in Domitiano| Naumachiam, ait ab eo excitatam : e cuius pojlea lapide maximus circus denjis utrinque
lateribus, extruBus ed. Sed a quo qusefo ? A Trajano, inquit Cafaubonus in hunc Suetonii locum, idque ex Plinio, Dione & veteribus numis patet. Quid fit autem circus, & quot fuerint Romae,dicemus alio loco.
9. SpeBabuntur. ] Gladiatores, venationes , & alia id genus fpeftacula.
10. Mquatus. ] Julius Caefar fuggeftum /ibi feu, ut alii vocant pegma erigi in or-cheftra )ufi\t.Sueton. in fulto, c. 76. Nero illud in cubiculi formam cooperuit, unde ab coeli inclementia tutus /pe&acula pro-fpettaret. Trajanus utroque modeftior aequavit omnia , neque hujufmodi fuggeftum habere voluit.
n. ^tinque millia.] Totidem loca circo Trajanus adjecit , quot ingenuos ab eo educatos fui/Tefupra di£him eft n. 28. Sed fi Caefaris circus, ut ait, Plinius, ducenta fexaginta, & poftea, ut ait Vi&or, trecenta oftoginta quinque locorum millia com-? ple&ebatur: quam minutus, ut Lipfius notat ille locorum adje&orum numerus! ut tantopere laudetur Trajani magnificentia. Eo fit ut quinquaginta millia legendum putet, pro quinque millia. Bene, au fecus 3 alii viderint. „
h 4


6o C. PLINII PANEGYRICUS
LII. Horum ufium fi prxftitiflet alius, illi jam dudum1 radiatum caput , &a media inter deos2 ledes3 auro ftaret> aut ebore, auguftioribufque aris, &4 grandioribus victimis invocaretur. Tu delubra non nifi* adoraturus intras, tibi maximus honor 6 excubare pro templis , poftibufque jT praetexi. Sic fit ut dei fummum inter homines faftigium fervent, cum deorum ipfe non7 adeptus.Itaque tuam ftatuam in veftibulo Jovis optimi maxi* mi8 unamalteramve, & hanc aeream cernimus : aut paullo ante aditus omnes ,9 omnes gradus, totaque area, hinc auro , hinc argento relucebat, feu potius polluebatur: cumIO incefti principis ftatuis permixta deorum fimu-10 lacra forderent. Ergo iftae quidem aereae & paucae manent, manebuntque quandiu11 templum ipfum : illae autem aureae &12 innumerabiles , ftrage& ruina, publico gaudio litaverunt.13 Juvabat illidere folo fuperbiflimo&
Interpretat io, a Mediw inter deosfederet in auro vel ebore.
N o T M*
1. Radiatum.] Radiis cinftum: quomodo nunc coelites pingimus. Sic enim vetera numifmata nobis confecratos imperatores exhibent.
2. Sedes. ] Jupiter enim itidem, Sc alii majorum gentium dii interdum exhibebantur fedentes, ad majorem populorum Venerationem conciliandam.
3. zAuro. ] Alludit fortafle ad Domitianum qui fatuas fibi in Capitolio, non ni(t aureas , & argenteas poni permijit, ac tertipon â–  dens. Suet, in Domit. c. 13.
4. Grandioribus viBimis &c. ] Majores viftimae dicebantur , quae majoribus diis confecrabantur: minores, quas diis minoribus. Majores autem viBima erant boves albi auratis cornibus. Athenaeus 1. 9.
5. Adoraturus. ] Nunquam adorandus, ut Caligula & Domitianus. ~
6. Excubare.] Priores imperatores fta-tuas fuas fuperbe iri templis collocabant. Trajanus vero pro fua in deos reverentia, in templorum tantum veftibulo, vel ante poftes.
7. Adeptus.] Lipfius,<3!^W^:Livineiiis,^-deptustvc 1 etiam njfeBes.TJtut eft,fenfus erit. Quo fit ut dii majori fint apud homines in loco, id eft, longe cum majori religione colantur; quod tu ipfe quantus quantus es, necdum tamen videris tibi dignus , qui te iis admifeeas.
8. Unam alteramve &c. ] Trajanus erat
ejuftnodi honorum parciftlmus, atque admodum aegre Plinius ab eo impetravit, ut ei ftatuam cum bene muLtis^ quas in aede a fe extru&a locabat, erigeret.
9. Omnes gradus &c. ] Magnam deorum turbam in Capitolio fuine oportet, fiquidem in fingulis ejus gradibus m qui centum erant, fi Tacito credimus, totidem ftatuae erant politae.
10. Incejli. ] Domitiani.Hoc notat Suetonius c.n.
11. Templum ipfum.] Quia enim Romani erant in ea opinione Capitolium fuum aeternum fore : Hinc fit ut ad alicujus rei perennitatem oftendendam j nulla re magis uterentur quam Capitoliorunde/Eneidosp. 448.0«?« domus Mne 12. Innumerabiles,.] Neque enim,Domitianus Capitolium tantum, Urbemve, fed orbem , fi Dioni credimus, Univerfum ftatuis implevit poft fuba&os, ut falfo aiebat , Dacos. Quas quidem fimul ut obiit, a fenatu everlas elfe idem teftatur, ut earum everfione & ruina publicum gaudium impetraretur. Ici enim litare fignificat, ut annotat Macrobius in illud iEiieid. 2. 119. animaque litandum Argolica. '
13. Juvabat. ] Quis haec legens , fibi non videtur coram intueri {enatorum alacritatem Domitiani ftatuas certatim di-fturbamium?


TRAJANO DICTUS. $ 61
5Vultus,mftareferro, fievire fecuribus,b ut fi fiftgulos idius {anguis dolorque fequeretur. Nemo tam temperans gaudii, feraeque laetitiae, quin inftar ultionis videretur cernere laceros artus ^truncata membra, poftremo truces horrendafque imagines abjedras, exco&afque flammis: cut ex illo ter-? rore Seminis , in ufiim hpminum ac voluptates ignibus mutarentur.I+ Simi- jT li reverentia,Csefar, nonry apud Genium tuum bonitati tuae gratias agi, led apudnumen Jovis optimi maximi pateris: illi debere nos quidquid debeamus, illius quod bene facias muneris efle, quite dedit. Ante quidem ingentes hoftiarum greges per Capitolinum iter, magna fui parte velut intercepti, divertere via cogebantur: cumfieviflimidomini atrociflima effi- 10 gies , tanto vidimarumcruore coleretur, quantum ipfe hiimani fanguinis profundebat.
L111. Omnia P. C. qua* de aliis principibus a me aut dicuntur, aut di-fiafunt, eo pertinent, ut oftendam quam longa confuetudine corruptos depravatolque mores principatus 1 parens nofter reformet & corrigat. Alio- 1 5 qui nihilnon parum grate fine comparatione laudatur. Praeterea hoc primum erga optimum imperatorem piorum civium officium eft ,a infequi dif-flmiles, neque enim fatis amarint bonos principes, qui malos fatis noii oderint. Adjice , quod imperatoris noflri non aliud amplius ac diffufius meritum eft, quam quodinfecftari malos principes tutum eft. An excidit ao Molorinoftro modo vindicatus Nero?3permitteret credo famam,vitamque ejus carpi,qui mortem ulcifcebatur: nec ut in fe di<5ta interpretaretur,quas de fimillimo diceretur.Quare4ego te,Cas{ar, muneribus omnibus tuis5omnibus comparo , multis antepono , quod licet nobis & in prasteritum de malis imperatoribus quotidie vindicari, afuturos fub exemplo prasmonere, nullum
Inter pretatio.
b §luaji ex fingulis iBibm fanguis ema- | naret. I
N O
14. Simili reverentia. } Qua noluifti Hamam tuam in Capitolio collocari.
if. Apud Genium tuum. ] Apud veteres nihil frequentius, quam ftatuae, arae , & templa Genio Auguftt confecratai Extant hodieque numi bene multi cum hac infcri-ptione. Sed & juramentum ,per Auguftt Gmium, erat religiofiftimurn. Mox apud numen Jovis, id eft, in Capitolio.
16. Divertere. ] Hoftiarum greges qui in Capitolium ducebantur , defle&ere de via oportebat, quoties ad Domitiani fta-tuam in equeflri foro pofitam vi&imse immolabantur, adeo harum multitudine hoc Urbis iter impediebatur.
c Ut ftatuae qua antea terrebant & mina-bantur. a Infeffari malos.
T AB.
x. Parens nofter.} Trajanus, qui nos uc filios adhibet,
2m Dolori noftro &c. J Id eft,an non adhuc cum dolore meminimus $ quomodo im> probum Neronem, Domitianus ipfo improbior vindicarit.? Sueton, in Domit. c, 14.
3. Permitteretcredo. J E/pcenxcJV, id eft » non permitteret, quamvis ejus mortem uleifeeretur.
4, Ego te,Cafar,muneribus <&c.} Lipfius delet te tanquamdiiperfluum, Livineius vero expungit vocem omnibus: fed tamen fervatis his vocibus quae in omnibus editionibus funt, fenfus efle poteft : Te, o T raja-ne» confero cum beneficiis tuis omnibus» H iij


WL C PLINII P ANE G Y H I C U S
locum, nullum effe tempus, quo funeftorum principum manes, a poftefo* rum exccrationibus conquielcant. Quo conflantius P< C. & dolores no-Uros & gaudia proferamus; lactemur his quibus fruimurjingemifcamus illis quae patiebamur. Simul utrumque faciendum eft fub bono principe. -Hoc 5 ftcreta hoftra, hoc fermones, hoc ipfie gratiarum a&iones agant; memine-rintque fic maxime laudari incolumem imperatorem, fi prioresy fecus meriti reprehendantur. Nam cum de malo principe pofteri tacent i manifeftum eft eadem faeerc prsefentem.
LIV. Et quis jam locus miferas adulationis manebat, cum laudes io peratorum ludis etiam & comeffationibus celebrarentur, faltarenturque , atque in omne ludibrium effoeminatis vocibus, modis, geftibus frangerentur ? Sed illud indignum, quod eodem tempore in fenatu & infcenaab hiftrione & *a confule laudabantur. aTu procul a tui cultu ludicras artes re-" movifti. Seria ergo te carmina, honorque seternus * annalium, b non haec IJ brevis & pudenda praedicatio colit: quinetiam tanto majore confenfu in venerationem tuic theatra ipfa5 confurgent, quanto magis de te fcenae fi-lebunt. Sed quid egoiftud admiror, cum eos quoque honores, qui tibi a nobis offeruntur, aut4delibare parciflime, aut omnino foleas recufare ? Nihil ante tam vulgare, tam parvum in fenatu agebatur,6 ut non laudibus 20 principum immorarentur, quibufcunque T cenfendi neceffitas accidifiet.
0 De ampliando numero gladiatorum, aut de inftituendo collegio fabrorum confulebamur : &quafi prolatis imperii finibus, nunc ingentes arcus,
Interpretatio.
a Tu artes hiflrionicas longe repulifti a te laudando.
b Non cito interitura illa & imperatore indigna laus commendat»
cj*hti in theatris fedent , affurgent ut te venerentur.
d Quin partem temporis gonfumerent in laudandis principibus,
N o
omnibus inquam,nam te multis antepono.
5. Secus meriti ] In veteri fcriptura Rit-tershufius ait effe fequi ufquam velles, ex quo Conficiendum putat: f equius quam velles , aut minore cum mutatione fequius meriti. Ac fortafle hic locus unus eft ex iis , in quibus librarios hanc vocem fequius ex-punxiffe queritur Muretus : quafi , inquit, in ejus necem conjuraffent.
1. A confule &c. ] Hinc nota,e re & officio confulis fuiffc , folennem gratiarum abioncm agere principi , qualem agit in hac oratione Plinius.
Annalium* ] Annales res plurium annorum fervato cujufque anni ordine complebuntur , hiftoria non item : faepe tamen apud aubores confunduntur h*e duo./f»-lus Gellius
\ M.
3. Confurgent. ] Hic honor primum viris tantum principibus habebatur. Unde Auguftus Caio,& Lucio filiis adhuc praetextatis , affurrellum ab univerfis in theatro,
a flantibus plaufum grdvijjime queflus efl. Tacit.Quia juvenes erant, inquit Lipfius,8c quia nimius ille honor habebatur.
4. Delibare ] Trajanus enim imperium accepit, confulatum tertium, & cenfuram a fenatu oblatam recufavit.
$v Cenfendi. ] Id eft, dicendi fententiam. Vox forenfis.Senatus id cenfult.
6. De ampliando numero. ] Juxta legem ab Auguftoan. V. C. 732. fidam,gladiatores non nifl femel atque iterum flngulis annis, neque ultra paria fexaginta dari poterant. Dio. Ut nimirum luxui modus effet aliquis. Jam vero in Urbe varia erant fabrorum


TRAJANO DICTUS, v ) 6$
exceffurofque templorum faftigiumtitulos,nunc7 menfes etiam, nec hos fingulos, nomini Casfarum dicabamus: patiebantur illi, & quafimeruit* fent, laetabantur» At nunc quis noftrum , tanquam oblitus ejus de quo refertur, cenfendi officium 6principis honore confumit ? Tuse moderationis haec laus, conflantia noftra; & tibi obfequimur, quod in curiam/non ad 5 certamen adulationum, fed ad ufum munufque juftitiae convenimus, hanc * fimplicitati tuae, veritatique gratiam relaturi, ut te quaevis velle, quae non vis nolle credamus. Incipimus 9 inde 3 definimus ibi , a quo incipi, in quo defini fub alio principe nonpoffet. Nam plerofque ex decretis honoribus &10 alii non receperunt, nemo ante tantus fuit,s ut crederetur noluiffe de- 10 cerni. Quod ego titulis omnibus lpeciofius reor, quando non11 trabibus, aut faxis nomen tuum , fed monumentis aeternae laudis inciditur.
L V. Ibit in fecula, fuifle principem, cui florenti & incolumi, nunquam nifi modici honores, fiepius nulli decernerentur. I Et fane fi velimus cum. priorum rempomm neceflitate certare , vincemur : ingeniofior eft enim ad excogitandum fimulatio veritate , fervitus libertate, metus amore. Simul cum jampridem novitas omnis adulatione confumpta fit, non alius: erga te novus honor fupereft, quam fi aliquando de te tacere audeamus. Age, fi quando pietas noftra filentium rupit, & verecundiam tuam vicit, quae qualiaque decernimus nos, tu non reculas ut appareat, nonfuperbia 20
Interpretati o.
e In laudande principe impendit. Quod nos j f Non ut certatim tibi adulemur,
conflantes fimus, tuse praecognitae mode fise 1 g Ut putaretur segre tulijfe , quod fibi de-
debetur. | creti ejfent.
Not je.
collegia pro ratione temporum modoin-ftituta, modo fublata : ut fabri Ferrarii, Argentarii, Tignarii, Automatam , qui machinas fua fponte verfatiles conficiebant. Quod fi Domitianus de nugis hujufmodi fenatum convocaflet , innovafietque aliquid , tum vero quafi fines imperii exten-diflet, arcus titulis, 5cc.
7. Menfes. y Septembrem, & OBobrem ex appellationibus fuis Germanicum, Domitianum-que tranfnominavit, quod altero fufcepijfet im perium , altero natus effet. Suet, in Domit. c.
13. Nec hosfingulos $ Id eft , neque unum tantum, fed duos.
8. Simplicitati.Candori.
9. Inde. ] Id eft, a rebus, de quibus deliberandum eft.
10. itAlii. ] Principes : ut Tiberius , qui patrispatrise.appeflationem') Suet. c. 27. Claudius,qui nimios honores recufayit. Vefpa-
fianus qui tribunitiam poteftatem, & patris patriae nomen non nifi fero recepit. Sueton.
11. Trabibus.] Id eft, aedificiis. Monumentis seternse laudis, id eft annalibus , & clarorum virorum feriptis. Hunc autem locum ita emendat, atque interpungit Gru-terus ex editione Cufpiniani. Quod ergotijp tulis omnibus fpeciofius reor , quando non trabibus , aut faxis nomen tuum f fed monumentis I 1eterna laudis inciditur, ibit in fecula &c. i |;f1 Et fane <£**.] Et vero fi voluerimus aeque I Trajanum laudare , atque olim Domitia*, num necefte erat , vincemur. Primum, quia veritate ingeniofior eft adulatio; Qui enim adulatur majorem artem adhibet, &
! quafi ingenium intendit, ut eximium ali-I quid promat. Veritas autem,quae fimplicior ! eftjornari ambitiofius negat.Juxta illudHo-, ] ratii deArtepoet.431. Ut qui conduBi plorant


6\ C; P L INI I P A N E GYRI C U S & faftidio te2 amplifTimos honores repudiare| qui minores non dcdigne-^ ris. Pulchrius hoc, Csefar, quam fi recufares omnes, nam recufare omnes, ambitionis; moderationis eft, eligere parciffimos. Quo temperamento 3 & nobis & serario prodes : quod lumptibus ejus adhibes modum, ptqui 5 exhauftum nbn fis innocentium bonis repleturus. Stant igitur eifigies tuse, quales olim ob egregia in remp. merita privatis dicabantur: vifuntur eadem e materia Csefaris ftatuse, qua ^Brutorum, quay Camillorum. Nccdifi:re-: patcaufla , illi enim reges hoftemque viatorem moenibus depulerunt : hic regnum ipfum,a quaeque alia captivitas gignit > arcet ac fiibmovet: fedem-£&■ que obtinet principis , r ne fit domino locus. Acmihiintuenti fapientiam tuam minus mirum videtur, quod mortales iftos caducofque titulos:, c aut? depreceris, aut temperes. Scis enim ubi vera principis , ubi fempiterna fit gloria, ubi fint honores, d in quos nihil flammis, nihilfeneduti, nihil fiic-cefloribus liceat. Arcus enim&ftatuas, aras etiam templaque ^demolitur X jT & obfcurat oblivio, negligit carpitque pofteritas : contra contemptor am-> bitionis, & infinitae patefiatis domitor ac framator animus , ipfa vetuftate^ florefcit, nec ab ullis magis laudatur,7 quam quibus minime necefleeft. Praeterea, utquilque fa&us eft princeps ; extemplo fama ejus, incertum bonaanmala, ceterum aeternaeft. Non ergo perpetua principi fama, quae \o invitum manet, fed bona concupilcenda eft, ea porro non imaginibus & ftatuis , fed virtute ac meritis prorogatur. Quinetiam leviora haec, formam principis figuramque‘3 8 non aurum melius, vel argentum, quam favor hominum exprimat, teneatque: quod quidem prolixe tibi cumulatequc
I N T E R P RE T ATIO.
a Et cetera mala qua fervitus fecum affert. d Quo* neque ignis, neque vetufias, neqqt
b Ne tyrannus hanc fedem occupet. f p operi adimere pofint.
c Aut refugias,autex parte tantum admittas.
N O T £
in funere, dicunt, ac faciunt prope plura dolentibus ex animo. Deinde quia adulatores jam novitatis gratiam praeceperant.
2. Ampliflimos honores. J Confulatum tertium, ut fupra, & nomen patris patriae, quod multis tantum poft annis fibi decerni paflfus eft.
l-Et nobis,&c.]Q)i\2k exhaufto ad ftatua-rum impenfas aerario, non furnus ad illud replendum bonis fpoliandi.
4. Brutorum.] Is eft L.Junius Brutus qui Tarquinium fuperbum ac una cum eo regium nomen e republica fuftulit an. V. C. 24/'. ob quod fa&um primus RomanoT rum conful fa&us eft, atque in lingulari certamine cum Arunte Tarquinii filio con-greflus cum cecidiftctjibertatisper cumre-
ftitutae memor populus Rom. corpus ejus in foropofuit: quin & in Capitolio inter Reges pofitus : dextra gladium tenens. Blutarchus in Bruto.
5. Camillorum. ] De Camillis di&um eft fupra n». 12. not. 9. Huic qui Gallos expulit fatua fine tunica in rofiris polita ^.Plinius.
6. Demolitur &c. ] Lipfius, Demolitur a-tas, obfcurat oblivio. Bene: fi alicujus codicis accedat au&oritas.
7. Quam quibus &c. ] Quam ab iis, qui non ex fervili quadam neceffitate id facere coguntur.
8. Non aurum. ] Id intelligebat Agefi-laus, qui cum mori ens vetaret, ne ulla fui imago fieret, fi quod,inquiebar,praeclarum facinus gefli ,.hoc erit mihi monumentum.
contingit,


TRAJANO DICTUS. 65
ebntlngit, cujus laetiffima facies, & amabilis vultus in omnium civium ore, oculis, afiimo fedet.
L VI. Annotafle vos credo P. G* jamdudum mer non eligere quse referam : propofitum eft enim mihi principem laudare, non principis facfta, mm laudabilia multa etiam mali faciunt; ipfe laudari,2 nifi optimus, non j poteft. Quare nonalia major, imperator Augufte, gloria tua, quam quod agentibus tibi gratiasa nihil velandum eft, nihil omittendum eft. Quid eft enim in principatu tuo, quod cujufquam praedicatio vel tranfilire, vel praetervehi debeat ? quod momentum, quod imo temporis pundhim, aut 3 beneficio fterile, aut vacuum laude.? non omnia ejufmodi, ut is optime te 1» iaudafle videatur, qui narraverit fideliftime ? Quo fit, ut prope inimmen-fum diffundatur oratio mea: & necdum * de biennio loquor. Quam multa dixi de moderatione, & quanto plura adhuc reftant? ut illud, quodf fecundum confulatumrecepifti, quia princeps & pater deferebat. At poftquam ad te imperii fiimmam, & cum omnium rerum, tum etiam tui poteftatem ij * dii tranftulerint; tertium confulatum recufafti, cum agere tam bonum confiilem pofles, 6 Magnum eft differre honorem gloriam, majus.b Ge-ftum confulatum mirer, an non receptum ? Geftus non in hoc Urbis otio,
& intimo finu pacis: fed juxta7 barbaras gentes , ut illi folebant, quibus erat moris,8 paludamento mutare praetextam, ignotafque terras viatoria 20
Interp retatio.
a Nihil obtegendum diffimulatione. I gejfifii, an quem recufafti J
b Utrum-ne mirari debeo confulatum quem *
Noti.
i,. Non eligere. ] Elegans artificium hujus loci. Nam primo nihil aeque fugit , quam ut videatur argutius conquifiviffe , quae ad Trajani laudem huc ufquc attulit. Deinde quia de biennio tantum loquitur, ac pauca habet praeclare fa&aquae figilla-tim perfequi poffit,probat majus efle quid-piam ad principis laudem, fi in genere laudetur^
Nifi optimus.'] Id eft, nifi omni laude cumulatus. Forte etiam alludit ad Trajani nomen, qui optimus appellatus eft , ut fu-pra.di&umn, 2. not. j 8.
$. Beneficio fterile.] Eam diem perdidifle fe aiebat Titus, quo nullum in quemquam beneficium contuliflet. Multo vero munificentior fuit Trajanus , qui ne momentum quidemfibi elabi patiebatur, quin alicui commodaret.
4* De biennio loquor. ] Hinc patet habitam hanc orationem tertio Trajani imperii anno. Sed hoc fufius initio demonftravimus
in Plinii vita.
5. Secundum confulatum.] Trajanus an 3 num agens 44. ab imperatore Nerva fecundum conful faftus eft. Vide fupra in Trajani vita.
6. Magnum eft. ] Magnum eft differre magiftratum, majus vero quidpiam dilatam velle gloriam, quae ex magiftratube* ne gefto reditura eft.
7. Barbaras gentes. ] In Germania ubi toto primi Sc fecundi confulatus tempore exercitui praefuit.
8. paludamento. ] Senfus eft, ut erat mos eorum qui praetexta, quae veftis magiftra-tuum erat, depofita paludamentum induebant. Paludamentum autem fuit chlamys coccinei coloris.P/iw. l.iz. interdum Sc albi, ut ait Valerius Max.hb.i.c.6.n.ii,ab humeris ad pedes dependens, ut ex numis patet. Veftis erat imperatoris ad expeditionem aliquam proficifcentis , vel, ut aitFeftus, eujufvis militis. Videri poteft Lipfiut de


0 C PLINII PANEGYRICUS fcquu Pulchrum imperio, gloriofum tibi, cum te 9 focii atque amici, fua in patria, fuisinfedibus adierunt. Decora facies confiilis : multa poftfecula Jp tribunal viridi cefpite exftru' fella curuli, vi&orifque veftigio premere ?16 imminere minacibus ripis tutum quietumque$ quid Ipernere barbaros fremitus, hoftilemque terrorem, non armorum magis, quam17 io togarum oftentatione compefcere ? Itaque non te 18 apud imagines, fed ip-fum prarientem audientemque confalutabant imperatorem : nomenque, quod alii domitis hoftibus, tu contemptis merebare.
L VII. Haec laus a N o T JE.
militia Rom. /. z. Dial. ultimo.
9. Socii. ] Fortafle Germani , qui focii potius populi Romani, quam ei fubditi.
10. Tribunal viridi cefpite. ] Tacitus An.
1. i. c. 18. Jimul congerunt cefpite*, extruunt tribunal: In quem locum Lipfius variorum fcriptorum loca congerit, quibus antiquum hunc morem probet in caftris tribunal e cefpite imperatori educendi.
11. Fafcium.] Qui a li&oribus ante con-fulem duodeni praeferebantur.
12. Sed pilorum. ] Haftae , pila, vexilla defixa in terram erant, dum Trajanus con-ful milites adloquebatur. Ita exhibetur in Trajani columna: ita in fexcentis numis quorum fubfcriptio eft, adlocutio. Mox pro honore Lipfius legit horrore.
13. Quid hoftibus* J Quanto vero majus quiddam eft populis recens imperio Romano fubjeftis: proindeque obfequio non-dum aftuetis , jus dicere?
14. Fori pacem. ] Alii partem.
15. Sella curuli. ] Sella curulis erat eburnea , & pofita in eo curru, quo in curiam vehi honoris caufa, non tantum confules folebant: fed & quicunque curulem, id eft, majorem magiftratum geftifient. Videri poteft Aulus Gellius l. 3. c. 18.
16. Imminere. ] Magnum eft hoc, Rheni , vel Danubii ripis placidum & fecurum imminere.
k ij. Togarum* ] Quas in jurifdiftione Tu-
mebant, faltem advocati, & caufidici5e id genus. Lipfius.
i3. o^pud imagines. ] Notat Lipfius imperatoris imaginem in caftris poni folitam, ad quam venerandam exteri adducerentur.
1. Ut jam excufatus.] Gruterus: aliqui libri habent exfatiatus.
z. Confulatum recufafti. 3 Mos erat ut novi imperatores proximis poft imperii aufpicia Calendis Januarii confulatum ederent, quod fafti omnes oftenduntj & Apollinaris Sidonius de Avito Carmine 7. Principis interior, nunc confulis ifte corufcat annus, & emerita trabeis diademata crefcunt. Hic autem Plinius Trajani moderationem laudat , quQd tertium confulatum qui fibi pro imperatoris jure debebatur , privatis hominibus cedere voluerit.
3. Novi imperatores. ] Utrum Nero, qui confules ante tempus privavit honore, atque in utriufque locum folus iniit confulatum 5 Suet. Neronee. 43. an Vitellius? qui fein perpetuum confulem fecit ? Suet, c. ii, An , quod crediderim magis,Otho,qui Galba per infi-dias occifo , rerum potitus, cum Titiano fratre confulem in Kal. Martias fe fecit ? ceteros autem confulatus, ex deftinatione Neronis, aut Galbse inftituit. Tacit. Hift. 1.1. c. 77.
4. Fuit etiam.'] Catanaeus id accipiendum putat de Domitiano, qui Acilium Glabrionem Trajani in confulatu collegam interfecit, Dio.


T R A J ANO D I C T U 5. 67
jamgeftum, extorqueret & raperet. Hoc ergo honore, quem ^Incipientes principes, & delinentes adeo concupifcunt, ut auferant $ tu otiolo ac T vacante, privatis ceffifti. Invididfufne erat aut tibi 6 tertius confulatus, aut principi primus ? fiam fecundum imperator quidem 3 fub imperatore ta-meninifti : nihilque imputari in eo vel honori poteft, 7 vel exemplo, nili ^ obfequium. Ita vero, qua? civitas8 quinquies, atque etiam fexies confides vidit, non illos qui exfpirante jam libertate per vim ac tumultum creabantur ,nfed quibus fe politis & ab lentibus, in rura liia cofiliilatus ferebantur; in hac civitate tertium confulatum princeps generis humani, ut per gravem, recufafti? Tantone Papiriis etiam & Quintiis moderatior Auguftus, & £& Csefar, & pater patrias?1? At illos relp. ciebat, quid tenon eadem relp. ? non fenatus, non confulatus ipfe ? qui libi tuis humeris attolli, & augefce-revidetur. ' .: • • < :r . - • -■ •
L VII I; * Non te ad exemplar ejus voco, qui continuis confulatibus fecerat longum quemdam, &2 line difcrimine annum: his te confero, quos if certum eft, quoties confides fuerunt,3 non libi prseftitifle. 4 Erat in fena tu ter conlid, cum tu tertium confulatum recufabas.s Onerofum nelcio quid verecundiae tuae confenfus nofter indixerat, ut princeps toties conful eiles, quoties fenator tuus,a nimia modeliia iftud, etiam privatus, reculalles. An confularisviri triumphalilque filius, cum tertio conful creatur, afccndit? Vk non debitum hoc illi ? non vel folageneris claritate promeritum ? Contigit
Inter pr e t a t i o.
a Himiam mo defiat fuifles, II vel privatu?.
Nota
f. Pacante.] Extin&o Nerva imperatore cum penes te unum effet tota au&oritas.
6. Tertius. J Si numerentur confulatus, quos privatus geflit: fin minus , primus cenferi poteft.
7. Velexemplo. ] Unde pofteri principes exemplum petere poflint faepius confulatum ineundi.
8. Quinquies, atque etiam fexies.] Intel -ligit haud dubie L. Papirium Curforem,qui quinquies, 8c T. Quin&ium Barbatum Capitolinum, qui fexies conful fuit. Utrumque enim mox appellat.
?. Non idos. ] Non C. Marium fepties, non C. Csefarem quinquies confulem fa-&um.
10. ±At illos. ] Haud dubie C. Attilium Regulum , cui Serrano cognomen.
1. Non te.] Quanquam nolim te Domitiano fimilem, qui feptemdecim confulatus omnibus exeerandos geflit. Fafii Rom,
. 2. Sine difcrimine. ] Annorum enim diferimen ab variis confulibus petebatur.
3. Non fibi &c. ] Non utilitatis fiix cau-fa, fed publicae confulatus geffifle.
4. Erat in fenatu.] An. C. Silius Italicus poeta , triplici confulatu clarus, qui tum exulabat quidem in Campania, ut apparet ex Plinii 1. 3. cp. 7. fed tamen eo fenfu in fenatu tum fuiffe dici poteft, quod inter fenatores cenferetur. Errant vero qui de Virginio Rufo locum hunc intelligunt. Is enim obierat Nerva tertium confuTe , ejuf-que in locum Cornelius Tacitus hiftoricus infignis fuffe 5. Onerofum nefcto quid ] EipormcSs: neque enim magnum onus afferebatur principi quantumvis verecundo , cum commm-nibus omnium votis ab eo poftulabatur, ut quem tertium confulatum unus e fe-natorumnumero,nempe Virginius gdlif fet, ipfe.princeps non.recufaret.


<58 C PLINII PANEGYRICUS
ergo c privatis6 7 8-aperire annum,Faftofquc referare:&hoc quoque reddita? bertatis indicium fuit,quod confiil alius quam Caefar eflet.Sic exa£tisregibus coepit liber annus:b fic oiim fervitus pulla priyata Faftis nomina induxit. 8 Miferos ambitionis, qui ita confides femper, ut femper principes erant! 5 quan quam non ambitio magis, quam livor & malignitas videri poteft, omnes annos polfidere , fummumque illud purpurae decus, non nili praecerptum 9 praefloratumque tranlinittere. Tuam vero magnanimitatem, an mo-deftiam, an benignitatem prius mirer? Magnanimitas fuit expetito femper honore abftinere ■, modeftia cederem benignitas IO per alios frui. io LI X. Sed jam tempus eft a teipfi confulatuipraeftare, ut majorem eum fufeipiendo gerendo que facias. Nam fiepius recufare, ambiguam ac potius illam interpretationem habet, tanquam minorem putes* Tu quidem ut maximumrecufafti, fed hoc perfuaderenemini poteris, nili aliquando &: nonreculaveris. Cumr arcus, cum2tropa?a, cum ftatuas deprecaris; tri-buenda eft verecundiae tuse venia r illa enim fane3 tibi dicantur : Cum vero poftulamus, ut futuros principes doceas inertias renunciare, paulilper deli-ciasdifferre, paulilper&faltemadbreviflimum tempus, ex illo felicitatis fomno velut excitatos4induere praetextam, quam cum dare pollent, occuparim ; afeendere curulem quam detineant; 'elfedenique quod concubo p ierunt, nec ideo tantum velle confides fieri ut fuerint. Geuifti alterum
Interpret a tio.
b Sic quondam fervitote depulfa privatorum 1 a U t te impendis confulatui gerendo, nomina faftis inferipta funt. •
No T JE.
6. Privatis. ] Solio Senecioni , & A. Gornelio Palmae.
- 7. Aperire annum. ] Conlules aperire annum dicebantur, quia primo anni die, & inibant confulatum, & eorum nomina faftis inferibebantur.
8. Miferos ambitionis. ] Ufus loquendi 11 litatus Horat. felix cerebri. Integer vita , animi, mentis. Amens animi. Egregius animi. Vagus animi, Fortunatos laborum, feri (ludiorum. Somni benignus. Fejfus operum &c.
9. Prafloratumque.\ Praelibatum.In rerum initiisineft novitatis nitor quidam, ac ve-luti flos, quem li praecerpferis ac praelibaris; quod reliquum fuerit, nihili aut certe flocci liat.
1 o. Per alios. ] Non placet Liplii emendatio qui legi vult, pati alios frui.
1. Arcus. Exterarum gentium viatoribus erigi folitos, quique lateritii primum, ut Romuli temporibus, tum ex lapide quadrato, ut Camilli astate. Peimum> au&a
majeftate Rom. nominis,fa&i funt marmorei. Georg. Fabricius in fua vetere Roma ax$. 3» « 2. Tropaa. ] Tropaeum vox Graeca eft a 'Tfo&n fuga. Monumentum eft a vi&ore eredum in eo loco, ubi hoftes vicit.Fiebant primum ex trunco arboris, cui, ut ait■ Virgi-lius iEneid. 1. ii. 5. decifi eftent vndique rami. Hunc autem, ut Fpeciem humani corporis referret , armis veftiebant; aut aliis ornabant hoftium fpoliis. Neque pro fpoliorum ftrue illa,ac vidoriae ligno apud bonos feri-ptores fumitur tantum , fed & pro victoria ipfa. Horat. 1.2. od. 9. Et potius nova cantemus Augufti tropaa. Aliqui legi malunt tro-phoea quam tropaa, quibus non didendo, etli Graece ‘rpoawoy nam pimuet opi Riphaei montes, & B&rjroporlatine Bofphomm dicitur,
3. Tibi dicantur &c.] Tibi uni,-tuae gloriae dantur, neque ulla inde ad nos manat utilitas. .
4. Induere pratextam. ] Confularem.
RR Effe denique quod &c. ] Id eft , reipfa


TRAJANO D ICTUS. M
Cbnfulatum, fcio; illum exercitibus ,illum provinciis, illum etiam c ceteris gentibus poteris 7 imputare , non potes nobis. Audimus quidem te omne munus confidis obiifle, fed audimus. Diceris j'uftiflimus, humaniflimus, patientiflimus fuifle : fed diceris1: sequum eft aliquando nos judicio noftro, noftris oculis , non famae femper& rumoribus credere. Quoufque abfen- 5 tes de abfente gaudebimus ? liceat experiri, an aliquid fuperbise tibi ille ip-fe fecundus confuiatus attulerit. Multum in commutandis moribus hominum , 8 medius annus valet, in principum plus. 5 Didicimus quidem, cui virtus aliqua contingat, omnes inefle : cupimus tamen experiri, an nunc quoque una eademque res fit, bonus conful, & bonus princeps. Nam prae- I® ter id quod eft arduum, duas, eafque fummas, flmul capere poteftates ? tum ineft utri que nonnulla diverfitas, cum principem quam fimillimum efle privato j confulemque quamro diflimillimum deceat.
LX. Atque ego video1 proximo anno confuiatus recufandi hanc praecipuam fuifle rationem, quod eum abfens gerere non poteras, fed j*am Ur-? ij bi votifque publicis redditus, quid eft, in quo magis fis approbaturus, quae quantaque fuerint quae defiderabamus ? Parum eft ut in curiam venias , *nifi & convocas : ut interfis fenatui, nili & praefides : ut cenfentes audias, nifi & perrogas. Vis illud auguftiflimum confulum aliquando tribunal, majeftati fuae reddere ? afcende. Vis conflare reverentiam magiftratibus, t® legibus au&oritatem, modeftiam3 poftulantibus ? adi. * Quod enim inte-rellet reipub, fi privatus efles, confiilemte haberdt tantum, an & fenato-rem $ hoc nunc (cito interefle, principem te habeat tantum, an & confulem*
N o T AS.
officium confulis furigi.
6. Ceteris gentibus. ] In Culpiniani editione , item & in Lugdunenfi eft exteris gentibus 1 quod magis placet.
7. Imputare. ] Afferre excufationis loco.
8. Medius annus. ] Inieras confulatum Kal. Jan. eumque ad fex circiter menfes geftum honorariis confulibus ceflifti. Quis icit autem, an ab eo tempore quo te con-fulem non fentimus, hoc eft a medio anno nulla in te fada fit morum mutatio ? Sen-fus etiam efie poteft. Liceat experiri, an medius annus ( rotundat numerum) quo cum Netva vixifti conful fimul , & imperator, mores tuos nonimmutarit.
9. Didicimus.] Nempe a Stoicis ftatycn-tibus;, ita virtutes communi quodam vinculo conj undas efie, ut in quo virtus una lit, is ceteras compledatur.
10. DiJpmiUimum deceat &c. ] Principem enim decet in primis humanitasrconful vero retinendae dignitati magis ftudere debet.
1. Proximo anno ] Id eft > an. Chr.99, qui proxime eumpraeceflit, quo Trajanus, ut mox addit, ceflit tandem reipublicae precibus , non ut fe privatis, fed ut privatos pares Jibi faceret. Recepit' enim tertium confulatum, ut daret. Quae verba ofcitanterlegifle Lip-fium oportet, qui in panegyrici argumento proximum annum intellexit de anno quartum Trajani confulatum proxime confe-quente.
2. Idijify convocas. ] Nifi conful venias. Confulis enim erat fenatum , cum libitum erat, convocare, in fella curuli tanquam in tribunali praefidere, quid cenferent fe-natores rogare , & perrogare, quod po-ftremum maxime ad eum pertinebat, penes quem eo menfe fafces erant.
3. Poftulantibus. ] An Petulantibus ut alii legunt nam litigatores J & caufidici, inquit Lipfius, immodeftum faepe genus & judicibus moleftiflimum.
4. Quod enim.} Sententia eft. Quod
I iij


70 C. PLINII PANEGYRICUS
His tot tantifque rationibus, quanquam multum relii&ata verecundia prin*. cipis noftri 3 tandem tamen ceflit. At quemadmodum ceffit ? non feutprih vatis , fed ut privatos pares libi faceret. Recepit enim t e r t i u mc on fui at u m, ut daret. Noverat moderationem hominum , noverat pudorem , qui non j fuftinerent y tertio confules efle, nili cum | ter confule. 7 Bellorum iftud foci is olim, periculorum confortibus, parce tamen tribuebatur; quod tu ? lingularibus virisp ac de te quidem bene ac fortiter prseftitifti, fed in toga meritis. Utriufque cura, utriufque vigilantia obftri&iis es,Csefar: fed in principe rarum, ac prope infolitum eft| ut fe putet obligatum, aut fi putet, io amet. Debes ergo, Caelar, &folvis. Sed cum ter confules facis, non tibi magnus princeps, fed non ingratus amicus videris. Quin etiam perquam modica quasdam civium merita, fortunas tuas viribus in pia jus extollis: efficis enim, ut tantum tibi quifqu e prasftitifle videatur, quantum a te recipit. Quid ifti benignitatiprecer ? nifi ut femper obliges,obligeris, incertumque n facias,IO utrum magis expediat civibus tuis debere tibif, anpracftiriffe.
L XI. Equidem illum antiquum fenatum contueri videbar, cum ter confule aflidente r tertio confulem defignatum rogari fententiam cernerem, quanti tunc illi, quantufque tu > Accidit quidem, ut,torpora quamlibet ar~ dua & excelfa, procerioribusa admota, deerefeant f item, ut altiflimas ci-io vium dignitates,b collatione faftigii tui, quafi deprimantur, quantoque
I N T E R P R E T A T I O.
a Cum altiorihui comparata, minora videan- j b Comparatione dignitatis tuse quafi decref-
tur. * eant. f
N O T JE. -
enim prifds temporibus fuiflet e bono rei-publicae, fi privatus fuifles, ut te non confulem modo, fed & fenatorem haberet ; id puta plurimi nunc ejus interefte, ut te non principem tantum, yerum & confulem habeat, ut & au&oritatis tuae praefi-dio tuta fit, & adminiftretur fapientia.
f. Tertio confules. ] Fuit illud Ciceronis temporibus a viris do&iflimis agitatum; u* trum in aede, quam Pompeius Vittoriae dedicabat , inferibendum eftet: Tertio, vel Tertium conful. Quam controverfiam dirimere ne aufus quidam eft Tullius : Tres tantum, inquit, hujus vocis literae incidantur, ter. Sic & Tertio, & Tertium conful pro arbitrio legetur. Id ex Varrone & Tironis epiftola fufe narrat Aulus Gellius
l. io. c. i.
6. Ter confule. ] Utrum Plinii, aut librarii cautio eft 7*rpro Tertium , aut Tertio juxta Tullii confilium feribentis} alii viderint: fed in alio Plinii lpco iterum conful,
& apud alios bis conful legitur.
7 .Bellorum. ] Ut Julius Caefar Antonio.
8. Singularibus miris.] Puta M. Cornelium Frontonem oratorem, quem Trajanus conful tertio confulem fecum fecit > & Sextum Pompeium , fi Onufrio quidem credimus,in Kal. Martias tertium confulem defignatum.
io. Utrum magis expediat.] Utrum utilius fit debere tibi, id eft , accepifle a te beneficium , An praftitife , id eft, an dediffe. Quia nimirum| praefentem meritorum no-ftrorum fru&um, & remunerationem ferimus.
i. Tertio confulem.] Sext. Pompeium, dc


TRAJANO DICTUS, 7i
pfOpiUS ad magnitudinem tuam afcenderint,c tanto etiam a fua defcendifi fe Videantur, Illos tamen tu, quanquam non potuifti tibi aquare cum velles , adeo in edito collocafti, ut tantum fuper ceteros, quantum infra te cernerentur. 1 Si unius tertium confulatum eundem in annum, in quem tuum contulifles : ingentis animi fpecimen haberetur : ut enim felicitatis eft, jf quantum velis, poffe, fic magnitudinis , velle, quantum poffis. Laudandus quidem & ille, qui tertium confulatum meruit: fed magis, fub quo meruit. Magnus memorandufque qui tantum praemium cepit : fed major, qui capienti dedit. Quid ? quod duos pariter tertio confulatu collegas tui fan-ffitate decorafti ? ut fit nemini dubium, hanc tibi prsecipuam caufam fuifle extendendi confulatus tui > ut duorum confulatus amplecteretur, & collegam teJ uni daret. Uter que nuper 4 confulatum alterum gefferat a patre tuo, id efi /quanto minus quam a te datum:d utriufque adhuc oculis paulo an-» te dimiffi fafces oberrabant: utriufque folennis ille liCtorum & 6 praenuntius clamor auribus infederat: cum rurfus curulis, rurfufque purpura, ut i$ olim, cum hoftis in proximo, &in fiimmum difcrimen adduCta refpubl.expertum honoribus virum pofceret,7 non confulatus hominibus iifdem, fed iidem homines confulatibus reddebantur. Tanta tibi benefaciendi vis, ut indulgentiam tuam neceflitas aemuletur. Modo praetextas exuerant, refu-mant; modo li&ores abire jufierant, revocent; modo gratulantes amici re- 2.0 cellerant, revertantur. Hominifiie iftud ingenium eft ? hominis poteftas ? renovare gaudia, redintegrare hetitiam, nullamque requiem gratulationis dare : neque alia repetendis confulatibus intervalla permittere,8 nifi dum finiuntur? Facias iftafemper, nec unquam in hoc opere, aut animus tuus aut fortuna lalletur: des quam plurimis tertios confulatus, .& cum plu- i J rimis tertios confulatus dederis, femper tamen plures, quibus debeas dare , fuperfint.
Interpretatio.
c Tanto plus amifijfe de fua. r I bantur fafces, quos paulo ante dimiferant,
d Etiam tunc ante oculos utriufque obverfa- 1
N o T JE.
quo fupra di&urn eft not. 8.
i. St unius &c. ] Sententia eft. Si quo anno tertium conful fa&us es, eodem privatum hominem tertio confulem tecum ef-fe voluifti.
3. Uni, ] Id eft, Frontoni. Neque enim Trajanus initio anni Pompeii collega fuit, fi quidem Fronto inKalendas tantum Mar-tias fuit conful defignatus.
4. Confulatum alterum-J Id eft,fecundum.
f. Quanto minus. ] Quanto minus glo-
riofum eft confulatum a Nerva, quam a •te accepiffe?
6. ?ramnem clamor JPopulum pro mo-
re fummoventium hoc folenni verbo, animadvertit ut adventanti confuli cederent, aflurgentefque cum plaufu illum excipe-perent. Sueton. in Julio c. 8o. Cum liftor en more animadverti juffijjet.
7. Non confulatus^'] Haud abfimile illud Valerii Maximi 1. y.c. j. derepulfis. 11. 6. Non Catoni tunc praetura , fed pratura Cato negatus ejl. Seneca vero confol. ad Heiv. c. 13. Quis M. Catonis ignominiam putet fuiffe , duplicem in petitione pratura, & confulatus repulfam ? ignominia illa pratura & confulatus fuit.
8. Nifidum finiuntur. ] Nifi quantum


7* C. PLINII PANEGYRICOS
LXII. Omnium quidem beneficiorum^ quas merentibus tribuan^; tur, non ad ipfos gaudium magis quam ad fimiles redundat : praecipue ta-* menex horum confulatu, non ad partem aliquam fenatus, (ed ad totum fenatum tanta laetitia pervenit, ut eundem honorem omnes fibi & dedifle, 5 & accepifle videantur. Nempe enim hi fiint, quos fenatus, cum publicis»
Sumptibus minuendis optimum quemque praeficeret, elegit equidem prb* mos. Hoc eft igitur, hoc eft; quod penitus illos animo Csefaris infinuavit*1 An parum fiepe experti fumus, hanc efle rerum conditionem , ut fenatus favor apud principem autprofit, aut noceat ? Nonne paulo ante nihil ma-gis exitiale erat, quam illa principis cogitatio ? hunc (enatus probat, hic (e* natui carus eft.4 Oderat quos nos amaremus, fed & nos, quos ille. a Nunc inter principem fenatumque digniiTimi cujufque charitate certatur, demon4 ftramus invicem, credimus invicem; quodque maximum amoris mutui fi» | gnum eft, eofdem amamus. Proinde P. C.3 favete aperte, diligite con-MS ftanter. Non jam diftimulandus eft amor , ne noceat; non premendum odium, ne profit. Eadem Csefar,quse fenatus, probat improbatque : vos ille prsefentes, vos 4 etiam abfentes in confilio habet. Tertio confules fecit, quos vos elegeratis: & fecit hoc ordine, quo ele Interpret ATIO.
a Jam vero princeps fenatus digniffimos quofque certatim amant, $‘
Noti.
necelTe eft, ut finito uno confulatu, alter incipiat.
i. Sumptibus minuendis. ] Exhaufto per Domitianum aerario , Nerva, multis facri-ficiis circenfibus,& lpe&aculis fublatis,ne-cefle habuit publicos fumptus, quantum potuit, minuere. Dio.
i. Oderat &c. ] Oderat Domitianus, quos amabamus, 6c viciflim , quos amabat ille, oderamus.
3. Favete aperte.] Quibufcunque lubi-tum eft.
4. Etiam abfentes. ] Quantum autem id
Nervae fenatum devinxerit , vide apud Dionem.
f. Magnus uterque. ] In lugdunenfi editione, uterque honor vejter. Catanaeus legit, magnum utrumque videretur. Melius hic quidem , modo codicis aiicujus au&oritatem proferret.
6. Talefque. ] Sententia eft : ut de nobis aequum judicium feras , famae ac communi hominum- opinioni, qu?e, ut ait Ariftoteles 3. Pol. 7. raro fallitur, credendum eft potius, quam malevolis nonnullorum fufurr^S}.,
7. Huic aures. 1 Huc ^«wXivineius.
intende,


TRAJANO DICTUS. 73
Iqtende i refpexeris clandeftinas exiftimationes 9 b nullifque magis, | quam audientibus infidiantes fufiuros. Melius omnibus , quam lingulis creditur, Unguli enim decipere & decipipoiTunt: nemo omnes, neminem omnes fefellerunt.
LXIII. Revertor jam ad confulatum tyum ; etfi fimt qusedam ad 5 confutatum quidem pertinentia, ante confulatum tamen. In primis, quod 1 comitiis tuis interfuifti,4 candidatus non confulatus tantum, fed immortalitatis , & glorias , & exempli, quod fequerentur boni principes, mali mirarentur. Vidit te populus Romanus in illa3 vetere poteftatis fuse fede: per-peflus es longum illud 4 carmen cornitiorum, f nec jam irridendam moram: 10 confulquefic fadfcus es, ut unus ex nobis, ^quos facis confules. Quotuf quifque principum antecedentium honorem illum aut confulatui habuit, aut populo ? Non alii marcidi fomno, hellernaque coena redundantes, co--mitiorum liiorum nuncios operiebantur ? Alii lane pervigiles & infomnes , fed intra cubilia lua illis iplis confulibus, a quibus confules renunciaban- 15 tur, exilia & caedem machinabantur. O prava & inlcia veras majeftatis ambitio , concupifcerehonorem , quem dedigneris: dedignari, quem concupieris : cumque ex proximis 7 hortis campum & comitia profpedfces, lic ab illis abefle, tanquam Danubio Rhenoque dirimare!8 Averferis tu honori
Interpretatio.
b Nemini magis noxios > quam iis a quibus audiuntur.
N o T M.
1. Comitiis. ] Locum hic intelligit in quem ad creandos magiflratus conveniebant , quicunque jus haberent fuffragii. Is erat campus Martius. Comitia fumuntur fae-pius pro conventu ipfo.
i\ Candidatus. ] Dicebatur qui aliquem magiftraturn ambiebat , a toga candidor quam per id tempus induebat, live ut colore illo, qui folus purus fincerufque eft, integritatem fuam teftaretur, fi ve ut ag nofci ab omnibus pollet. Illi autem prima luce, in loco aperto,.captatis aufpiciis , ire per comitia , fiiffragatores rogare, pre-henfare illorum manus, & nudato etiam corpore cicatrices, fi quas in bello accepif-fent, oftendere.Hoc loco metaphorice dicitur candidatus immortalitatis gloria: quo • modo apud Quintii. Candidatus eloquentia.
; Vetere. ] Nempe quandiutum magi-liratus hic libere creati, tum latae aut abrogatae,ex populi placito leges fuerunt. Extremis vero temporibus quafifervitutisfedes.
4. Carmen. j Hic pro folenni quadam eaque longa precationum formula fumi-tur, qua comitiorum praefes, fiye is con-
ful, five abfente confule di&ator aut interrex eflet, a diis petebat, ut quidquid decernendum effet, fibi', magiftratui, fena-tui, populoque bene ac feliciter verteret. |
5. Nec jam irridendam. ] Quid enim ridendum magis quam mora illa,& ad exquirendam deorum voluntatem accommodata pirecatio: fiquidem nulla comitiorum, deorumque ratione habita , eligendi erant, quos lubitum effet principibus.
6. Quos facis confules. ] Jul.Caefar jus ^creandi confulis a populo totum infetran*
ftujit, donec comitiorum more revocato Caligula fuum populo jus reddidit* Extremis vero reipublicae temporibus , ut aliqua faltem prifcae libertatis umbra effet , confulem in comitiis imperator aut proponebat,aut,fi abeflet,proponi jubebaf.popu-lus fuffragio rem totam comprobabat.
7. Hortis. ] Agrippinae , quos Caius > 5e alii fubinde imperatores fuo palatio adjunxere, unde patebat profpe&us in campum Martium, ubi comitia habebantur.
8. Averferis. ] Sententia eft. Itaneunus ex illis fores, qui dedignabantur ipfafuf-
K.


74 C. PLINII PANEGYRICUS
tuo fperata fuffragia, remmciarique te confulem juflifle contentus liberat civitati ne fimulationem quidem ferves ? abftineas denique comitiis,ab-ftrufus atque abditus, quafi illic tibi non confutatus detur, fed abrogetur imperium ? Haec perfiiafio fuperbiflimis dominis erat, ut fibi viderentur 5 principes efle definere, fi quid facerent tanquam femtores. Plerique tamen non tamfuperbia, quam metu quodam fubmovebantur. An9 ftupro-rum fibi inceflarumque no&ium confcii ,IO aufpicia polluere ,11 facratum-que campum nefario auderent contaminare veftigio ? non adeo deos ho-minefque contempferant, utini!laI2fpatiofifIima fede hominum deorumque io conje&os in fe oculos ferre ac perpeti poffent. Tibi contra, & moderatio tuafuafit ,&fondHtas: ut te & religioni deorum, & judiciis hominum exhiberes, alii confutatum ante quam acciperent, tu &IJdum accipis, me-ruifti.
L XIV. Peradta erant folennla comitiorum,1 ii principem cogitares, 15 jamquefe omnis turba2 commoverat: cum tu, mirantibus cun<5Hs, accedis ad confulis feliam, adigendum te praebes 1 in verba principibus ignota, niii cum jurare cogerent alios. Vides quam neceiTarium fuit confulatum non recufare ? Non putaiTemus iftud fadturum te fuiffe, ii recufaffes. Stupeo, P. G. necdum fatis aut oculis meis, aut auribus credo, atque identi-20 dem me, an audierim, an viderim interrogo. Imperator ergo, & Gsefar, &Auguftus, 4 Pontifex maximus, ftetit ante gremium confulis ? feditque
N o t <«.
fragia, quibus fibi conferebatur confulatus , & contenti praecepifle ut confules re-nunciarentur, ne id quidem pro accepto tanto honore populo,fchatuique rependebant , ut eorum adverfus\fe ftudia non ingrata fibi efle fimularent ?
9. Stuprorum. ] Caium , & Domitianum notat, quorum referendis libidinibus ab-ftineo, cum eas, ut & ceterorum imperatorum, fatis prolixe referat Suetonius.
10. dufpicta. ] Gomitia , ut alia ferme alieujus momenti negotia, non nili captatis prius atflpkiis agebantur. Supra n. x. iiot/2.
11. Sacratum.'] Marti, fortafle a Romulo.
12. Spatiofijfima.\ Hic enim & deorum delubra & multorum illuftrium virorum erant imagines. Quare campum illum, quod etiam ait Strabo , ampliflimum fuif fe oportet.
13. Dum accipis. ] Quia non dedignaris inter candidatos videri.
1. Si principem cogitares. ] Quae enim praeterea ad privati hominis ele&ionem neceflaria fuiflent i ad principem/eligen-
dum in confulem non requirebantur. Haud abfimili loquendi formula utitur Plinius,
1 6. ep. J|J de Trajani coena* Modica erat,fi principem cogites.
2. Commoverat. ] Fa£ta ab eo qui comitiis praeerat abeundi poteftate 5 hoc folenni verbo , Nihil moramur vos P. C. Tumque, figno militari , quod initio comitiorum in Janiculo ereftum fuerat, de-tratto, exercitum dimitti folitum refert Dio
Ht£
' 3. Inverha principibus ignota. ] Confules magiftratus fui initio folenni fe (aeramento obftingere folitos, idque apud eum qui de confulatu abibat, tum ex hoc Plinii loco poteft colligi, tum ex Pulli orat, in Pifonem , n. 7. & orat, pro Murena. Juramenti vero & rationem,& fi non formulam integram, claufulam certe habes in fequentibus ver-bis ,fi fciens fallo, tum Jupiter diique omnes mihi meaque domui iratifunto. Quod autem addit verba haec principibus iguota, tamen ab Augafto fa&um hoc juramentum refert Dio initio lib. 53.
^.Pontifex maximus \Qui maximarum re-


Full Text

PAGE 1

,. j r . ... ( '•' ' . ) . ,; ' I > -I

PAGE 2

. . . ( ,<

PAGE 3

p _ . . , . . . I -CI I . ' V ' E TEREs. _ JNT ERPRET ATIONE NOT IS ILLUSTRAVIT .fACO B Vs DE LA. BAVNB SOC. jESV. J us s u C H R I : S T I A N I S S I M I R E G Is . AD USUM S .I!RENISSIMI DELPHINI. P . A R 1 S r I S ; Apud S I M 0 N E M B E N A R D , via 'Jacoh
PAGE 4

( • -! __ .. r .. . ..... . SE.REN.ISSil{O -ELP O -. 1AC0BUS DE LA BAUNE, S 0 c. J E S 11 TE R PM lmperato?u?IJ ab. oratrnibu.r fuorum _ temporunt clariffimis confcrh --_ SERENISSlME D E L P H 1 N E. Munttl eft plane giu1!J J Princip'!_m rq_sa IJ \ " . ' .. •

PAGE 5

I ) , . E P l S T:. 0 L A. prdclare r,efots compleEfitur: & te tua tibi conven_ientif/imUm _, cui vene I ' • 1 laud is vtam ingredienti egregia tn omni . gentre virtu tum exempla fo(!iciet. Ha bebis in Trajano virum . paterffa populos bonitate _, liberalitate in hominesliteratos _, in publicis monumen-. tis magnijicentia fortitUdine in pro'" . forendis . imperii finibus, : ilj Cof?flantino_ agno. Chrifliapte nis defenforeJn ac propqgator:e!(t quam fatis laudar.um :iJ! Theodojio item Magno Imperat0re1n]Uflitia _,probitate _,fapientia _, beilica vzrtute _,regnan .. di arte prte./lantif]imum.. Denique quttJ in uno Parente . tuo admirabil z ter colleflitS roirtutesfotes. zntiteri _,has infingu. lis:JPar[as dif]ipata[que non' jine ditate recognofces. ' : .... :-. j : . • ' .. 2 . Parefl QELPHINE_, fub-auguflO. tuo . apparere illud ' f qut?d & ufus Regis

PAGE 6

E P 1 s T 0 L . 'eXiiin : luCem > & . nomiite tuUm efl .i quo'd: tib? in veterum Principum . dibus adumbratam Maximi Parentis . : imaginertt .. eXbibebit._ . Hujus quidem. virtutes . . dqs conftquentitt'ffl' Heroca toti orbi proponentur . : ve1 umtamen ad te proprio-quo dam jure pertinent _;. qUia: dome flied_ .. in his. ; . u6icunque occurie.;: . . rint > perpetuo conte.mplandis defixu?n: : te effo oportet : barum te ad jimilitudi;. nemfingi ac formarL _ Ac profiClo jam efl _,cur inviCfiffiiniJ! Parenti tuo _,,:cu_Y, nqbf? _, totique : Gal/ice: gratulemur. Nam ilia foavitarj nenc adbuc frontis majef/ctJ_, piettts in j JJeum y candor que animi _,. indef'effom" liter arum j/udium in literatos viros IJumanitas _, acres ad rei milita:. ris gloriam impetus _,fpem faCiunt nobiscert;ffimam _,futurum olim ut paterna:. rum cemulatione virtutum , non. modq a H J / ' I

PAGE 7

I E J s 1 0 'Z(eteres Zllos ImperatQres. _,fed_, i:jndd ad _ . filicitatem Gal/ice multo e}l optatiU!. J nobisLUD.0VICUM MAGNUM ;Jqua1t: tus quantus efl ;J perfeffiffimc . fentes. .-. , -... Jd unum mihi re./lat optandum flt htec mea qualifcunque vpera iis pojjit_, quibus ipfe aliquando Ionge_ uberiora & pneflantiora panegyricorum -foppedita6ts argumenta. . . . . r . , ' ..... ' . LUTETI/E J\, A t. _ N 0 V M_ B. A N N 0 M. D c. L X X V I .. I . • _.. '; \' .. . . . . ' ' ' .' .. , . I

PAGE 8

I ' ':y" I '• • • ._. p : RiE F A . T I . o . .-- • • o# .. -P A N . E G y R 1 c o s . . duo . decim ,:.a PI1nio , mertino ,,_Eu1nenio ,._Nazario,:.,& l?acat.o-ptos, _ liber ifte coinplectitur q:uidetn, .. fi-umatn aut::_ aitera1n -Cicero nis oratione1rr etcipias , . uni(i a it: : eo nere eloquentia! apud Latinos ' re-ilant exelnpJ.a.. ineit in . fingulis & : genus.: qu o d .. de lectet , . _&,: altntn : quiddatn ; . qnod ; rapia:t an.itn os irr prin1is tam en : nus :r quem. divinam Scaliger appellat ;; fupra . ceteros multumque eminet'. -. porro) pan egy _ ricotulrr editiones Prima, .. quatnquidem e go a Frobenio, cujus rypisannoCl1ri1l:i 1520. Bafilea! . excu ... efi,-,Frt)beniana dicitur. o:1nnrutn par . utn:: :Fince:Fa eft:ac Rh enanus ip,fe operis initio profitet.t1r fe: 1nanufcriptis caruiffe ,., .. emendaret.Secuta eft.edit:io JO-annis quatn is annoCl1ritl:i 159 4 curn notis e -rG priof . e ... ad _,_. hue tat11en' ln ulti5 in onnpta ,efll.. Auicpofit annos ea) qu.am Janus in ex-:tulit Fran;c o.ftlrti LiV1f}e!iJ; .... Rirtersh -mi . , Aci-dci:Iii, &Jtiis ip(ius notis . . s:ed: .hz ex.:..cipf.:ts & 1nufro breviores aant, qutx;; ' ' '

PAGE 9

. . . ' . . P R .i, ( F A . T I 0. _ Joannis Catanxi , Henfianai Ra)ranl, Francifci _ Baldui11i , Joannis Livinel.i, Jufl:i Lipfii, & Jani Gruteri \7alentis Acidalii conjecru :ii_ s .rri Fa. bri & Anto nii Schonovii) fuifque i1npri1nis n . otis 1ocupletatam, _fer editurus, inorte_ abfutnptus eft. _ i,llu d CJ ... Pu.teani manu 164; . . e. diruin .eft. quo circa ea1ned.itionein . . _ aufus cife1n poll cantos opus iJlud attin gefe ; nifi . & acceffiifet auct.oritas , & quandatn corp.tnentandi rationem . vir :ta1n doctrioaruin cognitione_, quatu bellica laude flans Carolus : S anclatnaurxus; illuflriffitnll:s Montaufe -. rii ; . cui quantntn univerfa Gallia propter ' . c;etll-fere: niffitni Delphini irtftitutionen;t , "'}17e.s lit-eraria debet propter lingu.lare ejus in excolendis _ . difciplinis ftu .dium. _ _ -__ _ -Id prxfrare conatus futn. Pri1num, ut textus quam fieri poffet ederetur , in Puteanam editionetn o1nniu1n tneo judicio accurati-ffi _ _ .inatn fecutus fl11n , quandiu tnanifefla labes non apparuit : ac ne tutn quidetn ab ea difceffi , nifi a,licujus au&oritate. Deinde ut Io .. cutionis difficulras, quxex: verborum aut duritate , au.t imp-editiore fitu _ oriri poterat , fuffectis bus aliis vocibus, iifque in naturalem ordinem revo \ c.atis Nota! v'. ero .' fed ta . CJufmodt ut complectererttur qmdqmd ad lu I afferendam alicujus tUomenti ---Sincrulis t> . __ ; _________________

PAGE 10

.. ; ' . . . . : . -. . . . . . P R JE FAT 1 0. Singulis panegyricis quibus infcripti funt, accurate a nobis per annos . digefta1n, nee no11 deprotnpta ex Huberto GoltzionumiGnata fixitnus : fi1nul panegyrici fynopGn ad arte1n tota1n I & fu b uno afpectu ponendatn. N ec
PAGE 11

I ' I P A N E ) G Y R I C 0 R u 11.. C. Plinii P . anegyricus Ttajano pag. J J. . Claudii Mamerti11i . p :a.ne. gyricus _ Ma.xin1ianq , ,.. -1,\ugufl:o.. p.,IIa . . I._ Ejufde1n Ctau dii Ma1nertini Genetl1liacus. tniani AuguQj. IV"" Eumenii oratio pro reffaurandis schOlls. p. 14-1• Y , EjLifdem Panegyricus Conftantio Cxfari. p.I6) ./ Incerti :Niaxirniano & Confianti+_ p. :V I I. Eumenii Panegyricus ConHantiO Au -YIII. Ejufdem grariarum Augufl: o Flavienfiu1n no1nine. I X. Incerti' Panegyricus Augufio . . p.23 X. NazariiPanegyricus Conftantirio . . ){I. Mamertini pro confulatU gratiarum actio Juliano Augufto; . . . . X I I. Picati TheodofiO . Augufto . . . . ... .... ' . .!'

PAGE 12

. . ., M. u LP-Il M. paterni generis auB:ore, vel potius a Trajano patre appellatus, nafcitur 7. K al J ulii, It ali ex , quz civitas eft Tu .ditanie, vel , ut alii Jegunt , Turditan.linium appell.at juum. Fuit il la non nimiurri :ij' dens : , _ ut refert Dio, palatium ingrdfa primum, & :adhuc in gradibus co.n(iitens ad multitu ' ginem co nverf!t : Talu , inquit, hue ingre dior, qua/em exire cupio. Panegyrici vera Jjl. 8 3. iU11 ? quid antiquitu ? .'Jonne Ji Pontifici maxim' eligenda fit cDnJUX, 1ha?Jc, sut jimtlem . { ubi eft JJu.: tem fimilu ,) t}egerit? ..• !ff2.!..tam cul.t. u ! !il.t!-am p arfll .cDmit;;tu _ ! civil it inceff'u! Ex tat. . :' ' L • ' T R A] AN I. ea numus,cujus in altera parte pudla fl:ans, dexrra coronam l.tureanl , finifl:ra pilum fin ferro Titulu:; ara quo niinauni fincera bonre conjugis de mari.to . a Nerva adoptato Jretitia fignificaretur.Exta.t item numus alter arre incum bentis. Titulus Ara pudiciti;:: quo ejus pu commendaretur. His . & ahis 'irtut-ibps incredibile diElu e.IJ, inqu.it Victor in Ju.lia.ni vi-ta, qu11-nto auxerit glorinm _ni, cujtM procuratores cum provincitU vexa• . rent ; i/Ja conjugem corripuit : atque increpans quod laudis tfJet incuriofiu; talem uddidit, ut • poflea exa8.iones improbaru, & deteftaru ,_/if cum lienem 'VOCaret; quod eo a:rtfd reliqui ta -b:fccmt. Nullos quidetn Trajano . liberos .peperit Platina , fed fucce fforem ip-fi providit , I-Iadr ianum : a quo deinde . .confcc.rata eft. , Soror Trajani fuit Marciana 1 fi Trifta,.. no creditnus, M. J ulii M ontani uxor , tuln cum Traja nus imp erato r fa.Ctus . efl:, jam_.. vidua, eaque fenior . . de novis nt,lp tiis ab eo tem .poie non_ cogitavit. Fu i t il lius Matidix mater , cujus .filia Sab.ina Hadrjano itnperatori conjux a Plot ina data et}:. Objit Ma:rcian a ante: Trajani ut ex fornice Anconitano .. c lJ ' I

PAGE 13

VITA . . .. cot1fl:at : de chjus nomihe Trajan:us Mali-gulari Dei provid e tuia , quod : an tea Vef... cianopolim urbem pa6ano, t}c Tito contigerat, ide o provemian.l. 27. -fernand. c. 16. Eide1n pro con-dum e!fe ad culn1en imperii, quod adhu c. f uetud i ne M arcia nales flam inicre inil:itutre. puer, itidem ut ill.i, J uda!is op e lltriufque , M'}i Doo ' . ' . . cianre' candorem ' concordiam' pruden.. Hoc loco refelleqdus ' Joa. s a .. tian1, & in deprtcando Auguftz notnine, risberie.tlfis , Fr. Petrarchre , aliorumqu e ' quandiu Tra j a n u s patris appellatio , .dpiqio, qui ex Plutarchi ad 'I'raj anum epi-. nem recufavit , n1odcfiiam laudat . Pli . a ius , Jtola, q4a: pro fuppofititia ab eruditis ha .. paneg. 1 1. 8 4 . ' . :. ' I • betul' exi.fHnlarunt Trajani p , ra:ceptor e m"c 1 Trajani vero patrem , etfi :familia fuiife Plutarchum. Prin1un1 eni 1 n vix q u iil-n uegis antiqua, qua m clars .ortum ait .Eutro. . que annis . Trajano fuperior . fui t n e q ue ull a in fafl:i's ejus m en.tio P1utarchus , , . i(que fub vix ul Pli ni u s t a men multis inloc is, aliique Tra.:lu : m nomen, G . Vowo fi' des eft . j ani .v.ita:! fcrip t ores patridum app .ellant,.. ipfo jam _ Traj a nu s . con.fula rem, & triurh phale,tn, id dl, qui . fub patre Ejus tal?1en confili i s triumpha lia ornan1enta \ . fue. fern per eiJ: : _ hunc, tefle Suida, co nfu rat;p aneg. n . 89. Trium p hurn enim ne mi. }at : ibus ? f pavit fufcibus. Atque adeo Hani pofi Agrippam concelfum . . dnanum fucceuorem fumn ei tradidit vavimus in notis ad eum loc . um : : cujqs opera tantopere & . . ra dixi .mus de d . ifcrimine _ quod tnagis mirum videbatu r; & ornamenta triumphalia. Gra=ds literis excultus eft, ut is poftea nos de latus, bellum adverfus Parthos Grttculr.u imperator, fi Spartiano ere dim us , .. gefium a Domitiano Corbulpnei cui Nero appellaretur. Cutnqne Hadriano Trajani: duodecimo impe-rt i an.no inftgnia tr-iurJJphi fo1t affe i ctutn indu!Jit. T ac. AnnaJ.u.2o . Primarios autetn ut 11lutarchus Trajani pra=cepto r vulgari-f;Xercitus duces, u ! t ia trium ph i, fie & in er_rore habitus fit . . triumphalium bonorum p : ar;tem folitos venire notum .efi:. Id.em, c-mn Vefpafi a nus _ an. V. C. S 30. ex Par t hicis, Hlyricis, Ger: man.icifque copiis exercitum contra .A-;11 . V. C .. 8 ; .9. C/;r. 8 6-;. Domitiani 6:,. tetatis 3 2.. dxos. colHraheret, huie fe in eo . . ; Tr:aja11us, vi r I:Iadri ani tunaque b e llo de cimx legionis , I decennis, gerit , , JEli.u. quam fhenae pra!rertim in . expugnatione qltli, quo . an? O: prretur a m gef-i J & Jotapata: fe gcdfenit:., u-adit Jo-. feBt no. n adJeCit. . fephU!.de bello Jud. l. 3' CJ. u.. & 16: . U.triquq ' bello una cwn patre-interfuiife minoren1 1 Trajanum indie a re videtur Plinius paneg. n. L4 Nonne incunabula htec tibi, & r udimentn, cum pue.r admodum partloica lau11o gloriam p atri s augeres Et n. 15. TribunU4 rue. ro terrM, teneris adlJUc anni1, 'Viri firm i tate lujbafti, n. 16. magis pr12dicanda m9.deratio tua , . qupd inn.utritt-H he!lici s : & n. S9. ad Trajanu m pa , trem . crelo, ut aiebat ille , fiuentem converfa Qratione : ).uantam perc;p.i1 voluptatem , An_. v..c; • . S4J. Cbr. S8_ . Domitiani g • . d!tflt . . ;4. Tra-fanun1 anno confulcm fuiff e 1 X I collega tradit Cufpi .. : n1an1 anoiJymus. De , quo confulatu nul"' I libi mentio eft. 4n. P. C :g4+ Chr. 90. Domitiani u. J tetat. 37 iUum t r ibunum, iOum militem tuum, tanJ II Trajal'lUS fit conful Acilio Glabrion e tum imperatorem cernis? Is Acilius, '!uod notandum Qua1no brem retl:e obfervavit doctiCii-' detur, quinto poft anno Domitia . ni juffn ; mus Baronius Trajanum. hominem ex1 Leonibus primum expofitus ia theatro . ternum, nullaterrus affinem , ne. ab iifque minirne hrfus , pro Chrillo que, ut fupra ditl:um eft, daro admodum e_ft. utrique . g cnere, cum ab a .ula procul abdfet . , fin .gna tradlt D1o, qUlbus. Gla brionj:

PAGE 14

M. U L P .I I T It. A J A N I. n1.ors. , :Tra;ano vero q .ue1n Pliniu:s pan ; , : n. f)z.trip-liciglw batur ' imperium. l dio. : P_ef]i1nam principern . : a hftultt, Domr.tianutn: dedtt ' tJptimum, Ner An. P. c. s +r .Chr.' 92. Dom-itian.i Ii.. I vam : Trajan.um ad '.;. ,s. . : opti ! one iUa quaJi & ad i1npe .. riun1 vechtm . Conc<"dit Traja:nus . in Hifpan .ia'tn : nam . . Hadrian us illiccl m ; ilfus in Germ : aniam Hadrian us eo ferntr a]DUd Sparti:anuin hoc fuperro-rem . a . d :gra.tul:apr d . um exer.dtui Ger .. ann o abi.iffe ; opino . r ego cum TrJJfarro tu:.:. manico de <1dopt'ione Trajani. Du(is , & . . tore fi1o, & vehtt a hero . parcnte, quo non. P ' rxfidis fui. Ita Salrna-fius explicat h!tc multo pofl Romftm Rbdult't.u d l citur , cu1n fci: : S j partiani d;e Haclriano ve1r ha : Tra}eno " Hc. et "frajanus ad Ger.mani,um bellmm a ; . Nerva : adopta.to, d gr.attt!atiu.nem exercitu_s Dom. itiano inde evoca-i mi(fos , iiz, Germaninm Jup.triDr.em trnn(ldtru tus--eft. Paneg; . n. I 4>< Nee dubito eft. Cafaubonurs vero inte.rp retaM:Jr, (Domitianus ) .qt1i Pe inter bella nt H a drianus accepto in , Mcc-fir a .rdoptriotJb u(que. ,t p ,rji-. nis Tra: jani nuncio, ilatim ah ipfo Prre-dium exciverst:_& c. .fide, vel ab ipfo ex rcitu miifus fit tnan1 , feni Itnperatori confenftim & . ArA P."C, C!Jr. 97. 2..:: . . 4 3 grat':llationem exerciru_s deferrer. Ubi po tcfi ate a Nerva ipli facta in: Gerrna11iarrl , . fuperiorem,.quo prop ius a Trajano abe1fet21 fe(e transfere.ndi : vix eo pervcnerat, de morte audit. Igitur itinere Ha tim in inferiorem ' Germaniam ad Traia anm converfo , gratiam aucu.patus la!d adeo nuncii , Trajanutn invenic apud A.-"t. gri ppinam : Coloniam , , ubi fufcepilfe im ... -peri urn apud Vi fro rem, aliofque , aufrore.t_, dicitur. ' An, C. ss: t. Cbr. 98. .-3 • . , . -'llraja-ni 4 +: Cum Trajanus adhi.tc pra!effet, Nerva itnperator pn:>pter feniurn.fpre .. tus, erat enim fexagenario major, & itn par regen do imperio, nifi prreclari alic.ujus viri juventute & robore ejus feneClus ful' ciretur; afcendit Capitolium, quam modo Trajanus ad fe e Pa nnonia laur.eam mife rat, in gremio J ovis Capitolirri depo ft-ru" nts . : &ibi, ante . Pulvinar Jovis, inter aras & altaria, populis nih i l . tale expeaan tibus: !i!_uod felix, exdamavit ;fauflum-que fe natui, , ' popu!cque l{oma11o-:, mihique.ftt ,.M: Ulpit4m Ti"ajanus fit conful fecundum . , Tr.ajanumadepto.Q.!;!odincredibili omnium collega. Ne rvcrautemmortuo Reb. alacritate & plaufu exceptum db. c onl .. folus itnperat A tque inde ejus .. preili tumultus _ , I in1perii anni. numerantur ; cum q . uos Calpurnius Craffits, & Ailiartu? Caftia! poteft _ atis tempus a xiv . . l(al. Octo' peri us Prretorianis , prrefetl:us excitarant: , bris anni fuperioris numerentur. Atque : autl:a N erva! audoritas. Verumtatnen imperiUin quidem aufpicatus eft illuftri , viohttx a Pr
PAGE 15

V l T " A .. ctii ]itmmam , & cam omnium rerum , tum ttiam tui pDteftatem dii tranflulerint ; tertium , eonfulatum recufafli,cum agere tam bonum con fulem pojfes. Et tnox : Hoc ergo honore pr-.i. vatis ceflifli. Itaque contra moretn cetero l'Um imperatorum, aftero anno ab_ imptr# , ut Sidonius not at lib. 1. ,ep . . !J. eonfulatum ineuntium, hunc annu1n aperuet unt privati. Tra janus fub medium annum ( inquit e Germani ainU rbem Fe dux, lElia 11un1Cafperium feditionis adverfusNcrvatn . ducem , at que adeo ip!ins . Nervre percuiforem ad fe evocatum puniri morte , jubet. Venit ad comitia tanquam can
PAGE 16

I ' M. U L P l I It A J A N I. An. Y,. C. Chr. 115.'Traj11Ji x : S • . 6!. nib us , & gra . ndinibus -qudi ccdo pro iis tnilitante ab ejus mrenibus repulfi.1s re infe:Cta difcedit , & quidem vu l ne r-atus\ "'cum ex canitie & oris majeftate agnitus Ingens ter rre mottts A ' ntioclliam pene "'fagittis undecunque appeteretur. Dio. A11. V. C. 8 : 70. Chr. 117. Trafani 2.-o. 6 3 • . 'fubruit. in ruina plane lutl:uofa, Pe, do hujus anni conful <:un1 infinitis prope ali is obnitus eft ; ipfum vero Trajanum ignotus qui dam inufhatre& plufquam hu manre n1agn i tndinis prehcnfum ma11u, a: dibus in q u i bus erat per fendham ,xit : quod hyeme , contigi1fe refert Pe-r a-.. 'tvjtu. lneunte autem vere ultra , Tigtitn, tran(i:?;refius Adiabe ne m amnen1 , ArbelPart hi rege qtte. m Trajanus d ederat Partham.afpate expulfo , juau1n penitus excutiunt. Ol!amobrem con .. fobrinum , hoc anno deft anatum con)'" z::, la , Gaugamela , inde Baby'lonem, Cte fiphontem , . aliafque urbes expugnat. Qamobrem imperator 1appellatur. Confirmato ei Parthici nomine, decernit fenatus ,ut quot vellet , triumphos : & cum alia multa, tum vero arcum triutn phalem ei erigi juhet. Ultra finum fuletn ordinarium, in Syria cum exerci H t , . cum navigabat , iturus Ht diCfitabat in Indiam, fi junior fuilfet ' , cum propter ea rum gentium qua's devicerat defe ction em regredi cooit.ur. Interim cum jatn fenior deficere vi ribus i -nciperet_; & imperium lto-in anum amplitudine fua laboraret ; eyrenenfes omnium prirni jugo excuffo Romanos atque Grxcos ad cc. M. ex D ione .. A-n. r. c . . S .69.Chr. :r;r6. Tr.iljllni.19'f. telat. Cyrenenfes in iEgypro--& Cypro graffati gentilium cir(iter c c x L. M ' . ca!dUnt. Sed & a Marti"o Tur hone, in Mefopotamia & Cypro a Q..!into L :uci-o internecione delentur: quam' in in fulam appellere etiam t:empeftate del a 'tis abeotempore capitale Jud;.tis fuit. "In rebeJI.es reliquos Lucius & Max}mus Duces a Trajano mittuntur. Hie vifrus interii t, ille fdicior Nifibim recepit , . Edef fam" & Seleuciam incendit. Trajanus au• tern veritus ne Part hi quoque aliorum exetnp lo inducti deficcrent, fatius dfe du xit, fuum iis regnum rdinqnere : atque unum ex iis fibi tam en fidum nomine Parthamafpaten huic regno imp onere; inde , in Arabi am ad v erfus A garerros ' A aaram prim ariam eorurn urbem oppub _ nat. M.o.x fulguribus -') fulmirelinqur:t : dum ipfe ' in MeCopotamiaut exercitunl confiituit.' Sed"' morri. ho correptus iter in . Italiam tleuere cdfe. habuit. quidem ingravefcen-':te , 'urn f.11lutis. fpes riuJl.a {upereffet, redem adfc-ivit Hadrianutn. Q..sanquant negat Spartianns Trajano fuilfe unqua•n in animo H a drianum adoptare , fed po ; tius NcratiUin Prifcu-m, cui olim ad bel : l.tim proficifcens. Commendo, inquit, tibipro7Jincia.t mtat, fi'quid mihifatale oontigerit. , fortaife etiatn . ea in -re Alexandr-o M agno Gmilis effe voluit , ut fuccefforetn nullun1 Jibi A. Victor addit fuijfe qui put . rent ( H adrianum) Plotint conjugi-f imperium ejJe 11./Jecutum, qul vir i j/tfmento hteredem ilium Jimularet. qui .. dem Djo a pa • tre .fuo Aproniano , qtJi Cilicia= prceerat , quique ea on1n i a certo noifet , accepiffe fe confi.rmat. In prim is Trajani mortem aliquot dies occultan1, . fuiffe, dum adoptio effet , idque ex literis ; ejus ad [en a tum cog nitu-m quibus"' literis non ipfe ! ' fed Plotina fubfcripfit ' , quodJalia s factum fuerat quatn. . . Addit hoc ideo factum a Plotina & Arriano ( feu Tatiano) quod ipfi effet in pFimis Haelrianus; quodque non , procul abdfetcum magno exen; : , itu. Ut ut .. eft, Hadrianus ubi tum erat li, tet:as adoptionis five a Traja no . ;five a P1o"1 tina ac . cipit ' V • . Idus Aug. Poflero vero die ad Selinun'tem urbem ( Seleuda tn vocat Eutropius 2 qua:: urbs inde Trajario -p.olis appellata dl, -Trajanus :obit , -aut In?r?o, ut plerique . volLJnt_; aut, ut , ipfe exdbmabat , . veneno . . Um ex otnnibus imperatoribus & trium-phus JnQrtuo ' cretus & fepulchrum int r a 'Urbe m datuin , in 1.una 1-Ia. , ! '

PAGE 17

vITA . 1tlri an-o co n-aiti, & imago Romam trium. opt.aJlet.'Eutrop: QEi prretorii prreretto gla . phali curru magnificentiffime invecta,pra! diun1 flOrrigens. Pro me J inquit att Platina, Matidia , & Titiano, honis que, .ex impera'Ve1'o, dijlringes mi, lugentibus : offa in foro poGra .nUl , eo otj.: interitum meum utere. Di o, & .! (ub columna a b . eo dicta, ipfe inter Di v.os Victor. Nen1o imperator belli ere laudis . ab Hadriano relatu!, eft . Dio. Epit. ViEt . . . avidior fuit, nemo imperii fines . Spart. in Hadriano. Q.!!od fpecrat ad annos, tan1 late propagavit. Ipfe enim ultra Ti'!' Trajani , con ita primo eun1 obidfe anno grim & Euphraten1 progreffits. Ne1no re ,chr . . u 7.quarto. I d. Aug. Deindeimperare. rarii cufios magis fedulus fuit, nem o ad .cocpi!Te an. 9 8 fe:x: o Kal. locup1etandun1 fifcmn n1inus attentus ,que in1pera!fe annos 19. M. 6 . dieS &f. non minus ab aliena pecunia, qnam a .cocVerC) anno nat us fit, etli difficile dtftatuedibus abfiinens • in in fpectacu:re, ftcut & quo anno imperare ere lis, in largitionibus, in con vi viis publicis perit: propterca quod:Eutropius M. 9 magnificus, parce & contente vivens do :D. 4 Victor. 6-4. & pot1: il-mi. Confians amicus , nee fufpicax. Ita -los nofier Labbeus . ..... 1. 9. D. + Petav. nobilitatem fovens, ut plebeil} non . l3riet, 6 3. M . I-D1.5. vixiffe illu1n tradant. . neret. Pius erg a D..eos. , erg a parent em mo Hos poHremos fecutus fum. defl:us , ut fiatuam non ndi una1n alteratn• Quod addunt de Trajani anima ve,camque xream,. neque in J ovii Capito"'! rii Magni precibus ab inferis erepta . , pialini tetnplo, q uemadmodum.ceteri impera• ne commentitium cuilibet videretur, nifi to res , fed in porticu tantutn fibi erigi vo • Joan. Damafcenus,cujus ;lUctoritati pluri-luerit: Q_uibus bellicis, domeflicifque vir mum tribuendum efl, id ipfitm tanqua1n tutibus , qna1n metuendus hoftibus, tam toti Orienti & Occidenti .contefiatum re... civibus fuis charus erat. A Dione, for.taffe ferret. Hujus rei rnerninit Euchologi.um ex odio in Romannrn imperatoren1 . , c. I 9 ac Joan. Diaconus in in-lito , cbrietatis & prxpofteroe libidinis magni Gr.egorii vita, ut huic rei fidem fa-notatus. Juxta Dionem & Vit'toren1 ciat, earn aliquot ex Anglican a Eccle fta quidem fcientiilt, rnoderateque eloquens : Juxta repetitis tefiimoniis firm are utcunque ni Voffium ex Prifciani loco in 6. Dacica= hi titur. Sed quoniam non {a tis apparet ex ftorire fcriptor fuit. J u:x:ta omnes ,certe eru "'J.UO vetere fcriptore Joannes Diaconus , ditonun patronus.Siiium ltalicum poetatn aut porro Damafcenus .Gregorio 15o.annis ter con(ulenl fecit, Plinio , & Plutarcho .fofterior id fum .pferit : fortaffe horc o .pinio confulatum. dedit=pra:cipiens lllyricis, ne una fuerit ex iis jattari dicuntur ab quid, nifi , ex hujus conlilio gererent. Su.;.,. .omnibus, diligentius cxaminatre nullum dM. Illi vero Bithynia! pra:terea proconfu h:abent auflorem. Theologi quidem poll: ' latum , auguratum , aliofque honores magifirun1 fent.entiarum in 4 dill:. 4f id u : .con.ceilit. E rus commendatione Suetonio .faaum ell:, explicant qu<>modo fieri po-jus trium liberorum Plin.l. 10. ep. •tuerit, fed utnun fall:um ftt, pleriq ue eo-9 6 . Dionem Prufceu . m in!ignem fophifiam, rum val'de dubitant. Plura in hanc rem Ba & Philefophu1n, cui fua eloquentia Chry. :ronms. follomi nomen fe<:it ita complexus eft. Fuit. Tra: jantls .firmo, procer<>que corut in niumphalem aifumpto has pore, fpe .. cie prorfus imperio digna , vultu voces iteraret : O"i Phi: :amabili. au tern dotes an.imi fpeltat, loftrat:u!s • . Celfo J urjfconfulto ftatuam eri.dubitari potdt uu .um domi , an militia!; : gi juilir .. Ut de illo non immerito J privatis, an imperatorji:s virtutibus fuerit Sat . . 7. Et fpes, & rar.io ftudiorum in Ctjar1 .clarior. In foro affid.uus , . in eafiris fie. taus) jillielfe tmperRtQfll privnttH mert1a 'lu"fi cQnfinuernt , , mo•iffi

PAGE 18

M. U L P r I 'Vt;; & PJ'Ifter Jpttn omniumfeneflu t em imperii , quaji rt dditn, e reviru!ffo. Mcri t o f a n e Tra j anus app-dlatus optimus , t poitea iB ac cl atn a ti onibus , & votis non optaretur p r i nceps Tra1ano me/iQr. Ac talem Je p reebuifft dicat u r , qunlem 'fJiX primer e valueru11t mi randiS inge nia . Et, pri n ceps in tjUO dii ne quid defide raret•r. V ictor Schotti. U t ique n i h i l f erme i n co ddiderandun1, ft Chrifiianus f uiffet . Q!t o d fi cjus tempo .rc perfe cutio contra Chriftianos cornmota eft , hoc ejus tri buendui:n, qui fcvcrius ufi funt odicto illo • quo hor_terias feu conventicula;in quibus a d feditiones excitandas audicrat homines novitatis fiudiofos convenire ,inconfulrius de re monitus a Plinio, tum Bithyniz proconfule , fimul & ab co edoctus, qua dfent morum integritate Chriftiani , ipfe perfecutionem , ut no tat poft Eufebium Orofius. , lcvioribus m itigavit • VITA c. PLINII C iE. C I L I I S E C UN D I . .Anno V. C. 81 ;. Cbrifli 62. Neronis 9• C P LIN I u s C L IUS orntor & i 11jignis haht-" s E c u N D us. Pane L. Czcitur, cujtH plurimtJ ingenii monument11 e x tant . lio, & matre Plinia C. Pl mii rnajoris foroPeriit dum in'Vijit Y efuvium, falluntur illi . re , nafcitur in Provincia Tran!padana, Natn hie de J oniore Plinio haud dubie agi, Novocomi. " ut cerera argumcnta defint , hoc untun Nam quod aiunt Catu!lum, qui Vero-evincit , omnium confenfu maj,or nenfis erat , a Plin i o fuum a ppellari l + Plinius ad Trajani tempera nunquam tp. 2. 7 yehementer errant : ncque enim a per venit. Atenim junior Pliniu. s acl Vefu Plinio , fed a Senti o Augurino te modo vium non periit. Sit ita fane : fed dicen• appellatur. Veronen[es vero ultima epifiola dum cutn Arnalda Pontaco , aut libral. & . . dicit fuDs, feu quod maternum in de riorum errore voces aliquot exciddfe : genus ducer.ct , feu quod ejus urbis efct cllln legend urn effet, nepos iUiU! qui periit; patronus; feu propter & Comi viaut ab iifdem perpcram additum, quod ciniam ; vel co f enf.i quo p . '. l. 6 . ad delendUin die, nee in fcri ptis manu S nbinum Fi r m clnos fuos appellat, cibus reperi ri tdl:atur Scaliger, nee parutn & CatuOU! epigram in .!Egnatium Tranfco_nfinnat. quod Cailiodorus, Honorius, padanos fuos vocat : nimiru m ut fuum er-& Beda, qui hunc locum uti ab iis reperga Veronam affetlum exprimeret; feu de-tum exfcripfere : verba non ha mum ( ut ait OnuphriU>! Panu in. de ifbeant .. aut em is de quo agitur hoc l uftr. Veron.) quod adoptatus ab avunculo loco Plinius, hifiori&Ud appcllatur: nihil Plinio Veroncr. ti lege adoptionis , non prohibet quominus de juniore Plinio in-. modo ejus non1 e n , uti mos erat, accepe telligi poffit : cum is ipfe in elogio quod rit; fed factus fit quoque, itidem ut ille, fub ejusfiatua cernitur Cotni, hoc nomine Veronenfis. donetur. Et ver o a fe confcrienim' ma1orem Plinium alio er ptam tdl:ari videtur, cum ep. S.l .. ;. fcri-' rorc f aciunt nonnu lli ex bendx ftudio fia grare fc ait , & ' Eufcbii loco : cujus hxc verba funt ab ep. +l 8. Caninium do'Cet quotnodo belli' Hieronymo Latinc rcddita a d annt]Jn Tra Dacici hifioria fit ab co confcribenda : ac jani : PlinitH Novo-e, demu1n ep. 3 13. 15./. I & tp. '3. 18. 2.0. i

PAGE 19

Q • . confcriptorum: a fe pluriun1 mentionem facit. Fortaffe Eufe . oii h.allucinatio eft Plinium alterum ab altero nori fatis difiin.guends. Fortaife etiam id Hieronymo a quo Eufebius latillUS facr u s efl: tr.ibuendmn , quem Pliflii ; :unict>ri s e pi ft o l a s nunqua m legiffe in. de colli g it J o f e phus Sc a liger. Idque ut credat ep tnagis a d d uci fe ait , quod ante .Hi ero. fi.tnili error e Satnmonicus Sere-: _ nus deceptu s fit , ut apud Macrobium Saturn. l. 2.. c. 1 2.. vid ere eft. Ut ut eft , non 1nirum fi Pli n ia nce vitx, qua-; ab in1periris Suetonio attribuitur , verus auctor , fequioris ut ait Sc a liger , haud dubie feculi , , atque adeo H ieronymo pofrerior ; mirum fi l\1acrobius, fi nonnulli alii tan. tb>'run1,virorum ai..Kloritate decepti in eun .. dktn errorein impegerunt. Etfi autem in vulgaribus tnaj oris P linii editionib-Us idem error irrepfit; negat eife in veteribns co dicibus doctiffimus Pellicerius in eo Pli.nio, quetn ejus tnatut fcriptis . aliquot notis auctum in bibliotheca noilra Claro montana fervamus. Et v o quotnodo in PFrefationefu a Catullmn , t o1nnes fc.iunt, V,eronenfen1 , cont.erraneum fuum 'VOCat ; nifi idem fuiifet Veronenfts ? Sic itaque maneat Plinil:un tnajorem Hiftoria! natu .... ralls fcriptorc1n Veronenfem fuiife; nunc ad Plinium nofirum Novocomenfem
PAGE 20

C. P L I N I I C .tE C I L 1 I S I! C U N D I . . < rat. Eadel1) libertate u(us in accuf ario ne Cxcilii Claffi :ci :pro iifde1n lla;ticis, . g . itidem ifte P r.oc:onful Dotnitia .11i offenlionem incurrit. I pfe ep. 9. l . . ; . ad . tx hac quantao conI81Jttones, quantM etiam offev fcu fukierimw, ad t errq;U!. Nam fides in pr.te [entia eos quibru ' refi!iit , o{find i t .; deinde ab illis ip.fls fujpicitur laudar:urque. Herennius cmn Bel vidii viri b.oni , & jOCl\pletis que1n i1mperator ejus bona di repturus rer in exilium tniferat , caufan1 fufcepi!fet _ : reus apud imperatorem fa, Jl:us a Metio Caro Domitiani liber.to inter -Jicitur, ef-. 5-l.-1. ep. l :x.L;. ep. 14. l. 7. Sed , & Plinius eande1n fortem fi1biturum fe . fuiffe pofrmodurn agnovir ,ji Dotnitianus . liiutiw N;tm, in quit , , ep. 2 7. I. 7. i;J fcrinio eitU 4attH a ..(:;aro de ,me libe/IU4 . inventw ffi,. -. .A.n. r. -C. 249 Chr. 9' I. 3+ Simul interfecto Domitiano Nerva 'fucceH"it , omnibus, ut air Dio, initnicos accufantibus, . Plinius Helvidii quem .clim, defenderat interfecb, ultionem fuf cipit adn1irabil1 confiantia con t ra Publi .cium Certum ,_ qui paulo poft vulgatam )?linii in eum orationem morbon. e , a-n .ma;rore deceffit. TUin c .. um bane caufam .. ; Plinitts tri ibs erat , ut ibidem air , . a uxore, Vecbi Procul.i pri v.i.. gna, de qua ep. 13. I. 9 4n. P. C. S yo. chr. 17. 2.. 35 Eo .cirdter tempor-e Ca'lpurniam Cal . purnii & Pompei:r dariilimx fre . minx fil1am , L. Calpurnii Fabati equitis . ; .R.omani integerrimi & opulentiffimi Yiri ,Jleptem, ex antiqua .Calpuraiorum fami-lia uxorem dux it. Ex ,neutra . conin \ ge1ibe ros a (e fufceptos _e{fe doce-t ipfe P L nius l. ep. :13 ad TacituJn. .i\c de Calpur.11i: aborru .dum. , ut ait ille, fe . tem effe puellar..iter nefciret , cum ipfo Fabato . profocero .conqueritur, /. 8. ep. tO. A t.que hinc e!l cur jus trium liberorum per J u Serviauurn fibi aq irnperatore petierit ut quod ait ille de Suetonio cui idem jus , obtinult j a . l eiw J,qn#lte jmpetraret qu•d fi .. . . . I bi fortttntl! malignit M denega./Jet .Ea de re gra..; tias agir Trajano ep. 1.. I. l'O. Ut u t ell:, vi.:. xit nun Calpurnia conjunB:iffi ' me : hujus fennonis iua vitatem , & in o-enii venuihr-o tern l a udat l. 6. ep. 7 vcr.o comtnendat l ..... ep. -19. ad ejufden1 aini. tam Hift ullatn. Summum efl in ea acumen, Jumrna frug a litM : amat me, quod caftittfltis i n d i c if!..m e{J. ./Jccedit his fludium liter:num q uod ex mei charitate concepit meos libeUo1 h abet , leElit at , edifcit. Cum ea vixir ad Jalrem Procon(ulatum. Nam .cuJn . effet in B ithynia, excl1fat fe apud Tra janum, quod earn diplomate infirutl:am . dimiferit audita Fabati a vi f u i tnorte Ro. mam negotiorum caufa properante m ep . 121. 1. 1 o. fortaffe tempore a CoreHio viro graviffimo , & fummis magifiratibus per funcro plurimllln una cum Cornuro Ter.:. tullo laudarur & apud Ncrvam cornmen datur. ltaque hoc ip{o anno circite . r decembri ; cun1 magnarum in foro rerum gefiarun1 gloria apud bonos omnes ret., Net va non tam Corellii co-n1menda tione j.nducrus, guam laudarx ol1111 a fe . Plinii integritatis & confiantia! n1en1or eum a::rario pra!ficit una cum Tertullo. An. VC. B H. Chr. too. 3 ;&. P1in1us & Tertullus hie nntum jn hoc officio compl,ruerant , paneg. n . 9 r • cutn uterque ad confulatum , non qnidem or.di.nariu1:n a Trajano tur. Conful ordinar-iUJ, erat is ex cujus nomi .. ne anni fupputatio ordinaretur , id eft . 1J cujus nomen in literis , infl:rumentis, & fcriberetur . : quique Kaland. Jan. honorem iniret . His qui honoris Cc1ufa ad altquot me.nfes, aut etia1n dies fufficieban .. tur , diccbantur .ho:norarii. Turnebus adverf.l. 5 c. Io. in Suetonii locutn de Do mitiano c. z. In Jex conf u latibm , normifi unum ordinarium g e ffit. Dio vero 1. 4 ; . hono. rarios confules, qui & minoru con{ules.di• cebanrur, a Cxfare primum ait irill:ituto s a.n. V. C. 708. Itaquc. Plinius cmn Ter:.. tullo Honorarius conful fuffefrns eft ia mem.fem Septembrem. In panegyrico gratias a_..git quod confulatui fue> attribuiHet eum menfem , qu .em natalis jpfius id dl:, a?optionii 1 . :JJ

PAGE 21

. VITA . dies, qHi quidem in feptembrem cxornaret. Tu. tn Plinins agebat anQum ;S . Hinc ep. 8.1 . 4 Uti nam, inquit , ut {acerdotium idem , & conflJ-latum mul t o junior quam i!le ( n e tnpe Cicero) (um : #a:fe nex faltem e_itU aliqua e:e parte IJ./flqui pof!irn ! At Tullius anno a!tatis 4 3. ( ut a . nobis infra obfervabirur pan. 12. n. 7 not. 4) confulatmn adeptus eft. Errant autem qui Plinii conf i1latum in fequ entem annutn i"ejiciunt . Primllln enim duobus -poft annis , conful factus eft. Deinde Plinius pane gyrici n. 6 o. meminit confulatus , quem Trajanus ante annum recufaffet : recuCavit autem anno imperii fecundo. Lo. quitur etiam de quarto Trajani confula tu tanquam de re fcqu e nti anno futura: quem ipG quarto imperii aru1o delatmn con{L u . Rdl:at ergo ut tertio Trajani anno conful factus hanc orationem h 1bue rit. Accedit Onuphrii mecum fentientis aufroritas. Quid quod verifimile non eft Trajanum fcquenti anno expeditio n e Dacica occupatmn huic orationi Rotna! interdfe potuiife? Plinius voro habuit hanc orationem non conful tantmn d efig natus in quo etiam errant aliq pritnis conf ulatus fui di ebus, & , u t i pfe ait, in confulatu: in Csnf ul a t u eptimo Princi11i &c l. 2.. ep 1. Eatn autem orationem nen hreve m illam quidem, quomodo a d r a tionom loci & temporis imperatori dicere n ecejfe /,abuit, fed, ut bono civi convenientiffi mutn videbatur' fpatiofius poftea & ube rius fcriptis qualem habemus cotnprehenfam, tribus continuis die bus n1agno audi torum applaufu a fe recitatam dicit/. 3 ep. J i. An. V. C. S J f. Chr . 1 o 2.. TriJ{ani 5 ,etat. 40. ad ventus fui die ihi ce!ehr•rt, l. to. ep. t;'y • Hinc illam; & re . Ii-gioni adeo o-loriofarn el)ifl:ol a m ad Tra}a h r h num fcripGt , in qua omo genu ts ono. rificum Chrifiianorutn integritate teil:t-o monium reddit; ep. 97 !. to. qua ep.iftola inducrus Trajanus data ad Chriftia • nos mandata utcunque mitigavit. .An. P. C. S 56. Chr. 103. Trlfjani 6. ,etat. 41. In ea provincia boni , ac .ll:renui confulis funtl:us ell: officium : emendavit jura , aCta B aifce refcidit, prHlinum :Sic thynire fplendorem reflituit , refecit dificia ; ductus & la cum, ep. 47. & ft.!. 1 0 . balnea & theatrum , ep. -4-S.l. 10. item bal nea inftau ravit, ep. 6o. l. ro. Q!_libus ita fibi Trajanum conciliavit, ut augura tum ac jus trium liberorum fibi , a l nici s vero jus civitatis, trium libero rum, fen aroriam , & prxtoriam tern impetrarit. An. V. C. S 6o. Chr. 107. TrAjani xo. tetat. 45 I P l inius data ad Albinum epill:ola e? 10, j /. 6 . conqueritur quod Virginii Rufi ante I decem annos extinfri fepulchrum nol\1 dum effet confefrum. Et quoniam de Pli-nio occurrit, neque in ejus epiilolis, neque ufquatn alibi , .quod ad po.ll:erior.a _ tempora pertineat : & EuCe!Jius duod-e cimo Trajani anno Pliniu1n extinfrum tradat ( quo loco etfi P.linium majorem 6 gnificare videtur Eufebius , non nifi de minore tatnen intelligi poffe fupra demonfiravi ) facile adducor ut credam PU nium hoc anno obiiile. Fuit in Plinio & amrenum in prin1is ingenium , incredibile difcendi Lata lex erat a Julio Crefare, inquit Dio ftudium , abundans varia rum rerum col. 5' in aflis annt 7 2' ne quis majores rnagnitiq.. Livii capiebatur eloquentia, De-gifiratus continuos acciperet. Igitur Pli-mo!lhenem , fi qui d fcriberet , . perpetuo nius altero poil confulatum anno in Bi-habebat ob oculos , nee minus Tullii imithyniam a Baffa proconfule direptan1 pro.,. tandi ll:udio flagrabat. G acutiQrt a Trajai1o rtlittitur. poll: IonbtJs fententiis , ac metaphoris plufculum gum Iter tandem ad venit xv. K.al. Otl:ob indulfi t quatn Ciceronis imitatorcm de-ep. t 8, l.t o De qua mora fibi n e g at . ceret ; fuit hoc illius .eta tis vitium ; quam tonquer e ndum , cum ipji q uod erat degenera!fe & ab o ptimo dicendi aenen: •uf}icatiflimwm , imperatoris , ipfo defeciife identidem dolebat.

PAGE 22

C. P L IN I I C .tE C I L I I S E C U N D I . . poeticut11 quid aliquando fonat ejus di-tia! fpecimen edidiffet qurereretur fr io , nimintm fua hue ilium f erebat indo dt!# effit, an P!iniw ? ep. 2. 3. l. ' . D enique l es: tragrediam etiam,cum effe t -adhuc annemo vel ingenio vel eruditi one h o c tem norum quatuordecim. , elegos, epigram-pore prrecelluit, qui cum eo CO!lJ uncbffim e mata , & hendecafyllabonun volumen non viveret. Qua m opulentus effe t , teconfcripfit, ut ex variis eius epifl:olis apftes Thufcus ager, ep. 6. l. 4 & ep. 6.1. f paret. Sed nihil hormn ex tat prceter unum Laurentinus, ep, 1 7 l. Com en lis) cuj u s & . epigratnma .ex qui bus cetera fontem admirabilen1 celebrat ep. 3 o: / ! 4 eJus poemata licet adl:imare, ep 4& 9./.7. facra _apud Tibernum fuis fuh1pti-Decem epifiol arum l i b ros nobi s reliquit: bus ere eta, plures ad Larium lacum villa! nee defitnt qui ei lib rut n de viris ill u !lribus quarum alteram , quod e!fet attribuant,quem alii Suetonio, alii Corne-hUtnili loco, comtediam : alteram, quod in lio Tacito,.alii demutn adfcric o lle edito eff'et, per joc un1 ap .. bunt. Incredib 1li itnmorta lit a tis . fl:udio te-pellabat,ep 7 .!. 9 Ceterum in patrian1, & nebatur,ac ingenii,l i terarllln ceterarumque amicosJupraquam dici potdt,liberahs fu it virtutum con1mendatione aditun1 fibi fe Comenfibus in ingenlionim ingenuarum.., . cit ad Nerva: T r ajanique gratiam, & ad que alimenta, quinquaginta fefl:er tia dedit, fUtnmos quofque magi firatus. In qui bus ep. 1 8. !. 7. iifdem ad erigendas Novocoq ua n ta fid e , integritate & mi fcholas fdl:ertium undecies, ep. I 3 l. 4 dentia lit, cum ex rebus ab eo geR.omano -Firmo ad cxplendum cenfum fiis, tum ex Trajani ad eum literis cognofEqueftrem u ecent a millia, ep. 19. l. 1. ci poteft. Suetonio Tranquillo amiciffimo grum centum 1nillium nummum nutrici : u .tebatur, huicque adeo jus trium liberofua::nubent i Calvin::e in dotem centun1 mtlrum a Traj ano impetravit. Silium !tali-lia, ep. J,..l. 1.. Fabii vero magicmn ztatis li Martiali credimus, poefl:ri fui filia! Nono Celeri Confulari viro :. tam infignem, hominem triplici confulad e fponfatl:l!, 1Jtlmr-tu clarum amaTit, luxitque defunct:um, ep. mum; p!UI, ut ipfe 11-it, co!JaturU!, nifi a 'VI"" 7 . l. 3 Martial em abeuntem viatico donarecundia Fabii ,fola mediocritate munu{culi imvit, a quo elegantiffimis hendecafyllabis petrari polfe co1zjideret, ne recufaret, l. 6. ep . ; redonatus efl:, ep. zt.l. 3. Fuit ei cum Taci veroCrifpo municipi fuo abeunt o fludiorum commercimn , ep. zo. l. 7. ti quadraginta millia num1num , ad inAmbo tnutuam fibi in recognofcendis ope-ftruendum fe ornandumque / . 6. ep. 2 .5. ri.bus , & forenfem I auVeter e s de P linio infcriptiones , ', dem ita inter fe paniebantur, ut quoties in editione Catan(Ei e j us fun t ::. a liquisin foro fingulare aliquod eloqueri-yifum eft hie apponere•

PAGE 23

CO. MI IN EXTERI O RE STRUCTURA . ' Te1npli 1naxi1ni. . C. PLINIO L. F. 0 .. V. F. ,CJE.CILIO . . c 0 S. AU G. C U R AT. T 1 B E R. I MEPIOLA.NI IN .!EDE D. AMBR-OSII. in area lapidea ex tabulis confraChs. I C. Pt.INIUS L. F. 0. V. F. :C.JECILIUS A U GUR.' LEGA T. PR O P R. P R 0 VIN C I..tE. PON. C 0 N S U LA R.I .-p 0 T E S T A. IN EA. M P R. 0 V l N C 1 AM E T 1 M P. c JE SA It. N . E R VA . '"f R. . A J AN 0 A U Go G E R M A N . o ClJRATOR.. ALVEI TiBER..lS ET R.IPARUM ET J> it IE F . .IE R A R I. SA T URN I P R .JE F. ..tE R. A R I. M 1 L. Q_U JEST OR. IMP. SE VIR EQ_U I TOM T R.IB. MIL ITe L E G. VI. \ G A L L I C h:. XV I R. S T L l'T 1 ]3. J U D I CAN D • . ADJECTIS Tf1ERM. INORNATUM HS. CCL ... ET HO. C AMPLIUS IN TUTELAM. HS. C -C. "f. F. I. ET IN LIBERTOR. SUORUM NOMIN. HS. XVI1I. LXVI. D. CLVI. REI. INCREMEN. POS'fE A AD E P U L U M. P L E B. U R B A N. V 0 LV 1 T PERT IN E R . . E H 0 C AM P L IUS D E D IT 1 N A L I M EN T A P U E R lt U M E T P U ELL A R. U 1\1. P L E B. U R. B AN. . H S.o C C C . • . IN BIBLIOTHEC.IE. HS. C • . lN SEMIDIRUTA .&D E D. JULIAN! Fegiu1n agri Mediola . nenfis. C. PLIN I 0 L. F. 0. V. F. C LECILIO SE CU NDO C 0 S. A 0 G U R.. C U R... A L V. T I B E &. E T C L 0 A C. HRB. PR.IEF. IER. MIL. Q_U. lMP. SEVIR. EQ_ R . • TR. M. LEG.VI. GALL.XVJR..O. STLIT.JUD. DlYL To .AUG. -:::._ .. ----. '

PAGE 24

ERR A . T A: P ,ftgni(zcat paginam. T, textum panegyricorum. I, N, . P A g. z..li nea 30. 77, lege 7' P. R.N. col. 1. lin. 2. indicio, l. judicio. P. 12. T.lin . , .,. fi.nobis, !.' fi nolis. P. N. col. 1.!.14. not. 7 1.. ibid. col. 2.1. ultima. ,l.habuerant. P. !>9. T. l. 6. Pyreneus, l . Pyreucrus. P. 22. N. col. 2. l. 8."' p-ro pr::etoribus, L propr
PAGE 25

P R / I V I . L E G E que Nous avons .compris en meme temps , .que Je public en iecevroit beau coup d'avantages. Ainfi nous avons jette les yeux fur plufieurs perfonnes tant de nofi:re Royaume, que des pais etrangers, pour travailler fur ces anciens .Auteurs de la Langue Latine, y fai:fantdes Notes & des Explications qui puifent en donner }'intelligence, f.:1ns a voir be fain d'autres Co1nn1entaires , & dans la dilribution qui a efie faite de ce travail; Nous _ .avons charge le Pere D E L A B A u N E de la Cotnpagnie de J E s us, de travailler a !'explication des Panegyriques Anciens, dont il s' tfi: acquitte a noflre fatisfalbori; de que fon iOu vrage efl:ant en, efi:at _ d' eflre imp rime, No us avons permis & accorde, permettons & accordons a Sirnon Benard, 'lmprimeur & Libraire de nofire bo11ne Vil ]e de .Paris; d'imprimer ou falre in1primer, venGtre & debiter lefdits Panegyriques An,,ciens avec 1' Interpretation & les Notes dudit Pere D E LA B Au N E, dans tous les 'lieux de noftre obe'iifance, en telles n1arges, tels volumes, & caraB:eres qu'il voudra, ;pendant le temps de 'Uingt ans' a compter du jour qu' elles feront achevees d ' imprin1er., 'pendant lequel tetnps NOL!S faifons tres-exprdfes inhibitions & deffenfes a tOUS lin-primeurs , Libraires & autres perfonnes de qutlque qualite & condition qu' elles foient 1d'impritner ou faire imprimer lefdits Panegyriques Anciens, fous pretexte d'augmen-. . tation, on:ection, ou en que1que forte & 1naniere que ce foit, vendre ny .debiter ic;eux fans la permiffion & confentement dudit Betiat :d, ou de ceux qui auront . (droit de luy, a peine de trois milli vres d' a1nende, 4pplicable un tiers a N ous , un tiers a l'Hofpital general , & 1' autre tiers audit Benard, confi {cation des centrefaits, & de tous depens , domtnages & interd1:s au profit dudit Benard. A condition ,qu'.il fera mis deux , Exemplaires defdits Panegyriques en nofire Bibliotheque publique , :Un en celle du de nos Livres en nofire Chafieau du Louvre, & un en celle, :de nofire tres-cher & fealle fieur Daligre, Chevalier, Chancelier de France , avant que de les expofer en vente, a de nullite des p refentes. Du contenu defquelles vous !nandons faire j oiiir & ufer I edit Benard ou. ceux qui auront droit de lny, pleine1nent < & paifiblement, ceffant & faifant cdfer tous troubles & etn pefchemens au contr-aire .. Voulons qu'en mettant au commencement ou a la fin defdites ffiuvres, une copie, ou .Exttait des prefentes ' elles {oient tenues pour bien & deu ement fignifiees a tous ceux _ qu'il appartiendra; Car tel eft nofrre plaifir. Donne a faint Germain le dix -feptieme jour , .d"Avril, l'an de grace 167 6. Et de no fire Regne le trente. Signe , Par le Roy en fon ,Confcil, DE L A B Au N .E. Regiftre fur le Livre de Ia CommunautJ des Lihrairu & lmprimeurs de Paru , ct pr.e1"Jitr OElobre I'76.fuivantl'eArrefl du ParlementduS.uvri/1653& celuy duCcnflU frj'TJ, e du Roy 27. Fevrier 166 J . D. T H 1 E R R y. Acheve d'imprimer pour Ia premiere fois le Novembre 16 7 6LeJ Exemplaz'res ont efle fournH. TYPIS THEODORICIANl. LE

PAGE 26

... -.,., .... ',? .... :;; ..... .... .. r,..:. -..:. • c. PLINII SECUNDI 0--COMEN SIS US '.TRAJANO AUG DICTUS. N 0 T J.E. Ovocnmen.fis.] No vocomum U\TeNo vutn Comum Ita ., lie Tranfpadanre civitas in Infubria ad lacum Larium , . -.. .. . Comum primo di , , ac port ejus inll:aurationem , Novo cotnutn ; hodie Como, , 1. Panegyricus. J S ubauditur fermo. orationes prim urn ditl:re funt, habebantur ii1 Panegyri; id dl: in lu dis ac totius : Sed . ejuftnodi orationmn confuetudo : quxcunque in laudem principis , aut etiam cujufvis privati hominis, !i ve in fenatu , five in aliquo alio no hili confeffu fierent, ditl:re funt Pane gyricre. Imo liT ullio & Quintiliano credi mus,fuafiones ipfre, & qurecunque oratio ad deleetationem con1parata abdfet a civili ftrepitu, Panegyrici nomen obtinuit. quidem oratio gratiarum actio dicenda potius videtur : tutn quod P linius ait n. 4 fancitum fuiffe, ut fub titu!D gratiarum huju(modi ora tiones haberentur; tun1 etiam quod Aufo aui ad Grati_anum principem pro accepto item cb , 11fulatu oratio , infcripta dl: non Panegyricus , fed gratiarum actio. Ut hi e tamen Panegyricus dicatur , facit cum A pollinaris autl:oritas , tum quod omnes, ac nov< editione$ infcriptionem habent. 3. Traiano Augujfo diflta. JAb OCl:aviano Crefare,qui otnnium primusAuguflU1 cogno• minatus eft , invaluit deinde confuetudo, ut ceteri imperatores dice-rentur • . Mos autem fuit apud Romanos fl:ante re publica, ut no vi 1nagiftratus populo fta tim gratias age rent. Ita referunt, PlutAr _cht# in IEmt!io : TuUitu initio 1. Agrari.e" Vermn pofiq uam imperatores traxerunt ad fe jura populi pene omnia, atque i':l primis creandorum confulum : tum gra• tiarum antea populo fieri folerent ; f;bi ab iis quos confules feciffent fieri voluerunt : fatl:o , ut ait Plinius , n. 4 ea de re fenatufconfulto: cujus quia ' nufquam alibi, q,t.tod fciam, _quo tempore fatl:um fit, incertum eft. lo-i. rur , Plinius a , Trajano imperatore conful una cum Cornuto Tertullo defignatus, ut huic five confuenrd .ini, five fenatufconfulto fatisfa .ciat, hac oratione Trajano il\ fenatu gratias agit. J A • . -

PAGE 27

• / ; S Y N 0 PSIS. PANEGYRIC I. ' IN E XO R D I 0. Primum, redditrationem cur initio precetur: quotl httc in{lituta/it a ma:joribus confoetudtJ, quam nef!Jini aitpotius quamfibi ob fervandam , nu m. 1. 0!Ja confulem decet r.eligio, quia laudat optimum principem, qu_alis Deorum mu.nus eft, 11.2. imprimis Trajanus a diis datus, cujus adop • tio ante Jovu pulviYJar in C apito!i.o facta. Deinde oftendit hanc laudationem non tam ut principi ferviliter obfequatur a fe fofceptam, quam ut fenatufconfolto pa re at; utque b o ni principes, qute facere debe ant, in laudatis Tra.Jani reco gnofcant. abej{e oportere adulationis Jufpicionem. Hteret in commendatione. ejus humanitatis, n. ) Hucufque exordium. DIs T R uTI o videtur httcej[e. I. Vita Trajani publica. I I. vita ejufdem privata laudatur, n. 4 I. P A R s. Vniver[M Tn:t.fani laudes primt-tm ponit fo b uno afpectu quM ... flea ftgillatim pf!'r{equatur. Adoptatur a Nerva, n. 5. @,am gratus erg a eum , fuerit, n . 10. Q:!,am metuendus e{/et hoftibus, n. l2. 0!_amcarus & venerabilis militibus fois, n. Traductain bello prima efus pueritia, n. 4 iam tum Jig1J-A dedit viflo r iarum ab eo referendarum. P linius quaji vaticinans triumphum de{ cribit, n. r; o Traja7Jus difciplinam militarem emendat, n . 18. n. 20. P patrite appellationem accipit a fenatu, n. 2 r. Defcribitur ptacidus tjus n , 22. Romam redux primum rributa remit tit: C{)n g iaria, donativa, ali .. menta dat,n. 25.Vberta tem in Vrbeminvehit,n. 2S. lnde ugy!Jti fl-erilitati fuccurrit, n. 3u. Ludos dat popt4lo. n . 3 3 Delatores punit, n. 34 Piceftmale tributum temper at, n. 37 o Te(tarnentis feeuritatem inducit, n. 4) Bonis & maxime favet, 4 4 C enforis nomen recufat, IL 45 Literarum ftudia promo vet: honorem dicendi m /tgiftris habet. E;uscomitM & hum anitM;) no 47-' In pu ... blicis tedificiis ejus m a gnificentia, domi frugalitM, n. 5o. Tanto major ceteris im peratoribus, quanto ill is modeftior, n . 52. Secundum confulatum admi t tit fob Nerva, n. )6. Q_uo mortuo, jam fui_juris tertium recufat, n . 57. Exo-ratus tandem a republica eum fltfci p it an no fequenti, [erv .1-tis tamen quaji in pri vati homintS eleilione comitiorunJ-legzbus, n. 59 In tertio confltlatu nobile.r viros pro1no vet ad maxime quos provincice commendarent, n. 69. Qt!"'tm fueri t comis in candid atos; in cives, fl. 77. QJ!as accfam vUiones modef/ia meruerit ; n. 7 4 Afjiduus in foro, ibi omnes boniconfulis partes agit, n . J6.Rogatur,ut quar tum 11.77. Q!!__icquid [upererat ab reip.rebusotii, non luxu aut , .defidia confumi:,fea ve;tati one c::terifque corporis e:x.:erc it ationibus irnpendit, n.8 r. I I. P A R s. Hallen us qualis in imperio fuerit : nunc qualis in priv.;ua vita • . P lotinte Trajani canjugis , M arciante fororir , quas exemplo foo infti tuit, n. 84. QJtantaej[et i'1 colendis l tmici tiis ejus conflantia, n. 8 50 Q:!l tnta ipJius procuratorum integri tas, 11. 87. Neque Iibert is plus quam par eJTet tribuit : ob qute omnia mcrito dicitur optimus a fenatu, fl. 8 8. . IN P r N E. Compellat Nervam & Tra.fanftm panem; quibus de filii virgratulatur, n. 89. Jenatores; tt quibus dicendimttnus Jibi impojitum erat, no 90. Trajanum imperatorem; cui & pro fe & pro co/leg a grati a s agit, 11o 91 .(uftodes imperii deos, prtecipue C a pitolinum .J-ovem, quem pro ttternitate i1n ( y princip is; n • .94 lterum jenatores, qttib#s obfiquium & rev: r entiam pof .. licetur.,. . I

PAGE 28

\. C. P L I N I I PANEGYRICUS T R A J A N 0 D I C T U S. I. BEne , , 1 Patres Coafc!ipti , 1najotes infiituerunt , rerum agendarum , ita dicendi initium a prec;ationibus capere : quod_ nihil nihilque providenter hotnines, fine deoru1n inunortalii.un ope, conlilio , honore z aufpicarentur. 1nos cui potius , quam confuli? aut quando magis ufurpandus colendufque eft, quam cum impet r i o fenatus , auCtoritate reip. ad optin1o principi gratias excita mur ? enitn efl:, aut pulchrius munus deorum , quatn callus , & fanctus, & diis 1in1illimus princeps ? A c fi adhuc d1::1biutn fuilfet, forte cafuque rectores terris , an aliquo nutnine darentur : principem tamen nofirutn liqueret; divinitus confl:itutum. Non enitn occulta pottfl:ate 1' fatorutn, fed ab Jove ipfo coratn ac palam repertus, elecrus eft. 4 in-ter aras & alta ria , r eodetnque loci , quem deus ille tarn n1ani f e fius ac p rzfens, quam crelum ac fidera infedit. 6 magis aptum piutnque eft, t e , Jupiter 7 optime , antea 8 conditorem, 9 nunc confervatoretn itnperii n oftri precari, ut mihi digna 10 confule, u digna fcnatu , <;ligna principe IS N 0 T J. J. p Atru conflripti'. ] Senatores patru S EodemiJUt loci.] In Capitolio. dicti funt: vel4'tate,ut ait Sallufiius, 6. m .1gu. ] Deorum i'nvocatio en, trant enimfeniores ; vel curet fimilitudine . qua non poetas tantum, fed & oratores Nam earn quam patres fua= fauti folere, docet in libri 4 curam habebant. Confcripti vero pri-7 .Optime.J Ant.Schonovius ex veteri co mum dicebantur ij , qui , ut certum nume-dice addit itaque eft in edit. Lug.: rum rxplerent, ad alios afcribebantur : po dunenfi. flea uno & eodem nomine omnes 8 . Conditortm. J Annon R omre conditor fcnatores, ditti funt patres Romulus? fane : fed eo fenfu id intelli:.. AuJPicarentur. J Id moris erat apud gendum eft, quo apud Virgilium /. 1 2.. Tete res, ut nihil fertne nifi deos precati , 8 2.9. Jupiter dicitur rerum repertor; licet alii atque adeo captatis aufpiciis,inciperent. De quoque dii multarum rerum ufum qua confuetudine vide-ri poteft TuUiUI pro rint. Q u ia nempe nihil ejufmodi fit fine Rabirio. & . 2 .de Divinat.& ValeraMaxirn.l.z. J ovis ope atq ue quod Rom a: c . 1. Atque hinc f.:1Cl:um efi ut, aufpicari, di-conditor d i ci potei1, qui ejus confervaxerint pro-incipere.Au[picari autem, f e u au-tor fuerit, cum Romuli fug'ientem ftitit fpicia eft aves, aut potius avium exercitum. volatum infpicere. , 9 Nunc confervatorem. ] Pofiquam 3 Djvinitusconflitutum.] De hac Traja-to propter affettam erva , nu-n i eleltione, d.iximus in ejus vita. tans earn ob rem imperimn ad-Trajanum 4 Inter ar-u, & altaria. J Diffcrunt. per fummam bonitatem tranfiulilli. Arte enim diis fuperis, & inferis ; to. Digna confule. ] Plinium fuiife tum veto diis tantum fuperis confe conful c m , cum hanc d ixit, in Sic in jllud Virgilii Eel. ejus vita f 6-4-. _En quatuorarM, . ecce duM tibi, Dn, n .. J ilbni 1 duoar4e 11/tsritJ P htebe.. de, patet orauoncm hanc habttam 1n c .

PAGE 29

4 . C. P L I N I I P A N C 'f R. I C U S contingat oratio : utque otnaibns , qua! dicentur a me, ,libertas, fides i vcritas con fret : tantumque 12 a fpecie adulationis abfitgratiarum actio tnea, quantum abeH: a neccffitate. I I. Equidetn non confuli tnodo , fed omnibus civibus enitendum r reor ' ne quid de principe nofl:ro ita dicant' ut idem illud 1 de alio dici,. potui1fe videatur. abe ant ac recedant :t voces ilia!, quas tnetus primebat. nihil3 quale antea dicatnus, nihil enitn quale an tea patitnur. nee eadem de principe palatn, qux prius, prxdicemus : neque e11:i1n eadem fecre..: to loquitnur , . prius. Difcernatur orationibus noRris diverfitas tetnlO . porum, & 4ex ipfo gcnere gratiarum agendarutn cui quando fin.t_ acta! : nufquan1 ut de? nufquam. ut nurp1n1 blandtamur. ' . . No a enun de tyranno, fed de ctve, 6 non de dotntno, fed de parente loqu11nur. U nutn ille fe ex nobis , & hoc tnagis excellit atque eminet, quod unum ex nobis putat: 7 nee minus hotnincnn fe, quam hotninibus pra!efle tneminit • . :t) lntelligamus ergo bona _ noftra , dignofque nos 8 illis ufu pro bemus : atque identidem' cogitetnus, fi Ina jus principibus obfequiun1 qui fervitute civiu1n , qua1n qui libertate l;;etantur. E . t populus quide1n N 0 T 1.2 •• A fpecie adulationu. ] A fufpicione Senlim tamen a bii t nomen ill.ud in invi' adulationis. Nota hujus loci artificium: a-diam, ut violentUln do1ninatorem figni-. molitur a fe quantu m poteft adulationis ficaJ;et. fufpicionem. 6. Non de domino. ] AppeUationem iUam 1. De alio diet.] Martial. I. 1 o. Ep. 7 2. o d iof a m exhorruit. Suetouius. Sic de. Trajano. HQC fub principe, Ji eaveto etiam Tiberi us ' Cuidatn fe dolninum VOca 'fJerbil Roma e:anti fuccenfuit , vetuitqne ne hoc dein2.. Voces J Adulatorix. ceps no1nine compellaretur. Non ita vere 3 ante a.] Sub Nerone, . D omi cundus fuit Domitianus, qui dominUI, & J> tiano, ceterifque malis principibus. quod extretnre dementia: eft,. deus appel+ Ex ipfogenere. J Ita emend a runt hunc lari voluit. Hanc Trajanimoddl:iam, nolocun1 Liplius, & Gruterus:. fen( us vero efi. men il.lud Domini averfands, notat Ex hoc gratiarum agendarutn genere inL io. Ep. 7 2.. Frufl ra venitu telligatur , cui principi, & quo tetnpore me, 11ttritu labeUu. DiBurw do-1int altx gratix . Nullo huj'us oration.is lo minum, deumq-ue non fum : jam non efllocUI co ipli , fie tanquarn deo, adule1nur., Si hac in '7Jobu, non ell hie dominUI, fed im' quis tamen malit,. textum , uti legitul! in per at or. ali is edition.ibus. , hunc repra:fento. Cui 7. Nee minw h ominem (e. J Abfimilis . . quando fint h a tlemu ut deo, nunc nufquam Alexandro :r qui fe Jovis Hammonis filium ut numini blandi'amur. hriberi _ : Augufio, qui fibi Flatnines 5. Non enim de ty1anno . . J C?nfert Tra-ni : Caligul<, qJii deorum ftatuis caput. j ani humanitatetn. , . cum Domitiani C1rro-fuum imponi : Neroni , qui A polio dici: gantia : Neque tnim bonum 'Virum prdpri e , & Domitiano, q , ui dominus , . deufque ap . copiofe fine ''!.lirtutetm ; nee improbum pell a ri volui t . notari ac vituperari fine 'Vi-tiorum cognitione 8. lOu ufu. J Id eff, utendo, ut par eft,his , fatu infigniter at que afpere poffe, tdlatur Cibon"is , h aud indignos nos iis eife ' 2.. de Orat. au tern vex damus. In aliqHot \ditionibus eft.iUius ufu. r n bonam partem pro '}UO9. Cogitemru, fi .. J Si pro an. Terent.' cunque. .. U?de 1llud 7 :t-66 . . Heaut . x . 3 Vifam/i domiefl. P ' rop.ert . . l. [r. m,he er1t dextr.am tettgefe t.Jrvmni, I mihi refernt , fi noJlri eft. Ho --. -. .

PAGE 30

T R A ' JAN a D ICTUS. 5 Rotn _irius te dileB:tun principetn fervat, quantoque paulo ante rr concentu fonnofum alium /3 hunc fortiffimtnn perfonat : quibufque aJiquando cla-tnoribus & vocem; hujus pietatem, I> abUinentiatn, Ul.anfuetudinem laudat. nos ipfi a divinitatem principis 110firi, an . hu.banitatem : , . temperat1tiatn, fac.ilitatem, ut am or & gaudium tulit; ceS . lebrarc . univerfi folemus? Jatn quid 17 tatn civile, tam fenatoriutn, quatn illud additutn a nobis rs Optitni cognomen ? quod 1.?peuliare hujus & proprium, arrogantia priorrun principum fecit. Enit-nvero zo quam .;om ,mu: ne , . qu: arri ex , quod felices nos, felicem ilium , al-ternifque votis , faciat, h(c audiat, quafi non dict:uri, nifi fecerit, comprecamur ! Ad quas ille voces lacr ytnis etiatn, ac tnult _ o pudore ditur. A gnofcit enim zr fentitque , non. principi dici. I I I. I gitur qt1od temperam enttun . o1nnes in a illo fqbito I N T R. p It E T A T I o. -a In re;entino illo acclamationum noftrarum N 0 T JE. rat.l._ IEp. 2.. Infpicefi poj{um donata repDne-refpondit, Talem fe imperatorem effi re Livineius ex Cufpin.codice legit, quales eJJe fibi imperatores privatU1. optafquam fit indignum (i &c. Jet. Eutrop. . . 10. DileEium principem.] Lege cum Li-17. Tam civile.] Tam dignum hono cive .. , _ pfto dileflum principum {ervat. ld eft, popuIS. Optimi cognomen. J Si Dioni, Zona Ius quidetn Romanus (cit a pte difcernere , rre, & veteribus numis efi, cognoquibus principibus J &. quant, a Jaus de men illud non ante fubattam Armeniam beatur. r Tra}ano additum eft: hoc eft-,anno ejus inlII. Concentu.] Bene admodum plau-perii non.o. Q!!jd ergo? utrumne errarunt fus ille concenttu dicitut. Na1n, ut ait TailH, an nofl:er Plinius? Conciliari poterunt, cit. Annal. I 6. 4 In plaujibUI illis theatrali-fi dicamus ; hoc quidem anno co btu, pleb. s certu modis, plaufuque cemp(}jito gnomen ei a fenatu inditum ; verumta perjonflhat. Fuit ha:c ars malorutn itnpera-men non ante 'Annenia1n [ ubaetmn i11 ti-torum;atque in primis Dotnitiani, ut robutulisfuiife ufurpatum. _ . .fios quofdam juvenes ad plaufum fibi dan-19. Peculiare. J Adeo ut ad ValentiniaR; i dum certis in theatri partibus difponeret. ufque . temp ora imperatoribus 6 acdan1ari IZ.. Formefum alium. ] Domitianum pu folitum fit : Felicior /luguflo, 1ra]ano melior,. ta , quem pulchrum II& decent em fuijfe , ait Eutrop. Suetonius: . 20. "Quam commune. ] communis 1 3. Hun& fortiffimum. ] Robuftiffimum. 1 e . ft & illi, & nobis felicitas, quam De Tra1ani -robore Dio & Vif!or : camus! Felices nos, quod hunc itnperato-I 4 Geflum alterit#, & ve.cem. ] Nero-rem habeamus. ilium > quod nem intelligit, qui in arte hifirionica exertantifque ornatus fit virtutibus. ldque al citatiffimus voce1n fuan1 div.inam dici, & ternatim ()ptamus : Ht:ee faciat, qualia hue volebat: Sueton. ufque fecit. Httc audiat qualia hucu(que a I j , Abflinentiam.): Ahflinehat ab al;ena nobis audiit; nempe laud'es, quas pro conpecunia, non quam ab magnis ctdi. . ceifanobis ab hutnaniffimo p-rincipe liher-.. Dio. . tate, non daremus; nifi iis dignus effet. , -16. Manf , utttdinem. ] Noturn illnd Au-. 21. Sentitque .. ]. Forte inducenda ell ir . o_. fonii ep1granima. Comis hie in cives Tr11janw la vox. afper, &c. Amicjs eum culpanti , 2 :z.. Sibi, non principi. J Su.:is bus; quod niulis erg a omncs dfct1 aop priAdpis A U i IQ

PAGE 31

) ' C. P L I N I I P A N E G Y R I C U S cal ore fervav1mus , hoc finguli quoque meditatique teneamus : fciamufque, nullutn eHe neque . fincerius , neque acceptius genus gratiarum, quam quod illas fingendi non habent tempus-. tum ad tne pertinet laborabo ; ut orationem ad modefriam S principis tnoderationemque h fubmittatn , nee minus conLiderabo r quid a _ ures ejus pati poffint , quatn quid virtu db us Magna & inufi ... , tat a principis gloria, cui gratias atturus, non tam vereor, n e tne in laudi bus fuis parcum, quatn ne nitniuin pute t. h:rc cur a, difficu l ta s fola 2 circunfi.at. Nam merenti gratias agere, facile eft, Patre . s Confc r ipti . to 3 non enitn periculurn eft; ne cun1. loquar de hutnanitate, + . exprobrari fi .. bi ft1perbiam credat; cutn de frugalitatc , luxuriatn ; cutn de clementia, crudelitatem ; cum de liberalitate, avaritiatn; cum de benignita _ te , liv o retn ; cutn de continentia, libidinetn ; cum de laborc, inertiam; . cum de fortitudine, timorem. Ac ne illud quidctn vereqr , ne gratus ingratufv e I$ vi dear, prout fa tis, aut parum dixero. Anitnadvcrto enim etiam deo s ' ipfos, non tc-un accuratis adorantiutn prccibus, innocentia & fanttitate Jre. tari: gratioremque exifiimari, qui dclubris eo rum puratn caftamque men ... tern; quatn qui 51neditatt1111 carmen intul e rit. IV. Sed parendutn eft 1 fenatufconfulto, quo ex pub1ica pJa ... 2.0 tuit, ut confulis voce, fuh titulo gratiarum a Jl endarutn , bani" qua: face rent gtSTo1enne' " , . q llO p rivatas gra tiaru l U action e s cohibet & cotnprimit : intercelfurus edam publicis , fi permit fibi vetare, quod fenatus juberet. U trutnque, Augufte, mo ,_5 derate, & quod alibi gratias agi non finis: & quod hie finis. 3 Non enitn ate ipfo dbi honor Hle, f e d ab agentibus (edis affectibus nofiris, c ne e pobis munera tua fed au dire tibi necelfe eft. S:rpe ego me cutn, P. C. tacitus agitavi, qualem qua ntutnque efle oporteret , cuju s l N T E R P R E T A T I 0. b Deprimend. o accommodtm. ! ficia, fed tu eorum •udire. ' Neque necelfe hnbemus laudare tua bene-J . N 0 T .2. 1. IIUres ej.u. ] Teretes & religio (re, mihi funt omnia -incommoda. Tullius off. x. ' quidquid affentatorium efi, ( n. 4 enim funt ea, qute repentino al i ... Sic Horat. de Augufto _2.. x. male 1 quo motu , quam ea, q.utt meditata , fi palpere, recalcitrat . & prttparatiJ inferuntur. Ovid. Metam. 9• 2.. Circunflat.] Urget . 1 pre1nit. ' I o 5. Verbn meditata componere. 3 Non enirn periculum eft. ] fcite 1. S enatu[confulto. J fac-velut aliud . agendo virtutes Trajani otnnes tum 6.t1 nullibi, quod fciarn, proditum eil . (numerat. Fortaffe fub Augttfto, qui multa nova in 4 Exprohrari fibi. ] Ut mali principes renlp . induxit. qui , dum laudantur, fua . fibi vitia tacite 2.. Privat114_. J " A privatis hominibus fa ac fua ulcera illo fale defiica-ltas, rejftl:urus etiam, a confule fier i ri:? aut aut fufpicari de bent. folent reip. nomine, fi &c. l Medit#-tum &armen. ] fumi;. Non enim a te ipfo. J Non enim aucu tur, ut in Terent. PhQlmione . . Med#11t11 paris, & quafi emcndi,as hunc honorcm;

PAGE 32

T R A J A N o J? I C . T , u S. 7 ditiorie nutuquemaria, pax, bella regerentur _ : CUln interea fingenti fortnantique mihi principem, quem a a:quata diis ttntnortali l bus potefias deceret, nunquatn voto fal tern concipere fuccurrit fimiletn huic, quem vi_ demus. 4 Enituit aliquis in bello, fed obfolevit in pace : aliutn toga , fed non & . arm a hol i efl:arunt: reverentiam ille terrore , ali us atnorem humaniS tate captavit: ille qua:Gtam don1i gloriatn in publico , hie in publico partam domi perdidit: pofl:remo adhuc nemo extitit,cujus virtutes b nullo vitiorum confinio At principi nofl:ro quanta concordia,quantufque conce, ntus omniutn Iaudutn, omnifque contig i t! nihil f e veritati ejus hi l aritate, nihil gravitati fimp. licitate , nihiltnajefi:ati humanitate det r ahitur. 13 Jam finnitas ,>j 1 m corporis, j_atn honor capitis , & dignitas oris; ad hoc, G indeflexa maturitas, nee fine quodam munere defun 7 fefii natis fenecrutis i n fignihus, ad augendatn m a jefiatetn o r nata ca!faries , nonne Ionge Jatequ e principem ofientant? V • . --raletn effc oportuit , . quetn non r bella civilia, nee armis oppr elfa I 5' r efpublica , (ed pax & adoptio, & tan dem exorata t e rris nutnina de dillent. An fas erat nihil difterre iotcr quem homines, & quem .dii teciffint ? quidem in te, Ca!f ar Augufl:e , jud icium & favor, tunc ftatim z cum ad exe rcitum proficifcereris, & quidem inufitato I N T .. E R . p R E T A T I o • • ... ' r .• • • • .. " '• .. _ ' Dignitu par deorum immortaltiim b NuUJJ affinitJJte corrumptfentur, ... N 0 T .if. fed is pene tibi invito offertur. 7. Feflinatis feneEluti s inflgnibM.] De cJI -4 Enituit altquis in bello. ] Sud ant hie vi tie id interpretatur Rayanus. At p r op e Plimi interpretes omnes , ut n1yftei rium rata calvities,fi Arilloteletn audimus, v i tio i n his vocibus aliquod depreh e ndaQt: , potiu s , quatn l a udi vertenda : quod quas alii Ann i b ale , de M a rio alii ' fit inte l nperantia! argum entUn1. Gl alii de alio intelli5end a s volunt : quorum nitie potius, cun1 ali is interpretibus id in a r gutatn p erfpicaci a m edi non vitupero, telligan1 . Natn Tacitus Imp. apud Vo pif pace tail1en illorwn dixeri1n, merum hoc : T rafanru, i nauit, fenex a d i m pe; ium effe Jchema oratorium. Hunc locurn , venit. Non fenex, i nquit Cafaubonus in quemadtnodum & multos alios , quos hunc locun1, fed fenili fpecie; erat referre abftinrbo , rna gnus Plinii in1i can us .. in re etli cafaubono affentior; tator C l audianu s , qui trecentos poft an rifmn tamen tnovit lepidus error Livinei i nos vixit; tranfi:ulit in poen1a de Stiliconis qui , ut pro bet Trajanun1 natum annos l a udibus I. I l. 8. rvultm h oneftat, de44 canum fuilfe , Xiphiljni locum aff e rt , decorant mores : animt u quem pul chrior ornat , Trajanum ex canitie fuiffe agnitum in ex torpzu d e fli t uit ... qut fparguntur in omnes,i n te p editione contra Agarenos, t}lliltn fufce mijla fluunt, & qute divifa beatos efficiunt, p it fexa g enario major. Unde nee mihi , collect a tenes &c. . ' nee fapienti cui vis fat rette videtur in f err i 5. Jam proaerit M corporis. ] De pro cera poffe , tutn can urn eum fuiffe 1 cutn an Trajani ilatura Martialis, Dio , Suidas , num 4+ attigiffet. & alii. . " 1. Bella civi l ia. ] Auguftun1 puta , ' qui 6. maturt t M. J Matura retas, cunfl a b e/lis civilibtu .fe/Ja nomine pri n c ipzs <]Ua! tamen car e d t fene ctutis incommo 'dis: t . . J u b imperium accepit. Tacit. Annal. 1. cap . flexa enim retas d i citur, & 1 J + i.ndinari incipit. l 1.. Cum ad ] A in l

PAGE 33

I , : indicio enituit. Nam ceteros principes aut 4 I argus cruor hofl:1arum, aut J finifler volatUS aviutn confu}entibus nunciavit : tibi afcendenti c de Inore Capitoliutn, quanquam non id agentium civium . clamor, ut jatn princip i occurrit. Siquidetn otnnis turba qua! lirnen infederat, ad ingreffutn tuum fori bus r . eclufis, ilia quid em ut tunc arbitrabatur deum , ceterum, ut docuiteventus, te confalutavit itnperatoretn. Nee aliter a cuncris omen ac ceptutn efl: : natn _ ipfe il1telligere nolebas. 7 R.ecufabas enim imperare ; re cufabas,quod bene erat s itnperatud. Igitur cogendus fuifri. Cogi porro .non poteras, nifi 9 periculo patrix, reip. Obfiinatutn enim tibi non o fufcipere imperium , nifi fervandutn fuiffet. ego illutn ipfum fu. ro , rem 10 motutnque cafirenfem reor extitille,quia 1nagna vi magnoque terrore modeftia tua vincenda erat. rr A c ficut tnaris crelique temperietn turbines teinpefl:atefque cotnmendant ; ita ad augendam pacis tua! gratiam , illutn tutnultutn prxceffiffe credideritn. Habet has vices mortaliutn , ut 5 advcrfa ex fecundis, ex adverfis fecund a Occultat utrorumque N 0 T 1. G ermaniam inferiorem legatus confularis falve exdatnavit. _falutatio . milfus, Ut notat LiP,jius. ad joven1 Imperatorem pertinebat C]Ui• 3. Inufltat8 indicia . .] Livineii editionem dem, fed tam en , quia _tum Traj anus , fequor. In aliis enim a heft indicia. ingrediebatur templuin , res vi(a eft 4 Largus cruor hofliarum. ] Alludit , ut belle in eum cadere , qui re ipfa non Cafa ubonus putat, ad id quod Suetonius multo poll: factus eft imperator. Quare ait de Augufio c. 9 f Ei immolanti duodecim id accipit tanquam omen eju s fe 'Uultures oflendcrunt, & omnium ruiCfima1mpern. rum iecinara replicata paruerunt. om-7. RecufabM enim.] Vere, & ex an i nibus vifum efl:; certum illius magnimo. Abfimilis iis principibus, qui ea nol tudinis omen. . le fe fimulant, impenfiffime cupiunt, f Sinifler 'Ualatus. ] Felix. O!!i enim noeo videlicet, ut in accipiendis honoribus, his finifter, dexter eft ratione deorum haobfequi potius populorum ftudio , quam bita, proindeque & felix. Sic Virgilius lEn. fua! ambitioni videantur. 2.. 693. Intonuit !tvum. finifier 8. Imperaturi. J Melius quam, ut aliqu i fa::pe quoque fumitur pro infelici. Sic Virg. legunt, imperaturo. Senfus eft : cum recu ... Ed. 1. 16. Si mens non lt:evs fuijfet • Videri in fares .imperium, ofiendebas, quam bene . earn rem potefi Plutarchus de e!fes imperaturus. Nemo enim imperio bus Ro1nanis. dignior , quam qui illud refugit. Atqu e 6. De more. ] Ituri olim in provincias inde imperatoris cuj ufdam ilia vox tan1 cum ali qua potefl:ate veniebant in Capitocelebris: invitos ad remp. admovendos lium, quo J ovi Opt . . Max. vota nuncupa-Lip( . i ent. Ibi aut em pra!ter Jovis Capitolini fia-' 9 Periculo Conclamatum enimjJ tuam, colebatur etiam fimulacrum Joruis ut fupra dixin1us, erat de republica, nifi imperatoris. ut ait Tullius Verr .. ' Nervx propter nimiam retatem fpreto fuc'i'" JLf. a Tito Flaminio, e Macedo ceffiffet Trajanus. . .vel' llt arerit Liyius' a '! QuinB:io I o. Motumque caflrenfem. J allatum, tnter fell a m rum militum qui,contra quam prohibuerat J ovts & Mtnervre collocatum eft. Ergo Nerva , Domitiani interfec:toribus occifis Tra jan d , juxta hunc m01ern, antequam letumultus excitarunt . g _ atus iret in ingre J:J . ' Ac jicut mari.r.] An1cenior videtur fe, .. _ d.1 Cblte; turba, 1bi frequens aderat1 renitas po.ft turbines ac procelJas . : fe1nina:

PAGE 34

'Y -rIt-'A J ' A N 0 . D 1 c T: u s. t'fm'ina I)eus ' ' & bonorum malorumque caufia fub diverfa-cie latent. -t • . . V r : Magtiumqu _ i 4etnilll:ld fecnlo dedecus ,'magnum vulnus impretfum eft : I imperatOf & 7. pat:efl$ generiS hufuani ) . Captus; inclu _fus :,.' ablata mitilftmo " 4 feni ht>miriunl, potefias; 6 erep..: ) . principi illud in principai:u beatiffimum . , quod cogitur. $i. tam en hrec fola erat ratio, te publica! falutis gubernaculis adn1ovcret: pro pe eft ut exclametn tanti fuiffe. Corrupta cfl: difciplina iit tu corre-ctor emeQdatorq ue contingeres : induccum 8 cxetn plum, 9 ut optimum opp6neretur: pofiretno eoaetus prince _ps quos note .. 10. bat occidcre, ut daref priricipem, qui cogi non polfet._ Olim 'tu quidem _ a doptari tnerebare : fed nefciffemus, quantum tibi deberet imperium , fi ante 10 adoptatus II Expectatum efl: tempus in quo liqueret' non tam : t ' e beneficium , a quam r3 Confugit in finurh tuutn concuf_ fa imperiutn fuper imperatorem tibi voce1 !lelatu1n eft. J-f-adoptione, & accitus cs : If ttt olim duces 1nagni, I N T . E R P R J! T A T I o. a eontr11ri11 forms. N (:) T 1!. !. lmperator. ] Nerva. bellibus occifis , fuam imperatoribus au 2 Parens generis humttni. ] Hue pertinet ll:oritatem reftituifti. 1 ill ud A ufonii : Proximzu .extinflo moderatur 1 o, Adopt atU4 elfes.] Ante turbas tyranno, Nerv"fene:t, princeps nomit 'r. ExpeBatum eft. ] Nerva fecundo n e , mente imperii anno Trajanum. adoptavit, id -3 . O/,fef!tU. J In PalatiO', a Prretorianis, que 6 Kal. Novembres : non , ut ait corumque duce lEliano. Onufrius '4 Kal. Oll:ob . Obiit enint . 4 Seni. ] Annum_ tunc age bat Nerva , Nerva 6. Kal. Febr . poftquam, Eutroria Dione tefte, 66. juxta Eutropium vero 71: refi:e, menfes tres cu m s . Servandorum hominum. 1 Eorum, qui Sed de his fupra in vita Trajani. Domitianum interfecerant. -12. }.yam dedijfe.] fuam ei au-6 . Ereptumque principi &c. ] ld quod ad tl:oritatem rellituifl:i , & quod pene ip6 p rincipis dignitatem pertinet potiffimum, ablatum erat, imperium reddidill:i. ut nulla in re cogatur; ut, quos velit, morti :i ;. Confugit in finum tuum.] Hunc locum eripere. Notum eft illud Scipionis, legenti fu!=currit dicrum illud Themifto & p.OA: eum Antonini Pii: MaUe fe unum &idis: Platanis fe jimilem eUe ,fub qut14' populi . . rue m fervare, quam mille h ojles occidere. confugtunt, quando tempefllil eft, tum ve-1 Tanti fuilfe. ] Vel .daditun tantarum ro JerenitM eft , tiH additis convitiis co, ... p retio nobis redimehdum erat , ut tu dfes veUunt. Plutarch. in Apophthegm. . imperator . Cui hoc Iegenti 14. Imploratu.r. es.]A. Nerva,qui, li Dio non venit in , mentem, Lucani locus plane 'ni fides , ad Trajanum fcripftt Homefimilis , I. I. 3 ' 4 }.uod fi non"IJ!i'am ruenturo ricum illud Iliad.--4%.. 7/
PAGE 35

, , ' (a C. P L I N f I J'" A : ' N r E G Y ,R C US.. . ' .. ) ' ' .,., ' ext . ernifque opem. ferendam -re.vocari Ita filius ac pat;ens, ut1o eodetnque momento, rem tnaximatn in vi cern prre• fl:itifiis : Uleti-bi-itnp_ erium dedit, reqdidifli. Sol us ergo a4 hqc qui pro rnunere tanto pari a accipiendo feci!H , ill}0:.16 ultro 5 : fi:i : c.omtnunicato enitn itnperio, follicitior . tu , i!le fecurior fad:us eft. . .. VI I. 0 novutn atqueinauditu m ad principatum iter! non tepropria CJI piditas, proprius metqs, fed aliena utilitas, alienQs timor, prlnciptm fecit. : 1 Videaris licet, quod e-fl: atnpliffitntnn, confecptus inter homines . ; . licius tamen erat .ilJud , reliquifti.: _fub bo . no t e!fe 10 deiiiHi. Alfumptus -es in laborum confortium, nee te lzta & pro{pe r a 3 fl:ationis ifl:ius, fed afp-era .. & dura , . ad .earn' com _pu Sufcepiili itnperium, poftqtiam alium fufcepti pcenitebat. Nulla adoptati cum eo qtti adoptabat 4 cognatio , nulla neceffitudo : nifi quod uterque o pti111us e-rat, dignufque _ eligi , , alter eligere. Itaque adopta :Js tus es; non ut prius f alius atque , in . uxoris gratiam : adfcivit enjtn filiu•nnonG vitricus, fed. princeps, factus eft . , quo erat omniutn. Nee decet aliter filiutn ailumi, fi affi.tmatur a principe.An fenatum populumque Rorri. exertitus, provincias, focios tranf. ' tniffurus uni: fuccefforem e finu uxoris accipias ? . futnmzque potefl.:atis 2.0 redetn,ta.ntum i ntra do mum tuam qua=ras?nonper totatn civitatem 7 circum feras oculos? & hunc tibi proximum , hunc conjunetiffitnum exifl:imes ' quetn optitnum quetu diis fii nillitnum ? hnper " atitrus omhibus eligi debet ex otnnibt1s. Non_ enim fervulis tuis dominum, ut poffis . effe contehtus quafi 8 ha:rede , fed principe.m civibus ' daturus 2.5 rator. Superbutn iftud & regium, nifi adoptes , . quctn conftet impera ... N 0 T .i. la, qnem refpublica in an potius difcedert') dixit pro 1nori . . Annibal, quem Carthago. prope deleta ad 4 CogntJti9. J Nerva nulla .ratiol)e co ... fui tutelam revocavit?Liviusl. 30. c. 9 gnatorum, quos habebat pluri1nos, habi;. 16. UltrfJ.] To.1: quent fe hoc loco inra, Trajanum genere Hifpanutn, ob terpretcs: alii ultra, a!ii ultrfJ volunt legi. fi:anten1ejus vi rtutem adoptavit. . Ego. fi:etcrim pro ultrq. Sed tam en utro-' ; . A/ius atqr.u aliu.r &c.] Tiberi us,& Ne: vis modo. legatur , ad fenfum , opinor, ro : quormn ille infiante Liv ia matre, ab p arum refert. . Augufto.: hie -vero opera & arte Agripp i -I. ridearis licet & .c.J Supren1am quidem n< matns, a Claudio imperatore adopt a._ omnium dignitatem , . nempe imperium, tus eft. Suet on. confecutus es : melius tam en erat quod di-6. Vit ri ctM. ] Ut Augufius Tibcrium,-mififti, nempe otium, & fecuritas.. & Claudius Neronem. . 1. defiifli. dike prioculru. J Sjmile eft illud dtcl , .qutcun.que prmc1pes non funt. apud Vopifcum, ubi ff1nator nefcio quis , Tr. aJanus emn:t fenator & , con(u ... ad aliqui.d Taciturn larts, provtnc1a: prrefes., . ut rem cohortatus, Circumfpice ,inquit imitare J\otat Ner".JPM, Traj1mfu, Hadrianos. . . 3. ijiius. J Id ell, frat us, s . Neceffario h.erede. ] lex & natu ciittoms r fenfu vox apud e1ns a!VJ ra hzredem faciant ; ut re fcri ptores frequcns eft. Sed & Tullius; Dt non-poffit. Vide-infra n . 37. not . 3 .

PAGE 36

( T It A: 1 0 D t C T U s; tr tutumfuilr'e,:etiani ft non adoptaiies. hoc Nerva; rtihilinteretre arhi tratus, elegeris ; fi pro in de fine judicio adoptentur liberi , ac nafcuntur. nili tam en quod ore ani!llo ferunt homines , quem prin .. ceps feliciter gentiit, quam quem tnale elegit. . . VI I .r. Sedulo ergQ vitavit hunc cafum , 1 nee judicium homit'lum , fed ; deorum etiatn . in affiunpfit. Ita que non tua in cubiculo, fed in tcll}plo . ; nee ante Jgenialem to rum, fed 4 ante pulvinar J ovis optitni Ina xi .. 1ni' adoptio peraeta ell: qua non fervitus noftra, fed & fa• Ius, . fecuritas fund.abattir. Sibi enim dii gloriatn i11am vindicaverunt : horutn ._opus-, horum illud hnperiup1 , _ Nerva tantum minifier fuit. Uter""'I.Io.que adoptaret tatn paruit, quam . tu qui adoptabaris. Allata erat ex 1 Pann : onia laurea, ida agentibus diis, ut invicti imperatoris exortutn vi-. Ct9ria: infigne decoraret.Hanc imperator Nerva c in gremio J ovis colloea.;. . : . cnm repentc folito major & auguftior, : advocata hominum toncione deorut:nque te filiwn fibi ' hoc eft unicum auxilium h feffis rebus aifum• rs . lnde quC\ili dcpofito itnperio . , fecuritate , qua gloria la=tus ( 7 natn quantulum refert deponas , an _ partiaris imperium : 8 nifi quod difficjlius hoc eft?) 9 non fecus ae tibi innixus : tuis humeris fe patriamque fuJrentans, zo tua ,j.uventa , ; tuo ro . bore inva.luit: ftati1n confedit o1nnis I 1 N TE R PRE TAT I providentih1'1. iiis ut, &c. b Ruenti" N 0 T , J. t .Necju _ditium heminum&c.] Supple manorum contuetudinem , qui cum ' Simile quid habet Emnenius pro refignem aliquam viCl:oriam repottaverant, ftaur. fchol. n. t'. Imperatores fuorum lauream, id eft , coronam e Iauro con temporumfliJtum demum redintegrari pu" textam , in gremio J ovis fur Capitolini tant, fed etiam eloquenti Rodeponebant. Stat. Lat4rumque Juperbam in mtJna revirefcat. gremio Jovis exci.fts deponere Plinius I. 2. In t:mplo.] Jovis. . . 1 s.cap. ultix:no de Jo'Vis ; . Genzalem torum.] nempe m nupMax. depomt'ur, quottes !d!tlttam nova viElo t iis, & Genio, qui nuptiis, fierni riaattulit. Plura vide apud Lipf excurfu ad -folet. Tuque genialis t9ri Lucina cuflos. Seneca Tacit.eA'nnsl. 2..& Cafauh.ad Suet . DtJmit.c.6. i n Medea. 7. Nam qcumtulum &c. ] Id efi,minimi 4. Ante } Pulvinaria di. ce-refert. Idem lib . + ep. 1 3. !J.f!:.antu!um eft bantur leCl:uli , qui bus .. deorum fimu.l . acra pecunia conducere prteceptores! CurtiU:s j mponebantur. .. 1. 7 . !J..!!antulo efle deber!nt! . 5. Pannonitf. J Regio Europz , inter 8. Nifi quod difficilir u hoc &c. ] Nempe D : anubium , feptfntrionem. & or-confortem imperii affumere . : vel proptCT tum; /adqccafmn : .. ; & . Illyri,.. eligendi difficultatem, vel propter fuccdfus cum, ad me . ridiem . Duplex fuit: fuperior periculum. v erfus occafu111 , . ubi nunc pars Auftria:, 9 Non Jecus ac pri:t{enti.]-Tum enim ver Vindorum, Sda.vonire, & .fabaturapud Agrippinatn.Eutrop . OfofiU4. : verfus, ubi nunc .10. Tua j Atfigerat quidem att m agna , & . .. num 42. fed q _ uicunque annum 46. notl 6 . _Jremio piam Ro in defcriptione cenfus a Scrvio B ij

PAGE 37

11.C. P . L .I N _ I l p , E G .. Y -RIC US . niultus. Non adoptionis opus ifi:ud fuit, fed adoptati : atque -ad eo temere : . .fecerat Nerva, fi adoptaliet alhun . . futnus , u ut nuper poft ado)?:tionem non dcfierit feditio, fed creperit? ifiud irarum, & l) fax tutnultus nifi incidifiet in . te. 14 An dubiun1 eft, ut dare pol=: 5 fet itnperiutn , qui revtrentiam amiferat, ejus effe..ctutn eile cui dabatur? Simul filius, fimul C tribunitix . poteftatis otnnia pariter & fratitn factus es, pro..! Xitne lG parel}S verus t;:tntumin . ... I X. Magnum hoc tux tnoderattonts tndtctum quod. non folu.m fuc .. 10 celfor imperii, fed particeps etiam fociufque placuifi:i; nam fuccefior fi nobis, {lab end us efr, non eft hal;>endus focius, nifi Credentne fieri, 1 patricio & z trivunphali patre J cum _ fortiffi . mu•n, atnpliffimt,un, fui exercitum _ regeret, imperatot:_etl\ non 3 ah excrcitu fatl:utn ? 4 Bermanire prcrfi.deret , r J.) nomen hinc miffum? nihil ipfutn ut itnperator fieret agitaffe, nihil fec_Hfe quod & paruit_ ? Pa_ruifti epim Crefar , / & ad principatu111 ' . Tullio rege faaa , juniores appellaban ... filii'. Plin • -in pr,ef hifl. ttatilr. '. tur. '!.A. GeUius 1 . xo. 2 8 . Parro. Martialis j 1. Patricio & ] Vix vero 1. 12.. 8 . Trajanum Fort em juvenef!Zrem. , ,nifi hoc ipfum iterum infra,_ que martiumque militem vocat. & difertis verbis affirmarent. N a 1 n u . Fecerat. ] Pro fecif/et. . fi Eutropio fides: . 1rllfanus ex Virgil. lneid. 4 6o 3 . .Anceps heUi familia, nattu. Et in fafi:is eju s fortuna. Livius 34 19. 8 . Difficilior temporis de Trajano patre nulla men fnfl a o-ppugnatio ernt. , ni T. !P..uintius fuper'JJetio eft. niffit. 2. Triumphali . . ) Utrumpoll: expeditio ... . 12.. Ut nupe1' fJflft adoptionem.] Pifonis,a nem Judaicam, ubi, fi Jofepho . . efi, . Galba, Jmp. fafram. Simul enim Otho, qui. legioni prcrfeCl:us urbem Japham adoptandum fe fperaverat, fpe fua deci-& otapatam expugnavit! An apud Par-• -dit ; movit arma ut imperio per vim poti-th , fub Nerone, du.ce Corbulone, cujus retur. expeditionis focium filium , De . J tumulttH.] Seditionum caufa. quo Plinius infia n. 14. Cum pu.er tJdmBdune . 14.tAn dubi11m eft &c.] Hunc locum alii [JtJrth1ca Iauro g,fo:ri a m patris auger,es. alio modo 1egunt. Ego Livineii emen-;. Non abexercitu.] facile in prjmo dationem fecutus fum. . impetu inducebatur , ut quos ha .. 1 5 po-teflatu.] d cenforem , potdl:ati:s confortur J uvenatis Sat. 6. 2. o 5 . ub-i de Traj ano . : tern, collegam 1n. confulatu fe-cit, nulla Dacict:H & fcripto radiat aur.'J. ratione: Domitiani alterius l Hie aut uome. n pro cogf\ouA1c,

PAGE 38

T R. A J A . N 0 . D 1 c T US. I$ obfequio perfenifii: nihilque magis ad tea fubjed:i anim o factQm efl:,quam quod itnperare crepifii. Jam jam imperator, jam Germanicus, . a b. fens . & ignarus, & po!l: tanta nomina, quantum ad te pertinet, privatus. videretur ft dicerem, nefcifti te imperatorem futurutn : eras i1nperator, & effete nefciebas. Ut vero ad . te tuz nuncius venit, S male has quid em 7 hoc effe quod fueras , fed non _ erat liberum. An non ob fequereris principi civis , 1 1egatus imp era tori, filius patri? Ubi deinde dif. ubi mos a majoribus traditus , quodcunque imperator . munus j . itngeret animo paratoquefubeundi ? enim ' fi provincias ex provinciis, ex bellis bella mandaret? eodetnillutn uti jure polfe putes , 10 ad imperium revocet, b quo ftt ufus cum ad exercitum miferit: nihilque in tereffe, ire I ega tum, an redire principetn jubeat, nifi quod 1najor fit obfe ... quii gl_oria in quod quis minus.:Velit. . X. Augebat aucroritatem jubentis in fummutn auctoritas addu eta : utque magis p . arendutn imperanti putares , efficiebatur eo, If quod 1 ah aliis tninus parebatur. Ad hoc au die bas 1. fenatus populique con"" . non unius Nerv
PAGE 39

14 C. P L I N 1 I P A N E C y R I . C . U S : n eque aliud tibi ex ill a quam filii . , ohfe,; qutum adfereres, 6 hutc . nomtnt ztatem, Ion gam glortam pre .. c . arere. Jam te providentia deorum 7 primum in locutn proyexerat, tu acl-.. hue in fecundo refiilereatque etiam fenefcere pYivatus. tibi s baris 'a. quandiu imperator & ali us effet. 1: Audita funt vota tua , , fed in ! quantum optimo illi & fanetiffimo feni fui_t, quem dii "relo b vindica
PAGE 40

" T R A J A N 0 D I C T U S. . 15 ? Titus, 7 Domitianus Titutn . , fed ille ut dei filius , hie ut fiater retur.a Tu fideribus patrem •ntulifl:i. , non ad metutn civiuni , non contumeliam numinutn, non in honore-m tuutn ,.fed quia deum ere dis. eft . hoc , cum ' fit ab iis , . qui & fefe deos putaht. S .ed licet il lum is ; 9 pul vinaribus , 10 non deum. 1 & fact-s & pro bas , quatn quod tpfe tahs es. In pnnctpe ennn, qut clecto {uccelfore fa to conceffit , una itetnque certiffima divinitatis fides efr , bonus fuccelfor. Num e rgo tibi ex immortalitate patris ali quid ar.rogantia: num hos proximos parentutn defides ac fuperbos, potius, '1 illos veteres & xmularis ? . qui hoc ipfutn iinperiutn 1 Q pepercre, 1 modo hofies tnvaferant contetnpferantque: cujus pu1ft fu;. gatique, non aliud tnajus habebatur indicium , quam fi triutnpharetur. Ergo JJ fi.1fiulerant animos & jugum excuiferant,nec jan1 nobifcum de fua liberta te, fed de nofira fervitute certabant, ac nee 14 induc _ia.s quidem, nifi a:quis . conditio nib us inibant, legefque ut accipercnt dabant. 1 S.. -. . 2 Tu_parentem ln-aegrum numerum adfcripfifli. N 0 T .L. apud I mperator, Vitellio fuc.. dl honoribus confecratus. fCffit; cum Tito. filio expugnata g. Supra n. 8. not. 4-' : )ymitana urbe triumphavit; cunll:is amabi10. Flamine. J Sacerdote. Sic enim di'cH Obiit anno .. 10.minus funt facerdotes quod ::efiivo tempore, ne diebus 6. relill:o imperii h::erede Tito, 6-nudo capite eiTent, filo comam pra:cinge• liorum ne1.tu maj ore, Si .Dioni fides efi,cum rent. Cognomen habebant flamines, ab eo, in"eo dfet ut extremum fpiritum effiarct, numine cui facra faciebant. Sic qui confe Jam Deus, iriquit ,.fto. crati Q!!_irinaler :qui J o. 6. J Hie .arnot, & generis vi, Dialu: qui Marti, qui AuguJ1umani diceb atur. Erat omnium virtutum fio, Auguflales, &c. genere mirabilis. 1v1agno omRium lufru n. !il.yam veteres iUos. J Camillos, De <>biit an. 41. i1nperii 2... menfe 2.. cios, Fabricios, Papyrios1 Fabios., Scipiodie 2..0. relatufque eft inter deos a Domi nes, Marcellos &c. tiano. Dio. Eutrop aut em hrec I z. modo hojles &c. J Lege cun1, Li confecratio fie ret, Herodianus docet l 9 vineio juxta veterem codicem. n;odo 7 Domitianur. J Vefpafiani & Domitillre hofiis invafernt , contempferatqut cui1tu pul/1. filius, Tito fucceffit, non fine fuffugatique, (:rc. Victoria: non aliud lignum one fi-atris ab ipfo . interfedi Mode-fuit, quam arrogans Domiratus utcunque initio fuit : tum Neroni, I tiani : neque enim fpolia captivi vide .. . Caligulx, :aut Tiberio, quam patri aut fra-bantur. Tacit. in Gertn. cap. 3 7. Proximis tri fimilior. Interfedus eft fu-orum conju-temporibus, ( Domitiani, ) triumph11ti magis ratione an. crtatis 45 imperii 1 s. Eutrop. quam vi8i funt.Et Dio falfe de vano illo Do8.Minus eft hoc &c. ] Minus honorificum Jnitiani triumpho, ait eum pro defunttis in inter Deos , cu . m illud fit ab,eo, Dacia tni1itibus fuis trium . egiife. qui infolefcit, ut dei nomen . r 3. Suflu1erant J Daci ' libi per fas & nefas arroget; quemadmo Catthi, fub Domit'iano. dum Domitianus, a quo Titus confecra-1 4. InduciM, ] Varro Pacem ca(lrenfem tus eft. Longe honorificcntius N fuit, pauco}
PAGE 41

16 c. I p L I N I I p A N E G y R I c u s X I I. At nunc rediit omnibus terror & metus, & a voium impetatafa.: cicndi. Vident . enim Romanum ducetn, unutn ex ilJis veteribus & prifcis ; quibus r imperatorium nomen b addebant c:rdibus campi' & eta. vifcoriis maria. Accipimus obfides ergo, s _ non emimus,nec 3 . r bus datnnis i1nmet1fifque tnuneribus pacifcimur, ut c vicerimus • ..__ Rogant fupplicant; > largitnur, ne gam us, utrum que ex imperii tnajeftate : agun t gratias qui itnpetraverunt, 6 non auderit qued; qui bus negatutn eft. An a:udeant ? qui fciant te 7adfedilfe ferociffimis populis , eo ipf9 tetnpore , quod 8 an1iciffimum illis, difficillimum nobis : cutn' Dan ubi us d rip4s gelu 10 jungit, dur.1tufque glacie ingentia tergo bella tranfportat: cuinferre gentes , non telis tnagis, quatn fuo ccelo, fuo 10 fidere annantur. Sed ubi in mo tu, non fecus ac li inutatre tempo rum vices etfent , e illi quid em lisJuis ch1qfi tenebantur ; nofl:ra aglnina percurfare ripas & u aliena . fione, fi , uti, U:ltroque hyetnem fuam barbaris inferre I 5 debant. --. I N T E R P R . E T A T i o. a VoluntM exequendi juffiJ noftra. ' & gelu ,fie taniJUifm pDHfe tr•ducit b Co1Jci!iabant repleti campi,& numerofos exercttUI. t; naa caforum fangu,ine e Germani qecidem in fylvarum fuarum c T.Tt viciffi videtJmur. recefus Je d RiptU habet perpetua glacie 1 N 0 T . .. lmperiJtorium ] Duces exerci' tis non parvum indicium . . tuu1n re bene gefta, gaudio & impetu vi 6. Non queri. ] Ad eo fioris imp erato res conclamaban. nem tuam aut extimefcunt,aut venerantur, tur : quam appellation em fenatus confirut qui put 'ant rem fibi fore non cum Domitiano ; mabat, fi modo jufl:a victoria certum ho-fed cum principe ju{litia, robore , & militi'fi.ium numerum interfeciffent . Sed alio poclara. Dio. (enfu imperat
PAGE 42

T It A J A N . 0 D r C T U S. 17 XIII. 'Ha:c quid apud m iHtes-? a .dmiratiotmem, -qu.emadm.odnJn-rt>mpar:alli ! cum tecum tecum ferren:t fttim ; cl!lnJ ia r rnilitaribus turmis itnperatrorium pulveneJJJ.litd. o remque mifceres, nihil a ceteris !lifi ro.bor.e ac ditfe-rtn:s: iiber ( o Ma-rte nunc ; con1inus tela 4librarc .s) :nunc 'fibr:a:ta_ a fufciperes, alacer v . irtute mil-itutn & quoties aut ,c.aaidi tua! . aut .clyf>eo gravior ictus i.tuideret:; 1audabas ipfe fericntes, h . ortahar.ifque ut auderent & audcba.nt jatn ; cutn fpe ctator tnoderatorque c;erta mina vitortun, r anna co1nponeres) tela ac fi quo . d lhdudus accipienti videretur, .ipfe vib ; rares. Quid .cnm folatium effi s, . c opem 10 ferres ? c Non tibi . mods tua inir . e tentoria_, oili c.omtnilht:oJ1um . ante frraQes; nee requietn corpori, nifi. pofr omnes, dare. Hac mihi tione dignui . in1pcrator . 1 fi inter 8 &. 9 Scipiones, { , _.. ...... I N T li R P R'"E T A T I o. 11 Scuto b GrtJvius. c Non folehcu. N 0 T JE • .,_ ,.. . gnare folitis hye male hdlum 1. Med_itationq campeftri. ] Eocerr&itationem campeflrem vocat. Suetonjll;s , cum milites maxi,me in h-y-ber.n-is & .fit hpdie que, tanqu _ atn in umbr3 ver-a1;n ad pJJgnam p-roluderent. De qt:JP vided teft Lipfius _ de militia librQ. qu.into tiialogo decimo ; 2., Turmu.]-ld eft mjlitibu :s. centuri : a & p-edj,tum , turma proprie e quitum erat. Conftabat veio e quitibus omnine ;z. juocta Varronem . & Hidoru .m; 31. juxta Vegetium: 113. jux t a .IElianum. Huic . qui pr::eerat , rio nominabatur. Veget. 3 Libero Marte. ] Omnibus ad campo. , _ 4. Aut, ut fufpic _ atur Livi neius, vibrares ; id eft, to tis viribus contor queres. 5 Arma componeres. J Id eft _ , a pta res unicuique, & e-xplorares utrutn paria dfent n;fiftendo : quod imperatorii bo'-1i offi effe docet Pegetius. 6. lEgris opem.) In Dacico quidem bel lo cum pro , pte . r c::eforum, & numeruin fafcia! ad obligaada vulnera qe-6cerent, Trajanus ne fu::e vefti pe pe rcit, fed earn totam in fomenta, & liga-: menta difcidit Dio. Suida,s. Sed quia bellum an.nQ p , oft Jwbita.m han' orationem contig . it : alia pertinent hrec verba. 7 Haud eft _ , quod de Gratiano. Ptdi te circumire tentpria ;fatin' qutrere _, t1n8are vul• 8 . .Fafor.icios. ] Mul,tit.udjnj.s .num . ero uti tur qtJi fig , nificantior dl:. . F .ab-ric:iu-s . adver-:o fus Epirotart;Itn reget'l'l, & Sam nites milfus _ an no V. C. 4 7 6. Medinun re-gis , de ejus nece pacifci Yolentem , vin Cl:um Py rrho ren1ifit ; his v ,e.r:b:is : Romn1n aurum n_on habere, fed altrum A urel. Victor. 9 , • s, tpio'ljes. ] PlUIes hujt1fs ftte ... re .. omnium P . . corn.el. Scipio Afncanus rna.} or, & P. Co.rnel. S , cipio JE milia . nus A,fri.canus miner , Pau li lEmi 'lii I ius a P. Cornel. Scipione Africani Duo frU.lmi_na belli, a Lucre ... tio & Virgilio a . ppellantur; moll de{u_nt, qui id fiat,rk_b!,ls Pub.lio , & Cn;. Scipionibus interpretentur _ . Afiicanus rna, jor, . clim adhuc prretextam gereret, fuum ad TrebiarB ab Annibale circll!nven,. : tum, extreooo difcrimin . e 1 liberavJt. lde1n . anao 2 4 proconful in Hifpa . niam ad• necem patris & patrui ul ciCcendatn 1niifus Car. t _ hagin . etn cepit; Af drubaletn & Magone1n var iis pra3liis vi & pulfis e? c ' I

PAGE 43

C. P LIN I I P A N E c y :tt I C US" & Camillos ralis effet. Tunc enin1 illutn e itnitationis ardor feinperque 'lnelior aliquis acceinderet. f Pofl:quam v.ero fiudiutn armorutn a ad oculos, ad voluptatem eH ; .bus nofiris non II veteranor .tU11 ahquts, cut r decus tnurahs aut 3 ctvtca, fed , 5 14 Grxculus riragiftcr affifiit; quarn magnum efl: unutn ex I f , patrio more -patria virtute lxtari, .& fine a!tnulo ac fine fec.utn fecutn contendere, ac ficut tmperat folus, folum 1ta effe qut de beat lm:perare ? • . • . . X IV. N anne tncunabula ttbt, Ccrfar & rudtmenta cum r puer . :to adtnodum Parthica laura gloriarn patris . augeres , t1otnenque 3 GerrJ?anici j _am tutn mererere ? ferociatn fuperbiamque ex proximo t / . I N T E R P R E T A T I o. e lmitandi alterius jludium. (labqrihus, ad IJb!eCfamenta armorum f Pojlqunm a gerendo , ad fpefl rmdum j a tr11njlatum eft. c onful faCl:us efl: an. V. C. r 9 Mox trajecro in A frican1 exetcitu , _ i . termn Afdrubale & Syphace viB:is, poftquatn Annib a lem regredi ex Italia coactum profligaffet, Car thaginetn vidor ingreffus eft. vir tantus de accepta ab Antiocho ob dandam pacetn pecunia accufatus , in Liternum fp.onte conceffit an. V.C.56 7 .ubi obiit. Afri eanus mine-r conful an. V. C . 6o7. ante xta .. tetn renunciatus, beHutn Punicwn tertium geffit : Canhaginem an no fequenti ca ptam, rein fenatu agitata, & pervincente Catonis fententia, diruit: de eaque eodem anno triumphavit. Itermn conful capta & deleta 15. obfidionis die Numantia, trium phavit:ac tribus poft annis mortuus in lecto repertus eO:. Appiantu. 1 o. GamiUos. ] Marcus Furius Camil lus V eios expugnavit an. V. C . ;58. Gallis ex urbe Rom a, quam occupaverant, pul fis , . patriam liberavit octavo p oft anno. Obiit an. V. C. 389. vir bellica laude ''datiffimus. Plura de illo Pan. 2.. n. 14. not. 7 ' • ; 11. Vetertmorum aliquir. J Unus aliquis in arte bdlica exercitatiffin1us , quales effe Co lent qui hujufmodi pra::erarn:t. Veterani , aut em dicebantur-etui viginti annos militaverant, .. 12. v ecu.r muralir. } Supple qutt donabatur ei qui primus murum conften dijflt. ; A Gellius. E . rat ex viridi . ' l . • . • \ 13. ] Supple : qua donn;, hatur qui cives fervavertJf. Addit A. Gel-lius , fi modo hoftem occiderat. Erat ex quercu, aut ilice. '4 GrttcultH. j Per contemptum , tius quam Gra::cus, ut J uyen a lis _ Satyra ;. 78. Grteculw i1 z ccelum juffiris, ihit. Romani fcriptores paffim Gra::corum m0l... litiem, & levitatem notant. s ) , Pntrio more.] Id eft, Romano. Narnedi Trajanus natione Hifpanus erat, impe rator ramen & civis Romanus cum effet ; ceteros imperatores R omanos debebat tanquam majores fuos agnofcere. I f'ugr admodum.] De Traj ani pueritia nihil, quod q uidem meminerim , ab Hi flo ... ricis proditmn efi , nili qu od Suid a s eum moderate fuventutem traduxiffe dicit.-Ex hoc tamen _ Plin f i loco fufpicari hbet patris comite m eum fuilfe in expediti&ne Parthi ca, qu:E Cub Nerone fufcepta eft. Hzc fu pra in Trajani vita. 2. Parthica Iauro. J ViB:oria apud Parthos relata. Part hi populi confines Medice, H yrcani
PAGE 44

' T R A J . A N . 0 D I C T U 'S.'-4-auditus magno terrore cohiberes, > Rhentunque & Euphratem adtnira .. , tionis fama conjungeres ? cum orbem terrarutn, c 11011 pedibus maois, quam 1at1dibus peragrares, apud eos major & c1arior , . a qui bus poitea contigilfes & necdutn iinperator, 7 necdutn dei filius 8 Germa niatnque,cul'n pluritnx gentes, ac propc b infinita vafritas intcrjacentis foli , . ) tum 9 . Pyreneus, 10 Alpes, imn1enfique rr alii rnontes nifi his . compararentur, tnuniunt d1irimuntque. Per hoc otnne fpatium cum 12 legionesduceres, feu --potius ( tanta velocitas erat) rape res: non vehicuhun . unquatn, non equum ) INTERPRETATIO. _ J2!!ihuspQjleritU v.ifus ejfl1. b magnitudo inter utramque interjef1a. . . N 0 T d)fficiliores. Trajano autem an. retatis 42. adhuc in Germania bellum feliciter oeren ti 1niffun1 eft hoc nomen ab N erva , a quo _ ante fuerat adop tatus. c 4 Ex proximo auditus. J Id eft, aciventus , tui fama. Hue autem pertinere videtur illud artialis 1. 12. ep.S.de Trajano. Parthorum procer.es, ducefque Serum, Thraces, Gette, Britanni , pojfum oftendere Ctefarent , venit e. 5 & Euphratem.] Id eft, o rientem & occidentetn. Rhenus oritur ex . ' in parte O(cidentali Rhretire. Ex duplici fonte, perlacum Conftantienfem tranliens, Conftantiam,' Balileam, Novoburgum,Brifiacum,Argentoratum,Mogun tiam alluit , ubi Mcenum recipit ; tandem . propc Schenkiam arcem ir1 duo brachia fc inditur: quorum alterurn Vahalis , alterum R,heni fervat nomen, ubi Lugdunurn Batavorum alluit,& in mare influtt.De Eu . phrate dicetur Pan. z. n. z. : 6. Non pedibus magu. ] Refpexeriu ad ill ud Tullii pro M-arcello n. f. Nee 'Uer9 dif jun8iffima-s terrM citiut_ cufufquam pa(Jibus potuiffi peragrari, quam tuis, non dicam curfilnu, jed rvifloriis itluf!rattl! Junt. r 7 Necdr1mdei filius. J Nerva enim non dum adfcriptus erat inter deos, quod Traj ani primo imperii anno fachun. Dio. --' 8. qerma!liamque. ] Dedfe hie ali quid n emo non videt. C@id autem illud fit , hue ufque null us divinare potuit. Credide, rim excidiife Hifpaniam, quatn vocem pro p e abfuit, ut in contex _tum, reciperen1 ; . eft enim conjetl:ura me o qui dem judicio fat probabil is. Senfus erit : Hifpaniam , & German 1 . atn cum dirimunt plurimre gentes, atque imprimis Gallia!, Pyrene : tum muniunt Alpes , & infiniti alii montes, qui im1nenfi . viderentur, nifi cum Alpibus, & Pyreneis cornpararentur. Q!!are hie agit de Hifpania, uncle a Domitiano, ut n1ox dicetnr, accitus, ad bellum Germanicum fie properavit , ut neq ue Py renei, neque Alpes ejus celeritateln retar darint. 9 Pyreneus. J Montium feries _ Galliatn ab Hifpania dividens. Hujus quoque no"tni nis mohs dl: 1 taliam inter & Seneca confol. ad Helvidiam n. 6 . Pyre'!7eus Germanoru.m tranfi tum non inhibuit. Idipfmn difertis verbis aiunt A ppianus de bello Hif pan. D ionyfius , Cluverius in Germania antiqua, Orte lius &c. 1 o . Alpes.] Series altera montium, qu i Italiam a Gennania fie feparant, ut _ , pro varia loco rum di verfi.tate, varia fortiantu r nomina. Alix ' .eni1n maritimx, G rajx, Rhxtica=, N orica=, J ulix 1 I. Alii montes. JUt Saqnatici, & Car .. pathii. Alios v ide apud Cluveriun1. 1 z. Legiones. ]. Legio dicebatur , quo d confiaret ex letl:is n1i l i ribus. Varius autem. & incertus militum ex quibus confi:ab : u nu .. merus fuit . . Vegetius legionem in decem cohortes , cohorte •Jn in quinquaginta tna nipulos , Gng-ulos 15. militum , dividi t t Aquilam prreferebat . primxcohortis Jni .. les, if que Aquilifel'dicebatur . Vegetius ,.D i o 1. 40,. . ; < . . . c ij

PAGE 45

4 • t o C. P L , I N I I P A N E c y R. I C U S rerpexifii, fevis hie, non itine.ris , fed .& cum fubfeqnebatur : ut ttbtttfits, ndi cum Ll dre d mutn can1ptun alacrttate, dtfcud'it; pulvere _attolleres • . rer an fine1.n ? multum eft quod perfeverafit, plus tamen q d noo ttmut ' fii, ne pcrfeverare n .on po{fes.Nec dubito quin 14 ille, qui teinter ilia 9'er .. be U1t .PrCEfidiutn exciverat, iners, .lpfe altentfquc vtrtutibus . tunc quoque tnvtdus unper.ator, cum ope earum indigeret, adn1irationetn tui non fine r _ ftimore cqncepe rit, ille 16 genitus Jove, poft lab ores duraque itnperia, 17 regi fuo Jo indotnitus fetnper indefc!fu(que referebat: cum aliis !uper , alias nibus 18 _ mune .re alio dignus inve_ nireris. X v.. Tribitnus vet ; O ' 2 disjunct:iffitnas terrasteneris adhuc annis' viri lufl:rafri : tunc 3 ut diu penitufque qua: tnox debe res. Neque enun profpextffe cafira; 15 mititiam quafitranfiffe contentus, ita egifti tribunu m, t.ii: clie fl:atim dux polfes, nihil que difcendutn habe res tempore Cogno. yifii 4 per decem fl:ipendia mores gentium , regionu1n fitus, oppo r tunitates Iocorum, & diverfarn aquartun crelique temperietn, utpatrios fontes pa..;.. triutnque fidus fcrre confuevifti. equos, quoties 6 e merita ar10 tna tnUtafl:i? Veniet ergo tetnpus quo pofleri vifere, vifendun1que tradere 1ninoribus fuis gefl:ient, d g uis fudores tuos hauferit campus, refe&io ncs tuas arb ores, fotnniutn fax a prcetexerint, quod tectutn I N T E R p E T A T I o. c Subfequehatur equus agi!is cum ceteris, non tam ad ufum tuum, quam ad pomp am. d Alacriter difcurrendo planitiem e pla.nitiu tuo fudore maduerit . , qui$ fub arbore ceperis cibos , _ in ad d.Qr• mien dum recubueris. ' f!.ulvet'e oppleru. . . N 0 T olE. 1 Die ftativorum. ] Id ell, quo die po fitis, ac 1nunitis cafi:ris allq uid 1nora= faciebat exercitus. . t 14 . l!le.l Domitianus, qui L. At itonium , fupcrioris Gcnnania! den1, ex Hifpania evocavit. 15. Timorc. J Ne, quo dignus eras : , imp e rium; tanquam virtutun1 tuarum merccs a d te transfcrretur. : I 6. Jove. J Hercules J avis filius I e x Alcmena. Fabula notiffirna. 17 Regifuo. ] ' Euryfiheo , qui cum Do l11irianum imp. virtutum ]Uln admodum confert. • 18. Munere ali o.] Id efi , novo honore, x . Tribunus. ] Militaris. Ex ttib1 1 nis alii -'e quitun1; alii peditmn erant. !fi poll: 5 fti pendi a)illi poft 1 o. tan tum . Po!Jb. & Kegel. . . . I t.Janc 'autem poO:remis temponbus adolefcent1bus tribuifolitan1 refe rnnr hifi:orire fcriptores, Hadrianus , trt'hunum ni.ft plana barba Jierz. SpartJ . anus. " , • 2.. Dis}un8ij!imM terrM. J Utrum Hifpanlam Parth1am , & Germaniam ? 3 Prtemonc nte _{Qrtuna, J Alii p1'-tBmolientt. Ita Lip jius . Sed quid opus e.n.endatione, li ne q na fenfu.s eft integer ? 4. Per flzpendia. J 'Per 1 0 • . annorum militiatn. ' De fiipendiis militum Romanorum Jnulta refert Rudxus. 5. J.uoties equ1s &c. J Ali is pofl: alios furfo.ffis. I ) 6. Emerita ilrma. J Ufu detrita , & multis ( . . bel.lis Merapbor a dufl-. 1 a 1 m1hubus qUJ . . tmp.l.eto ten1pol : e di.

PAGE 46

TRAJANO D ICTUs. 11 magt1US hQfpe s .impleveri's : Ut tunc ipfi tibi ingentium ducnn1 fac.ra .. vefii locis, y erut ' n : in qui aem,qutfqurs paulo vetufbor mtles' te cotnmthtotle cenfetur: quotus enitn quifque, cujus ttt non ante comrnilito quatn imperator . ? Inde' eft, quod 8 prope no-mine appeltas ; . quod fingulon;nn fortia fa8.:a com-) metnoras habent annumeranda tibipro rep. vulnera > quibus fi:atitn .. lattdator & tefl:is contigifl:i. . . XV I. . Sed tanto tnagis prredicanda 1noderatio tua, quod r innutritu$ _ bellicis laudibns . pacem an1as: nee quia vel z pater tibi triumphalis, vel adop tiot1is tua: die dicata Capitolino Jovi 3 laurus , idcirco ex occafione omni 1 nia fup. n. 8. 8.Prape emnes nomine &c.] Pulchrius illud not. 6. quod de Cyro Plinius, alii . 4.-ln Danubii ripa.] De Danubio fluvio latini fcriptores referunt, ilium tenuiffe . fupra n. 11. not. 17. omnium otnnino militum fuorum nomi5 Capitolium. J Temp hun eratJovis in dina; fed hand fcio an v:e.rius. :Nam , ut vo Tarpeio, ita dichun , a capite Toli ne• iecre annotant Liplius, & Muretus, Xefcio cuju:., in e;us fundatnerntis, cum a Tar nophon, a quo illi vel uno, vel pra:cipue,. . quinio inflauraretur, reperto. Hie qu< de Cyro dicebant, accipere potuerunt, n1inus qtil'l triu.mphantes in iHud certe non dicit; fed tantum tenuit-: Urbem ingrediebantur.Hic in fe nomina T ucp' , quod ut Capitolini laureas depone ban t. in i mperatore efi, ita non excedit 6. Inanes currus. ] Spoliis vacuos, quod fidem. Videt=i potefi Xenoph. 1: j. turpe efl: triu1nphanri. Certe quidem Tb.emifloclem omnium civium 7 fimul ac.ra Ferebantur, Juorum nomina memoriter tenuilfe dicit Tul-in triun1p-his . captarum urbitun i.1na.gines. lius 1 z. de finibns. Sed quomodo id acci-Hie qutem Do.mitianum carpit , qu.i cum pi'endum lit, fapieFltes i nteltigunr. urbes null as expugn affet , falfas hujuf I. lnnutritus be.flicis laudjbu;s: J Sane:h •<:j4i: modi icones ad ornatum triun1phi adhidetn pucr admodum jam. PWlllthicas -lat:t i buerat. c iij

PAGE 47

11," C. P LIN I I 'pAN E . C Y R I C S nofiri fachim eft , ut vinceremus. fi quis s barbarus rex eo infolen:;, tina tan1q1:1e cedentia virtutibus tuis fentie t , 5 . ut d fubfedilfe inontes,fluinina cxaruiffe, e inte . rceptum 1nare, 10 illatafque non claffes nofiras , fed f tetras ipfas arbitretur. XV I I. r Videor jam cernere non fpo1iis 2 provinciarurn, & extort o; 3 fociis auro' fed hofiilibus ' armis ;'{. captorumque regum catenis phutn gravetn. Videor ingentia ducu1n nomina , nee indecora hotninibus ro corpora nofcitare.gVideor intueri immanibus aufis onufl:a5fer cula, & fua, quemque facta vinetis tnanibus fequentetn; mox ipfutn te tnem, infiantemque curru dotnitarutn gentium tergo , ante ctirrutn atitetn-: cl ypeos, quos ipfe perfodcris. N ec tibi c opitna defuerint , fi quis . regum a_ venire audeat ; nee n1odo telorutn tuorum, fed etiam oculoru1n 1 N T E R P R 1;! T A T I o. ' c Pervia. : I . g Videor videre ptgmatli d Complan6ttos montn. e M are o-ftruflum • . f Sed urbe.s ip(M corum imagines porta-ntta. h Singulari prtlio !ecum ',/' N ' 0 T J. s , B arharus J Decebalus Dacorum: 2. lis omnibus regioni.., adverfus quem jam tutn bellutn pabus, quz aut vi, aut quacunque alia ra ... rabatur, quod anno fequenti inchoatutn, tione fubigebantur Romanis" leges adico ac tertio poll: anno confecrun1 efi. Dio. tnebantur dabantur 9 Fluminibus immerifis. ] .Ut D anubio. tumque dicebantur redafra= in provinci a: Monte. J Nam Dacia montibus abundat. forn1a1n. a pro Trajanus montes Dacite emunitos cepit. Dio. confulibus er confulates appellabantur : 10. Illatajque jibi. J Malim quam aUatas, vero a pro prretoribus,dicebantur ut alii habent. , videri poteft Notitia pr(lvinciarum 1. Vt,'deor jam cernere. 1 Ita Horatius Od. imp. Rom. . . .l. 2. 1. Audire magnos jam ruideer d uces, &c. NfJn extorto fociis auro. J lntellige au ... Elegans triutnphi poll: expedi rutn coronarium, quod focii populi Roma. . tionen1 Dacicam Trajano decernendi , ni, aut novo imperatori mune ... quem hie Plinius, cum fierent adhuc ad id ris loco mittebant. bellum apparatus , tanquam divinando 4 Captorumq'ue regu m.J Captus eft reipf:'l defcribit 1 prope uti contigit anno fequenDacorum rex Decebalus. ti. In quo, etli futura prredicere, non tatn 5 . ] P roprie qui bu s oratorum videtur effe quam poetarUln , captarum, vel defenfarum urbium, mon qui propterea vates appellantur : fuit " ta. tiurri , fluviorum , ca!fot 'Un1 hofiium vel men Ovidio felicior, qui Trifi:ium 1. 4 El. fuga to rum imago ebore , citro, argento, 2.. Ti,herii , de in G crrnaniam expe-vel auro exprdla i .mponebatur , fereba ...
PAGE 48

Tlt.AJANO' • . ' ; t3. 1nii1arumque conjectutn toto catnpo, to toque exercitu oppofito, ;re{cat. Mcrui-fri 7 proxima moderatione , t ut quandocunque te vel inferre, vel propulfare bellum coegerit dignitas . , non ideo vicilfe videaris : , triutnphares, fed ttiutnphare, quia viceris. . -l.!: . Aliud ex mihi occ.urrit; quam eft. enit?l, ;_ 1. dtfctpltnatn cafl:rorumlapfan1 refoytfh, depulfo 2.pno-ris feculi rnalo, inertia & contun1acia, & l dedignationc parendi ? TutLun eft reverentiatn , tutuin a caritatetn mereri ; nee ducum quifquatn, aut 4 non a tnilitibus , . aut atnari timent 5 & in de offenfx gratixque pariter fecuri, b.infrant adfunt exercitationibus anna, 6 mcenia, non is princeps, qui libi imminere, fibi intendi pu .tet, quod in hoH:cs paretur : perfuafio fuit illorun1 , qui hofiilia curn face1;enf, 7 timebant. Eodem ergo telnpote militaria fiudia, nee anitnos -modo, fed ipfa langucfcere, gladios etiatn in curia hebetari re tundique gaudebant. Duces porro nofiri , non tatn regum exterorutn , I) 'luam 8 fuorutp principum infidias, nee tatn hofiiutn, quain comtnilitonutn . manus f e rrumque metpebant. X I X ; Eft hrec natura fide rib us, ut parva & _ex ilia validiorum exortus : .fimiliter .itnperatoris adventu r lcgatorum dignitas inutnbratur. I N . T E R. p R .E ' T A T I o • . a Benevslentiam conciliaree , b Ur[>ent opera militaria .. _ { c In (uam perniciem exerceri , qui in ciem hoftrum exercenturo: .. N 0 T i-nterfeC\:um.2.a CornelioCelfo polt & non amari, ne a n1ilitihus apud prind,_; Lartem Hetrufcorum ducem. I & atnari,..ne venirenr in 3.a ClaudiO pofiquam Gallorum tnvtdtam. . regem Virdomarum peremiifcrt. Vide Prof Et inde &C'.J Et hinc fit ut nulla ratione pertium I. 4 . eleg. 11. & Beroaldi in eum hahira aut Gbi milirum hene notas : aut colligendi eormndem od i i 7 Proxima moder11tione. J Cum fle t ifli in 1 &c . ha::c eni1n vis eft illius vocis fecuri. Ut Dsnuhii ripa, Jltranftffis certut triumphi , ut . .IEneid. I'. 35+ amorum Germante fupra dixit n. r6. _ &c. 1. Difciplinam. J De difciplina mititari fe-6-. Mamia. ] Arii legunt munitr, alii nul'Ia . ' liciter a Trajano emendata ptura habet mutatione fafra dici putant , pro. munia ficut apud . Lucrerium: belli fer a mar . 2. Prioris fecu!i, J Aculeate dictum in Do-nera Mavors , & prznio pro punio: mitianum, cujus taxat telnpora , cum fuf 7 Timebant • . ] Ne cum hoilili more fe ge-" peBa virtus, inertla in pretio ; cum ducihut rerent , fecum tanquam cum boilibus 11uE1orittH nuUa , nuUa: militibus verecundia, retur. ' 'nufqu-am obfequium,Bmni-a fo!uta,&c.Plin.l. 8. 8. principum . ] Sic Germanicus ep. I4 Germ-anormn , (10nrra quos pugnJbat 51 •• 3 Dedignatione. ] Rara vox, neque a b . impetus repreilit quidem ; at Tiberii prinal'iis , qu od fciam, a Fabio cipis fui inGdias dfugere non potuit; ejus Q..zintilia no Phnii magifiro uihrpata. enin1 per Pifot1em interfeB:us eft . 4: _Non amari. ] Utrumque autem fub r. Legatorum. ] De legatis {upr a ; Domitian . o bonis periculoftun erat., efi n. 9. not.

PAGE 49

' I G c. P'.L I N I I P A . N E G Y R. I C U S . Tu tam en omnibus eras, fed Gne ullius dhninutione major: . .eandem audoritate tn te quan.l' abfente retinebat : pletfquc eo quo cd tu revere'"'. bare. Ita que pertnde fumtnts atque c.ar ; t 1ls;) -"'. lie itnp.e.r_ato. rem r >Inilitohemqu: e rrii{cuer-as, tNt ornt'\ium 1allore.mqne ' & taaquam exactor 8 & tanq:u'lrn fociufqta:e "eJev:ar,es.Fel1ces il los, & n .Cl? perinte rnun :c.io:S & .. , fed :ab ipfo te, 2 nee :aur1bus > Co:n{ecntt funt ut fens .quoque fenttb us netllrtttu u11.a quatn :tlbt cr e:,dleres. 10 . X X. Jam te :civi:um ddiderr:ij. r r . evocapant a:tnor:emque cafl:r.(l)tmm .. ' perab_ at patrire, Iter . , i1l1!t .plafn.lea rc;... .dej untis . • N : ec veJto r ego it1laudibus t.u1s po:fil;q.m, quPd -adv.e. nwm tuum non . pater quifqtuain, :non z. ; expawjt: afte:Ct:ata aliis 3 .cafrJtas; & in.na. u,iru:er t q tte 4f-itn: putare llon .p0ais. Nullus in vehi"'i 1)
PAGE 50

TRAJANO D ICTUS.-. lj ' ducem,' ac te ad exercitum ire: adeo nihil aut'certe parum tererat, inter itnperatorem fa8:um, 10 & futurutn. diflimilis nupe . r n alterius principis tranfitus ! ,Ji tam en tranfitus ille, non popu1atio fuit, a cutn u.' abactus hofpitum exerceret, omniaque dextera peru:fia & attrita) Ut fi. ViS a1iqua ) vel I) ipfi illi barbari) quOS fugiebat) inci'derent! perfuadendutn provinciis erat illud iter Domitiani fuilfe , 14 non principis. Ita que non tan1 pro tua gloria, quatn pro utili tate communi , !j edicro li1b jecifri, quid in utrum que vefirum effet impenfutn. Affitefcat itnperator .1G cumimperio calcu1um ponere, fie exeat, fie redeat, tanquatn ration em redditurus ; edicat quid abfumpferit_, ita fiet ut non abfutnat, quod pudeat edicere. Pr:rterea futuri principes, velint no lint , fciant 17 tanti tuun1 confl:at : propoGtifque rs duobus exemplis , 1ne1ninerint perinde cotJjecturam de . moribus fi.1is homines elfe fa. turos, prout hoc vel illud elegerint. . _ X X I; No nne his tot tantifque meritis, novos ali quos honores , novos . merebare ? t tu etiam 1 notnen patris recufabas. IonIf . ga nobts cum modefi-ta tua pugna ! quam tarde vtctmus ! Nomen tllud quod primo ftatim principatus die ut imperatoris & receperunt' . . / !NTERPRETATIOo a Cum k .ofpites e domihus fuilnhigeret. -NoT.L. . 9 Ac te poti.ffimum.] Artem nota: Plinio hem lancito, in quo extremo quid Domiquali aliud agenti, & ducem ali quem I tianus, . quid tu in itjnere tuo in1pendiffes, in exemplum afferat qua:fubjecifti.. rcnti videtur Trajanus ftatim oscurrere. 16. Cum imperio. J Id efl:, difcat expenfa ... Io. Et futur_um. ] Mirifice enim obfe-rum rattonem fubducere !J.tTU -ni' quentes funt & modefri , 'iuicunque impeJ(A)J , cum republica , inquit Livineius ; rio imminent , dum adhuc egent populi vel, licet fit imperator; vel, quod malim_; , gratia & favore : votorum autem compo-difcat cum imperii opibus computare, ita tes faB:i , quam diffimi1es f.epe mores in-ut ex iis fuas expenfas metiatur, neque duunt! Nihil vero fuit tale in Trajano. jores faciat, quam pati poffint. I t. w!teriu.r principis.) Domitiani, quem 17. Tanti tuum conjln.t.] Rittershufius le-vellicare non ceffat, ut Trajani Iaus ma-git: Tanti tuum iter conftilt. letl:io da-gis elucefcat. rio rem fenfum efficit. 12.. ubaflu.r.] Proprie de grege J8.Duobus exemplu.]Domitiani,&Trajani .. qui per furtum abducitur. Hoc loco fumi-1. Nomen patriJ J Primmn datum tur pro violenta hofpitum expulfione. ell: Romulo :tum Camillo ab tnilitibt1s,re-I3. Ipji illi Daci, Get.e, Sarmalatam a Gallis vifroriam imp era tori fuo a qui-bus etfi Domitianus vi it us gratulantibus : poll: Ciceroni ex decreto viciffe tamen voluit videri, gefio earn ob fenatus, cum Catilinariam conjurationem ,rem triumpho,l!t fupra n. n. not. 13. dixipatefeciifet ; in de Augufto ac deinceps mus. . aliis imperatoribus delatut:n eft. 14, Non principis. J Ut invidia hujus facti 2. e.Alii prima. J Non quidem omnes.: non in principis nomen, aut perfonam • Nam nee Augufius nifi fero illud recepit; fanfia eife debet, fed tota in Domi-inquit Lipfi us , . & Tiberi us per tnodeftiam tianum refundatur. diftulit, Nero per Verum id J f Ediflu, ] A te p oft rcditum in _(.J' r-aliis did p o teft.. 0 . ' .....

PAGE 51

C. P t I N I I P A N E G Y R 1 C U S ' . ' ufque eo difl:ulifl:i , donee tu 'luoque mat or, jatn te mereri faterens. Ita que foh omntutn cof1ttgtt ttbt, ut pater fie res: Eras enim in. anitnis '.in pubhcce ptetatts tntererat qutd vocarere, nlf1 quod tngrata fibt vtdebatur, b s . te , itnperatorem potius vocaret & Ccrfarem , cum , patretn experiretur. , quid em nomen , indu!gentia ? ut civibus tuis, qua G. cum ltbens parens vtvts ? 3 U t reverfus tmperator , qu1 privatus agnofcis, agnofce.ris? eofdetn nos, eundem te putas, par _ otnnibus , & hoc tantutn ceteris major, quo melior. , i o X X I I. Ac prim urn 1 qui ille, quo exfpetl:atus deGderatufque _ U ben1 tuam ingrelfus es? Jam hoc ipfum quod ingreffus es , . quatn mirum lee .... tum que? natn priores invehi, & it?portari folebant; non dico quadrijugo curru, & albet1tibus equis; fed humeris hotni num, quod arrogantius erat. 2 Tu fola corporis proceritate elatior aliis & excellior, 3 non de patientia r t S nofira quendatn triumphutn, fe-d de fuperbia principum t:gifii. Ergo non retas quenquam, non valetudo ,. non fexus retardavit, quo tninus oculos infolito fpeB:aculo itnpleret. T e parvuli nofcere , oftentare j uvenes , n1irari fenes, quoque negl e cto med _ entium itnperio , ad confp , ettutn tui quafi ad falutetn 4 fanitatemque prorepere • . In de alii ' fe fa tis vixiflc te vifo, e.o te recepto , alii nunc magis effe vivendutn . . Fremin as etiatn tunc fxcunditatis fit< n1axitna fubiit, cutn cernerent, cui principi cives, cui irnperatori milites peperiff e nt. Vide res referta .teaa, ac I abo ... r antia, ac nc quidem a vacantetn locum , qui non nifi fufpenfutn & in frabile vefrigiutn cape ret ; oppletas vias, angufiumque tratnitetn 25 reliB:un1 tibi, alacrem hinc atqueinde populum, ubique par gaudiutn paretnque clan1orem. Tam b cequalis ab otnnibus ex adventu tuo lxtitia I N T E R p R E T A T I o. ' . a loc11m , qui non_ poterat fufli?ure I tatz fu . nt , quam tu caufa ad imperium pedem niji fufpenfum, & vact!lantr:m; . vemfiz. b Omnes de adventu teto tam /,:e. ' . N 0 T IE. Ut reverfus. J Ut reverfus in Urbem ('Unl imperatoria dignitate , unde privatus iub legati tantum nomine difcdferas : dare agnofCis tuos , idetnque agnofceris, nihilo facrus tlllnidior. ' 1. !U.ui dies ille. J Etiam mortno Nerva, Trajanus hac morte folus imperator reli-ltus annun1 integrum, & eo amplius in Germania refiitit:omnibus ut cito inUrbem rcdiret optantibus ,ut habet Martialis /. Io.ep. 6.&7.rcdiit autem an.Chrill.i 99.
PAGE 52

) T ' R A JAN 0 D I C T uS. . 1 _1 percepta efl:, quam omnibus venifti : tamen ipfa cum ingreffu tuo crevit, ac prope in fingulos -gradus adaueta eft. , X X I I I. Gratutn erat cunCtis, quod fenatutn 1 ofcuio exciperes, ut dimiffus ofculo fueras : gratum, quod a equefl:ris ordinis de cora z. honore notninum, fine fignares : gratum, b quod tantutn non ultro J $ : clientibus falutatis, quafdam familiaritatis notas adderes. Gratius tam en , > quod fenfim & placide, & quantum refpeEtantiutn turba pateretur, ince deres: c quod occurfantium populus te quoque, te imo 1naxime afl:aret; quod pritno fiatim die latus tuutn crederes otnnibus. _ N eque enim fiipatus fatellitutn manu, fed circumfufus undique nunc fenatus, nunc equcfl:ris or10 dinis flo.re, d prout alterutrum frequentiz genus invaluiffet , _ filentes quie .. t-ofque 4 lictores tuos fubfequebarc , nam tnilites nihil a plebe habitu # ) tranquillitate, modefiia diffcrebant. Ubi vero crepifl:i Capitolium afcendere, quatn otnnibus c adoptionis tux recordatio ! q\lam peculiare gaudium eo rum, quite pritni eodem loco [alutaverant imperatorem ! quin 1 etia1n 7 de urn ipfutn tuum voJuptatem operis lui percepiffe ere: diderim. Ut quidem iifdem vefiigiis inHitifii, qui buss parens tuus ingens illud deorum prolaturus arcanutn , circunftantium gaudia? 6 quam !e"ens clamor ? qua1n fitnilis illi lo dies, qui hunc genuit diem ? ut I N T E R p R E T A T I o. a Equeflril ordinu clariffimos ab{que nDmen c '}.uod vulgU1 vel tt ipfum , imo te nomine J u o appeUares. nium maxime circunftaret. b prope quam falutareril ipfe d Prout alterutriut multitudo confitt• ""'lie'l}tes tuDs falutnres. . _ prtJpius ad te poterat nccedere. N 0 T 1ncidere: fa tis nos vixilfe ; in malis vero: pl'us fatis vixiife. Sic apud Virg. Jtneid. JI. 159 Tuque o Jan8iflim• confmc felix morte tua .•.. contra ego ruzci mea fat a. 1. Ofcu!o exciperes. J n. 7 I. folebant peregre abeuntes, vel redeuntes imp erato-1es fenaturn ofculo impertire. Hinc apud Dionem Caligula, apud Tranquillum N era , Domitianufque arrogantice accufan tur, quod eo pietatis 0fficio, aut non omnino , aut fuperbe pcrfun lti dfent Lipf 2.. elea . . ' .2. Honore nominum. J Sic Suetonius Au gnflun1 laudat , quod patres in curia faluta'1Jerit, fedentes , & quidem nominatim Jingulo.s ttullo jubmonenfe. Ea de re fufius diximus .-n. 15. not 7. ;. Clientibus. J Clientes dicebantur qui principum virorum , quos patronos elegerant, fidei fe fuaque omnia committebant, addicebantque , feu profpcram, feu adver fam fortunam fecuturi. Eos autem patroni fua autl:oritate tuebantur. 4 Liftores.] Numero IZ. ante virgarum fafciculos (Um fecuribus manu prreferebant: idque tun1 ad pon1pam, tmn etiam ut qui a magifiratu datnnarentur, cos ligatos ( unde liCl:ores difri ) ccederent virgis, tum fecuri ferirent. s-Capitolium. J Supra n. 16. not. 5. 6. Adoptionis tutt. JUt ingeniofc hoc lo co adoptionis memoriam revo. c at! 7. Deum tuum , ] J ovetn nmn: cujus opus ell: adoptio illa tua. ltl aliis pro tuum eft t14nc. S. tuus.] Nerva. 9 recens clamor. J At tota vb acdamaverant J & ingredienti applaufer ant.. Hie tamen ad Capitolii confpetl:um qua6. recentes , plaufum & acclan1ationes iterarunt. 10. Dies, qut hunc genuit. J Dies adopti.Cl> nis _tua= , qui in caufa eft, cur imperator hodie tanta cu1n pomp a redeas. • : D i)

PAGE 53

' ' . C. PANEGYRICus n plena altadbus au.gufta ut in unius collata om--': niun1 vota? cutn fibt fe ac hbens futs tntelltgeren t precan, qure pro te pre ... carentur. In de u in palatiutn qui , fed eo vultu, fed ea ut fi privatam domutn pete res : cetert 13 ad penates fuos, qutfquc: lteratutus S o-audii fidetn , ubi nulla neceffitas gaudendt eft. ? X X 1 V. 1 Oncraffet aiium hujufinodi introitus, tu quotidie admirabi ... , lior & 1nelior : talis deni que, quales alii principes futuros fe tantutn centur. Sohun ergo te commendat aug e tque temporis fpatium, junxifti enim ac tnifcuifl:i res diverliffirnas, 7. fecuritatem olitn itnperantis, & incil:o pientis pudorem. tu civi.utn ample.xus 3 ad depritnis , nee ofculutn tnanu reddts, tnanet tmpcratort 4 qure pnor ons hutnafutas, verccun dia. In cede bas ped_ibus? incedis : lxtabaris lahore ? lretaris, . eadent• ']Ue otnnia ill a circa te, 1 nihil in ipfo te fortuna mutavit. Liberutn efl: in grediente per publicum principe fubfifiere, occurrere, comitari, prcrteri-. . 1 5 re. inter no1s, c non & c6t9piatn tui 7 non putes, racis. Ha!ret ateri tuo qu11quts acce tt , netnque iennont uus tuique pudor, non tua fuperbia fadt. .R.egitnur quidem a te , & fub : jecti tibi, fed quemadtnodum legibus . fum us, nan1 & illre cupiditates "no ... . . !l:ras , libidinefque tnoder _ antur ; nobifcum tatnen, & inter no.s :.. o tur. Etnines , excellis, ut honor, ut potefl:as:. qure fuper hotnines ' . . N T .t. I 1. Plena altarihu.r.] Ita exceptus efr Ro Jnre Vitdlius : Extrufiis altaribus, cte/ifque 'Viflimu, regium in morem. Tacit. 11. c. 7 o. ftc in Caligul< adventu fupra ce'!tum millia vifiimarum ctfa. Sueton. ' 1 2.. In palatium. ] Triumphantes :1 fi Diani fides, per formn adibant Capitolium, inde eadetn populi frequentia, & pompa : in palatiUJn dcducebantur. 13. ud pe1zates fuos.] Id efl:, domi: quod. verre, nee fucatre lretitire indicium eft, qua:: qualis prefertitr coram principe, talis pri. vatin1 iteratur; cUin fine ullis arbitris ftn ceri anitni fe11fus intra do1ndlicos expl icantur . . 1. Onerajflt. J 0 neri fui!fet ali is huj us introitus pompa, quibus impofuiffet necef Ji t a t em d ignos fe hoc honore reddendi. Plin.l. 8. cp. Onerat te qutellurtt tutfa ma ; onerat teflimortium principis .. ' 2.. Securitatem. l Qui .di u irnperarunt , propter cO'nfirmatam aufroritateln fuam, ja!n .f!bi fidunt, at que in tuto 1ibi videntur etfe: in iis vero qui incipiunt, in eft pudor (Juidan1 & verecundia. At; inquit Plinius, utrumque ' Trajane , ejus , qui jam diu regnat , fecuritatem ; ej us qui incipit., verecundiam & pudorem. 3 Ad pedes. J Ut Caligula, cuj us Cuper ... biatn ea in re notat Suetonius. + oris &c. ] Nihil de ea humanitate rcmififti , qua privatus emine ... bas, fiquidem imperator fis, & fena .. tum & equefiris ordinisdecora ofculo ex..: cipere non dedignaris, nee n1anum culandam : iis principibus , qui ut a it infia n. 7 I. Velut affixi curulibtH Juis , manum tantum , & hanc cun8anter, & im"' putantibm ftmilu promebant.S. Nzhi! in 1Dto te. J Lege nihil i!Jf'um te , ut Grutero placet. vel nihil inipfo te, ut Pe• trus Faber fu-fpicatur. 6. Non quaji contingM. J Id eft , pt:rinde q uali nemo te in -via contingat , atque eunti obfiet. Legit Lipfius inter nos , quafi nos contingM : fenft1s erit quafi unus e no bis fis : quafi nos ordine > vel affinitate conttngas. 7. Non J Non quo id beneficii tibi apponarur.Non ut magnU!n quid-: ptatn nobis conceililfe videa1is. Supra 11. 1fOt. -4• ..

PAGE 54

r T R :A J A N 0 D I C T U s; 1g flint tam en. Ante te fafiidio nofiri _& quo.dam inatts tnetu, 8 ufum pedutn amtferant: lllos ergo hutnert, ccrvtcefque fer. vorumfuper oranoftra; te fama, te gloria, te civium _pietas, telibertas fuper ipfos pdncipes . vehunt: te ad fidera tollit ' . hutnus, ita communia & principis vefiigia. . . . ' . ; X XV. 1 Nee vereor P. C. ne longtor vtdear, cutn fit maxune optandutn, ut ea pro quibus agt.1nturprincipi gratice, multa fint: quz quidetn reveren tius fueritintegraillibataque cogitationibus vefiris refervari , quam a_ carp titn , breviterque perfiringi, quia b fere fequitur ut ilia quidetn, z de quibus taceas , ta.nta' quanta funt, effe vid. eantur. NiG vero lev iter attingi placet,-I() locupletatas 3 tribus, datumque 4 congiarium populo , & 5 datutn totutn , . cutn donativi partem milites accepiffent. An tnediocris animi efl: his potius reprrefentare, qui bus tnagis negari potefi ? quam in hac quoque di verfitate ratio fervata eft, funt enim populo milites, eo ,quod partetn 1 fed priores: populus militibus , quod poftedor, fed totutn I); ,_ l N T . E. R P R E T A T I O. -aLeviter,fummatimque delibare. b Fermeaccidit, ut commemorarepr.ttermittu &c# \ N 0 . T JE. Ujum pedum amiferant.] . 9. HumU!. J Humus rill: a, quam tuis pediJ . TribUI. ) 0 rbs prim urn in tres partes bus tererc non dedignaris, ad ca:h1n1 ufque divifc1 fuerat , qux ideo tribzu te evehit: ita cum noftris vefrigiis cotnmu-Qui fingulis tribubus tribuni ;pe..: .nia & permixta funt principis noftri vefi:ieunice vero , qua! tributim , id eft , pet gia.Alii . alio modo hunc legunt, fed , tribus imperabantur , vocabantur tributa. 'emendatione hie non videtur opus effe. Edi aut em pofi in 4 partes, & Ciceronis, 1. Nee 'ue1•eor. J Ur apte, & juxta atque, ut ex hoc loco patet, Phnii ten1po. ce_ptum Arifiotelis, & Tullii feffos & Ian're in 35. difiributa erat: fervatum eft illud guentes auditorum animos in decurfu ora.. notnen, & 3 f. tribw. funt tionis excitat: tnodo prolixitatem oratio4 Congiarium. ] Munus, quod plebi ; nis excufans , modo multa Donativum vero , quod militibus daba1um fe affeverans! tur. CongiariUtn dictun1 a congio : quod 2. De taceu. ] N o n minus artis vafis genus erat fextariorun1 fex. Munus dl: in rebus interdum fupprtmend'is, quam autem illud erat tio vini , aut olei cer in iifdem efferendis : imo reticere interdum ta menfura , . in plebe1n ab im eratore di g}liquid multo aptius eft , ad tern exaggefiributa. Tum extenttun eft nomen illud rand am: feu quod ea in re otatori pra:itaad (]uafvis etiam. pecunire donatiot1es ; fed te velit auditor, ametque eo majus quid-maxitne principum in pLebetn; d etnum ad dam fibi fingere ; quod rei exprimend::r quodvis munus. etiam privatim & in finparem fe non dfe orator profeffirs : feu gulos colla tum. . quod, t.lt in tenebris majora nobis J Traj .anus congiatium . p iij .

PAGE 55

' ;() C. P L I N I I P A N E G Y R I C U S fiatim accepit. Enimvero qua benignitate divifutn efl? quantcr curer tibi fuit, ne quis expcrs liberalitatis tua! fie ret? Datum eft qui pofl: edicrutn tuutn, G in locum eraforum, fubditi fuerant : a!qtJatique funt ceteris illi' etiatn,. quibus non erat promilfutn. Negotiis aliquis, valetqdine ali us, hieS . tnari, illc fluminibus difiinebatur; exfpectatum eft provifumque, ne quiSJ differebantur. Tune rogari quidetn fufiinuifl:i, & quanquam lretiffimutn oculis tuis eflct confpeCtu Rotnanre fobolis itnpleri, otnnes ta . tnen antequam te vid e rent, _10 adirentve, recipi , incidi juffifii : ut jam inde ab infantia parentem publi cum , munere educationis experirentur. 6 de tuo, qui ,. . ": I N T :E R P R E T A. T I o • . a Edehant illi verbi11 doce6antur. N 0 T plebi, donativum militi promiferat. Sed manam te inter homines vitam agere cum rerarium ptrique largitioni limul non quam munerum tuorum participes fe eife fitfficeret, dimidiu1n promiffi militibus fta:.. fentirent. tim dedit: plebi vero to tum, fed paulo fe-1. Die. J Ol!a dandum dfe populo con .. rius. Ita illi in tempore hi in fumgiarium princeps edixerat. . rna. Lipjiiu. . < 2.. Examina. ] Proprie de apibus 6. In locum eraforum.] Incifa crant in taexamen, ut apud Virgilium: fed & de bulis civium nomina quos congiario do-pueronun turba dixit Horat.l. 1. od. 2. ; . nari oporteret. e numero li qui Juvenum recens Et Epod. od. 1-. aut occnmberent, aut alio commigrarent, .Pofltofque ditis examen domus. . afcribebantur alii. In hoc vero enituit libe3 Futurufque populUJ. ] qui in ralitas Trajani, quod h.is qui poft factum fantes fint, nondmn inter populum cenfe .. de dando congiario editl:um in eraforum ri debeant. locum fuffech fuetant , quibus proinde 4 Blanda[que voces &c.] .. cditl:o fuo nihil promiferat , congiarium retur princeps, ut largitiones fuas in ipfos tamen atque ceteris datum voderivaret. luerit. f. Dijferehantur. ] Ad annum n. Sueto. 7. Admovtre.] Gum efficeres ut quam-nius eniin de Augufto: c. 41. Congiaria povis abfenteS efent , tamen fie taHquam pufo freque.ute•,. dedit ..••. IJC ne minores quiaem libe.ralitatem tuam perpuero! prt eriit , ante non ni(t ab fentirent, . , . undecimo tttatis anno accipere confuejfent. s. Hommem magu.]. Ut non pnus . hu. 6.De tuo &c.]De tua liberalitate,qui vitam

PAGE 56

: T R A J A , N , 0 D , I C T U S. . 3r .tibi; alitnentifque tuis ad fiipendia tua pervenircnt: tantutnque otnnes uni tibi, quantum parentibus fuis quifque, debercnt .. ' Reete quod fpemnotnin,is ftunptibus e. magno prin , . . ctpe , tmtnortalttatemque menturo , nnpendu genus dtgntus , quatn ' . erogatur in pofieros. Locupletes b a.d tollendos 9 pares cohortantur; paupenbus ro educandts una rauo eft, . princ eps. Hie c fiducia fui procreatos , nifi farga tnanu fovet, au get, an1• plectitur; ut imperii, occafum 11 frufrraque pro ceres princeps , plebe ne glecl:a, d defectum . corpore caput , nutaturum -'jue infiabili pond ere tuetur. Facile efl: conjecrare, quo ' d perccperis gau10 dium, cum te parentutn , liberorum, fen urn , infantiutn, pueroru1n ctunor cxciperet. prima parvulorum civium vox aures tuas imbqit, qujbus tu daturus u alimenta, hoc maximum prrefiitifii, ne rogarent. e Super Ol nnia eft tam en, quod talis es, ut fub te liberos tollere lib eat,. expediat. . X 1. parens 1 .fragilitatis hutnanre vices .. ret , ne(: z 1nter tnfanabdes morbos pnnc1p1s 1ra nutneratur. M _ agnum qut. dem eft educandi incitamentutn, toll ere liberos in fpem a lim entorum, in fpem congiariorum; majus tamen in fpem Iibertatis , , in fpem , fecuritatis. A tque ad eo nihil largiatur princeps, 3 du1n nihil auftrat; non dum occidat : nee deerunt, qui filios concupifcant. Contra largiatur & 1Q I N T E R P R E T A T I o. bAd educandos puero1. c Conftdentia !iberalitatiJ fuee, . d Dejiitutum membri!. I e Hoc tamen maxime omnium in te .. le eft, quod te imperio. N 0 T IE. cliin fuam obfequio tuo impenfitri erant. 1 r. Fruflraque proceres. ] A Iludit haud .. 7. Erogatur in pofleros. J Sic enitn princeps bie ad venufhffimUtn Menenii Agrippa: nomen fuum pofieritati comn1endat. apologum cujus n1eminit l. z. . . & 8. Prmia. JUt funt . , hone.frior locus in fil.uintilianw l. f. c. 1 z. Hie eni1n Plinius fpeCta,ulis, jus fortiendi provincias , peofiendit e re principis effe, ita . tueri proce tendi magiftratus , hxreditates obtinendi. res, qui rei vel uti caput a .ppellari Ex lege Julia & Papia. Dio l.4;.Suetun.in ./lu-poifunt , ut ple.bem, id efl:, inferiores cor-guflo, ; 4 Lipjiu1 in l. 3 Annal. Taciti. poris partes non negligat. : 9 . Pares J Et turpis apud Roma-11. Alimenta.] Hinc Trajani nnmus ille,. nos 5s prohibitus erat coclibatus, indifra in quo Italia virginis fpecie pueros offert per cenfo-res pecuniaria multi:a , q:uan1 poimperatori quibus ipfe fpicas diffri&uiro pulo pend ere ccelibes tenebantur,quamque Titulus aliment a ltalire. ideo Feftus vocat ts uxorium. Prre . terea arx. Fragilitatu &c. J Nifi quod. vi tare non. cebantur ab honoribus , & dignitatibus potefi l!umana conditio, ut valetudineln populi Romani. HCi!redes autem infiitu-1nortem. . ti a dire non. poterant, nifi 2.. Inter infanahiles. J Nulfa eni:1n tetriolf intra centmn dies uxore1n ducerent , ei le. . lues , aut morbus pefiifentior ;; q uam Tyge Julia & Papia . Vide pan. 6.n. 2.. . ranni ferocia. . x o. Educandu.] Malim educandi, 3 Du. m / nihil auferat. J No tat nefarialll liberos , . ut in Vietu1enfi editia,.ne legitur, _ j Dotniriani Iiberalitaten1 , qui corrgiaria pr.i & Grutcro . . largiebatur pueris, tutn ea ip{a .t:lla-: I ' /

PAGE 57

C. P L I N I I . P A N E (; y R I C U _ S . au fer at , alat & Qccidat; n:r ille 4 in tam brevi tetnpore effecerit, ut otnfies non pofrerorum _ tnodo,fed fui parentutnque preniteat. nihil ma gis in tota lib e ralitate laudaverim, quam quod congiarium de tllo, alimenta .de tuo: neque ate liberi civiutn, ut ferarum catuli, fanguine & ere• 5 dibus Q2odque _ gratiffimum efl: accipientibus, f c iunt dari iibi. f quod nemini eft er e pnun; locupletatifque tam multis, pauperioretn elfe fa• Ct:um principem tantutn, quanquam nee hunc quidem: natn cujus ei1 quid efi omniurn , tan tum ipfe, quantum omnes, habet . . X XV I I I. 1 . Alio me vocat a numerofa gloria tua : alio au tern ? quafi .Io vero jam fa tis veneratus miratufque fim, quod tantatn pecuniam profudi.fii, non ut flagitii tib i confcius b ab infeEtatione ejus z averteres famatn , nee ut trifles hotninum, tnrefl:ofqu e fennones materia detineres ; . Nullatn congiario cl.llpam,nullam alimentis crudelitatem redemifti; nee tibi _ ben e faciendtfuit caufa, ut niale feceras, impune fecilfes: amor imp en..: I) clio ifto, non venia c: , populufque Rom.' obligatu s a tribunali non exoratus reO'effit. Obtuliflienim congiariutn gaudentibus gaud ens, fecuris : quodtlue an tea printipes ad odium fui leniendutn 3 tu ... . plebis anitnis objeccabant, id tu tam innoccns populo dediH:i , ; populus accepit. ' Paulo minus P. C. quinqtJe millia + ingenuorum l;o ftterunt . , liberalitas principi-s nofiri conquiG vit , invenit , adfcivit , hi . fubfidiutn bellorum , orna1nentum pacis, publicis fumptibus aluntur ; pa triarnque non ut patriam tan tum, verum ut altricem a mare condifcunt. Ex his cafira, ex his tribus replebuntur, -ex his quandoque nafcentur, qui bus alitnentis opus non fit. Dent tibi d xtatem dii , quatn mereris , fer5 vent que ani mum, quem dederunt, & quanto majorem infantium turham iteru1n atque iterutn jubebis > incidi ? Augetur enim & crefcit I N T E R Jl R. l! T A T J o. b Deterrerespopulos ab eo tibi : d ann6fa a Multiplex lau1 tua: l non placatt/4. c DevmEim beneftcio a palatio tuo recelfit ; . N 0 T }E. gno cum fcenore, fa:pe etiain cum vita re petebat. J • 4 In tam brevi tempore.] Livineius -pro in tam legendum fufpicatur inquam : ego malitn cun1 Rittershufio,indutl:o tam,lege. rein brevi tempore. I 5. nemini eft ereptum ... ] Trajanus ab alienis pecuniis mirum quantum ' abfiinebat.Dio. . 1. Alio me. 'Vocat. ] Quam ingeniofe ditorum anitnos excitat , dum alio fe vo .. cari fitnulans , ill eodem tamfn verfatur argumento! z.. &verteres. ] Ut in cujus t1onibus aliqui neceffitatem adhibitam ere.: debant a prin.cipe fceleris fibi confcio & veniam fperante {i largitionibus validiffi mum quemque obftrinxiffet ... --Tacit. An. 13 .. c. 18. 3 Tumentihtu.] Furenti populo n .iam, tanquam apud Virgilium Sybilla of .. fam Cerbero, objettabant. 4. Ingenz1orum. ] lngenui funt, qui llatim ut nati funt , liberi funt ; five nafcantur ex duo bus ingenuis; five ex uno ingenuo, & altero libertino :five ex duo bus libertinis: five ex patre fervo & rnatre libera . 1. In,idi.] In iis ubi crant noll ...

PAGE 58

T R. A JAN 0 D 1 C T u .s. non quia cariores Iiberi, fed quia principi cives. alimen tali voles; dabis congiaria, fi voles; illi tam enG propter te nafcuntur. __. X. X I __ .. .. Hu.JUS altquando cura Pompeto non mtnus a d idrt glort : r , quaJn z pul-fus ambitus campo, cxacrus 3 hofiis mari, 4 Oriens triutnphis ,r Occidenf-f que lufiratus. ' Nee vero illc a civilius, quan1 parens nofl:er , aucro ritate, confilio , fide reclulit vias , portus patefecit, G itinera terris, litoribus inare, litora mari reddidit, diverfafque gentes ita cotntnercio tnifcuit, ut q uod genitum ufquam, id apud otnnes flatum eff e videretur. N onn e cernere datur, ut fine ullius injuria b omnis uftbus nofiris ann us exube-IO ret? quippe non ut c ex hofrico 7 in horreis n1efes, ncquicquam queritantibus fociis, auferuntur. Devehunt ipfi quod terra ge n uit; 8 quod fidus aluit, quod ann us tulit ; d nee novis' J N T E R P R E T A T I o. ------------a Ratione mngii populari. \ c Ex hoflili ngro. b His tempor!bus agri folitum in \ . d Nee novorum veE'I_igalium. 'f!eXIIH ufus noftros ftr1zles jint . zmpares funt pendendts 'TJeterzbus trzbutu. N 0 T • . rum n .omit1a , qui congiario donandi mitium reliquias Mafii colligen : c r a nt. tern vifrum interfecit : in Hifpania , ubi 6. te. J Non propter congia.. Sertorium., Perpennam, LeCl:oriumque fu .. r ium tuum : fed ut te imperatorem haperavit. b e ant, ut a!Vi tui felicitate fruantur, 6 . terru. ] terrre ktqe itine I . Hujw &c.]Confiituti erant ribus, mare fine litorihus, litora fine rna., prxfed:i in populum dill:ribuen-ri videbantur effe; adeo omnia prxdonmn fi.ve donaretur, five minimo difirahe& piratarum latrociniis erant infdl:a & r etur : qu-am pr.rfetl:uram Cn. Pompeius v.eluti interclufa. an. v. c . 69 6. in quinquennium, fed extra 7 In horreu.] in provin ordinem in fumma annonre difficultate ciis paffim habebant, ubi frumenta geilit , & per fe ac per 15. legatos earn ob rent, & militares annona.s. Erant & Rom:l! t em ipfi datos tantam fiumenti copiam in horrea , per omnes regio . nes urbis fparfa. Urbem invexit, ut plus ea re G.bi laudis pequi bus publicum conderetur frumentu1n. pererit, quam tot reportatis vitl:oriis. Plu-Lipf. tarchtt1, C icero pro lege Manilia. 8. nluit . J Sidera enim 2. Pulfr,u ambitUI ] ubi alendas fruges plurimum conferunt; und e , plebis fu:ffragia emendicari, & effuflffiJJliS obfervandum in primis : quo fider e terram largitionibus ac blanditiarum gene r e omvert ere conveniat. Virg. Georg. I. 1 . v. L n i ambiri magilhatus folebant. Cui malo 9 IndiE!ionibUI.] Inditl:iones dicebantur ut inederetur Cn. Pompeius in tertio fuo tributa, fingulis tribus luftris pende confula t u graviffin1am l.ege1n tulit de am-bantur, uncle crepit, ut verifimile eil:, fub bitu . PlutarchtU. Confiantino confuetudo illa numerandi 3. Hoftu. J Pi rata Cilix : quod factum annos ab ' indi.tl:ionibus , id eil: , a fpa""' die bus non amplius narrat PlutarchUI, tio 15. annorum. Otnnin o tria tributo...; Appianm, FlortU, TuUiU! de pr9'Vinc. confular. nun genera erant. 1. Canon , certum & 4 . . OrienL ] Ubi Mithridatem , Tigra-ordinarium tributum. 2. , volunn e n1, Albanos, Ib.er.os, Arabas, & Juda:os tarium. 3. IndiEiio , novutn & fuperindi vicit.. Cl:um. BudtetH in an.not, ad P11n.dea • > Occidenfque.] Puta ih Afriea, ubi-Do Verrin11m 4

PAGE 59

-;4 C. PAN E .GYR I C (!S / preffi, . ad vet era tributa de6ciunt. Emit ro fifcus , quidquid u videtur 4:"f;, etnere: co annona, dee qua inter Iz licentem, vendentetnque onventat: 1nde htc fattetas, nee fames u(quam. X X X. r .&gyptus alendis augendifque feminibus ita gloriata efr 1 5 ut nihil itnbribus z creloque de beret : fiquidem 3 proprio fetnper amne per fufa, nee alio genere a quarutn folita pinguefcerc, quatn quas ipfe devexerat, tan tis fegetibus 4 induebatur, ut cum feracit.Iitnis terris quafi nun-. quatn .. tis quta ptger Ntlus . cunctanter alveo fefe ac1 angut d e Io irig. e ' ntibus quoque tunc quidem ille fluminibus , flutninibus tatneA. conferendus. Hinc pars tnagna terrarum, b mergi pal anti 'allnne confi1eta , 4lto pulvere incanduit. Frull:ra tunc LEgyptus nubila optavit, > crehunque parens & exilior, c iifdem ubertat.etn ejus anni angufl:iis, , cqhib .uif(e;t • . J) enun folutn vagus dle)& 6 expandttor atnnts, d tntra ufurpata fetnper colltum I N T E R P R E T A T I o. . e De cuius p1'etio inter emptorem , venditoc lifdem te'i'minis &9ntraxij{et, & ejus. anni remquefacile conveniat. {ertilitatem, & aquarum fuarum copiam. a fl[qut ad reprehen/ionem flerilitatit . d Intra c.o!les , quos aquis operirc quondtfm b T egi aj{uetRJ jluf1.1io air.cumquaque ex.unfolebttt. dante. N 0 TiE. . J o. Fijctt1. J lErarium principis. . , 3. Proprio amne. ] Nilo : qui veluti colon& . 1 1. Videtur emete. ]. Non ut improbe 'Vice fungens ad uberandos agros ev aga.ri in c:tllidi imperatores, qui interdum emendi cipit afolflitio. Plin. 1. 18 . c. r8 . Et c u m tot a fpecie, aliena per vitn rapiunt. TraJ anus .eflat e aquis fuis I:Egyptum ohrutam oppletam. ... antetn emebat vere , quidquid emere vique tenuit, tum recutit, mollitofqu e & obli, d ebatur. matos agros ad ferendum re!inquit . de 12.. Licentem . J Id dt, ementem. Liceri Nat. Deor. 1. Ad fummam ubertaten1 int a n1en , & lici t ari proprie dicitur) qui in ducendam neque minus r2.. cubitis, neque auttione rem venum expofitam plus of-p1us 16. exundare d ebet. P!m.l. 18. c. 18. ferendo auferre contendit: is licitatorem 4 lnduebatur. J Olet poeticum quiddam apponit, qui fubornat aliquem qui fe vefmetaphora, qua terra i n dui ac f'IJeflin l e em ere fimulet, & pluris liceatur , ea fegetibus d icitur , pro. tegi : fed voces hu .. que va:num expofita funt , qua1n quanti jufinodi & famil ia res funt Plinio , neque funt : ut eo modo ceteri emptores indu-videntur a panegyricarum orationtm1 fiylo cannu. valde al ien.r. 1 . Regio Africa! ad Syenen 5 Ccelumque re(}exit.] Preter confuetu.; & 1Erhiopian1, inde ad Ar abiam & PaLedinetn. In .!Egypto enim, ut ait Senec a , fiinatn pertinens. Abundans p a f cuis, fru mo a r a torum aff i c it cujus o p e fib i menti frugumque feraciilima.De ejus ferti-non videntur indigere. In folo tanta efl ftd u litate vide Lucretium !. 1 o. Sol inum , in Col-cia Nilo, inquit Lucan us . . l eEJaneu, Ann.qum Senecam, i n qu.rj1jon. . 6 .. Expanditor J Q::ia vox infrequen turalilnu, & Strabouem, in G eDgraphia. ttor VIdctur ac duri or, Ri t ter s hufiu s leoit 2 . . Ctelo1ue. ] Q1_ ;ue , ut T1bullus ait, Jpati a tor; Lipuus f u f p i c;lt u r legendun-1 non illicplwviofuppl#ilt h er.b.1 Jovi.l . 1 . el.7. fpatiator.

PAGE 60

T R A J A N . 0 n I C T U S. 3$ fubfl:itcrat atque e fed fupino etiam ac detinenti foio non placido fe tnollique lapfu refugum . abftulerat:, necdum fatis lnunentes terras addi derat arentibus. lgitur inundatione , id eft, ubertate regio frau data, fie opetn Czfaris invocavit , ut folet 7 atnnetn fuum :nee longius illi adverforum fuit fpatium , quam dun1nunciat. Tam velox, Crefar, potentia tua efi, s tamque in omnia pariter inte.nta bonitas & ' accineta : nt trifiius ali quid fectllo tuo pafiis, ad remedium falutemque fufficiat, ut X X X I. Omnibus equid em gentibus fertiles annos, gratafque terras precor: crediderim tamen , per hunc .tEgypti fiatum , tuas fortunatn vires experiri, tuamque r fpectari voluific. Nam cLun otnnia ubi que I<) fecunda merearis , ,no nne tnanifefrutn eft, fi quid adverfi cadat, tuis 1audi.:. bus , tuifque virtutibus , materiem catnputnque profl:ernil cum fecund a feliqJoavitto'rrrli , pafceret tam en ; quodque z) in fuo flumine , 4 in fuis tnanibus , vel abundantia nofira, vel fatnes efiet. a : Refuditnus Nilo fitas copias , reccpit frumenta qu% tniferat dep o rta. tafque meffes r , evexit. Difcat igitur ..tEgyptus , credatque r experimen .. to, non al.imenta fe nobis, fed tributa prx.fl:are : fciat fe non eife popu. lo Romano, necelfariam , c & tatnen ferviat. Pofl: ha!c , fi volet, Nil us b 28 amet alveum fuutn, & 7 fluminis 1nodum fervet : nihil hoc ad U rbem , ac ne ad. iEgyptum quidetn , . nifi ut inqe navigia inania & vacua, & fimilia redeuntibus, hinc plena & onufia, & qua]ia folent venire, tnittan-tur : converfoque 1nunere tnaris, hinc potius 8 venti ferentes , brevis I N T E R P R E T A T I o. e Sed etiam refugiendo fe fubduxerat declivi g Et ad juvandos alios expedittt. & detinendis aquis accommoda terra, non fe-a Reddidimus Nilo opes. Jato ac lento-curfu ; & nee dum fatts limi in jic-b Sefe teneat in al-veo fuo & fluminum for .. ca terra invexerat. tuna cer.ztentus fit. f Nee diutius durtt'TJit efus calnmitM, quam c olim redihant • . quoad nun,iaret tibi. N 0 T • I . 7. .Amnem fuum.] Nilum, quem lEgyptii J ovem fuum nuncupant. 1. SpeElari. j Ita Lipfius. Juxta alios ro expeE1are, quod non ita placet. 2. Non po./Je. J Neque admodum imme rcito. Nam Jofephus !f. excidii Hierofol. ./Egypt!# quatuor menjium annonam Urbi fl'P peditabat. Et bello Punico fecundo, cum vailata dfet ab Annibale I tali a, Romani . per legatos a Ptoletn:.:eo petiere,ut frumenti fibi copia fieret, cujus in fumtna erant inopia. J.lolyb. Augufius .tEgypto in provinci'l?. fonnam rtdatla , publi,as ibi fnt .. mentationes inll:ituit, unde,ut ait Viaor itt Augufto : Urbi ducenties centena mil lia frumenti iuferebantur. ;. Ventnja. J Vopifcys in Saturnino :A?! gyptii viri ventofi ,furibundi, . . 4 In fuis manibus.] Alii in fuis navibtu. , 5 Experimento.] Si alio modo abduci ab errore fuo non poteft. . 6. Et tamen ferviat.] Malim cum Livi neio , Et tantumfer'Uiat.. , 1 Flf4minu modum fervet. J Non inil:af maris in 1Egyptum exundet. ""' Ye11tiftrentes.] Secundi. Sic Virgil. ij •

PAGE 61

I P L I N I I P A N E G Y R I C U S curfus . 9 optentur. d Mirutn, fi fan tern que Nilutn , non fenfiilet U rbts annona, qure tu1s optbus , tua cur a ufque illuc redundavit, ut Gtnul probaretur, & nos .tEgypto poffe , & nobis .tE,gyptutn car ere non poffe. Attum erat de gente , '0 fi libe .. 5' ra fuiffet; pudebat fl:erilitatis info litre , nee minus erubefcebat fame, qua t n torqu . ebatur; cum pariter a te neceffitatibus ejus pudoriqueu fubventum eft. Stupebant agricol:r plena horrea, qure non ipfi rcferfiifent, quibufque de campisilla fubvecta tneffis, quave in .tEgypti parte ali us amnis. e Ita be neficia tuo nee tnaligna tell us, & obfequens Nilus, ..tEgypto quidem fa!pe, I O fed noftrre nunquatn largi@r fluxit. X X X I I. nunc juvat provincias omnes in fidem nofiram ditio' nemque veniife, poi1quam contigit princeps, r qui terraru1n nunc hue , nunc illuc, ut tetnpus & ncceffitas pofceret, transferret, referret .. _ que ! qui a diretnptam mari gentetn, ut partetn ali quam populi plebifque I 5 Romanre, ale ret ac tucretur. Et quidem nunquatn b e nignitas . tanta , b ut onmes fimul ten as 2 uberct , foveatque : hie omnibus par iter, -fi non fterilitatetn, at mala fierilitatis exturbat, hie fi non at bona fcecunditatis importat, hie cotnmeatibus 3 Orientem, Occidentem que conneCtit : ut ubi que feruntur , quzque expetuntur, omnes gen .. l o tes invicem capiant; & difcant, c quanta libertate difcor.di ferv ientibus fit. utili us unum effe, cui ferviant. 4 difcretis quidetn bonis otnnium , I N T E R P R :e T A T I O. d M irum fuiffet fi .!Egyptum flerilem , cent emqueNilum Urbis cibaria nihilo ta non Jenfijfent: tuo fumptu, pro ruiaentia hi1JC ad .!Egyptum ujque atfatzm ex portata funt, ut intelligerett4r, &c. . . e Ita per te facrutn eft, ut nee flerzlu /E g1ptus Nilu11Egyptio1'1fm voti s refpon dens Jtepe abundantior fuerit ad L'Egypti tat em , nunquam ad gl1riam noflram: a Separatam ab ltalia mari mediterraneo 1Egyptt4m. bUt . omnes eodem anno regiones ftEcundet. c to farius fit iis, qui in r _epuhlica 'fi ... fed difcordi fer11ifunt, unum effi p r i nf i ' pem cui [uhiefltjint, quam &&. N 0 T A!. JEneid. 4 4jo. ExpeC!et facilemque{ugttm, rventofqu e ferentu. Et Ovid. Tri fl:.l I eleg. 2 . . 7 ;. Ut mare fubfid6Jt ventifque feren tibUI utar. Stat . . 2.. Thebaid. fer e n tem fortu• n11m appellavit pro fecunda fortuna. Ali-qui faventibus. 9 . b Optentur. ] Ab lEgyptiis ope nofira egentibus. . . . J o. Si li!Jera fuif{et. ] Neque emm ex Italia in JEayptnm effent fmmenta, nifi Roman.:e ditionis f u i{fet. n. Subue ntum efl. ] Ut patet ex numo -q-ui hodieque extat. IMP. C .IE s. N E R v A T RAj AN us A u G . in parte a hera. S. l.M 0 J.l R 1 N C P _ . I N 1 L US. Ubi pi era effigies Nil i recubantis, cum codilo fuo & h i ppopotamo Lipf. I. ter 1arum. J En1endavi cum vineio juxta editionetn Luo-dunenfetn in aliis tnitn eft , p rinceps qui. 2.. Uberet. ] Vox rara quidem , fed a Pa'lla dio I. 4 ufurpata. HQc, in quit, coit u (/eriles arhores uberabantur.Et a Colum t lla t ;. c. 9 Neque enim olea continuo biennifJ uberat, id eft, frecunda efi & fettilis . . 3. Ori e11tem, occ id e ntemque.J Id e ft, ter.,; ras disjunfriffimas , neque en 1 m credide rim verba ha=c adeo firifre accipienda. 4 Diflretis . ] Ut fit in clifco1di repu .. blka. 1-

PAGE 62

TR A' JAN 0 D . 37 fita cujufque ad fi.ngulos mala : 5 aut em atqu.e pertnixtis , fingulo. rum mala ad netntnem, ad otnnes otnnta bona perttnent. Sed 6.five tcrris divinitas quredam , five aliquis 7 Genius ; & d folum il1ud & flutnen ipfum pre cor , ut hac principis benignitate contentum , e molli 8 gremio femina . recondat, . 1nultiplicata refrituat. Non equidem repofciS mus frenus , putet tatnen effe folvendum : fallacetnque unius anni fidetn, omnibus annis , omnibufque poftea feculis tanto magis, . quia non . exigimus, excufet. X X X I I I. Satisfaetum, qua civium, qua fociorutn vi fum efi 1 fpectaculutn in de non 7. enerve, nee fluxum, nee quod anitnos vi-10 rorutn tnolliret &frangeret, fed quod ad 3 pulchra vulnera contemtumque tnortis accenderet : cutn in 4 fervorum etiam noxiorumque corporibus atnor laudis, & cupido vicroriz cernerettlr. Q!am deinde in edendo > libe_ !alitatem / quatn exhihuit? a omni c affectione, autvintactus, aut I N T E R p R E T A T I o. cd Ter1:am iUam lEgypti, & Nilum ipfum. l a Omnis11jfeflionis immunis RUt e ln gremio fuo jemina moUtter ere no operiat. N 0 T .tE. 5 SDciatis. ] Sub bono principe. Laus fuefcerent ccrde, & fanguine. Ea aute m re plurimum deleCl:atum e!fe Trajanum 6.Sive terris divinitM,&c.JOmriino.Nam fen DiQ. terra. fub Opis, & Vefta! nomine 2. Enerve. ] Non hifirionum aut can .. tanquam dea colebatur: imo & Gallia, torum, ut fub Nerone; fed gladiatorum • .lEgyptus, ltalia, regionefque cetera=, ut 3 . Pulchra vulnera. ] Ovid. Metatn. t numis patet, pingebantur, habeban13. v. z 63. Sunt & mihi vulnera, cives, ipfo turq ue ut pulchra 19&0. 7. GenitU.] Cufl:odes urbibus, domi4. Servorum etiam, noxiorumque. J Duo bus, aliifque locis genios attrib.uit antiqui-fuerunt gladiatormn genera; alii coaCl:i, ut tas : hotninibus etiam, five ut generatio-fer vi & noxii, id eft , ob facinus al iquod ni prcreffent , feu quod una gignereJ.?tUr ad : alii voluntarii, qui. cum iis , feu detnum quod genitos itct pret1o fe addtcebant, atque hi quiden1 dituerentur regerentque : ut eos haberent ccbantur Lip f. 2. Saturn. c. 3. fibi in re otnni creca quadam neceffitate 5 J Ufque eo liberalis ea in obfcquentes. Earn in rem videri poffunt, rc Trajanus fnit ,-. ut dierum 12 3 fpefracula AmmianUJ l. 2.3. e..Apuleitude Genio Socratis, populo dederit in quibus interdmn gladia Cenforinru &c. to res ad decem millia,& infinita prope mif8. Gremio &c. J Duplex Nili gremiurn filium co pia. Dio. Sed fe.ptitno tan tun} eife potefl:. t. alveus folitus, in quo intra ejus imperii anno contigere, hoc eft quarripas fuas continetur. 2.. fpatium illud to-to poft habitam hanc orati<1ncm. Ergo tu-!11 , quod, cum exundavit, aquis fuis inintelligndus hie locus de fpeCl:aculis, poit volvit. Q:to fenfu accipi debet hoc loco.. ejus in Urbem reditum, populo datis. 1. J In aufpicio rc:gni , in 6. uff'eRione rtr" J Ita ut non ex indi.: publicormn operum dedicatione,po.ft rela-natione voluntatis , ut fit in hujufmodi tam vi . Cl:oriam, atque ut notat fpeCl:aculis , huic potius, quatn alteri f:'l J ulius Capitolinus in Maximo & Balbino, veret, fed quod mirific::e integritatis eft itl .. ntequam ad bellum , venationes principe, victorem juxta leges pr"-& tpcaa,"la dabantur militibus, u.t fi' mio donaret. . . . E iij I

PAGE 63

I " C PLINII PANEGYRICUS major. lmpetratutn eft' quod poPculabatur, 8 . oblatum quod non pofl:ufa..i batur : inftitit ultro, & ut concupifceremus admonuit. 9 Ac fie quoque plura inopinata, plura fubita. Jam quam . 1r0 lib era fpeccantiutn fiudia, quam fecurus favor! Netnini impietas, ut folebat, objecta, quod odiifet gla.., r diatoretn, nerrio fpedator factus ,Jniferas voluptates rr nnco &. ignihus expiavit. De mens ille, verique honoris ignarus, qui n critnina .ma jefratis in arena colligebat, ac fe defpici & contetnni, niG etiatn gladiatooe res cjus veneraremur ; ubi tnaledici in illis, 13 fuatn divinitatem, fuum . men violari cum fe idem quod dcos, idetn gladiatores quod to [e putabat. _ . X X X IV. At tu Ca:far quatn . pulchrutn fpecraculum pro illo nobis . execrabili reddidifii? Vidimus delatorutn agmen r inducrutn, quafi gralfa
PAGE 64

T R A J A . _ N 0 D I C T U S. ---39 :Advertifli ocuios, atque ut ante cafiris, ita poftea pacem foro red'didifli: excidifri intefiinum malum, & proyida feveritate cavifii, ne fun data 'legibus civitas, everfa 7 legibus videretur. Licet ergo cum fortuna, tain liberalitas tua vifenda nobis pr modo ad /Juporem marljuetaf. b Sumpta fine utlo deleE1u, ac maritimis jlu ibus tradi tifi;mt. c R _eli8iffJue poft abitum fuum ceterit in tuto, foli ipG tgram 'Vitam agerent. a MemQrabile fpeE1.1culum. b Ut nihil faceret contra clementiam fihi' in nat am , hominum terrarumque diis rvindiBam . ' N 0 T ... his, qui femi!fem tantum hxreditatis acci piebant, & orbos cum ca:libibus, qui l'edes dfe non poterant. ; 7 .Legibus. J Quarum vel interpretatione delatores , vel aufroritatc a vari principis ad locupletum don1os aut ha:reditates expilandas nefarie abutebantur .. f!An. nal . Z: 3. '. z f ...__ 8. Primum communes.] Uncle falfe Mar tialis I. 11. ep . If Parrhajia nite hat aula , donatum eft oculis, deifque nojlris a.... omnes cum Jo'Ve nunc fumus beati : at 12uper ( pudet ac piget fateri ) omnes cum Jove pauperes ern.mus. . 9. Defuper. ] Ex amphitheatro , dum ii per arenam in paratas na.ves traherentur. lO. Piaculares ] Dicuntur ea! ad aliena fcelera pianda immolaban tur. Hie autem Plinius piaculares publica: folicitudinis vifrimas appellat ddatores 7 quorum nece qui fibi ab iis timere antea potuerant, hac cura levabantur. 1 1. Supra fanguinem. J Super cadavera aut vefrigia gladiatorum,inquit Lip(tuJ. Crediderim ego eorum quos falfis delationi .... bus fuis noxios fecilfent . . 12. e..Abirent ,fugerentque.J He:rc funt im precantis verba, ut mox n. ;s. Ereptum nlie,. nu pecuniM eunt ? perdant qua.r babent : ex .. pe!lere penatibus ? {uis exturbentur. 1. C!aj]is permijfo tVentu. ] In afpcrrimas infulas deportabantur graviutn fcelcrum rei; aut etiam ludibrimn ventis dabantur. 2.. d portu. J

PAGE 65

: . . ,. ' 40 C. P L I N I I P A N E C Y R. r C t! S diverfitas temporum poffet, tum cognitum efl: i trim iif ... detn quibus antea cautibus innocentiffimus quifque , tunc nocentjffimus., _ affigerctur ; cumque infulas on1nes, tnodo fenatorum, jam _ delato . rum turba cotnpleret, quos quidetn non in prrefens tan tum, fed in reter5 nutn reprelJifii c tnille prenarum 3 indagine inclufos. Erepttun aliepas pe• cunias ? perdant quas habent. Expellere pcnatibus geftiunt? 4 _ (uis turbentur. Neque, ut antea, ' exfanguem ilhun & ferream fronterrf) G ne. quicquam convulnerandam prxbeant 7 puncris, & notas fuas rideant : fed 8 fpecrent 9 paria damna, nee maj-ores fpes quam tnetus habeant., :Io titneantque . quantun1 titnebantur.Ingenti quidem animp divus Titus fecu ... ritati nofirce profpexerat, 10 ideoque numir)ibus requatus eft : fed quanto tu quandoque dignior ccelo, qui res illi adjecifii , propte r quas ilium deum fecimus? Id hoc magis arduum fuit, quod i1nperator Ner .va te filio , te fu<:c.effore digniffitnus, per quam magna quredam 11 edicto 15 Titi afiruxcrat, nihil que reliquiffe tibi videbatut : qui tatn tnulta excogi tafl:i, utfi ante te nihil eifet inventutn. d lingula quantum tibi
PAGE 66

r'. 4I . T R ' A J A N 0 _ D I C . T. U S. X X XV I. juvat . cernere r rerariutn a filens & quietum, & quale _ ante er at? nunc tern . plutn illud., nunc vere deus , non 2 fpoliarium civium, cruentanunque pra:darum receptaculum : ac toto in or be terrarutn _ ad hue 3 locus unus, in quo, b optirno principe , boni malis im pareseffent. c Manet tamen honor le gtun, nihilque ex pubJica utilita;e con) vulfum : 4 nee prena cui quam retnifla, fed addita ell: ultio, folumque In uta tum . quod jan1 non . delatores, fed leges timentur. At fortafle non eadetn feveritate in1o tanto majore, quanto -plu_ s tibi licere de tuo, quam de publico ere dis. Dicitur > acrori at que procura tQri tuo, c In jus veni, fequere ad tribunal, natn tribunal cruciatu I() eft par ceteris, nifi illud litigatoris atnplitudine tnetiaris. 8 Sors & urn a fifco judicetn affignat. Licet rejicere, licet exclamare, Hunc nol0, tiinidui ' . a litium b Sub optimQ I N T . E R p E T A T I o. I c Suam tam en majeftatem re.tinent leges fi , fcales , & nihil ex ptf.blica pecunia direptum N o T if. vero edidum tulerit, nufquam, opi. cautum erat,ut mali punirentur,fed alire ad nor, reperitur. Hinc tam en patet edictUin funt, ut delatores , quibus ante a1npla a Tito [ancitum primo, a Trajano fubinde fceleris fui mercesdabatur, mulfrarentur. tam fapienter perfetium, ut prope illius f f!..AElori. ] AE1or in familiis -auclor haberi poifet. qui res , rationefque heri adminifirabat; r. A?.rarium. ] Locus ubi reponebatur in republica vero Aflor principis , qui rem publica pecunia. Is erat Saturnt principis curabat. Differt a procuratore qu i fortalfe quod in ejus deitutela pofitum tu-* itidem principis rem procurabat. ,. Quod tius videbatur_ , cuj us in regno ac tempore afror fine juri(dittione dfet. 2. dfet furtum nullum faCl:um fuifle crederetur. fub procuratore;qui fi amp lis poifeffionibus 2.. Sptlillrium. J Proprie locus , in quo exigendis & procurandis pra!erat, plures ingreifuri balnea vefles exuebant. Rei fifub fe habebat atl:ores. Sin n1inus, unum militudine lie diCl:us eft locus, ubi tantum, aut etiam interdum idem actor, to rum & ol-namerita fervabantur: \ & procurator erat. aut quo deferebantur ipfi,fi forent: vel 1 6. In jus 'Veni.] Sunt & aliz ut .fanarentur, fi vulnerati tan tum : vel)i \ in jus vocandi, ut, In ius etJmus. 4mbultt ft)es nulla, ut ibidem interficerentur. in ius. In jus te 1Jeco. Sequere me. H
PAGE 67

J ( 4't C. P L I N'I I PANEGYR'IC US efr, & bona parutn intelligit : ilium . nolo, quia Czfarem fortitei am at. d Eodetn.foro utuntur principatus & libertas. prxcipua tua glo-. ria efl,' vincitur fifcus: cujus tnala caufa nunquatn eft, nifi fub bo, no principe. In gens hoc tneritutn, tnajus illud, quod eos 10 procuratores 5 habes, ut plerutnque cives tui non alios judice.smalint • . eft autm difceptanti noli. eu.tn neque ullam. tnune-.. rib us tuis addts, ut qut fc1as hanc elfe benefictorum prtnctpaltutn futnmam fie illis & non uti licet. X X X vI I. I On era imperii pleraque veecigalia infritui' aut pro utili' -'to tate co .mtnuni, ita lingulorutn injuriis coegerunt. b His Vicefima reperta eft, tributum tolerabile & facile hxredibus dumtaxat extrancis,domefiici s 1 N T E R P R E T . A T I O. d Eifdem fori legihus fe fahdit princeps & li... \ a Propttr ute"!itatem communem , fed uer popu[UI,. . detrimento jinguforum. e Si fns efl iUis:u#, rut! non. b Propter . N 0 T .1. gendo ' rum judicum.IJ?rretor in urham con ad ulatorie magis, quam vere. Nam li Aut. : . ;iciebat eorum nomina, quos ad judicia Vitl:ori credimus, Pompeia Plotintdncredibi! t ejus anni elegiifet, ac forte cum educebat diflu eft, quanto auxerit gloriam Ttajani : &u nmnerum , quem lex jpfa pr::fcribebat. jus cum profl.Jinciu calumniis agi"' Plinius vero laudat hie Trajani humanita-. taren 't, iUa corripuit at que increpat.em, qui, abfimilis tyrannis, quibus mos 'Vit, quod laudzs elflt incrtriofus, &e. erat in caufis fifcalibus fubornatos judices I. Onera imp'erii. ] Id e ft, tumptus publici: apponere , attoribus fuis nihilo fecius at-feu, Ut vocat Tacitus. imperii neceffit ates. que ceteris volebat forte & urna judices af2. Picefima reperta: ] Ab Augufl:O'an. V .. fignari : facta infuper populo potefiate C.:. 7 )'J. ut cera rio m1litari ptofpiceret; Di'll' hunc , vel illum rejiciendi , fi auf nimium l. 5 f. in aflis ejus anni: & ab eodem 7. p-o: titnidus illorum tetnporum liber-anno non fine difficultate 6rmata. tate uti poifet , aut nimium imperatori quam multo ante, nempe an. V . C. 39 7;. addiCl:us videretur. mox addit: Eodem Cn. Manlius manun1ifforum ViceGmatn foro utuntur principatus & libertaJ , id eft, inilituerat, dct qua Liv. 7 Uncle aurum Vi eafdem fori leges obfervant princeps . , & cejimarium, quod in JanE!iare ad ultimo 1 liber populus. cafus fervabatur. Li vi us. 17. & Vicefimnrbi 9. fi(cus. _ ] Sit interdum qui illud colligebant. Erat rerum mala fifci, ut honus princeps elfo videa.. venalium Vicef:ima. Sed hie de tur. Ca!Iiod . 1. I . ep. 2.2 • . ad . fifci advoca-tum Vicefima agi t ur. . . . 3 Extran eis, domefliciJ. J aJ.i1 tomnt phJlofopht abfimentta, quod 111 JU domeflici , qui & fui , & necejfarii dice ban. dtciis nunquam fifco faveret. tur. Atque hi liberi erant, qui i n potefiaI o. Procuratores habes.) Si quis Ca!faris te patris fuiifent tempore delat:;e h:rredi atl:or i litem ha:c apud tatis. Sic difri , quia vivo patre cur atorem agebatur: fin actor tpdammodo rrrum p aternarum domini ef . fe litetn alicui movebat, caufa ad .fe crederentur , eo que mortuo n i hil ac . cia:: prx.Gdetn p eninebat. Plinius autetn ait quirerent de novo , fed continuaretur Ca::fari s p rocuratores tatn fidei ha-dominium . in ipfonu n perfona. I ide m bitos ut e t iamG magis . effen: etiam n eceffari i dich, quod re p udiare C::efan, provmnarum, ret ?ita tern non Alii vero extranei tam en non ahos J udH;es 1nallent, Sed hoc dicebantur : vel qui a e l'ant

PAGE 68

, . . . . .T. R A J A N 0 . p I. C T s. . 4-3 Itaque 4 tilts trrogatum e ,fr , . his : videlicet quod manife ... cutn feu pottu.s non hotnines e f fent, _ a!tqutd bonts ' , fangutne, > genttlltate, c facr orutn .
PAGE 69

• . C. P L I N I I -P A N E G Y R I C U S 44 . . v fi ' tafltus am or nominis n'Ofl:ri ineffet, ut Romanam non tee tJTI
PAGE 70

T R. A J A N 0 . D I C T U s; , . 4s Cu; enitn poftcris atnplior honor , quam majoribu.s haberetur c1=1rve non retro quoque recurreret ea.dem ? Tu qutdet?, t!latn:ex-. ceptionem removifii, r fi modo fihus tn patns fudfet , opinor vim legern'iue natura!, fen1per !n dtttone eife.ltberos juffit, nee uti inter pecudes, fie inter hom t nes potefl:atem & unpertutn vaS lentioribus dedit. XX X I X. N . ec vero contentus r prilnurn cognatio .nis gradutn abfl:u liffe Vicefimre, .fecund urn quoque ex emit, cavitque ut in (ororis bonis fra.0 ..... , (X C0Dtralllfi"aUblv.v.a.' a.VUil J av.ia.iuiH .... H.L.:>lH.pot.if9_uC& in vicetn illi, fervarentur itntnunes. His quoque, quibus z p . er Latium civitas 19 Rom ana patuiffet, idem indulfit: on1n.ibufque inter fe cognationutn jura commifit, fitnul & pat:iter, & n1ore qua! priores principes a fingu-lis rogari geftiebant, a non tam anitno, quam negandi. f.x quo infelligi potefr quant(e benigtlitatis , 3 quanti fpidtus fuent fparfas, atqLe, ut ita dicain, laceras gentilitates colligere atque connecrere, & quafi reI) nafci jubere : dcferre quod negabatur, atque id pradl:are cunB:is, CJUOd f:rpe. finguli non itnpetraffent: pofir e mo ipfutn fibi tot beneficiorutn occafiones, tam nutnerofatn obligandi 4 imputandique tnateriatn. Indignutn credo ei vifutn, ab hominc peti , quod dii dediffent. Sorores efiis & frater, avus & nepotes: quid efr ergo r cur egetis? ut fitis, vobis efris .. Qgi 2.0 pro cetera fua Jnoderatione, non tninus invidiofutn putat c dare ha!redita tern, quatn auferre. ergo adite honores, capeffite civitatetn, b netninetn hoc neceffitudinis abruptum velut truncum amputattunque : , iifdem on1nes quibus ante c pignoribus,fed honefiiores perfrucntur. 7 Acne retnotus quidetn jatnque deficientis affinitatis gradus , a qualibet quanti2.) tated Vicefimatn infe.rre fiatuit enim comtnunis omniu1n parens $ futrnnatn, qua: pubhcanutn pau poffit. . . I N T E R p R E T A T I o. a Non. tara volu.ntatt ea concedendi' quam I abfci!Jur:z atque paterna recufandl. ' i p rr u abzt. c Jurtbus. b .NuUum hd!c cognationis tanquam J . d pertdere. N 0 T .tE. 5 Si modo. J I-I.crc ver ba erant .in edifro i tu. id vobu nempe Nervx, fed TraJanus Nerva mellor, hanc ' gu1ne1. LivtneJus legit. cur rogetis, id efi, fufiulit. _ cur ali quid a me prxterea pofi:uletis. . 1 Primum. ] In 1'. cognationis gradu 6. Dare hreditatem. J Totatn cenfentur pater, mater ,.liberi. In 2. Fra-tatem capere , & damno dare ter, foror, avus, avia , neptis, & nepos. ad arbitrium : quam auferre, id quam ' Vide Gaium de variu affinitatum gradibru. Vicefimam partem ex ea decerpere. 2.. Per Latium. J Supra n . 3 7. not. 7. 7• Acne remotw quidem.] Quanus aut quin JjiritU4. J excelfitatis tus affinitatis gradus.Dpcies vero animi. . 8. Summam. ] porro ? nullibi, 4 Imputandique &-e. J Supra n.zo.not. 4 quod fciatn , ex tat. Certe quidem modicas 5 . Cur egeti.r. J Bendicio . principis u t ji exenlft) ut darius mox dicett\f F iil .

PAGE 71

.. ' 6 4 . C. P LIN I I PANEGYRIC US ' XL. Carebit onere Vicefimz parva & exilis & li ita O.ratus volct, tpta f e pulcro , tota funeri fervetur, n e tno r ftc,... cafii g ator affitl:e,t. !1 Cujufcunqtie modi ea pecunia ex ali cu ... )us obvenerit '. fecurus l=:a lex diEta . ; ad pencu.Ium ntfi O,Ptbus non poffit. eft inir:quttas 111 g r atulatton etn; tnJuna 1n votutn : optat hxres ' ut V tce1tmatn .,. Additum efl:, ut qui ejufinodi ex dietn edicti Vicelitnatn de:. he tent, non dum tam en intulilfent, non inferrent. +At in prxtcritum venire nc poffiuu:, lU Iamcu. l110V'cll.lfi1 caVlltJque' Ut dett11tJ. \..&. ro quifque deber e., quod non debiturus. Idem feci!li malo s p.rincipes . habutffemus : quo tngento , fi natura pateretur , quatn ltbcnter tot fpoliatis ; tot trucidatis fan guinem & bona refudiffes ? V etuifti exigi , quod non tuo us, ut > , irafcere.J -. tur, tardttatemque folvendt , duph vel et1a1n quadruplt trrogauone mulcra .. S ret: tu nihil referre iniquitat f s exigas quod deberi non _ rit, an confiituas , ut debeatur? XL L. & follicitudinetn confularem :nam tnihi co gitanti eundern t e donativum.reddidiffe,congi.arium o btuliffe, de1atores a:Segtffe 'vecbgaha temperalfe' tnterrogandus vtderis, 2-0 fatifne cotnputaveris imperii reditus ? an tantas vires habeat frugalitas prin "'! cipis, ut tot impendiis , -tot erogationibus fola fufficiat ? Nam quid eft cau , cur aliis quiden1 cutn o1nnia raperent , & rapta retinerent , ut fi nihi l nihil detinuilfcnt , defuerint otnnia ? tibi cum tatn . mult a I N T E R P R E T A T I o. a Ut nemo poffet venire in i!lud diflrimen ,-n!ft ha!res tJ}Um. N . 0 T J. 1 . Obfervator.J Nemo qui principis no-Hi, & qui in folvendo tardi elfent, dupli & mine fumptus obfervet, judicetque, an Viquadrupli irrogatione mulctabantur. cdima rite data fit? I. Feres ] Tu itaque a!ra.rii _cu--2.. Cujufcunque.] Id eft, five domeA:iram , quam gerere coriful debeo in te cus fit, five extraneus is , a quo obtigit tranfiul i fii. hcereditas , modo ut ea exilis fit. Pro 11/i-.z. Collationu. J Puta. aurum coronarium &ujtU Lipfius legit a!icui. feu dona initio itnperii a provi nciis con3 Ut Picejimam debe11t. ] Signum enim ferri folita. De Juliano Ammianus L 15. ell c . 14 . Coro1tarium indultum & debita 4 At i?J pr"teritum.] Emendare prcrteri-multa diuturnitate &c. ldipfum de Hadriatum ne dii quidem p oifunt, aut fatta no Spartianus, Capit o linus de Antbnino {emel fuerint, infeB:a reddere, inq uit apud Pio refert. be auro ceronario d i xi fupra n. _ Arif/Btelem comict/4. Ea autem, Tra1 7 not. 3. jani re1niffio, cujus hod'ieque ex-3. Donati'Uum. J Certa pecunia! fun1 ... tat infignis infcriptio. tua quam vel _cum iniret im .. f . Contumacibrt-s. ] Cod. de Jud. Contuperi urn , vel ob relatam vifroriam vel de max qui tribus ediEfis propojitis , vel uno pe.1 mum ob aliquatn aliam celebri t(\.ten1 xni"' r4mptorio f u i nun j1cit. litibu s erogabat. .

PAGE 72

' ' T R A J A N 0 .-D I C T U s/ 4 7 l argiaris' & nihil auferas' Olnnia fuperfint? 4 Nunquam principibus runt, qui fronte gravi & trifii fupercilio utilitatibus fifci contutna<;iter ad. . clfent: & erant principes iplifua fponte avidi & rapaces ' & qui : ' non egerent : plura tam en femper a nobis contra nos fed ad tuas . aures , cutn ceteris otnnibus, tutn vel maxitne lvaris adulationibus ftruttus eft aditus. Silent ergo & quiefcunt, & pofrquam non e{l:' cui ftta .. L . deatur, qui (uadeant non funt ; . evenit, ut tibi ciuri phtritnum pro tuis, . . plus tatnen pro nofl:ris moribus debeatnus. XL I I. L ocupletabant & fife urn & non tat:n 1 Voconiz & J uli" leges _ , quatn tnajefiatis fingula:re & unicun1 eritnen eo rum, qui cri• 10 m . ine vacarent.Hujus tu tnetum penitus fufiulifl:i, cot1tentus magniutdine: qua nulli rnagis caruerunt, quatn qui fibi maj e ftatetn v indicabant. R.eddita tfl: fides , libeds pi etas, obfequium fervis : verentur , & parent , & clotninos habent: non enitn jam fervi principis noftri amici, fed nos fum us; nee pater alienis fe mancipiis carioretn, quatn civibus fi1is credit. IS, . Omneis accufatore d
PAGE 73

I • / / 48 I c. p L I N I I p A N E G y It I c u s flOl).tu iniquis tabulis advocaris : ?ullius te.iracundia, tas, nnllius furor confugit : nee quta .offendtt al!us 3 nuncuparts, fed ipfe tneruifii. h Scriberis + ab ab ignotis .pr:rteriris : nihil que inter privatun1 & principetn intereH:, nifi quod nunc a pluribus amaris, nam & S pJures a mas. c hunc curfu)n, & probabitur ne feracius & ubenus, non ad laudem modo, fed ad pecuntam pnnctpt, fi illo tnori homines veliQt, quam fi > Donavit pater tuus tnulta , & ipfe donafli: 6 cefferit parun1 gratus ; tnanent tamen i _ i qui bonis ejus fruuntur,nihilque ex illis ad te nifi gloria red it, natn libcralitatetn lO jucundioretn debitor grattls, clariore1n fa cit. Sed quis ante tc Iaudem iftam prretulit? 7 quotufquifgue principutn ne id quiden1 in patrimoniis no fir is fuum dnxit, quod effet de fuo? no nne ut re gum, ita . C:rfarum tnuncra , 8 illitos cibis hamos , opertos pr:rda ,. INTERPRETATIO. a Nemo per iracu,zdiam , aut impietatem, aut infaniam in te transfirt :nee prfJpter alteriUI ojfenjionem fcriberis. b I!..A"mici te faciunt , ignoti te prte, termi&tunt. c Serva, o hanc ttgtndi rationem & cognofces exp!!rientia utrumne principi utilius fit & abundantius non Jolum ad laudem, fed & a d pecuniam colligendam fi & N 0 T .IE. dubie corruptus. Lege cum Lipfio, & Gruf 6. Ceffirit &c.]Id efl, etfi al iquis difceffc ... tero nunquam fcriptus hawes. Senfus erit : . rite vita parum grat1.1s erga te An; ut fuf.., N ec tu, ut Domitianus, unus es P..rres om-picatur Li p fius, legendum aliquis ceper# nium, nunquam ab ullo hres fcriptus parum gratus ? Sed tamen fcrupulus aliqui s fis. Nam ille ex qualibet fcriptura , cui refidere potdl: , propter ea qua! fequunturo juris aufroritas deeffet, aut etiatn ex tefti I totus hie locus a pte videtur fie a monio cuj uflibet hominis , qui imp erato Livineio corretl:us ; cejferint, ncmpe & tua, rem ab aliquo infl:itututn e1fe ha!r(dem di& patris dona, parum grtJtis : manent ta ceret, continuo in ha!reditatem quafi pro men, id eJl:, fuperfunt, qui honis tuis . fruunfuo jure involabat. Trajanus vero pecunia! tur, id elf, eorum qui maximis non ita avidus null am hxre.ditatem vendia beneficiis affetti, te in tdlan1ento fuo cabat fibi, nifi hxres rite fcriptus et[et. id impune,quod fub aliis 2. Iniquis tahulis.] In quibus contra jus principibus non legitimorum nul1a men7.. f!.!!.otufquifque. ] Qt_!is porro princeps tto dfet. ad fe pcninere non exifiimavit patrimo-3 Nuncuparis.] Hxredem nuncupare, n ia ipfa noHra , earn ob rem quod po efi, non fcripto, fed viva, ut aiunt , f . pulis vel a fe, n1ajoribus fuis nonnihil voce declarare.
PAGE 74

49 ? cum privatis facu1tatibus .:J velut haufta & iniplicata, retro fecum, quidquid attigerant, . . . XL I .V Q?ani utile efi ufum per adver{a, vcniffe? Vi;xifii nobi(c4m, r periclitatus , tiR11uifii_ : tunc erat innocentiun1 vita, fcis & e>'rpertus es; qua ntopere detefientur malos principes , 3 etiatn S qui malos faciunt. Merninifii opt are nobifcun1, qure fis queri fo1itus. Nam privato jud_ icio principem geris , tnelioren1 imo te pra:fras, quam . tibi b Itaque fie imbuti fumus, . ut quibus erat futnma vo..:. to rum, J;Delior peffitno princeps, jam non poflimus nifi eptimuni fetre. N etno eft e_rgo taln tui' tam igna.rus fui' m locum ipftun pofl te concupif-I() cat. Facilius efi ut e!fe fucceffor tuus poffit 4 quam ut velit. enim curre molem fponte fi1beat? quis comparar , i tibi non refonnidet? Expertus & ipfe es , quam fit onerofun1 fuccedere bono principi: & bas excufationem r adoptati • . A . n prona . parvaque funt ad , c quod nemo inc_olu1nitatem turpitudine 6 rependit? S "alva eft omnibus vita, 1 ) & d.i : nee jam confideratus ac fapiens ,_ qui itatem in tenebris agit. Eadem fub ptincipe virtutibus inlibertate : nee benefaccis tantutn 7 ex confcientia merces.Amas confl:antiatn civium; ct 8:ofq.ue ac vividos animos, non . , ut alii, contundis ac deprimis ; fed foves & attollis. Prodcft bonos effe, 8 cum fit fads abundeque, fi non nocet. I N T E R p R E T A T I o. . es prinNps qualem privatus I _ c ).uod nemo rvitam fuam f!agitiiJ./ redi:_: ;udzcahtu pnnctpem effe de here. mat. b QJ:,are tuis vinutibus affie'Vimus. d Erellos & 11lacres_ . • 1 -. N 0 T .IE. 9 Pelut haufla & implicata, J In Puteana es ut fitccederes, quam vis id noa editior1e leoitur multiplicata. Magis placent, tam fponte tua faceres, quarri adoptione .qui habent0 implicdtttJ , hoc eni1n maxime affertus & veluti coatlus. In aliquibus co hamis & laqueis convenit,qui cum 1nari vedicibus eft sdoptanti : id eft, hanc ipfam lut hauriantur , fecu1n ea omnia, quibus excufationem Nerva'! te adoptanti affe .. funt adnexi, referunt. rebas. In ali is efi adoptari. r. Perzclitatus ei.] Sub Domitiano prin-6. Repenf/it.] Nemo flagitiofus eire cogicipe, cum privatus era$. . tur,ut gratus fit principi, Vitamque 2.. !2.!.!:,te tunc erat &c.] erat fub pomitiano, de quo Suet.c. bonorum fors & conditio, nem 10. Duos '1Jenia dona'Vit , qui fe, quo faciliul pe peri eli tad, & timer e. expertes culpte oftenderent , impudicos prob.a-. . 3 qui &c. ] Adulatores , du1n 'Verant. . . . . , principum fcelera laudant. 7. E'Ji: conjdentia. J . Bona confcientia 4 ut 'Velit. J Ne tam quidem. prCEn1ium quid em e!t virtutis ampliffimum: Hadrianus enim id maxitne voluit, neque fed fub bono principe fo.la virtutis n1erce$ ddl:itit PlauttriCE Trajani uxoris operam dfe non. debet. Sub Ttajano certe am•-:!if interponere, donee Ca.{ar creatus id confit-ni q uique honores. in viros probos fecutus efi, ut Trajano fuccederet. ferebantur. 5 Adoptati. J Gruteti en1endationem fe8. Cum fit fatit . ]Cum habita ratione quor ; fenfus vero eft. Vix adduchts riorum temporum, fatis efie d .ebere unicui .. G \ . ,

PAGE 75

5o , C. P L I N I I P AN E G Y R I C US His honorcs, his 9 facerdotia, his provincias offers ; hi atnicitia tua, hi ju.; dicio flo rent: 10 acuuntur iil:i integritatis & pretio : fimiles, diffimiles alliciuntur, nam prremia bonorum malorutnque, bonos ac malos fa , ciunt. Pauci adeo ingenio valent, ut non turpe honeftumque , prout bene 5 ac ceffit, expetant fugiantve: ceteri, ubi labor is inertix, fo1nno , frugalitatis lux uri; tnerces datur ; eadetn if.l:a, qui bus alios artibus a!fecutos vi dent, confecrantur : qualefque funt illi, tales efie & videri vo lunt; & dutn volunt finnt. XLV. Et priores quidem principes exccpto patre tuo; uno aut altero ( & nimis dixi) vitiis potius civium, quam virtutibus Pritnutn quod in alio z fua quetnque natura delecrat ; deinde quod patien • tiores fervitutis arbitrabantur, quos non de . ceret effe nifi fervos. 3 Horum in finun1 ornnia bonos autctn otid, aut fitu abfirnfos, & quaii fepultos , , 4 not1 nifi delationibus & pericuiis in lucem ac diem proferebant • . 5 Tu amicos ex optitnis legis: & hercule requum eft e!Ie eos cariffimos bono principi, qui irivifi malo fuerint. Scis, 5 ut Gcut div-erfa natura dominati<> & ptincipatus , ita non aliis effe principetn gratioretn, quam qui maxim e dominutn a graventur. Hos ergo b prove his & ofl:entas , quafi fpecimen & ; exen1plar ; quz tibi c fe&a vitz, quod ho.1ninu1ngenus place at-: & ideO' \ I N T E R p R E T A T ' l o. f Pauci tam acri funt judic'io , qtJi?t ament \ aut abhorreant vitium virtttternqu,e , pro ut fibi commodum ejf, aut ficus. .. a Gravate b Promoves ad hqnores-..: c Vi' vendi ratiff. N 0 T que videatur, fi fua ei probitas non no-1. Uno aut altero. J Augu!lo fortaffe & cet. e Tito. Mox, nimis dixi. uterque vi-9 J Sacerdotiorum apud ve-tiis non catuit : unde Dio l . 6 6 . A ugufiurn 'teres, ficut hodieque apud nos beneficio cum Tito comparans , hunc rum, duo genera .fuere : alia qua! aut refp. neg at a Roman is diligendum , fi mi aut princeps , aut pontificum collegiun1 nus vjxiffet; illum vero , G . plus : quia hie conferebat : alia a -ea neceft1riam prim is imperii fui temporibus leae a 1edicataqueerant, ut facrorum feveritatrem non ' m-itigaffet , ut fecit : & fiu8:uum ipflus face 'rdotii percep-que illius felicitas potiu-s, quam virtus nul • tio, ad folan1 gentem familiamque fuam . lis vitiis fortaife corrupta fui f fet. p .ertineret ; gentilitia L1cerdotia 2. Sua quemque natura &c. } Notum diceha,ntur. Tacit. hifioriar. 1. cap. 6 7 jllud A ftmilejimilf.gaudet. de Othone. Recnu ab exilio rerverfos nobi!es . Horurn in flnum &c.] Ut in illos ca adDlejcentul'Os , avZ.tis ac paternis facerdotiis deret illud Juvenal. Satyr. 1. ;5. in {olat ium recoluit. Alia au tern facerdotia debent hortos prtettJria) menfM &c. erant perpetua, ut Auguratus de q-uo Non nift clelatiombus. J Neque e late Plinius nofier t. + ep: _8'. item & Pontifi11ris, ubi erant, inglorii , prodibant , n'f i cat us: alia vero non item. falfo accufati , in judicium . veR i re coIO. AtU!tntur ifli. J Cum Lipfio lnben-gebantur. r ter legam ipfo, pro ipfi, ut referatur ad pre 1 f Ut .fzcttt &c. l Alii leguat: ut fimt S> tio. : fed auctoritas. f. d fa tis placet. \.

PAGE 76

5 r cenfuram adhuc,non tnorutn ct quia tibi beneficiis potius, quam remediis ingenia no fir a experiri placet. Et alioquin, nef cio , an plus tnoribus conferat princeps , qui bonos eife patitur, quatn qui cogit. Flexibiles quatncunque in partetn ducitn _ ur a principe : atque, 7ut , . ita dicatn, kCJuaces futnus : huic enirn cari , huic probati effe cupimus ; ; quod frufira 8fperaverunt diffitniles, eo que obfequii continuatione perveni( mus, ut prope omnes homines -9 unius 1noribus vivatnus. Porro e non tam {i .. nifrre conftitutum eft., ut qui malum principetn poffumus, bot1um non poffi mus itnitari.1 Perge modo, Czfar, & vitn effeEtun1que cenfurz, tuutn pro-TRAJANO D ICTUS." , pofitutn, tui g aCtus obtinebunt. Natn vita principis, cenfura eft : eaque bane dirigimur,ad hanc convertimur: 10nec tatn nobis opus efl:)quam exemplo: quippe rr infidelis recti magifl:er eft metus, 12 melius hotnines exemplis docentur,quadn primis hoc in fe bonihabent, hqurbd ap-prob ___ ant, qux prxcipiunt fieri poffe. . . XL VI. Et quis terror valuiffet effie ere , quod reverentia tui effecit ? 1 z Obtinuit a1iquis, ut fpeGtaculum pantomitllorum Ro1nanus tolli I N T E R P R E T A T I o. d f!Jis exp!orare an munificentia tua p1iis quam cenforia notatione animi noflri ad virtutem excitentur. f MaEfe igitur, Ct:Rjar, & tuum z'nflitutum,' tute aEfiones eundem ejfeEfum funt ac {i cenfor ejfes. e Non tam . malignnm indo/em a natura haufin1us,ut &c. g Afiiones . h re fl/1-endunt fieri pojfe)qut impertmt. N 0 T J. 6. Non tenforam.] Alludit haud dubie . princeps fuerit, tales cives ejfe, in quit ad Augufium qni cenforis quidem no. mi-Tullius ex Platone. ne recufato , morum dici voluit, 10. Nee tam jmperio &c.] Imperium enim ut tradit Sueton. in Augufio c. 2. 7. Tra-animos exafperat, allicit exemplum. jan urn Ionge illo modefiiore!n fuiffe dicit, 1 1. In.fidelu reEli. ] Sumptum illude Tul-qui utrumque cum reip:1 itnplerit , neu-lio Timor non diuturnus magi.fter officii. trum pro fi.ngulari fua n1odefiia admiferit. 2.. Philip. n. 3 6. Ceforii autemrerat muneris locare publica, I 2.. M elius hominu.] Cui non fen a tum Iegere, populum c.enfere, inquire-illud Senecre, longum iter per prtcepttt , bre-re in omnium mores, alios fenatu tnovere, ve & effie ax per exempla? . ialiis equurn publicum adimere,alios in Cre1. Obtinuit aliquis f:rc. ] Tiberi us qui , r i'tum,id . efi,in cenforias tabulas referre &c. den1 abogit hiflriones 'It alia, Tacit. An. 4 7. Ut ita die J Ita Tullius docet Nero pantomimorum fa8iones una cum ipfis emolliendas voces , qure paulo duriores relegavit. Sueton. c. 16. Domitianus vero funt, neque fatis ufu receptz, ut ifia ,fe-interdixit hijbionibus fce,nam , intra domum, quaces ;qux poeticum qu . iddam olet. quidem exercendi artem jure coiJCejj'O , Suc -8. Speraverunt. J Malim fperaverint ut ton. c. 1 Locum hunc de ifto,inteiligenpofi Bongarfium Grutero placet , id eft, dum tum interpretes confentiun't, tun 1 de .. quod frufira fperent quicunque ipfi difi1. monflrant ea 111ox confequuntur: miles, riempe 111ali. tomimi aut em ditl:i 'rd ?r&ntt g. ] ld eft, principis, quem om-quod in fcenis , gefiu, faltat ione, n1ota' nes; ut ait ingeniofe Lipfi us,. ut fole1n fpe-que corporis omnia exprimerent , & imiop tl:ant, & ab eo quali colorantur. tarentur. G ii • '

PAGE 77

J C. P L I N I I P A N E G Y R I C U S pateretur?fed 2 non obtinuitut vellet.Ro gatus es tu,quod cogebat ali us, ere--; pitque efle ben eficiu1n , quod neceffitas neque ate minore con .... centu ut toller e s pantomimos : quam a patre tuo ut refhtueret u truinque recre: nam & r e fiitui oportebat,quos . fufl:ulerat malus 5 &tolli Idetn erg . o populus auquanao > fcen1c1 unperatorts tpectator & applau1or, n _ unc 1n pantomtmt s qu
PAGE 78

TR.AJANO D ICTUS. ;) . XL VIT. I Inores juventutis,quam a principaliter fonnas? quem honorem? aicendi magifl:ris, quatn dignationem fapientia! docto ri _ bus habes ? ut 3 fub te fpiritutn, & fanguinctn, & patriam receperunt c fl:udia: qux priorum tetnpqrum immanitas e-xilus puniebat ? cu1n fibi vitiorum .. .. a:tes , lJQl) _ qdio 4 ) reverentta relegar e t. At babes , pt:(rfl:as enitn , tanttunque eas diligis, quari-tum ab illis probaris. ct An quifquam fiudia humanitatis profelfus , non cum tum vel in pritnis laudibus ferat c; adtniffionum tuarum fa cilitatem . ? Magno quidetn animo 7 parens tuus; hanc a n te vos principes I o 3 arcem , publica r utn xdiuni non i ine infcripferat: frufl:ra tan1en, nifi raffet', qui habitare ut in publicis poHet. bene cum titulo ifl:o tnoribus tuis _ convenit .?. quamqu e omnia fie facis, 9 tanquatn non ali us fer it ? eniin forum, quz templa tatn referata ? non C apito1ium ,ro ip faque illa tux Cedes, magis publica, tnagis o1nnium. Nulla: 1 ; J N T E R P R E T A T I o. :t'Ut principem b }.uam facis magni. c Doffi ques Juperio1'ibU1 temporibm barbari principes exi!to mulffabnnt. d Hanc nuUus qui tantiJlum hum anus fit cum omnia quat in te Junt, tum in p .rimis non laudet comitntem qua O!nnes admittis. N 0 T }. r. MoresfulfJentutis. J Dio Trajanum fert,fimul Rom am advenit, multa civitati bus Itali.e ad puerorum & vitl:um, & educationem conceffiife. , 1 ' -. 2. Dzcendi magzflris. J Victor de Traja no . : .Eruditij]imos, quamruis ipfe e(fet fcientz, moderateque eloq:uens, diligebat. ;. Sub te fpirztum &c. J Oblique notat Do1nitiani temp ora, cum philofophi fimul & matheinatici editto ex Urbe ejetl:i partim i n Hifpaniam , in Liby(, ve deferta confugerunt. T -mnque Deme trius philofophus ab Urbe expulfus inll:i tuta cum Apollonio Tyaneo fermocinatione: Cicadis,inquir,licet impune canere, nobis ne ':fUidem muti r..e jM eft. _ -4Quam reverentia. ] Pudore : quaG fi immanitatem fuatn ftbi exprobrarent. , ; . In complexu. J Completleris, foves . -6. .AdmiJlionum.] .Ab admiffionibus, vel admiJ!ionaio dicebantur qui ad falutandmn p rincipem ex officio eos bus eo ronvento opus erat. . Hts qm p r a::erat magifier vocabatur. Palatinum officimn Claudii & Ne ron.is temporibus infiitutum erat. Hi au-tern fub aliis princ ipibus duri & feroces _ , fub Trajano mirum quatn faciles & comes. 7 Parens tuus.] :Nerva, priufquan1 tu vel etiam ille imperio potiretur. 8. Arcem. J A!banam, ut putat Baud i us. Imperatores Romanos quatenus pbntifi ces maximos in publica domo hahitare oportebar. QE.mobrem pia in Augujlo L 6 5. in atfis an. V. C. 7 -tl refert Augufrum, cum ei tanquam pontifici maxitno publica domus a fenatu offerretur, recufaffe illam quidem, fed fuarun1 parten1 publicam elfe juffilfe. DetnUin, ut idem add it libro fequenti, illam, cutn incendio con flagraifet , refetl:am .ab Augufio, & totatn effe publlcatn faetatn. Fot : taffe titt,.tlllln hunc a imperatoribus era fum refti tuerat Nerva, quod factum Plinius hoc lo co exaggerat. 9.Tanquarn non aliru.] Quafi tu ipfe,non Nerva, id in veftibulo infcripfi ffet. xo. Ipfaqu e i!Ja adoptionis &c. ] Artem nibil eni'rn fuavius Traj ani auribus effe poterat, quam, ejus adopti oriis mentio maxitne CLun ne1n fie ret, ut hoc lo . co. G iij

PAGE 79

; 54 C. P I: I N I I P A N E G Y R I C U S obices nulli 11 contumeliarum grad us : fuperatitque jarh mille liminibus ultra fern per ali qua dura & obfiantia. Magna ante te magna pofl: te, jux.., tate tatncn maxima quies: tantutn ubi que filentiuni, tatn altus pudor, ut ad parvos penates & larem anguftutn ex dotno principis , &. 5 tranquillitatis referantur. XLV I I I. Ipfe autetn ut extipis on1nef;? ut expetl:as? ut magnam, part em die nun, inter tot itnperii curas, 1 quafi per otiutn tranfigis ? ltaque : z non ut alias attoniti, nee ut periculum capitis adituri 3 tarditate, fed fecuri.-: 1 & hi lares , curi1 cotnnlodutn efl: convenlmus. a Et admittente principe, lO interdutn efi aliquid, quod nos domi quafi magis neceffarhun b tcnea.t .. Ex• cufati fetnper tibi, nee tJnquatn 4 excufandi futnus. " c Scis enjtn fibi quem que prxfiare, quod te videat, quod te frequentet : ac r tanto liberalius ac .diu""', tius volupta,is hujus f,:opiam prxbes . . d Nee falutationes tuas c fuga & flitas fequiti1r, retnoramur , refifiitnus ut in cotntnuni domo : quatn nuper . lo Ula 7 bellua plurimo terrore munierat; cum velut -quodatn fpecu inclufa , nunc s propinquorum fanguinem lamberet , nunc fe ad I N T E P R E T A T I O. a Vel cum imperator copiam fui focit. facere &c. b Ret-ineat. d fYec popquam te (a!utavimus, recedimu1 c Neque enim ignora.r fua quemque fiatim, ita ut in palatio fit 1nagna . N 0 T .IE. 11. Contumeliarum gradU!. J O!.!,ia enim tione additmn ell: mag a. a lire ex aliis fores, alii ex alii s fuperbi jani; . libera/iu;. ] A tque eo tores fub aliisprincipibus erant.expugnan-& diutius nobifcum verfaris, quod noftra di , iterum erant itermnque contumelia:: caufa id facis, non tua. devoranda=: fed nihil tale in pa6. Fugs & vajlitM. J Ut e latronum latio. & ficariorum domicilio , uncle cum pri. 12. Ad parruos penates. J Id eft, ad te-mum licet pes effertur. nuiorum domos , penates aut em & laretn 7. Bellua. J Dotnitianus, quem toto hoc fumi fa::piffime , ut hoc loco, pro don1o loco c01nparat cum bellua, qua: ex vafto & ipfa , netnini notum non eft. De diis pena-interiore quodam fpecu ad credes interdutn tibus adiri poteft Macrob. Saturn. 1. 3 De prorumpit, &, quemadmodum Virgi.Iius illorUin fede & forma, Dionyf HalicarnaJ! de Cyclope dicit , miferorum , & 1. ),.uafi per otium.] Amreniffitnis fermo-fanguine ryefcitur atr9. lEneid. l. 3 62 2.. nib us , quafi tnultum tibi a magnis im-8. Propinquorum. J N empe , ut ait Evtr<,>. perii negotiis e1fet otii. . pius, Flavios; Clcn1eptem Arretinum pa-2.. Non ut nliM attoniti.] In aliis efi , non uueles [ uos interfecit; ac, fi Plntard1o fides alii & attoniti : id eft, non alio vultu & eft, Tit urn fratrem, dato ei in cibum lepore colore, ut iis accidit qui metu percu1fi funt. marino, qui pifcis quofda1n huinores oc ... Vel fi manet ifta fcriptura, id eft, non ut . cultos, ac mortiferos habere dif;:itur; vel . :quos olitn Don1itianus Albanam in arcetn uta poHnullis proditum, eo , dum Traxerat fJt touitos , , & (ejlinare coa8Ds. J ilVe-fpiraret adhuc , in arcatn ligneam nivis nal. Sat. 4 145. , plenam, per cauGm 3 Ttirditate.] Capite plecrendi , fi tarconjel:o, ibique interfeto : demutn, diores veniren1us, ut de Pegafo'refert Ju-quod & Di o nanant, priufqualn rr;enal Sat. 4 v. 77. dRaret animan1. pro mortuo efferri 4 excufl -mdi f"mm. ] In Vicnnenfi'edi-Omnipo Titum a\> A

PAGE 80

T R A J A N 0 D I C T U S. 55 / . 'clariffitnorum civium -firages , , credefqueptofe . rret. Obverfabantur ro fo. rib us horror & minre, & par metus 11 adtniffis & exclufis. Ad ha:c. ipfe occurfu quoque vifuque terribilis, fuperbia in fron _te, ira in oculis, p allor in corpore, in ore n multo rub or-e fuffufa. Non adtre quifguam , non alloqui 13 tenebras captan-5 te1n : nee unquam ex folttudtne fua prodeuntetn, nt.li ut 4 fohtudtnein fa. ceret. X L I X. . Il1e tan1en, qui bus libi 1 parietibus & muris falutem fuam tueri videbatur; dolum fee urn & infiJias , & ultorem fcelerum 3 deum in .. clufit.. D i movit perfregitque cufl:odias prena, 4 & ro ob.fl:rueros, non . f e cus ac per apertas fores , & tnv1tant1a hmtna trruptt : J illi divinitas fua Ionge ar.cana cub ilia r; f
PAGE 81

56 . C. P L I N I I P AN E G-Y R I C US nut?c tutior, quanta fecurior eadem dotnus, 7 poil:quatn ejus non .. tatis ; fed am oris 8 excubiis, 9 non folitudi!le & claufiris, fed cele .. britate defenditur ? Ecquid ergo? difcimus experimento , fidiffi1nam effe cuftodiatn, principis ipfius 10 innocentiatn? Here arx inacce1fa, hoc inexpua . 5 gnabile munimentutn, munitnento"non egere. , Fruftra fe terrore fticcirixe rit;) qui n c . haritate non fuerit : armis enitn irrita ; l)tur . . Nutn autetn rz ferias tantutn partes dierutn , in oculis nofiris cretuque cqnfu ... n1is "? a non remiffionibus ttiis eadem frequentia , eademque focialitas intere!l:? Non tibifemper 13 in medio cibus, fern per que menfa communis?. I o non 1+ ex conviCt:u nofi:ro mutua voluptas? non r, provocas reddifque manes ? non ipfutn tetnpus epularum tuarum cutn fru galitas contrahat , exrendit humanitas ? N o n enitn rc ante mediutn dietn l7 diftentus 18 folitaria I N T E R p R . E T A T 1 o . . a un non relJJxationibuJ tuis eadem mtt!titudo, e11demque fodalitM adeft. N 0 T . 7 . Poflquam ejus &c.] Addit Livin. adi-If. Sueton. de Auguft:o c., tus:Lipf. a:ominus:vel pro efus rdl:ituit ea aut 4.Camam prtbebat, ut non nimiofumptu, Serus. Certe aliqua dl n:tutatione opus.. fumma Nam & ad 8. Excubiis. J Pigilite funt tanfermonu tacentes, velfubrniflim loquent.es pro tum : Excubit vero fumuntur pro militibus 'Vocabat. five die feu nocte in fiatione pofitis. 16 . C!Arttemedium diem. ] Id eft, ante ho9 1'-lon folitudine, &c. ] Non receffibus, ram fextam , nobis meridies eft ,nam & claufhis populos a p r inciris li1nine ar horas diei naturalis ib e.,xortu folis nume-. centibus . / . ra.bant , qure cum duodynx femper dfent 10. lrmocentiam. ] Nbtum illud Horatii d i e bus fingulis, pro dierum inre1. 1. od. 2. z. Integer 'Vitte fcelerifque purur, quales erant; nunc longiores, nunc bi'e .. non eget Mauri iaculu, nee viores. autem tempus apud Ro-Il Septuscharitate.]Tale illud Tullii Phimanos hora nona. Martialis I. 4 ep. 8 , lipp. 2.. Charitate feptum opor tet ,non armu. Imperat extruf!-os frangere nona thoro.s. Ho-I 2.. SeriM partes &c. ] P . artes dierum minis autem erat luxuriofi , & intemperanrcipublica= ad1nini.ll:rationi datas. tis tempus illud prrevertere. Juve .. 13. ln medirJ. ] Id eft, in . propatulo, fub nalis carpit Sat. 1. 49 quod a!J oculis , ut ex Lycurgi lege cauoflcrva hi beret. Q_::em locum intelligendutn tutn erat apud s, ne fcilicet puto de horis diei, non naturalis, fed 'i,;.. frugalitatis leges tranfilirent. Plutarchus in v ilis: cujus initium, a media nocte ducere p1oblem. c.; 1. Idque etiam apud p , rifcos RoAlioqui non ita datnnandus videretur n1anos in more fuiffe, not ant Valer. M ax im. Marius , qui hora una citius cibum fu-_ l. 3. Macrob. Saturn.l3.c. 17.UndeJumer et. venalis taxat retatis fure luxuriam , quod 1 7. Diflenteu. ] Satur , Domi -contra p r ifcam illam confuetudinenl pri-:tianum f uo more tangit qui, ut ait Sueto.vatim fplendidius, quam par dfet epula-nitJ..s, nun cibis fe ingurgitaifet • rentur Sat . 1. 9-4. ).uis {eptem Jecreto -tum ve r o in ccena mit ' e fobrius videri vo avus? lebat. lbiclem Neronis ' Claudii & Vitelli i . 14. Ex cowuiEtu noflro. ] Romani fole -notatur haud aqlimilis intemperantia. oant plures firrtul cibum cap ere, Grxci veIs. Solitaria ] Quam folus , dat n ro, fi Athena=o credimus, Ali-& remotis arbitris Fefius 1. ;. qui cCPnnm dictum pntat1t , a , . ob , apud antiquos dicebatur , quod nunc MO.aCt>dca, feu comtnunionem vefcentium ut eft prandium, 'Vefperna quam nunc C/Znam ap ... putat Plutarchus 1. 8. Sytnp. probl. ccena

PAGE 82

"T R A. J A N 0 D I C T U S. ;7 fpeetator 79 aclnotatorque convivis tuis itntnines : nee jejunis & i nanibus plenus ipfc eructans' tanl apponis q uam objicis , cibos' quos . dedigneris attingere, perpeffus fuperb atn illatn corivietus fimulat io nem, rurfus te ad cfandefiinam zo ganeam 3 occuitutnque luxun1 refers. Ergo non aurum, nee argentum, b nee exquifita ingenia ccenarum ,fed fuar vitatem tuan1 21 jucund i tatetnque tniratnur , quibus nulla fatietas adeft; quando fine era omnia, & vera, & ornata gravitate. Neque eni1n aut zt pere g rina: fuperfl:itionis tnyfieria, aut 23 obfc(Cna petulantia tnenGs principis o b errat: fed benigna 24 invitatio, & 1iberales joci , & fl:udiorum honorw lnd e tibi & brevis fotnnus nullutnque amore noHri anguflius teln-I Q pus , quan1 quod fine nobis agis. , L. a Sed cum rebus tuis ut participes perfruatnur, qure habemus ipfi, quam propria, quam noflra funt? Non enim exturbatis prioribus dominis, omne flagnum , otnnetn . lacum; omnem etiam faltum, immenfa poffeffi o-ne eircumvenis : nee unius oculis flu min a, fontes :J 1naria deferviunt.' 2 Efi I) quod non fuum vide at' tandemque itnperiutn principum '3 quam pa .. t rimonium rna jus eft, multa enim ex patrimonio refert in itnperium C]UZ priores principes ' occupabant, ! 1on ut ipfi fruerentur, ftd ne quis ali us. Er ... go in vefiigia fedefque nobiliiun 6 itntnigtant pares do1nini , nee -jatn' I N T E R P R E T A T I o. b Neque art em menfre delicatiorihUf ciI h Redeunt no{,iles domini, neque ampliuJ no!Jio bi!ium f'tJirorum domus a fer11u a Verum cum honi; tuii utnmur , qua.ft fint aut turpiter ctiam noflra .. N 0 T lE. '9 &c . ] Quid edant alii, bibant, dicant. • . zo. Ganeam.J Guloforum diverfori ,um. Sumitur etiam pro libidinis diverforio. Item pro ipfa ingluvie & cibariis. Dicitur g anea' ganeum, i. . 2.1. Jucunditatemque &c. J Adhiheh11mu1 quotidie crrnt : interdum iucundiffimisfermonibm nox ducebatuf . Plinius de Traj ani ad verfus fe comitate 1. 6 ep 3 1. 21. fuperflitionu &c. J Intelli g e juxta Liyineii me.ntetn infl:itutos a Domitiano facerdotes in Albano e . x peregri n e fortaffe vel, cun1 Lipfio, Ifiacos, Bellonarios &c. qui ad (:Xhilarandos con vi. varum animos fub menfa:: finem induceb antur. 2.3 . ] Scurras , moriones . . , in convivii locum poft epulas induci fol itos notat ipfe Plin1us I. ,. ep. 17. Sic Lu,ianus in Sympofio quem datn refert inductum , qui alios difris veUi caret, alios percuteret, o mnes gefi:u, falta tione jocis , & tnotu corporis oblefra-. ret. 24. Apprime illud Trajano convenit , quem vini amantioretn fui{fe apud Dionem legimus. 1. Omne ftagnum. J Pace Lipfii dixerim : locus hie de Neronis pa1at i o intelligi debet, in quo fl:agna , lacus , !altus videbatur conclufi!fe ; ita amplmn erat. Et de illius quicem luxuria noti illi verfus ; Rom"' domus jiei , Peios migrate : Ji non & VeioJ _occupa t ifta domus .. Suet. in Ner.one C.39• :z.. Efl qqod &c. J Multo ante dixerat Q ... vidius Fafiorum l.1. 8). Jupiter art'cfutJ cum totum fpeEtet in orbem , nil nifi Romanum quod tueatur habet'. 3 patrimonium. J Ita enim imperii agros omnes invaferant llt' . ( H /

PAGE 83

C. P L I N 1 I P A N E G Y R I C U S ) . ' c lariffitnotum virortun receptacula fervo teruntur, aut fcrda V1• H:itate pr . ocutnbunt-. pulcherrimas .zdes' deterfo fitu' auctas ac vi gentes. Magntiln hoc tuum non erga homtnes modo, fed erga tecra ipfa tneritutn, fifiere ruirias, .folitudinetn peUere, ingentia opera eode gt 1 quo fur:t animo, ab vi. ndicare. Muta quidetn ilia & ani-: rna carentia; [enure tatnen & 41xtart vtdentur, quod ntteant, quod fre quententur, quod aliquando creperint elfe i dotnini nofl fervientis. Cir .. cumfertt1r fub notnine Cifaris tabula in gens d quo fit de tefranda avaritia illius , qui tatn multa concupifcehat, cutn haberet fuper'ro Vacua tatn multa, G tatnen exitialis erat apud principetn, huic laxiot dOlTIUS, illi amcenior villa. Nunc princeps in eadern dotninos ipfe . inducit: , ipfos illos 7 1nagni aliquando imperatori$ hortos , illud nunquarn . nifi 8fuburbanum, licemur , . emimus , itnplernus. Tanta beti.igt1i ... tas principis, tanta fecuritas tempo rum eft, ut ille nos' principalibus rebus . t5 exifiimet nos non titneamus, quod digni effe videtnur. Nee v ero etnendi tantum civibus tuis copiam , fed amcenilfttna J a r g iris & donas. 10 Ita, inquam,. donas in electus, in quz a d optatus es: transfers quod n judicio accepifii, ac nihiltnagis tuutn ere dis, quam quo d 12 per amicos habes. 10 L I. Idem r in zdifica.ndo, quam dilige?s in tuend?. Ita..: que ut ante nnmantutn tranfvechone faxorutn Urb.1s tecta quattuntur: fiant dotnus, nee jatn ten1pla 3 . nutantia. Satis eft tibi nitniun1que, I N T E R p R E T A T I o. d Ut proponatur omnibus execranda Domitiani &t . N 0 T AE • . dfent e orum patrimonium , quam , id eft'. ea donas, ad te,. unpenum. ut JUXta fucceffionis jura 4 Lttari videntur. J Nihil frequentius p . erunent. . etiam apud quam fenlum rebus 11. Judi cio. ] Cum te imperio dignum inanimis tribuere. Tullius pro Marcello Nerva judicavit. . n. 1 o. meditH ftdiut, Ctfar, ut mihi I 2.. P e r ar:zicos &c.] quod amicis 'llidetur , huius curit4, tibi gratiM agere ge-don atmn • tn eorum manu fie tanquam ftiunt. depo.Gtum babes . . f Domini non fervientis.]Alii legunt: doI. I n ted ijicando. ] Tam parcus in eri mini fl : ientif . , geridis tibi crddiciis, quam in publicis refi -. 6. Tamen. J Lege tum, ut Livineius fuf. ciendis diligens. picatur. 2 . Ut ante &c.] Suh Cal i oula, Claud i o 7 . Magni imp.J. & cum m a gno per U rbem Potms tatnen de Domlttano td acCIcedentmm tncomtnodo immane s pia'm, quem magnum hoc loco etp"'""'J7 ap. ad eo rum palatium adveheb1ntnr. J uven. . 3. 2 f 4 Lon ga curufcat f a rraco 'V,enie n(_e 8. V I llatn. . , atque al tera pinum pla uflr a v e hunt , . 9. re_btu. ] V lila ,. q lla! hu c nutr:mt alte , popula,q-ue &c. . . . , . . Nutan t i a . J . c a fiun m i n itantia, pr o .:.. Ltn. J Ifl" j ut -e{l: ad 'Ol' an1 eda1o1us pter cnorn1e . . \

PAGE 84

T R A JAN 0 .. D l C T US. 59> ctun fuccelfcris frugaliflitno principi, magis 4 rejicere ali quid & amputare ex his , princeps tan quam neceffaria reliquit. pater tuus ufi .. fuis detrahebat, q 'uz fortuna imperii dederat, 5 tu tuis quod pater. Atqt1am magnificus in publicutn es? chine porticus , in de 7 delubra occulta :properantur., aut non __ eonft1mmata, fed tantutn commutata vi, ) deantur. in1menfuni 3 latus eirei templorutn pulchritudinetn provo .. cat, digna populo vicrore gentium fedes . , nee tninus ipfa vifcnda, quam . ex ilia 9 fpecrabuntur: vifenda aute1n, eutn cetera fpecic, tutn quod . . w zquatus plebis . ac locus. Siquidetn per otnne fpatitun una fa .. cies) Otnnia continua & paria' nee magis proprius fpeEtandi I 0 fius, quatn propria qua: fpectet. Lice bit. ergo eivibus tuis invicetn eontue. ri, dabitur . non cuhieulum prineipis, fed ipfum principem cernere, in publico, in populo fedentem : populo, cui locorutn 11 quinque millia adjeci .. fti: auxeras enim numerum ejus congiarii facilitate, majore1nque in pofte ... 1 S rutn fulpiei liberalitatis ture fide jufferas. 1 N T E R P R Jl T A T I O . a _Ut non tam flruC!a, s quam repnrata videantur . N 0 T .. 4 Rejicere.] Alii recidere. Nerva ex ve ten tmperatorum poifeffione difl:raxerat quidquid fibi non admodum ncceffarium videbatur. Plinius vero hie laudat Traj a num , quodhanc ipfam temperantiam vice rit, etiam ex iis , fiugaliffimo principi neceffaria videbantur, aliquid abradendo atque amputando. J . Tu tuis quod pater &c. J Ita rell:itui cum Liviaeio pro tutiru quod eft: Nerva-{ibi detraxit qute fibi sb imperio data fuerant : Tu vero . tibi , qure magis funt tua,id ell:,qu4' pater tibi rdiquit. . . 6. Hinc porticw. J Qgas circa 'frajani fo rum excitavir: Caj]iod. Catana!us portUI le git, non porticus. : forte quia Dio port us ait 11b Traivmo non porticus. Non addit vero quinam illi fint. Portum certe Ancoinfiauravit. 1 Delubra. ] Jani templum auxit, ani, plificavitque. Unde. Martial. I. 10. ep . . 2.8. Pervius exiguos ante penates, plurima qua medium Rom a ter'ebat iter. Nemc tua Cti!fareis cinguntur /imina donis , & fora. tot numerM, lane, quot ora geris &c. 8. Latus circi &c. ] Suet. in Domitiano Naumad?iam , ait ab eo excitatam : i cuius pofl ell ln-pide m'ximus cir&us denjis utrinque lateribus, extruE!us efl. Sed a quo qurefo ? A Trajano, inquit Cafaubonus in hunc . Suetonii idque ex Plinio, Dione & veteribus numis patet. fit autem circus, & quot fuerint Roma!,dicemus alio loco. 9. Speffabuntur. J Gladiatores, vena .. tiones, & alia id genus fpetl:a(ula. , . to . .!Equatus. J Julius Cxfar fuggeflztm fibi feu, ut alii vocant pegma erigi in or. chefl:ra juffit.Sueton. in Jt:dio. c. 7 6. Nero il .. lud in cubiculi formam cooperuit, unde ab creli incletnentia tutus fpea:acula fpetl:aret. . Trajanus utroque m . odefiior omnia , neque hujufi11odi fugge .. fl:um habere voluit. II. miUia.] Totidem loca circo . Trajanus adjccit , quot ingenuos ab eo educatos fuiife fttpra dictum efi: n. Sed fi C:rfaris circus, ut ait, Plinius, ducenta & pofiea, ut ait Vitl:o_r trecen ta ottoginta quinque loco rum millia plectebatur: quam minutus, ut Lipfius notat , ille loco rum adjetl:oru1n numerus ! ut tantopere laudetur 'frajani rnagnificen .tia. Eo fit ut quinquaginta miUia _ legendu1n putet, pro quinque millia. Bene,. an fecus ?, . alii viderint, H ii

PAGE 85

6o C. P L I N I I P A N E G Y R I C U S L I I. Horum unum fi prxfiitiifet ali us, illi jam dudun1 r radiatum ca put, & a media inter deos 2 fedes 3 auro fl:aret, aut ebore, augufrioribufque ads, &4 grandioribtis victitnis i _ nvocaretur. Tu delubra non ,nifi > adora turus intrJ.s, tibi maxitnus honor 6 excubare pro tetnplis , pofiibufque ; prxtexi. Sic fit ut dei fu1nmun1 inter deo_ ... rum ipf e non 7 adeptus.Itaque tuatn fiatuam tn vefbbulo Jovts opttmt maxt-. mi 8 unatnalteramve, & hanc xreatn cernitnus: aut paullo ante aditus om nes, 9 otnnes grad us, totaque area, hinc auro ,. hinc argen ' to relucebat, feu potius polluebatur: cum 10 incefii principis fiatuis pennixta deorum fitnu -xo 1acra forderent. Ergo quidetn rerea! & manent, tnanebuntque quandiu u templutn ipfum : illre autem aurere & r 2 , ftrage & ruin a, publico gaudio 13 J uvabat illidere folo fuperbiffin1o& I N T E R P R E T A T I o. a Medim inter deos flderet in auro vel ebQre. N 0 T N, • . t. R.adiatum.] Radiis cindum: quomoejufmodi hon orum / parciflimus, atque nunc crelites pingimus. Sic enin1 vetera modum xgre Plinins ab eo itnpetravit , u t nUln i finata nobis confecratos imperatores ei ll:atuan1 cmn b e ne n1ultis, quas in xde a exhibent. fe extruB: a locabat, erigeret. 2. Sedes.] Jupiter enim itidetn, & alii 9 Omnes gradu s &c. J Magnam deo-majorum gentium dii interdum exh1be-rum turbam in Capitolio fuiffe oportet, bantur fedentes, ad majoren1 populormn liquidetn in fingulis ejus grad i bus , quj venerati0netn conciliandam. centum erant, fi Tacito credimus, toti 3. wuro. ] Alludit fortaffe ad Domitia-dem _ nutn quiflatuas Jibi in Capitol io, non n i(i au10. lncefti.] Dotnitiani.Hoc notat Sue .. reM, & argtntetU poni permifit, ponton ius c . 2.2.. derzs. Suet. in Domit. c. 13. 11. Templum ipfum. ] enitn Romani 4 ruiEtimis &c. ] Majores erant in ea opinione Ca:pitoliu:n fuum ::ryiB:imx dicebantur , qua: n1ajoribus diis .. tern urn fore : Hinc fit ut ad alicujus rei pe conlecrabantur: 1ninores, qua: diis mino-rennitatem ofiend e nd a m ; nulla re magis rib us. Majores autem f'lJi8imte ercmt boves uterentur quam Capitolio:unde.lEneidos 9 biauratiscornibus. Athenxus I. 9 448.Dum domtu .!Enetecapitoliimmobilefaxzun. 5. Adoraturus. J N unquan).' ado rand us, accolet, imperium que pater Rom anus habebit. u t Caligula & Domitianus. 12. Innumerabil es. J Neque enitn . Don1i 6. Excubare.] Priores imperatores fl:a-ti;:tnus Capitolium tan t mn, Urbemve, fed tuas fuas fuperbe in temp lis collocabant. orb em , fi Dioni .credimus, uni v erfum fra 'Trajanus vero p ro fua in . deos reverentia, tuis im p levit pofi fi1bacros, ut falfo aiein te111_plorum tantum vefiibulo, vel ante bat, Dacos. Qudsquid em , fimul ut ebiit, . pofles. a fenatu everfas eife id e m tefl:atur , ut ea-7 Adeptus.] Lipfius,ado11Jtes:Livineius,arum everfione & rui na publicun1 aaudium deptus,vel etiam a jfelles.Ut ut efi,fenfus erit. impetraretur. Id enin1 lit"vwe Qgo fit ut dii _ majori fint apud homines in ut ant1otat Macrobius in illud JEneid. :2. • .loco, id eit, longe cmn m J jori religione 119. animaque l itandu,m A1:e;olica . . colantur; quod qnantus. es, 1 3 .. Jwva bat:] hxc leg ens , fibi necdmn tam en vtdens t1b1 d1gnus , qu1 te ' non videtur co r atn intueri f en atoru m iis admifceas. . I alacritatem Domi ti a ni fiatuJs diS. Una m alteramrve &c . ] Trajanus erat fiurbant iumf

PAGE 86

T . R A J A N 0 D I C T U S. .. vultus 'inftare ferro' fxvire fecuribus ' b ut fi fingulos iti:us fanguis dolor que fequeretur. Netno tam tetnperans gaudii, ferxque lztitire, quin infiar ultionis videretur cernere laceros artus , truncata tnembra, pofiretno tru-. ces horrendafque imagines abjecras' excocrafque flammis: cut ex illo ter rore &minis , ' in ufum hptninunl ac voluptates ignibus mutarentur. If Sitni-r li rcverentia,Cxfar, non rr apud Geniutn tuutn bonitati tux gratias agi, fed tiun1en J ovis optimi maximi pateris : illi debere nos quid quid debeamus, illius quod bene facias tnuneris effe, quite dedit. Ante quid em ingentes hofl:iarutn greges per Capito-1inun1 iter, magna fui parte velut inter cepti, 16 divertere . via co gebantur: cutn fxviffitni domini atrociffitna e.ffiIO gies, tanto vitl:itnarum cruorc coleretur, quantu1n ipfe humani profundebat. ., _LI I I. Otnnia P. C.qux de aliis principibus a me aut dicuntur, aut diCta funt, eo pertinent, ut ofiendam quam longa confuetudine corruptos depravatofque mores principatus rparens nofrer refonnet & corrigat.Alio1 5 qui nihil non parutn grate fine comparatione 1audatur. Prxterea hoc pri ... tnutn erga optimum imperatoretn piorum civiutn officitun eft, a infequi dif.. iimiles, neque enin1 fa tis amarint bonos principes, qui tnalos fJ tis non oderint. Adjicc, quod itnperatoris non aliud atnplius ac diffuGus meritum eft, quatn quod infectari tnalos principes tunun eil:. An e xcidit 2.o '-dolorinofiro modo vindicatus Nero?3permitteret credo famatn, vitatnquc ejus carpi ' , qui 1n0rtetn ulcifcebatur: nee ut in fe dicta interpretaretur,qux de fitnillimo te,Cxfar, tnuneribus omnibus tuis,otnnibus cotnparo, tnultis antepono, quod Iicet nobis & in prxteritum de malis im perato dbus quotidie vindicari, & futuros fub exempio prxtnonere, nul hun 2;) , I N T E R p R E T A T I o. ; b ex-fingulu iE!ibtU fanguu ema .. J c Ut quee ante a terrehant & min naret. bantur. a Injeflari ma./os. N 0 T 14 Simili rever entia. J noluifl:i fl:a1. Par en! nojler.] Trajanus, qui nos tuam tuam in Capitolio collocari. t. filios adhibet. if. Apud Gertium tuum. ] A pud veteres 1 2... Dolori noflro &c. J ld dl,an non ad hue nihil &equentius, quam , & . cun1 dolore 1nen1inimus ; quomodo im; tetnpla Genio Augufli Extant i probum Nero.nem, Domitianus ipfo itn• . hodieque numi bene multi cum hac infcri-probior vindicarit? Sueton . . in Domit . .c. 14-. ptione. Sed & juramentmn , per Augujli 3. Permitteret credo. J Eipa. mul>, id eft ' " G i nium, erat rcligiofiffin1mn. Mox apud nu-non permitteret, quaqtvis ejus morten1, _men Jovis, id eft, in Capitolio. ulcifceretur. , 16. Divertere. J Hoftiarum greges 4.Ego te,CtRfar,muneribus &c.] Lipfius dein Capitolinm ducebantur , defletl:ere de ld te tJnquami"uperfluum, Livineius vero, via oportebat, quoties ad Domitiani fiavo.cem omni.bus: fe? tuam in equefhi foro pofitam vitl:irnx im-vat1s h1s voobus qu<.E tn ommbus editiOnl molabantur, ad eo harmn multitudine hoc bus funt, f cnfus dfe potefi : Te, o Tr:1ia. Urbis iter imped i ebanu. ne confero cum beneficiis tuis H i i j .

PAGE 87

6 C P L I N I I P A N . E C Y R I C U S Jocun1, nuHutn e{fe ten1pus, quo funeH:orutn principtun manes , a rutn execrationibus conquiefcant. confiantius P dolores nofl:ros & .gaudia 1a:temur quibus illis qure paueban1ur. Stmul eft bono pnnc1pe. 5 . fecreta hoftra' hoc fermones, hoc lpfre grattarum acbones agant ; memtnerintque fie maxitne laudari imperatoreri?, fi r meriti reprehendantur. Nam cutn de tnalo prtnctpe pofi:erl tacent, man1feftum eft eaden1faeere pra:fentetn. L IV. Et quis jam locus adulationis mane bat, cum ;Io peratorum Iudis etiam & comeffationibus celebrarentur, faltarenturque, atque in o tnne., luP.ibriutn effreminatis vocibus , modis, gefiibus frange rentur? Sed illud indignum, quod eodetn tempore in fenatu & in fcena ab hiftrione & 1 a confule laudabantur. a Tu procul a tui cultu Iudicras artes movifi:i. Seria ergo te cannina , honorque reternus z annalium, b non hrec_ I 5 hrevis & pudenda . prredicatio . co lit : quinetiatn tanto tnaj ore confenfit in . venerationem tui c theatra ipfa 3 con[urgent, quanto tnagis de te fi Iebunt. Sed quid ego ifl:ud admir-or, cum eos quoque honores , qui tibia nobis oiferuntur, aut 4 delibare parciffime, aut omnino foleas recufare ? Nihil ante tatn vulgare, tatn parvutn in fenatu agebatur, e ut non laudibus :z.o principum inunorarentur , quibufcunque > cenfendi neceffitas accidiffet. c . De ampliando numero gladiatorum, aut de infrituendo collcgio run1 conli1lebanu1r : & quafi prolatis itnperii finibus, nunc ingentes arcus , ' ' . I N T E R p R E T A T I o. a Tu aPtes hi.flrionicu Ionge repulifii a te laudando. b Non c ito i1tteritura ilia & imperatore in .. di[;n11 taus in theatru fedent , ut te ven e r e ntur. d partem temporis fOnfumerent ;n /audanclu principibUt. , N 0 TIE. <>mnibus inquam,nam te multis antepono. ;. Confurgent.] Hie honor primum v i 5 Secus meriti. ] In veteri fcriptura Rit-ris tantum principibus habebatur. Und e t ershufius ait dTe fequi ufquam rveUes, ex Augufius Caio.& Lucio filiis adhuc prtetex quo conficiendum putat: fequius quam vel-ttJtis, a(fitrreEtum ab univerfis in theatro ; & les, aut tninore cum mutatione (tquius mea flantibus plRufum gra . viffime quejhu eft. riti. Ac fortaffe hie locus unus eft ex iis , juvenes erant, inquit Lipfius,& in qttibus librarios hanc vocem Jequius ex . quia nimius ille honot habebatur. Muretus : quaji , inquit, 4 . Delibare J Trajanus enim imperium m e;tH 1tecem con;urajfent: acceptt , confulatum tertium, & cenfuram I.: A c•nfule &c.] Htnc nota,e re & offi. a fenatu oblatam recufavit . . cio confulis fuilfe , folennem gratiarum f Cen{endi. J Id efi, dicendi fententiam a cbone";l , qualem agit in Vox forenGs.Senatus id cenfuzt. _ • hac orattone. Plmms . . . 6. amplia n d o numero. ] Juxta legem 2.. Annaltum.J. An niles ab Augufto an : V. C. 732. faftam,glcldiato . noru!n.fervat? CUJ_ ufque ordme coinres non nifi feme! atque iterwm jingulis annis, '.htflona non ttem : . tamen ultr.a paria dari poteranto apud a.ull:o:tes confunduntur duo.du-Dzo. Ut mn11rum luxut modus dfet aliquis.' I u s Gell1us , Ia1n vero in Urbe varia fabrorum

PAGE 88

'TR..A]AN. o DICTUS. . 6; f-xcelfurofque templorun1 fafrigiutn titulos . , nunc 7t}'lenfes etiatn, nee hos fingulos' notnini dicabamus : patiebantur illi ' & quafi tneruif fent, lxtabantur. At nunc quis nofrrutn, tanquatn oblitus ejus ,de quo . re fertur, cen.fendi officiutn . e principis honore confurnit ? moderationis laus , confiantia nofrra; . & tibi obfequitnur, quod in' curiam, f non ad s c ertatnen adulation urn, fed ad ufutn n1unufque jufritia: convenimus, hanc 8lllnplicitati ture, gratiam relaturi, ut te qua= vis velle, quz non vis nolle credamus. Incipitnus 9 in de, .. definitnus ibi, a quo incipi, in quo defini fub alia prir1cipe non poffet. Nan1 plerofque honoribus 10 alii non receperunt, netno ante tantus fuit, . s ut crederetur noluiife de.. 10 c _ erni. ego tit.ulis otnnibus fpcciofius reor, quando non u trabibus, aut faxis notnen tuutn 'fed monumentis reternx laudis inciditur. . . LV. lbit in fecula, fuHfe princip e1n , . cui florenti & incolumi, nun ' quam nifi modici honores, f
PAGE 89

' 64 C. P L I N I I P A N E G Y R I C U S . & faitidio te :t an1pliffirnos honores qui tninores non dedigne.: ris. Pulchrius hoc, C 'zfar, qua1n fi recufares omnes, natn recufare omnes_, an1hitionis; J.noderationis eft . , eligerc parciflitnos. temperamento 3 & nobis & a:ratio prodes : quod fiunptibus ejus adhibes tnodutn, qui 5 exhaufl:utn non fts innoccntium bonis rep1eturus. Stant igitur effigies quale s oli1n ob egregia in remp. me rita privatis dicabantur: vifuntur eadern e n1ateria fiatux, qua 4, Brut:orutn, qua> Catnillorum. Nee difcrepat caulfa , illi enim reges . hofi:emque victoretn tnrenibus depulerunt : hie regnutn a quxque alia captivitas gignit . , arcet ac_ fuhn1_ ovet: fedetn. que obtiriet principis , . b . ne fit domino locus. Ac tnihiintuenti tnam tninus tnirtun videtur, quod mortales ifros caducofque titulos , , c aut .. deprec e ris, aut tetnperes. Scis enitn ubi vera principis, ubi .fernpiterna fit gloria, ttbi fint honeres, din quos nihil flatnmis, nihilfeneCi:uti,.nihil fuc: ce{foribus .lie eat . . Arcus enitn & fratuas, aras etiam . tetnplaque 1; & obfcurat oblivio , . negligit carpitque pofteritas : contra contemptor am-.., bitionis, & infinit:r pote{hltis domitor ac fr:rnator animus, ipfa vetufi:ate ' florefcit, nee ab ullis magis faudatur, 7 quam quihus minitne neceffe efr. ut quifque factus eft princeps ; ex tetnp1o fama ejus, incertum bona an mala, ceterutn :rterna eft. Non ergo perpetua principi fama, qua: . invitutn tnanet, fed bona concupifcenda efi, ea porro non imaginibus . fiatuis , fed virtute ac tneritis prorogatur. Ieviora hxc, for tnaln principis figuramque , , 8 non aurum melius, vel argentum_, quam favor h.ominum exprimat, teneatque: quod quidetn prolixe tibi cun1ulatcqu e . I N T E R . p R E T A T I o. / . .... . a cetera mala fervittu fee urn affi;t.l d neque ignis, neque vetuj1M, ntq"Jt b Nc tyrannU! hanc fedem occupet. pofteri adimere po!Jint. refugiM,au,tex parte-tan tum ac/mitttU. . . N 0 T LE. 'tn fun ere, dicunt acfaciunt prope plura do lenn1emor populus Rom. corpus e j u s tibtu ex animo. Dcinde quia. aduLuqres jan1 t n for() pofuit : quin & in Capitolio -inter novitatis gratiam prreceperant. Reges pofi tus : dextra gladium tenens . 2. .A.mplif!imos henores. ] Conful a tum ElutarchtU in Brute. tertium' Ut fupra, & nomen patris patrire, 5 Camillorum. J De Camillis dictum en. quod multis tantum poft annis fibi decerni fupr a n. 12. not. 9 Huic Gallos expulit paffus eft. jln.. tua fine tunica in rojlrif po!ita eft. Plinius. Et nobi1 ,&c.] Quia exhauflo ad fl:atua-6. Demolitur &c. ] Demolitur rrum impenfas , non fu1nus ad illud ta11, ohfcurat ohlivio. Bene: fi alicujus codic is replendum bonis fpoliandi.. accedat auctoritas . 4 Is eft L.Junius qui 7 q uibtu &c. J Q!!am ab iis, q ui . Tarqutnmm fuperbum ac una cum eo re: non ex fervili quada .In necdiitate id face-. gium nomen e republica fuftulit an. V. C. re coguntur. ob quod factum primus Rotnano:8. Non J Id intelligebat Agefi rum conful factus eft, atque in fingulari laus, qui cum moriens vetaret, ne ullC\ fui certan1ine Arunte Tarquinii filio confieret, fi grdfus cum ceddHfct;libertatis. per cun1 refacu1us.geffi , . hoc e r it mihi monumentum • . contin g it,

PAGE 90

) T R A J A N 0 D l C T U 6S ccintingit. , cujus facies, & atnabilis vultus in omnium civium ore, oculis, animo fede t. 1 LV I. . Annotaffevos credo P. Q. jatndudutn tner non eligere feram : propofitum eft en'itn tnihi princip em laudare, non principis facta; nam laudabilia tnulta etiam tnali faciunt; ipfe Iaadari, 2 nifi optimus, non $ I poteft. non alia tnaior, itnperator Augufl:c, gloria tua, quam quod ag7ntibus tibi gratias a nihil velandum eft, nihil omittendum efi. eft enitn in principatu tuo, quod cujufquatn vef tranfilire, vel debeat ? quod tnomentum, quod imo temporis puncru1n , aut 3 beneficia fie rile, aut vacuum laude . ? non omnia ejufmodi , ut is optin1e te laudalfe videatur, qui narraverit fideliffime ? fit, ut prop e in itntnenfutn diffundatur oratio mea: & necdutn 4 de biennia loqtior. tnulta dixi de moderatione, & quanta plura ad hue refiant? ut illud, quod 1 f(cun dutn confulatutn quia princeps & pater deferebat. A . t pofiquatn ad te . imperii fummam, & cum omnium rerum, turn ctiam tui poteH:atetn 1 J dii tranfl:ulerint; tertiutn confulatum recufafii , cum agere tam bonum confulem poffes. c Magnum eft differre honorem ; gloriatn, rna jus. o Ge , ftum confulatum tnirer, an non receptum ? Gefl:us non in hoc U rbis otio, & intima finu pacis: fed juxta? gentes, ut 11li folebant , quibus erat moris , paludan1e nto mutare ignatafque terras victoria 20 I N T E R p ll E T A T I o. a Nihil ohtegendum diffimulatione. f gef!iJ!i, nn quem b Utrum-ne mi1'ari debeo 'onfulatum quem . N 0 T .IE. 1,. Non eligere.] Elegans hu-in Pl,inii vita . jus loci. Nam primo nihil crque fugit , 5 Secundum confulatum.] Trajanus quam ut videatur argutius conquifiviife, num agens 4 4 ab imperatore Nerva fe ad Trajaqi laudem hue ufque attulit. cundum conful factus efi.. Vide fupra in. Deinde quia de biennio tantum loquitur, Trajani vita. :tc pauca habet pr
PAGE 91

I 66 c. p LIN I I p A N E GyRI c us fequi. P ' ulchrum in1perio, gloriofum tibi, cum te 9 focii at que amici; fua in patria, li1is in fedibus adierunt. De cora facies ccn1fulis : multa pofl: fecula 10 tribunal virid! cefpite exfl:ructutn, nee u fafcium tan tum, u fed pilorum fi. gnorumque honpre circundatun1. Augebant majefl:atem przfidcntis, diS ver{i poftulantium habitus, ac diilonz raraque fine interprete oratio. efi civibus jura; 13 quid hoflibus teddere ? fpeciofum cer tain 14 fori pacem; quid immanes catnpos 15 fell a curuli, vicrorifque veftigio premere ? 1G itntninere tninacibus rip is tutum quietutnque ; quid fpernere -barharos fre1nitus, hoH:ilemque terroretn, non armorum magis, quatn l7 lO togarum ofientatione compefcere? Ita que non .te 18 apud imagines, ffd ip fiun przfentem audientetnque confalutabant unperatorem : notnenque, quod alii domitis hofiibus, tu conteinptis tnetebare. LV I I. Hzc Ia us aeti confulatus; ilia dilati, quod adhuc initio prirtci .. patus, 1 ut jatn excufatus honoribus & expletus , z confulatum recufafi:i : 'IS quem 3 no vi imperatores deftinatum aliis , in fe transfere hant. Fuit etiatn, .qui in principatus fui fine , confi1latum quetn dederat ,--ipfe 1nagna ex parte N 0 T JE. militia Rom. !. 2.. Dial. ultimo. 9 Socii. ] Fortaffe dermani , qui focii potius populi Romani, quam ei fubditi. 1 o. Tribunal rr;iridi ceffite. ] Tacitus An. ]. t. c. 1 S. fimul co11ge runt ce(]?itet, extruunt tribunal: In quem locum Lip Gus variorum fcriptorum loca congerit, qui bus antiquum hunc rnorem probet in cafiris tribunal e cefpite imperatori cducendi. 1 1. Fafcium.] a lictoribus ante con fulem duodeni pr
PAGE 92

67 jain gefl:ttm ; extorqueret & rape ret. Hoc ergo honore, quem & inc1pientes principes , & deftnentes ad eo concupifcunt, auferant; tu otiofo ac r vac:ante , privatis ceffifii. Invidio{ufne . erat aut tibi 6 tertius confulatus, aut principi primus? nam fecundum imperator quidem' fuh imperatore tamen -ini.fti : : nihil q-ue imputari in eo vefhon.ori potefi, 7 vel exetnplo, nifi 5 obfequium. Ita vero, civitas 8 quinquies at que etiatn fexies confides vidit, illos qui exlpirante jam libertate per vim ac tutnultum creabant.ur, fed qui bus fep. ofitis & abfentibus, in rura fua confulatus ferebantur; D ICTUs; in civitate tertium confulatum princeps generis hutnani, ut per gravem, . recufafii? Tantone Pa.piriis etiatn & . lnoderatior Augufius' & I() Cxfar, & pater patrix? 10 At iUos refp. cicbat, quid tenon eadem refp.? non fenatus, n.on confulatus ipfe ? qui fibi tuis hutneris at _ tolli, & augefcere videtur. . L VI I f. 1 Non te ad exemplar ejus voco, qui continuis confulatibus fecerat Ion gum quetndam, & z fine difcrimine annum: his te confero, quos If-' c crtum eft, quoties confules fuerunt, 3 non fibi prxfiitifle. 4Erat in fenatu ter confi.1l, cum tu tertiutn confulatum recufabas. i Onerofutn nefcio quid verecundix confenfus nofier indixerat, ut princeps toties conful effes, quoties fenator tuus , a nimia modefiia ifiud, etiam privatus, recufafies. An col1fi1laris viri filius, cum tertio conful creatur, afcendit? %.0: non debitutn hoc illi? non vel fola generis claritate promeritum ? Contigit I N T E R P R E T A T I o. a Nimium fuiffi:s, fi 'T.Jel privatm. N 0 T .IE. r. Pacante.] Extintl:o Nerva imperatore 2.. Sine difcrimine. ] Anno rum rni.m cum penes te unum dfet tota auCl:oritas. difcrirp.en ab variis confulibus peteba-6. Tertitu. J Si nurnerentur confulatus, tur. . quos privatus geffit : fin minus , primui 3. Non jihi ] Non Utilitatis fua! cau. cenferi potefl:. fa, fed publica: confulatus geffiffe. 7. Pel exemp!o.] Unde pofteri principes 4 Erat in fenatu.] An. C. Silius ltalicus exemplum petere poffint fa!pius confula.. poeta , tri plici confitlatu clarus, qui tum tum ineundi. exulabat quidetn in Campania, ut apparet 8. atque etiam flxies. J Intel-ex Plinii 1. 3. ep .. 7. fed tamen eo fenfu in Jigit haud dubie L. Papirium Curforem,qui fenatu tum fuiffe dici potefl:, quod inter quinquies, & T. OE.imcl:ium Barbatum Ca-fenator.es cenferetur. Errant vero qui de pitolinum, qui fexies conful fuit. Virginio Rufo locum hunc intelligunt. Is que enim tnox appellat. . . eni1n obierat Nerwa tertium confule , ejuC. 9 Non illo!. ] Non C. Manum fepttes, que in locum Cornelius Tacitus hiiloricui non C. Ca!farem quinquies confuleqt fa-infignis fuffeCl:us efl:. Onufr. Panvin. ltum. 5 One1ojum nefczo quid J Eepowu,j>: ne Io. iUos.] Haud dubie C. Attilium que enin1 magnum onus affcrebatur prin-Regulum, cui Serrano cognomen. cipi quantum vis verecundo , cum I Non te. J nolim te Dotni-nibus omnium votis ab eo po.ll:ulabatur , tiano fimilem, qui feptemdeci!U confu-ut quem tertium confulatum unus e felatus omnibus cxecrandos geffit. . natorum numero, nempe Virginius geffif .. fet,. ipfe_ princeps non_recufaret. . I ij

PAGE 93

! 68 C. P L I N I l P A N E G Y R I C U S -. privatis .7 aperire annum,Fafi:of.que referare:& hoc quoque reddita! bertat is indiciutn fuit,quod conful ali us quatn effet.Sic exactisregibus .. ccepit liber an nus: b fie olin1. fervitus pulfa privata Fafris .. nomina induxit. s; Miferos an1bitionis, qui ita confules fetnper, ut fetnper principes erant ! : 5 quanquamnon an1bitio tnagis, quat? Iivor & vided P?tefr, omnes ann as po{Iidere, tllud , nlfi .. 9 Tuam ver? an mod e!batn, an bentgn tta .em pnus mtrer? Maznanunttas futt expettto fempe r ho h ore abfl:inere ; m o d e fti a c e dere, be n ignitas . roper . alios frui. . . . 19 . L I X. Sed jam t etnplis eft ate ipfi coMfulatui ut major em eutn . fufcipiendo gerendoque facias. N am re Cttfare, ambiguam ac pQ tius 11Lu n interpret a tion en1 habet, tan quam minorein putes. Tu qui detn ut tna xitnum recuf afi:i, fed hoc perfuadere nemini poteris , ni.G aliquando , & non recufaveris. Cutn r arcus, cum z'trop
PAGE 94

T It A J A N 0' D I C T U S. (onfulatum, fcio; ill urn exercitibus , illumprovinciis , etiam c cetedsj gentibus poteris 7 non potes nobis. Audin1us quidem te omne munus , onfulis obiiffe, fed audi1nus. Diceris jufriffitnus , hutnaniffitnus, patientiffitnus fuiffe :fed diceris: efi aliquando nos judicio nofrro,nofi:ris oculis , non fatncr fetnper & rutnoribus credere. abfen5 tes de ahfente gaudebitnus? Iiceat experiri, an aliquid tib1 ille ip. fe fecundus confulatus attulerit. Mu l tutn in comtnutandis moribus hominum , 8 tnedius an nus valet , in principum plus. 9 Didicitnus cui virtus ali qua contingat, omnes ineffe : cupimus tam en experii'i, an nunc quoque una ead'emque res fit, bonus conful . , & bonws princeps. Natn prre-I'CI ter id quod ell: arduun1_, duas, eafque fumtnas, fimul caperc pot:efl:ates tum in eft utriquenonnul1a diverfitas, cum principetn quam fitnillitnum e1fe privato' confulemque quatn ro diffimillimutn deceat. . LX. Atque ego video 1 proxitno an no confulatus recufandi hanc przcipuam fuiffe rati onem, quod eutn abfens gerere non poteras, fed j a tn Ur-I) hi votifque ' publicis redditus, quid efr _, in quo tnagis fis a p probaturus, fuerint qux defiderabamus ? Parum eft ut in curiatn venias , & convocas : ut interfis fenatui, niG & : utcenfentes audias, . nifi & perrogas. Vis illud auguHiffitnum confulutn aliquando tribunal, majefiati fux reddere ? afcendc. Vis confi:are tnagiftratibus, tea legibus aucl:oritatem' tnodefiiam 3 pofl:ulantibus ? adi. + enitn inte refiet reipub . fi, privatus effes, confulem te haberet tantqtn, an & fenato; hoc nunc fcito intereile, principem te habeat tan tum, an & confule1n. N 0 T A!. officium confulis fungi. 6 . Ceteris gentibus.] In Cufpiniani editione, item & in Lugdunenfi ell exteris gen tibu!, quod tnagis placet. 7 Imputare, J Afferre excufationis loco. 8. annus. J Il1ieras confulatum Kal. J an. eumqu e ad fex circiter menfes geftun1 honorariis confulibus cef.Iifti. Q!is fcit autem, anab eo quo te confulem non fen tim us, hoc eft a 1nedio anno nulla in te fatta fit morum mutatio ? Sen fus etian1 eife poteft. Liceat experiri , an medius an nus ( rotundat numerum) quo cum Nei'va vixi.fi:i' fitnul & impe rator, mores tuos non tmmutant. 9 Didicimur. J Nempe a Stoicis flatu en ti bus, ita virtutes communi quodam vinculo conJunfras dfe, ut in quo virtus una fit, is ceteras complefratur. 10. Diflimil/im_um deceat &c. J Principem enim decet in primis humanitas:conful ve x o retirleASa! magis fiudere debet. 1 •. Proximo anno J Id e:; an. Chr.99. qui prox1me eum pr
PAGE 95

70 C. p LIN I I PANEGYRIC US His tot tantifq\le rationibus, quanquam multum verecundia cipis nofl:ri, tatnen At non fe u t vatis , fed ut prtvatos pares fib1 faceret. Receptt entm ut daret. Nover':'t moderationem hominutn, noverat pudorem , qui S fufiinere11t r tert _ io confules effe _ , nifi .cum c ter confule. _1 Bello rum ifiu d fociis olim, pcriculorum confortibus, parce tatnen tribuebatur; quod t u s fingularibus viris ,9 ac de te quid em bene ac fortiter fed in to ga rr1eritis. Utriufque cura, utriufque vigilantia obfiriftds es,C
PAGE 96

7I pro.pius ad magnitudinem tuam afcenderint, c taflt
PAGE 97

• ' I ' C. l? LIN I I P A N E G Y lt, 1 C q S L X I I. Omnium quidem beneficiorun1 _, rrierentibus tur, non ad ipfos gaudium magis quam ad fimiles redundat : pr2ecipue ta-t tnen . ex horutn confulatu, non ad part em ali quam fenatus, fed ad totutn . (enatum tanta pervenit, ut eundem honorem ornnes fibi &
PAGE 98

T R A J A N. 0 D I C T U S. 73 r1ntende ; ne refpexeris clandefiinas exifiimationes, b nullifque mao-is, quatn infidiantes fufu.rros. Melius omnibus , ftngbulis creditur, fin guli enim decipere . & decipi po1funt : nemo omn _es, netninetn otnnes fef c llerunt. LX I I I. Reverter jam ad c _ onfulatum . tuum ; etli ad S confillatutn quidem pertinentia, ante confulatum tam en. In quod 1 co1nitiis tu.is 1. ca.ndidatus non confulatus tantun1, fed itntnor talitatis, {$c. exetnpli, quo? . boni , n1ali tni .. rarentur. V-Idtt te populus Roman us 111 tlla) vetere potefi:atts fux fede : perpeffus es longutn illud 4 carmen , r nee jam irridendam moratn : IO fie faftus es, ut unus ex nobis, 6 quos fa cis confules. Q?otuf quifque principutn antecedentiutn honorem ifium aut habuit, aut populo? Non alii tnarcidi fomno , hefl:ernaque crena redundantes, co ... mitiorutn fuorum nuncios operiebantur ? Alii fane pervigiles & infotnnes , fed intra cubilia fua illis ipfis confulibus, a quibus confules renunciaban1) tur, exilia & cxdetn machinabantur. 0 prava & infcia tnajefl:atis am bitio, honorem , quem dedigneris: dedignari, concu pieris : cum que ex proximis 7 hortis campum & comitia profpeB:es, fie ab illis abelfe, tan quam Danubio Rhenoque dirin1are! s Averferis tu honori I N T E R p R E T A T I o. b Nemini magil noxios, quam iis a quibta audiuntur. N 0 T .IE. x . Comitiis. J Locum hie intelligit in ful, fiv e abfente confule ditl:ator aut inter quem ad creandos magifiratus convenierex effet, a di i s p e te bat, ut quidquid de bant , quicunque jus haberent fuffiagii. . Is cern en dum effet , iibi, magiftratui, fen a .. _ erat campus Marti us. Comitia fumuntur fa:tui, populoqu.e b , ene ac felic iter verteret .. p ius pro conventu ipfo. 5 Nee jam irridendam.] enim riden-2..-Candicfatus.] Dicebatur qui aliquen1 dum tnagis quam mora ilia,& ad exquiren magifl:ratum atnbiebat , a dan1 deorum voluntatem accommodata quam per id tempus indue bat , fi. ve ut co-p r ecatio: fiquidem nulla com.itiorutn, deoo lore illo, qui folus purus fincerufque dt, rmnque ra tione habita , eligendi erant, _ fuam teftaretur, fi. ve ut ag quos lubitum effet principibus. nofci ab omnibus poffet. Illi al)tem pritna 6. f!.!!.o.r facit confutes. J Jul.. jus luce, in loco aperto, aufpiciis ' ire _ creand.i confulis a populo to tum in fe tran• per comitia , fuffraga ' tores rogare , preflu lit, donee comitiorum revocato henfare illorum 1nanus, & nudato etiam Caligula fuum populo jus reddid t t . Exo corpore cicatrices, fi quas it1 bello accepiftre1nis vero reipublicce temporibus , ut ali fent, ofiendere.Hoc loco tnetaphorice diciqua faltem l i bertatis umbra :i 'tur c a ndidatus imm. ortalttatis & glorite: quo. confuletn in con1itiis imperator aut propo_modo apud Quintil. Candidatus eloquentite. nebat,aut,fi abe lfet , proponi j u beb a t:popu-... • 3 Vetere. J Netnpe quandiu tum magilus fuff r agio rem totam comprobabat. {l:ratus hie libere creati, tum latre aut abro-7 . Hor tis . ] Agri pp in ce, quos Caius, & gata!,ex populi placito leges fuerunt. Extre. alii fubinde imperator es fuo palatio aQjun.J,Tiis vero te. mporibus quaG Jervitutis fides. xe re, unde patebat prof pectus in campum 4 • Carmen. ] Hie pro folenni quadam Marti urn, ubi comitia longa precarionu1n fonnula fu1niS . Averferis.] Sententia eft. ltane unus tur , qua 'o1nitioruril pra;fes, five is . ill1 s forcs qui dedignabantur ipfa fuf ... -K. • )

PAGE 99

I 7 4 C. P :E. I N I l P A N E Y R I C U S fperata fuffragia, tc confuletn juffiffe contetitus liberre civitati ne fimulationetn quid em ferves ? abfrineas denique comitiis, ab firufus atque abditus, quafi illic tibi non confulatus detur , fed abrogetur imperiutn ? perfuafio do.tninis erat, ut fibi . 5 principes effe definere, fi qutd facerent tanquam . Plertque ta men non tatn fuperbia, quam tnetu quodatn fubmovebantur. An 9 fi:upro rutn Gbi inceflarumque noB:iutn confcii , ro aufpicia poilu ere , 11 facratutnque campum nefario auderent contatninare vefiigio? non adeo deos ho minefque contetnpferant, ut in ill a 12fpatiofiffima fede hominutn Io conjeB:os in fe oculos ferre ac perpcti poffent. Tibi contra, & mode ratio tua fuafit, & fanB:itas: ut te & religioni deorutn, & ju d iciis hominum ex ... hiberes ) alii confulatUlll ante quatn acciperent) tU & I) dum accipis) tne: tuifl:i. LX IV. PeraEta erant folennia comitiorum, 1 fi principem cogitares, 5 jatnque fe qtnnis turba z. cotntnoverat : cum tu, tnirantibus cunCtis, ace e., dis ad confulis fellatn, adigendum te >in verba prindpibus ignota, nili cun1 jurare cogerent alios. Vides quatn neceffariutn fuit confulatQm non recufare? Non putaffetnus iftud faB:urum te fuiife J fi recufaffcs. Stu pea, P. C. necduni fa tis aut oculis tneis, aut aurihus credo, atque identi20 detn me, an audierim, an videritn interrogo. Itnperator ergo, & C:far, & Augufi:us, Pontifex tnaximus, fl:etit ante gretnium confulis ? feditque N 0 T c. fragia, quibus fibi cor fe reb:ttur confuLtf dum in confulem non requirebantur. Haud tus, & contenti ut confutes reabfitnili loquendi formula utitur Plinius , nunciarentur, ne id pro accepto 1 6 . ep. ;r. de Trajani crena, M8dica erat,fi tanto honore popuio ,fenatuique principem cogites. bant , ut eo rum adverfus fe fi:uclia non in.. 2. J Facta ab eo qui grata fib a effe fimularent ? mitiis abeundi poteftate ; hoc 9 Stuprorum. J Caium, & Domitianuni folenni verbo , Nihil moramur ruoJ P. C. qu.orum referendis Jibidinibus ab-Tumque, figno m.ilitari , quod initioco flineo, cum eas, ut & ceterorum imperato-tnitiorum in J aniculo erectum fuerat, de rutn, fatis prolixe referat Suetonius. trafro, exercitum dinrittifolitunl refert 1 o. ] Cotnitia , ut alia ferme l. 3 7. negotia, non ni i i cap-3. In verba principibus ignota._ ] Confules tans pnus aufptcus agebantur. Supra n. 1. magifiratus fui initio fa lenni fe facramento nor: z. . obftingere .folitos, idque apud eum qui d'e 1 I. Sacratum. J Marti, fortaffe a Romulo. confulatu abibat, tutn ex hoc Plinii loco 12. Spatiofi!fima. J Hie enim & deormn poteft colligi, tum ex Tu1Ji orat. in !!ifonem , delubra & multo rum illufirium virorum n. 7. & or at. pro _ M urtena. J uramenti vero rant in1agines. campum ilium, & rationem,& fi non formulam integram, quod etiam ait Strabo , atnpliffitnum fuif-claufu l a m certe habes in fequentibus verfe oportet. bis ,ji fciens faUo, tum Jupiter diique omnes 13. Dum accipis. ] non dedignaris mihi meteque domui ir-ati Junto. Quod au tent inter candidatos videri . add it verba principibus ianota, tamen I. Si prinfipem cogitares. ] t>nim ab Auguflo f a ctum hoc reprceterea ad pr-ivati hotni nis eleB:ione1n fert D i o initio lib. H. n e , .e!faria fL.J.iifent ; ad eligen4 : Pontifex maxjm;.ss J maximarUln re:

PAGE 100

7.) '. principe fe : & fedit interritus tan 1ta fiert foleret? qutn ettatn fed ens r pr:rbutt JllSJUrandum, & tl!e juravit, expreffit explanavitque verba, qui bus caput fuurn, domutn fuatn , fi fcienter f e felliifet, deorutn confecraret. Ca::far, & par gloria tua, 6 five feccrint ifiud pofiea principes, llve non fecerint. U llane fa tis pr:rdi; catio digna efi, idetn tertia confulem feci1fe, quod primo? 7 idetn princip etn, quod privatum ? , idetnitnperatoretn, quodfub imperatore ? Nefcio jatn , nefcio pulchriufne fit ifl:ud, quod 8_ prxeunte nullo, an hoc, quod alio j urafti. TRAJANO D ICTUS. 1 In Roftris quoque fimili religione ipfc te legibus fubjecifl:i: Ie I o gibus, quas netno principi fcripftt. Sed tu nihil atnplius vis tibi licere, quatn nobis: fie fit , ut nos tibi . z plus ego nunc pritnum audio, nunc prim urn difco: non efl: princeps fupra leges,f e d leges fupra principem. Idem confuli, quod ceteris non licet, jurat in legetn atrendentibus diis :natn magis, quatn C:rfari jurat his, quiI ) bus tdem JUrandum efi, non 1 gnarus altoqutn, nemtnt rehgtofius quod j u raverit cufiodiendum, quam cujus maxitnc interefl: non pejerare. l taque & abiturus confulatu jurafl:i, te nthtl contra l e ges fecilfe. Magnum hoc er at , cum promitteres, majus pofiquam pradlitifi:i. J atn toties procedere in Rofira ' a inafcenfumque ilium fuperbia! principum locutn tercre ., hie 2G I N T E R p R E T A T I o. a Locum in quem antea fuperhi principes non N 0 T iE. rum, id eft, facrorum & cura1n quod Traja nus privatus adhuc jurejuran.; gereret.J ulius Ca:far hanc fupremam digni -d o fe obfirinxerit: (at idipfum eundem fe tatem imperatorum prim us invafit, ceterici!fe tertio confulem cum imperator dfet, que ab eo etiatn Chrifl:iani,no-hoc vero miri ficum. mine faltetn tenus>donec Gratianus, ut Zo8. Prr.eeunte nullo. ] Equidem affirmar . e ait , edicto vetuit, ne nomine illo non poffiun ( inquit Pfinim, ) plufne laudonaretur. dis tib i debe atur, quod nullo principu m . 5. PrtLhuit furiura1tdum. J Eft in editione exemplo in ductus, fidetn tuam jurejur ando Lugdunenfi ,fta n . ti prtebuit jus;urandum, id firmafl:i , an quod confule verba eft, obtulit de fcripto juramenti formulam, & tanquatn jubente. quam fl:ans Trajanus pronunciaret. Ma-1. In Roflris.] Defignatus conful conce ... vult Lipfius prti1lit jusiurandum. Moris eptis verbis jurabat prim urn i n comitiis , jte nim erat, ut tnox addit Plinius , alio verba rum in Rofiris cmn inibat magifiratutn, fe prd!eunte, iblenne jusjurand um emittere , leges fervaturum. Denique cmn ab ibat ne quid aut , aut pr
PAGE 101

76' C. P t I N I I P A N E G Y R. I C U S .hic.poncre : dignt&tn te, quatnque confuetudtne rllorun1, qut > paucuhs dtebus ge&trm confulatutn, 4 tmo non gefium per > Hoc pro concione, pro roftris .' pro jurejurando: fctltcet ut prtmts extretna congruerent; utque hoc folo tntel5 ligerentur ipfi confules fuHfe, quod alii non fui1fent. 'LXV I. r Non tranfilivi,Patr .es Confcripti,principis no:ll:ri confuiatum: fed eundetn in locutn contuli, quidquid de jurej urando dicendutn . erat : neque enim ut in fierili, jejur1aque materia eanden1 diduce re ac atque identidetn tracrare debetnus. Illuxerat prim us IO latus tui dies, quo tu 2 curiam nunc fingulos, nunc univerfos ad hortatus es ref u tnere li-bertatetn, capefiere quafi cotnmunis itnpcrii cur as, in vi e1ilare publicis utilitatibus, & 3 infurgere. 4 On1nes ante te eadem ill:a netnini tam en ante te creditutn efr. Erant fi.1b oculis naufragia multo rum, quos inlidiofa tranquillitate provectos . in1provifus turbo percuI) lerat. enim tam ' infiduin mare : quatn blanditix principutn illoru1n, qui bus tanta levitas, tanta fiaus, ut 1 facilius effet iratos, quam propitios habere? Te vere fecuri & alacres, quo vocas, fequitnur, jubes etTe liberos? erirnus: jubes fentitnus, protnere in tnediutn? profetetnus. a Neque enim adhuc ignavia quadatn & inGto torpore ceffavitnus : terror & tnetus, & mifera ilia ex periculis facta prudentia monebat , uta rep. ( erat autetn otnnino nulla refp. ) ocul-os, aures, anin1os averteremus. At nunc tua I N T E R P R E T A T I o. a Non enim hue ufque n ihil egimtM in repuI pigritiam , Jed prt metu ..... bli11'a, ptopter inertiam quandam & innatnm N 0 T A!. Sed {i nihil omiffum eft, ut fa tis tnihi verifi:tnile fit, fenfus erit: ftc fit utplus te a .me"" 111us. Velie enin1 alic ui, id figniflcat. 3 Pauculis die bus.} Domitianum carpit, qui , ut refert Sueton. omnes confula t us p ene t itulo ttmus g e j]it, nee quemquam ultra Kal. Maias , plures ad Idus u[que Ja -4 Imo non ] nihil plane di gnum confulatu gdiiifet. 5. pro comione. ] Edifru , m illud per fuperbiam latutn, quo ftgnificabat fe abire n1agiftratu, erat ei -inftar omniun1, id eft, concionis & juramenti , quod alii .:onfules in hujufmodi difceflu religiofe t'mittebant. 1.Non tran(zli vi.) Atenim,inquiet aliquis, f:1tis multa de jurejurando, quod Trajanus & iniens , & eo ex cedens . , ilitit . Nihilnc de interj edo inte1 utnun-. que tetnpore, id ell:, de ipfo ejus ccmf u .. lath ditl:urus es? Nihil prretermittam, i n quit Pliniru., fed eo loci conferendmn n1ihi vifmn dt, quidquid ad jus jurandum per tine bat. 1. Curiam.ingrejfits. ] Conful ori1no ma gifi:ratusfui die, id ell:, Kal. Ja1n. habebat in curia orationetn ad fenatum . . Cu1ia autern locus , ubi public&e gerebantu r o Feftus. ; lnfurgere.] Animos er igere, quos periorum principutn fuperbia, & crudelitas Ciepreiferat. 4 Omnes ante &c.] Vel ipfe Nero , ut a it Tacit . . A nnaJ. 1. I 3 initio. . . 5. Facili: u . ] Longe venu!l:ior erit fen tentia, 1i cum Lipfio [ubllituasfeliciur. Do mitianum hie tangit, ac Tiberi un1, quo .. rmn inlidiofas b .landitias & callid a1n [;;eyi-tian1 vide apud Suetonif1m ..

PAGE 102

' '' 6 dexter a tuifque promiffis freti & innixi ' obfepta diutina ora feramus, fra:natatnque tot tnalis lin guam refolvimus. Vis enitn tales effe nos, quales jubes : nihilque exhortationibus tui 7 nihil lutn , denique quod credentem fall ere paret, nQn fine penculo fallentts, neTRAJANO' D I C T . US." enitn unquatn deceptus efi princeps, niG qui prius ipfe decepit. ) LXV I I. Equidetn hunc parentis publici fenfutn , cum r cxhortatione ejus, tu t n pronunciatione ipfa perfpexilfe vide or. enim ilia gravitas quatninaff e ctata veritas verborum , alfeveratio in voce, affinnatio in vultu, quanta in oculis, habitu, gefiu, toto denique cor pore fides ? z Tenebit ergo fern per, quod fuaferit: fcietque nos, guoties 1 a lib e rtateJn quam dedit experiemur , fibi parer e. N ec verendum efl: ne incautos putet) a G fidelitate tetnporum confl:anter utamur, quos tneminit fub malo principe aliter vixiffe. Nuncupare vota & 3 pro z . ternitate imperii .& pro f a lute civium in1o pro principu1n , ac propter illos pro a cufl:odia tui corporis oculos dimoverent, teque relinquerent c votis, qua! non palarn fu[2o cipcrentur. Alii fe reip. optabant, 7 faciebantque: tibi falus I N T E R p R E T A T I o. a Si confidenter tempo1um libertl$te utimur. b
PAGE 103

. . C. P L I N I I P A N E G Y R I C. U S invifa efi, li non fit cum reip. ralute conjunEta, nihil pro te pa' teris nifi cxpediat optantibus : omnibufque annis s in confilium de te deos mit-. tis, exigi[ que ut fententiatn fuam mutent, fi. talis elfe d ' efieris, qualis elecrus es. Sedingenti confcientia, pacifceris cutn diis, ut te, fi mereberisll 5 fervent: cutn fcias, an tnerearis, neminen1 magis, q u atn deos fcire. N onne vobis P. C. here die bus ac noctibus agirare f e cutn videtur ? Ego quidetn in me, fi. omniutn utilitas ita pofceret, etiatn 9 prcrfecri manum armavi : fed ne deorutn quidetn aut iratn , aut negligentianl, deprecor, qucrfo itno & ob. tefior, ne unquam pro me vota refp. in vita fufcipiat; aut fi fufceperit , in. 10 vita 10 ne debeat. LXV I I I. Cap is ergo , Ccrfar, falutis tux gloriofiffimutn frucrum ex confenfu deorum, 1 nam cutn excipias, ut ita demum te dii fervent, fi bene remp. & ex utili tate omniutn rexcris . : certus es te bene remp. gerere, cum ferv e nt. Ita que fecurus tibi, & lcrtus dies exit, qui principes alios cura & I; metu Jiftinebat: cutn fufpenfi & attoniti, parumque confifi pati e ntia nofira, hinc at que in de publicx fervitutis nuncios 2 expeEtarent. Ac li forte ali quo-s flutnina, nives, venti prcrpedilfent, fiatim hoc illud eife credebanr , 3 quo d tner ebantur, nee erat difcritnen ullutn pavoris : ro terea cil? .. . . . c!L; 1 0 fit n p o 1]. T u am fe curt tat etn non mora nun tarditas diffirt' fcis tibi ubique jurari : cum ipfe raveris omnibus . 4 Nemo hoc libi non prxfi at, atnatnus quid em te, in quantutn mereris : ifiud tatnen non tui facimus amore, fed nofl:ri, nee tin quam illucefcat dies, a quo pro te nuncupet vota, non utilitas noftra, fed I N T E R P R E T A T 1 0. die pr1 te vota nott propter cJmmodve noftr;e,fed propter ftdem hnperatori de .. bitam . N 0 T 1. 8. In confllium mit tit. J Supra n. ;6. not. S. dixi pr.rtorcm, feu qui juri dicundo pra= e!fet, mittere ad folJtum , id eft, ad rem judicandam, quos forte & urna judi ces elegiifet. Senfus igitur ell: :Dum jubes 1.u populi fupra ditlam claufulam addant, videris prretoris infiar eos dimittere ad judicandll1n , dignufne fis , quem incolu mem 9 Preefe8i'manum. ] Factum Trajani in.: figne & dignum in quo jatlet fe magnifice ac triumphet Plinii eloq uentia , referunt Dio , Zonaras, Suidas, Victor cum pr,efeflo prtetorii , nempe Licinio Surcc, dium traderet quo accingi eum moris erat ,flri'l} xit,& nudatum tenens, cape iflum, & fi re8e me : fin a#ter 1 me utere. 10. Ne de heat.] Aut {i futurum ell, ut in: vita refp. pro me vota fufcipiat ; ohtell:or deos, ut earn religione votorum abfolvant, neve ea perfolvere neceffe habeat. I. Nam cum &c. J Cum enim ea tantum exceptione, id efi,ea conditione confervari a diis velis , ut tu reCl:e re1npublicam ad-minifires. -2. ExpeCiarent.] Certos homines,qui tni.. litum & provinciarum folenne tum principis nomine quotannis excipe ... rent. ;. Quod merehantur.] Nempe ut aliq u a provincia deficeret . + Nemo hoc fibi &c. ] Nemo quin fua caufa id faciat non tua.

PAGE 104

T R J A N 0 D 1 C T U S. 79 fides, Crefar.r Turpis tutela principis, cui potefr imputari. 6 Iibet, quod in fecreta nofJra non inquirant principcs , nift quos odimus. Nam fi eadem cura bonis & malis effet; quam ubi que admiratienetn tui, quod gau.1ium exultationemque deprehenderes? quos otnnium cum conjugibus liberis' quos et iatn cum domefiicis aris focifque fermones ? fcires 7 molr lifiitnis ifiis auribus parci, & alioquin cum fint odium amorque contraria, hoc perqu.am fitnile habent , quod 8 ibi atnamus bonos principes , ubi liberalius n1alos odimus. L X I X. Cepifl:i tam en & affecrus nofhi , & judicii experimentum ; quantum maximutn cap ere potuifi:i, illo die, quo follicitudini pu ... IO do rique cancfidatorutn ita conful.:ifii, ne ullius gaudiutn alterius trifiitia turbaret. Alii cum 1xtitia, alii cum fpe rece{ferunt : multis gratulandutn, netno confolandus fuit. Nee ideo fegnius juvenes nofiros exhortatus es, cortfulatum 1 circumirent, fenatui fupplicarent : atque ita a fpera .. rent honores, z G a fenatu petilfent. quidem in loco, fi quibus opus 1 S exemplo, adjecifii ut te itnitarentur. Arduum , Cxfar, exemplum, & quod imitari non magis <]Uifque caf1didat0rum, quatn principutn poffit. Q!lis enim v e l uno die reverentior fen a tus candidatus, quatn tu cutn otnni rH-C) ipfo tempore, quo judicas de candidatis ? An aliud ate, (JltaYn fen" atus re ' vt'refttia; ' obfinuit; ut 3 juvenibus clariffirnx gentis, debi-to generi honorern, fed antequani deberettlf, o fferres ? Tandem ergo nob tit as non obfcuratur, fed illufl:ratur a principe : tanden1 illos in gen tium virorum nepotes, illos 4 pofl:eros libertatis, nee terret Cxfar, nee pa .. vet: quin imo fefiinatis honoribus amplificat at que au get, & tnajoribus fuis reddit, fi quid ufquatn fl:irpis antiqux, fi quid refidux claritatis : hoc 2r) alnplexatur & refovet, & in ufutn reip. protnit. Sunt r in honore hominutn, N 0 T .1. j. Turpis tutela principis ] Turpe efi prin cipi, cum populi in ejus clientdam fe con ferunt, non propria! utilitatis gratia, fed ut ei potius hoc imputent, id eH, beneficii loco illud ei tribuant. 6. libe. t.] Facrum male, quod nefarii principes folia vide inquirant, qui tint hominmn de fe in fecretis colloquiis fermo. nes. O.Qin & boni eadem cura id pervdh gant ? Id fi ita e!fet quam 7. Mo!lijfimis. J Verecundis id auribus tuis dari, fi laudaris tam parce. 8. Ibi. J Nempe doll!i ; intra privatos parietes eo impenfius bonos prigcipes, ( id eft,te,o Trajane,) amamus, laudamus,quo ibidem amarioribus verbis improbos libe re fole bamus infefrari. I. Cir cumirent.] Ambirent. De petitione confulatus videri potdl: Tullii ad trem epiflola. s; a fenatu p etijfent. ] In dan dis enim honoribus eormn precipue rationetn habebat, qui fibi effent a fenatll comtnen dati. 3 Juvenibm.] Candido, & Quadrato; quibus Trajanus, G Spartiano fides eft , fc cundutn confulatum dedit,
PAGE 105

8o C. P L I N I I P A N E G Y R I C U S & in honore famx, magna nomina, ex tenebris oblivionis, indulgentia Cre.faris : cujus efi, ut no biles & eonfervet, & efficiat. LX X. Prrefuerat • quadl:or unus ex candidatis, quem ea civitas ampliffitna reditus egregia con-il:itutione tundave.rat, hoc fenatui 3 al5 Iegan dum putaH:i. Cur enitn te principe, qui 4generis tui claritatetn virtu ... te fuperafii, deterior eifet conditio eorutn, . qui pofteros habere nobiles mererentur, quam eo rum qui parentes habuiffent ? 0 te dignum, qui de tnagifiratibus noHris (etnper here nuncie s: nee prenis tnaloru1n, fed bonortun prcrtniis, bonos facias ! Aecenfa efi: j uventus, erexitque animos adz .. IO tnulandum, quod laudari vole bat :nee fuit quifquatn, quem non hzc eogi. tatio fubiret, cutn fciret quidq uid 5 a quoque in provinciis bene fieret, om .. nia tc fcire. Utile efl:, Ccrfar, & falutare prrefidibus provinciarum, hanc habere fid_ uciatn : paratum eife fancritati, indufirix fucr, maxitnutn pra! mium, judicium principis, fuffragiutn principis. Adhuc aut em quamlibet I 5 fincera rectaque ingenia, & fi flQ,n detorquebat, hebetabat tam en fed vera reputatio: G Vides enim, fi quid bene feeero, nefciet Crefar; aut .fi fcierit, tefiimoniutn non reddet. Ita eadetn ill a feu negligentia, feu tnali' gnitas principum, cutn tnale confidtis itnpunitatem, re(t:e faB:is nullum prx1niu1n polliceretur: nee illos a ritnine, & hos laude. At nqnc, fi bene aliquis provinciatn re.xerit, huic quxfita virtute dignitas of . fertur, patet enim omnibus honoris & glorix catnpus: ex hoc quifque , quod cup it petat; & alfeeutus , 7 fibi de beat. Provinciis quoque in pofieram, & injuriarun1 tnetum, & accufandi 8 neceflitatem re1nififii. Nam fi profuerint, quibus gratias egerint , de nullo queri cogentur, 9 & alio15 quin nihil magis prodeffe candida to, ad fequentes hon()res, quam pera ... eros ) optime magiftratus Inagiftratu ' honore honor petitur. Yolo N 0 T 1. ] N empe Candidus. res non a pecuniis tantttm ,fed a criminibtu inquirendis diltos ejJe auB:or eft Varro. Alii Provinciales qui confulibus , aut prreto ribus dati, ut fub iis, & 1 publicam pecu niam in provinciis procurarent , & exatl:a per publicanos vetl:igalia Ron1am in rera rium referrent. Urbani vero qui bona publica locarent, & rerarii pecunias expenfas & . acceptas _ in tabulas referrent. Hi neque litl:ores, neque viatores habebant, illis & litl:ores erant , & toga prretexta. De u trorumqpe juribus paffim videri potdl: Tulliut. 2.. In quem.] Locus haud dubie corrup tus. En1endat Lipfius.. Inque ea civitati1 amplij]imd! &c. Id eft , in qua ejus, qure otnnium caput erat civi tatis reditus fingulari or4iparat. 3. AUegantlum. ] I d eft: , coram fenatq laudandum putafri. + Gene1•is tui claritatem. ] Atqui tefle Eutropio Trajantu familia fuit antzqua mngis, quam clara. 5'. /1 quoque. ] Ab uno quoque magi-: firatu. 6. Pidu t1zim. ] Melius alii , rvide enim, id eft, quid enim ? 7. Sibi de beat.] Id efl:, fure virtuti, quam imperator , pro fingulari fua jufritia; fum mis honoribus remuneratus eft. 8. Necejfitatem remi.ftfli. J Modus ]o .. quendi fepe ab eodem Plinio in epifrolis ad Trajanu1n ufurpatus, pro eo quod eft; exemifii me a nece!Iitate. 9 Et alioquin. J Ca!cutire fe ait hoc loco Lipftus, nifi legatur,._ Et _ li'J.uebit nihil magi; prodejfe &c.

PAGE 106

I .. T R A J A N 0 D I C T U S . 8r ' ego, qui provinciatn rexerit, non tantutn zo codicillos atnicorut11 , ne c urba .. , na conjuratione eblanditas preces, fed decreta 11 coloniarum, decreta civi tatuJn alleg et. u N x fuffragiis confularitun virorun1, urbes, populi, gen . tes inferuntur. Effitaciffitnum pro candidato genus eft rogandi gratias agere. ; LX X I. Jatn quo alfeilfu fenatus, quo gaudio excel'tutn ell, cutn can didatis, ut quetnque nominaveras, r ofculo occurreres ? 2 devexus quid . em in planum, & quafi unus ex gratulantibus. Te tnirer magis, an itnprobetn illos, qui effecerunt, ut ifiud . magnutn videretur ? cutn velut affixi curulibus fuis, 3 _ manum tantutn, & hanc cunctanter & pi gre & in1putantibus Ji-1 (9 rniles pTotnerent. C ontigit ergo oculis noil:ris infolita facies ; princeps & candidatus fitnul fl:antes : intuerique parem accipientibus hono, rem,. qui dabat. facru1n tNutn a cuncto {cnatu quatn vera ace lama .. tione celebratutn -efl: ? 4 Tanto rnajbr, tanto augufi:ior. Nam cui nihil ad augendutn fafligium fuperefr, hie uno tnodo crefcere potefr, fife ipfe [ubI) tnittat, fecurus magnitudinis fuz. Neque enitn ab uilo periculo fortuna principum longius abefi, qua1n humi1itatis. Mihi quide;m non tam hutnanitas tua,a quatn interu:io ejus admirabilis videbatur. Quippe cutn orationi ocuios, vocem, manum b cotntnodares : ut fi alii eadem ifia mandaifes 1 IN T E R PRE TAT I o. a humanitatu expreffio. b Apt ares. N 0 T to. CodiciUos. ] Q!i..bus I quemqttam ofculo impertiret. S ueton. eon1mendata pradidis fui integritate , fe-2. Devexm.] Id eft, mea quidem m.atui gratias age rent quo : d is ad fe miff us tentia, non tantum , ut Lpjio
PAGE 107

. I " \ •, Bt C P L Y N I I P A N E 6 Y R I C U S . on1nes comitatis nutneros obibas , atque etiatn , cum c fuffragatorum no.; mina, honore quo folcnt, exciperentur , tu quoque inter excipientes etas, & ex ore principis ille fenatorius affenfus audieb.atur. apud prin. cipem perhibere tefiimonium tnerentibus gaudebamus , perhibebatur a 5 principe. Faciebas ergo, cum diceres 7 optimos : nee ipforut_n modo vita fed judicium fenatus cotnprobabatur : c ornarique fe, non illos magis, quos laudabas, lcrtabatur. L . X X I I. Natn quod precatus es, ut illa ipfa ordinatio cotnitiorutn 1 bene ac felicitereveniret nobis,reip. tibi tale efi,ut nos hunc ordi-IO netn votorum convertere debeatnus? deos d nique obfecrare, ut on1nia facis, qua:que facies , profpere cedant tibi, reip. nobis ? vel fi brevius fit optandunl , ut uni tibi , in quo & refp. & nos fum us ? Fuit tempus , a'C nitniu1n diu fuit; quo alia adverfa, alia fecunda principi & nobis. nunc co1ntnunia tibi nobifcun1 tam lxta, quam triil:ia : nee magis fine te nos eife 15 felices, quam tu fine nobis potes. An, fi poffes, in fine votorum adjecilfes, pt ita precibus tuis dii fi judicium nofl:rutn 1nereri perfeveraffes? Ad co nihil tibi am ore civium antiquius; ut ante a nobis, dcinde a diis, atque ita ab ali is a1nari velis, fi a nobis ameris. Et fane 3 priorun1 principutn exitus docuit, ne a diis quidem amari, nifi quos hotnines ament. a Arduutn 20 erat , has precationes tuas laudibus adxquare : ada:'"1uavimus tatnen. :unoris ardor, qui fiitnuli, qua! faces ill as nobis acclatnationes fubjece runt ? Non nofiri, Ccrfar, ingenii, fed virtu tis tuorumque meritorum voces fuerunt, quas nulla unquam adul a tio inv enit, null us cujufqua1n terror expr ffit. fie timuimus, ut fingeretnus? que1n fie amavi2 5 tnus, ut fater:. mur? 4 N ofii neceffitate1n fervitutis. do flmile ali quid audifii, & quando dixifii ? Multa quidetn excogitat metus, fed qux I N T E R P R E T A T I O. bat que quod non minU4 judicium \ ba1. a Difficile erat te laudare, prout jJmm ate ornaretur, qut'im iUz ipji, quos laud anes i!J,e tu.e merebantur. N 0 T 6. Suffragatorum ntJmina.] Huic loco lu cem afferet cotnitiorum rano quam Plinius cxplicat I. 3 ep. :z. o . Citato nomine candidati, . Jilentium fummum. dicebat ipfe pro fe, vitam fumn f!Xp!i,;abat, tefles & l audatores dabat .... adJe6at quofdam ex fuffragatoribus: lUi gra'Vi ter & paucis loquebantur. PitH hoc , quam preces proderat. ltaque fenfi1s dfe poterit : Ubi appellabantur & cum honoris fignifi catione excipiebantnr nomina eorUln,quorutn teftitnonio ac fuffragiis candidati finguli niterentur; tu &c. A _ l'ius vero fenfus
PAGE 108

T R A J A N 0 D I C T U s. 83 appareant ab in vi tis. Aliud follicitudinis , aliud fecuritatis ingenium efl:. Alia trifl:ium inventio, alia gaudentiutn: neutrutn fimulationes expre( ferint. Habent fua verba miferi, fua verba felices : utque jam maxime detn ab utrifque dicantur. LXX I I I. Tefiis ipfe es, qua! in otnnium ore r non atnicrus 5 . cuiquatn, no11 habitus q _ uem tnodo extulerat. in de ref1:1Itantia vocibus te cta: nihitque tan tis clamoribus fa tis claufum. tunc none vefiigio fuo exiluit ? quis exiluiffe fenfit ? Multa fponte, plura 2 infiinetu quo datu & imperio, natn gaudio quoque cogendi vis inefi. Num ergo modunt ei tua faltem modefiia impofuit? natn 9uanto tnagis ate reprimebatur, exar... 10 .fitnus. non contumacia, Ccrfar : fed ut in tua potefiate efi, an gaudeamus, . a ita in quantuni, nee in nofira. Comprobafii & ipfe no firarum fidem, lacrymarum tuarum veri tate. Vidimus hutnefcentes ocu los tuos, 3 demiffumqtte gaudio vultutn , tantumque-tfanguinis in ore, quantum in animo pudoris. Atque hoc magis incenli futnus, ut pre care1 ) rnur, ne quando tibi non eadetn caufa lacrytnarum , utque nunquam fron .. tetn tuam > abfiergeres.Hoc ipfum, has fedes nobis quaft refponfuras, inter rogemus, viderintne unquam principis lacrymas. at c fenatus fxpe viderunt.b Onerafri futuros principes , fed & pofl:eros nofrros, nam & hi a prin. cipibus fuis exigent, ut eadem audire me reantur : & illi, quod non audiant, 20 indignabuntur. . LX X IV. Nihil magis poffum prCJprie dicere, quatn quod diCl:utn eft a cunet . o fenatu , o te felicetn ! quod cutn diceremus , non opes tuas , fed anitnum tnirabatnur. Eft enim detnum vera fclicitas , felicitate dignum videri. Sed cum tnulta illo die dicta funt fapienter & graviter , tun1 vel in 25 prin1is , r ere de nobis, 2. crede tibi. Magna hoc fiducia nofiri, majore tam en t.ui di.ximus. 3 alius enitn fortaife alium , ipfi.un fe netno de<;cperito I N T E R P R ll T A T I O. a Sic penes nos nsn en ' in quantum gaudere l b OnUI imponu futuru imperatoJ•ihtH ) debea1nus, que eliflrp futuri4 port nos N 0 T .'. fupra djx. it n . . 4 4 Vtxifti nohifcum, f Ahftergeru.] Ut perpetuo hujufmodi tm es, timuifli ...• meminijli qut:e optare nohif-lacry1nre, id efi, plen:;e pudoris & vere, cum, qut:e /is queri folitus. ex oculis tuis tnanarent. , I. Non ami8Uf cuiquam. J Signum 6. SenatUI J Lacrymas fenat . orutU lretitire , jattare to toto corpore exi reipu?lica: calamitatem lugentiUin vide-l ire &c. ' rant. z. lnjlinE1u &c. J Nimirum ex impetu 1. Crede nohis. ] Nihil tibi . ea in re ad.u .. lantibus! 5 Demifumttue. ] Prre verecundia & pu2. trede tihi.] tuz'felicitatis fat tibi dore. con(cius es. . 4 SanguiniJ in ore. ] Hoc pudoris ;. LilitH emm. J Haud difficile efl fitnu-pri_um, ut fanguinem ad vultum, qui vere... lata vi. rtutealteri imponcre, fibi non el.lndia: fed.es c:ft, >vocet\ item. . L i;

PAGE 109

/ ,, 84 C. P L IN I I P A N E G Y R I C Introfpiciat modo vitatn, quid interroget. a Proinde dab at vocibus noftris fidetn apud optunutn pnnctpem, quod. apud _ tnalos detra: he bat, quatnvis eni1n face remus, qux .at?antes folent , tilt tam en amart fe, credebant4 fibi. Super hxc precatt fum us, ut _ fie te atnarent du, quetn; adtno'dum tu nos. hoc aut de fe, aut r principi diceret tnediocr iter a manti? _ Pro nobis iplis quid em hxc fuit futntna votorutn , _ ut nos fie ama re nt dii, quomodo tu. Efi:ne verum, quod inter . ifia clamavitnus, o nos fe .. lices! enitn felicius nobis, qui bus non jatn illud optandutn eft, ut nos diligat princeps : fed dii' Io dedita, fetnperque deorutn tndulgenttatn 6 pte tnenta , nthtl feltcttau fuz putat ad!l:rui poffe, nift ut dii imitcntur. LX XV. Sed quid lingula cot)feetor & colligo ? quafi vero aut oratio -'" ne complecti, aut tnemoria confequi poffim, qux vos P. C. ne qua interciperet oblivio, & 1 in publica ada tnittenda , & incidenda in xre cenfuifiise. 1; Ante, 2orationes principum tantutn,ejufinodi generc nlonutnentorutn tnan .. dari xternitati folcbant : acclan1ationes quidem > parietibus claud e bantur . Erant enim, quibus nee fenatus gloriari, nee princeps pef..fent. : Has vero & in vulgus e xire, & po!l:e ris prodi cutn ex utili tate, tutn ex dignitate publica fuit. Primutn, ut or his terrarutn piet a tis no firer adh.i20 bereturte!l:is & confcius : deinde, ut manifefiutn elfet, audere nos de bonis tnalifqne principibus, anon ' tan turn pofl: ipfos, judicare: poftretno, ut experitnento cognofceretur, 4 & ante nos gratos, fed miferos fuilfe , qui bus elle nos gratos } pro bare antea non 1icuit. At qua contentione, quo . nifu, quibus clatnoribus 5 expofl:ulatum efi , ne afnctus noftros, ne tua 5 m e rita fupprimeres: d e niqu e ut in pofierum exemplo provideres ? Difc ant & principes acctamationes ver a s falfafque d_ifcerne re: b haheantque tnuneri s tui, quod jam decipi non poterunt. c Non infl:-ruendutn ill is iter ad bona in fatna1n; fed n o n deferendum: non fubtnovenda adulatio; fed non reduce nda INTERPRET AT . a hoc noflr-is fidem b Et hoc ate fqco . I'Jeb a t apud optzmum.prtncz-pem,quod &c. c Non qurerenda tilts nova 11dgloriam 'Vi'n-!! a Non pofltJiorum mortem. fed nrn; e.fl a tua dejlefiendum. ). N 0 T .IE. I • 14-.Sihi.]Scelerum fuorum tefti . J Habitas aut pl"io J . Principi. ] An principe & mox am.ante? c1p1bus , aut a prmcipibus, uta Nerone Ut mavult Lipfius. frum videri-poteft a pud Dionem. 6 . Pie meritt1. ] Mirum ni, ut Lip no vi-3. Parieti.bus cur-id-. ] Non e-manab.ant detur, decurtata a librariis voce, pie pro extra curiatn , ubi ejufmo-di orationes ha-tietate fcrip tum. bebantur. . 1. In publica aEfa. ] quidem rei, qui 4 . Et &c. J DOinit iani tetnpo : rCi& prreerat fenato r ab aElu dtcebatur : Tac. An-fuo 1nore notat PNniu .. 1 . nal. 5 J :mius Ruflicus 'ornpo.nendis patrum J 5. Expojlulatum eft. J Vehem . enter po . lht., sflit fl Ctefare. . \ tatum efi. . .

PAGE 110

T R A . J A N 0 D I C T U S. 8; eft , , G Certum efi & qua= facere, & . qua: debeant audire, fi faciant. Quid nunc e.go fupar ea, qua: fum cum toto [enatu precatus, pro fenatu precer? nifi ut h:rreat animo tuo gandiutn, quod tunc oculis protulifii. Ames il1u1n . diem, & tatn e n 1 vincas ; nova merearis, nova audias : eadem enim dici, nifi ob eadem fa Eta, non poffunt. 5 L X XV I. Jam quam antiquum, quam confulare, quod 1 triduum to ... tum fenatus a {ub z exemplo tui fedit , cum interea nihil pra!ter confuletn gc r es. lnterrogavit quifque quod placuit ; diffentire , 3 difcedere, & b co piam judicii fui reip. fa<;ere tututn fuit. con{ulti otnnes que etiam 4dinu merad fum us: vicitque fententia non prima, fed tnelior. At 9uis an tea Io : 10 qui, quis hifcere audebat p r xter miferos illos , qui primi interrogabantur? Ceteri quidetn defixi &attoniti ipfam illa m mutatn ac fedentariam allentiendi neceffitatetn , quo cum dolore animi, quo cum totius corporis horrore perpetiebantur? Unusfolufque cenfebat,quod fequerentur otnnes , & otn. nes improbarent; in prim is ipfe, qui cenfuerat. Ad eo nulla tnagis .91nni-I); .. , _qua!jjc fiujlt _ , _ . qn1nibus .. vlaceant. FDrtaffe in fenatu cad reverentiatn ejus componebatur, ceterutn egrefftts.) fiat i tn d fe recipiebat in principem, otnniaque conf1 I aria oflicia abige re, negligere, contemnerefo-lebat. f llle vero ita confuL ut li tan tum conful fa ret: nihil infra fe putabat, ni{i quod infra confuktn elfet. Ac pritnum, .10 ita domo progrediebatur, ut illutn null us apparatus arroganti(t principalis J / I N T E R . P R E T A T 1 o. a Exemplo . 1 c Sefe c omponehat , ut honorem haberet bEt fintentillm fuam pro bono \ natui. d 1)'rnnnicum faftum . . N 0 T .!E. 6. Certum J Difcent boni principes ex tuis moribus, quid agere debeant, ex ac clamationibus vero no!l:ris in acta relatis ) quid a fenatu audituri fint. 7. Pin cM.] Maj us in dies aliquid & f.:'l tias, & aud1as, novas quotidie acdamauones mereare. I Triduum totum. ] Marius Prifcus A proconful a provincialibus cum fuis mini!lrjs accufatus repetundarum, agente pro Afris caufatn Plinio noftro & Corne lio ' tacito , damnatus eft , a Trajano qui triduanre huic interfuit. i>lin.1. .2.. ep. 11 . de hac caufa. Dixi boris pene quinque; nam decem clepjjdr is, quM fPariofijJimtH ac ceperam ' funt addit quatuor. quidem mihi tantum fludium , tantam etiam curam ( nimium eft enim dicere fo!!zcitudinem) ut lihertum meum me .ftantem 1 fr.epiU1 admonoret , vocilatefique conflelertm , cum me vehementius putaret inte1Jdi, quam littU mea perpeti pojfet &c. . 2. Exemplo tui. J Melius exemp.l(} patientice tute, ex editione Lugdunenfi. 3 Dif cedere. ]'In utrarnvis partem cnim fenriebant cum a.Iiquo , in ejus partetn dilcedebant, ficque dtcebantur : pedibus ire in eorum fententiam , pro qua liberrate antea Tyranni ut mox addit m"tam & alfintiend; .. tem induxerant. 4 Dinumerati fumus.] Solenne verbnm . teile F efto n'Umerare fln atum , . id efl: , utra in parte plures fii1t computare, quo fa fro pro ... nunciabat conful Htec maior videturj) Senec. libro de beata vita. 5 !Ue vert). ]Trajanus vero ita eft conful, qu.afi idem pra:tcrca non dfet .. L UJ

PAGE 111

.. 86 C. P L I N 'I l P A N 1l G Y R I C U S null us 6 tumultu_s Una erat in 1itnine mora, 7 con:: . fultare aves, revererique Netno ' ntmo fubtnovebatur. tanta 8 viatortbus qutes, tantus pudor fafctbus, ut que aliena turba & confidetn & principein 5 detn 9 officitim tatn tnodtcutn, tatn temperatum , ut anttquus altqutfque rna anus conful, fub bono principe incedere videretur. 1 X XV I I. Iter illi 1 in forum, frequenter tatnen -& in -cam-pum . • natn cotnitia confulum obibat ipfe, & tanttun ex renunciatione rtun voluptatis, quantutn prius ex! defrinatione caviebat. . Stabant candit o dati: ante 4 curulem principis, ut ipfe ante confulis fl:eterat : adigebanturque in qua! ante ipfe)urav!rat : qui effe tn JUfeJurando , ut tllud & ab al11s ext gat. Reltqua pars dtet tnbunalt dabatur. Ibi vero quanta religio ? quanta legutn ! Adibat aliquis ut ? fe elfe. eo magiIS fl:ratus jus ' nullius auEtontas untntntlta efl:: aucra ettam) fiqutdetn pleraque > ad pra:tores retnittebat: atque ita, ut collegas vocaret , _ c non quia po ... pulare gratu1nque audientibus : fed quia ita tie bat. b Tan tum 7 nis in ipfo hG>nore ponebat : ut non amphus 'lllod . . . I N -T E R P R E T A T I o. :tl1ttptndehatur juri dicundo.-1 hat effe , ut non:exiflimaret majm quiddam b TMZtnm dignitatem in ipfa pr.etur1 put a-ejfe 1uod N 0 T 6. ] Prreambulonu m , & apparitorum , qui ut viam prremunirent principi, turbam fubmovebant. 7 Confultaret'1/ts.] ergo? utrum in domorum egreffu aufpicia fern per captabantur ? Certe quidem vifror in limine palatii auguratorium pon,it. Forte ip[e Trajanus ab Hifpanis confuetudinen1 hauferat, quos captandis auguriis deditiffi mos fuiffe ait L11mpriditH in A.lexandro. Via to res prop.rie dicebantur, qui magifiratus, fi forte rus otiandi caufa conceiferant, in cu _ riam accerfebant. Videri in earn rem poteft TuUius defene8ute,&Colu meUa in prtfatione lib. 1. SCEpe tamen, uti hoc in loco , pro apparitoribus fumuntur, ut ex TuUii orat. pro Cluentio patet. A ppau ritores autemex eo videntnr nomen inve niife , quod n1agifiratui apparerent. Hotomanus in Cicer. 9 ' offieium. ] Icl eft , qui officii caufa profequebantur 1. In forum.] Ut inibi jus diceret pppulis. . In '"mpum. ] Martium _ , ut 'omitiis confularibus interelret. 3. De_ftin11tione.] Conful vocabat tr ibus in campum Martium. Tmn princeps, quibus confulatum aperiebat. Ilia: ferebant fuffragia : defcribebantur qui ele. fri erant.Demum confules renunciabantur. 4 Curulem. J Supra n. 56. not. 1 4 5 f!..Ad prttores. J Primis temporibus confules iidem erant, & prretores , fed anno V. C. 3 86. cum confules diO:ineren tur bellis finitimis , neque in Urbe dfet qui jus redderet: primum unus, tum & alter creatus eft. t!rbanus qui civibus: peregrinus vero qui extra U rbem jus red bat, dicebatur. Utrique fella erat utrique haft a & gladius -pro infignibus: il'"" Ia .ad juridifrionem, hie ad ouxfl:ionen1 fi gnificandatn. co;1fulum colJe ... gas appellat A. Gellius: quod, inquit, eodem tJufpicio crearentur. Plures fubinde prretores fuere, fed de his alio loco. . 6.Non quiapopulart.]Non ut id populi nbus claret, fed quod rev era ita exiftimaret .. 7 l)ignatjQnit. ] Id eil , dignitatis qtlp _ /

PAGE 112

T R A J A N 0 D I C T U S8 s7 collega appellaretur a principe, quam quod prs nomine te1nperatur , &. corngttur. . 5 . Te co1t_{ulem.] !i).uartum , inferit poft Livineium Rittershufius. 6. Apud dios ejfe.] ld eft, infiar

PAGE 113

88 C. P L I N I I P A N E G Y R I C U s ' LX X I X. Fortaffe r fufficiat tertius confitlatus , fed nob.is tanto tninus fufficit. 2. J lle nos infl:ituit & in dux it, ut te iterun1 ite rtunque eonht .... lem habere cupiatnus. a Retniffius iH:ud contenderetnus , fi adhuc non fcire mu!, qualis elfes futurus. 3 T olerabilius fuit , experin1entum tui nobis, 5 quam ufum negari. Dabiturne rurfus videre confuletn ilium? 4 Au diet, reddet, quas proxitne voces : praJl:abitque gaudiutn , quantum ipfe pereipiet? prxfidebit publicx, auctor ejus & caufa ? tentabitque affectus no: fl:ros, ut folet , cohibere , nee poterit _ ? Pietati fenatus cutn modefl:ia cipis felix fpeciofutnque eertatnen, feu fuerit vi eta, feu vicerit! I : O incognitam quandatn , proxitnaqu n1ajorern prrefutno lxtitialn. enitn eft tam imbecilli ingenio, qui non tanto meliorem eonfi .1le1n fperet, quanto fcepicts fuerit ? Ali us lab ores, fi non continuos defidi(E ac voluptati dedifTet, otio tam en & quiete recreaffet. b Hie confularibus euris exolutus, principales refutnpfit ; tatn diligens tetnperatnenti, ut nee confulis officiutn, I 5 princeps; nee principis, conful appeteret. Videtnus ut provi nciarutn de fideriis, ut . ftngularutn etiatn civitatutn nulla r in audien'-1 do difficultas, nulla in refpondendo tnora: adeunt fl:atim, ditnittuntur / tim : tandemque principis fores exclufa legationutn turba non obfidet. LX X X. ? in otnnibus eognitionibus quatn tnitis . feveritas -, 2.0 quam non diffoluta cletnentia ! 1 Non locupletando fifco fedes, nee aliud ti-/ . bi fententix tU(E pretium, 2 quam bene j udicalfe. Stant ante te litigatores, . . non de fortunis fuis, fed de tua exjfiimatione folliciti ; nee t a tn .verentur quid de eaufa fua, quam quid de tnoribus fentias. . 0 vere principis, at que 3 confulis, reconciliare civitates ; tutnentefque populos non I N T E R p R E T A T I o. a Minus acriter id poflularemul. 'I nee princeps ageret officium , nec-pin-b Hie confulis cura depojita, prin&ipi s officipis tJartes confu!. ciu1n refumebllt ,jerv11ta moder at ione , ut 'N 0 T ..E. dei hue ufque fuifri. Alii legunt ade/fo.Sen fus effct, qui adeffe nobis deos precantibus foles, & quodcunque petimus pro nobis confequi , hoc jam concede quod non ab iis , fed a te uno pender. 1. Sujfici11t.] Nimirum tibi , fed propter tuam ilh1m verecundiam tanto minus nobis fufficit. Refoexiife videtur ad illud Tul4 Iii pro Marc. n . 26. ,fi ita vu, naturte fortaffe : addo eti11m , fi gloritt : at quod mtrximNm tfl, patrite certe parum 'Vixifli. 2.. JUe. ] Tertius ille confulatus tanta cum laude a te gefius nos impulit &c. _ 3 Tele-rsbilius.] Minus molefium fuif fet , fi te non hab?_iifemus quam fi fingularem tuam fitpientiam femel at que iteru111 cxperti, an1plius te uti non pof.. fern us. 4 e.A'udiet. ] An erit adhttc ut nofl:ras . acclamationes audiat bonus princeps & quM 'Vicijfim pro populo proxime er.oifit prec,ztiones reddat? 5 ln In audiendis populorum querelis. I. Non locupletando.] Id e!l:. Non fedes pro tribunali, ut fifcum ex damnatorum bonis augeas, ac 2.. bene iudicaffi.]Notum illud Se necre ep. 8 1. Refit fatli feciffi merces eft. 3 CDnfulis.] Supple officium. . ... 1mper1o _

PAGE 114

T R. A J N 0 D I C T U S. 89 .I111perio magis, ratione cotnpefcere ; intercedete 4 magiftratuutn , infecrutnque reddere , quidquid fieri non op,ortuerit : .pofiremo , velociffitni fideris tnore , otnnia invifere , omnia au dire , & un. ,lecunque invocattun fia tim , veluti numen adeffe & affifl:ere. Talia elfe credideritn, qux ipfe tnundi parens temperat nutu' f fi quando ocuJos des ' milit in .terras,. & facta t:nortaliutn inter divina opera nutnerare dignatus eft. nunc per te Lber folutufque , 6 crelo tan tum vacat : pofl:quam te dedlt , qui erg a otnne genus vice fua fungereris. Fungeris fuffici l que manu anti , tibi 7 dies otnnis, futntna cum utili tate nofira, f u tnma cutn tua laude condatur. 10 LX X X I. fi quando cuminfluentibus negotiis pa1;ia fecifl:i,' in flar refecr i onis exifiitnas , mutationeqt Iaboris. eni1n retniffio til?i > lufirare faltus, excutere cubilibus feras, fi1perare immenfa I N T E R P R E T A T I o. a ).uod fi aliquando confluentibns negotU.r fatiifecifli 1 recreationis lo&o &" N 0 T A3. , .._. Iniquitatibus magiflratuum . ] Ut Mafervi!e officium putaverurit 1 decepti haud r i i Prifci Afric
PAGE 115

. " 9o c. P t r N 1 P A N e Y It r c u s & ho.rrentibus fcopulis gr"dutn inferre .' 3 nullius manu , nullius . ve : adjutum , atque inter ha!c pia tnente adtre 4 lucos , & occurfa.re r numuu bus? 6 Olitn experientia juventntis, ha!c voluptas erat : his artibus fu turi du.ces imbuebantur, certare cum fugacibus feris curfu, eum audacibus Sr. rob ore, cum callidis aftu : nee tnediocre pacis decus habcbatur fubtnota camp is irruptio ferarum, & 7 obfidione qua dam liberatus agrefl:ium lab oro Ufurpabant gloriam ifratn 8 illi quoque principes, qui obire non poterant: ufurpabant autetn, u.t dotnitas fraccafque claufiris feras , ac deinde 9 in ip ... forum quidem ludibriutn emilfas, mcntita fagacitate colligerent. b Huic par capiendi fudor ; fummufque & idetn gratiffitnus labor, invenire. Enimvero fiquando placuit idetn corporis robur c in maria ferre , non ille fluitantia vela aut oculis fequitur, aut manibus : fed nunc . gubernaculis affidet , nunc d . cum valentiffimo quoque fodaliutn ce-rtat frangere fluttus, domitarc ventos rcluclantes, remifque ro tranfire obftantia _15 freta. LX X X I I. tum diffimilis illi, qui non r Albani Iacus a otium ; 'Bajanique torporem & filcntium ferre, non pulfutn [altern fragoremque remorum perpeti poterat, quin ad finguios ittus turpi fonnidine horre fceret. Itaque procul ab omni fono, inconcuffus ipfe & irrunotus , religat o '10 revinctoque navigio ,3 non fecus ac piasuhun ali quod trahebatur. b I N T E R p R E T A T I o. b Trajani 4qutJ!U & in capieuda , & in I 1 d Cum rob.uflijfims quoque .. a Maladiam. c wdmaritima extendere. Non iUe unj tlantia oculis obforvat tantum, aut nutu regit. b Turpe f}eEfaculum. N 0 T J • . drianus imperator,quod ufquead infaniam & vita! periculum ftudio venationis te neretur. 3. NulliYs manu. J Supple fullcntantis, nullius. vefligio, fupple prxeuntis, & iter fignantts. 4 Lucos. J Juxta veterum men tern fa eros . 5 Numinibus. J Ut Faunis, Satyris, Dia nre, & aliis diis, quos in fylvis habitare credebat antiquitas. 6. Olim htec experientia.] Mavul't Lipfius htec experimenta. Vide Xenoph. Cyrop
PAGE 116

T };. J-.D • I G T U .:91 facies ; citm populi Romani itnp. afienutn curfum, alienumqrie re&orem, velut capta nave, Nee deformitate ifra faltcm flumina hant atque atnnes. + Danubius, ac Rhenus tum illud nofiri dedecoris vehere gaudebant ; non cutn pudore imperii, quod hzc Rom ana: aquil R:otnana de11ique rip a; 6 quam quod hoftium pro-S fpectarent : . hofiiutn ,qui bus tnoris eft eadem ilia nunc rigentia gelu flu\ mina, e aut catnpis fuperflua, nunc Jiquida ac deferentia lufrrare navigiis, nandoque fuperare. Nee vero Iaudaveritn per fe magnopere duritiam corporis ac lacertorun1 : fed fi his validior toto corpore animus itnperitet, quem non fortun
PAGE 117

J!)\ C. P L I N I I . P . ;.A N I! G Y R I C U S ab omni contagione vitiorutn reprimis ac revocas ; fed lnagni.ficentiu , quod tuos. to enim arduu.m eft b alios P.radlare. q.uatn Fe tanto Iaudabdius quod, cun11pfe fis opttmus, otnnes ctrca te . fi1ntles t ut ef-. fecifi:i. Multis illu{tribus fuit , 2_ inaonfultius uxor , ; ! aut J retenta patientius.Ita foris claros c dornefiica defi:ruebat infamia: & ne 1nax itnt cive s hoc efficiebat quod _4 , tnariti min ores erant.T i b i > u x or in d c cus & gloriatn cedit. enim ilia fan etius ? _ G quid anti qui us? Noone fi 7 pontifici tnaximo deligenda fit conjux, aut aut fitnil e tn (ubi au t ern efl: fitnilis?) eleg erit? Q3atn ilia nihil fibi ex fortuna tua , 8nifi 10 aaudiurn vi.ndicat ? quatn . conllanter non potentiam tuatn ., fed ipfum te ?9 J d etn fiis invicetn quod fuifl:is, . probatis ex zquo : . nihil que vobis f e licitas addidit, nifi quod !eire cre p iftis, quatn bene uterque v e ftrum felicitatetn ferat. Ead c tn quam modica cultu ? quam pare a cotnitatu ? d quatn civilis inceffu ? tnariti hoc opus, qui ita imbuit, ita infiituit. nam 1 S uxori fufficit obfe quii gloria . An cum videat quam te 10 nullus terror, nulla comitetur ambitio : non & ipfa cum filentio incedat , ingredientetn quc in q?'antum . patitur fexus u Decuerit hoc illam, ettatnfi d1verfa tu factas. Sub hac vero modefha v1r1 , . quantam debe t verecundiam uxor marito, fcemina fibi? 'l.O LX X X IV. 1 Soror aut e m tua ut fe fororcm e{fe meminit ? ut in ilia tua iitnplicit as, tua veritas, tuus candor agnofcitur ? ut fi quis eam uxox i 1 N T E R. P R E T . A T I o. b Bono! efficere. c Uxor infamis dt11igrabnt. J N 0 T men h a het, quanto maJo-r qui pete at h ahetu,.. ldem Sat. 9 1 o 2.. S ecretum di'Vitu uUttm e/fe putM? fervi ut t aceant, }umenta loque_ n tur. 2.. btconfultir.u. J Haud fa tis exploratis ejus tnoribus. 3. RetenttS patientiUI. ] Coghitis e r us fiupris . Ut Domitianus Domitiam Longi . , nam tulit. M arit i minores. ]. Id eft , infelici ma trimon io junfri, ideoque felicioribus Ina r itis minora , ut Cataneo placet : vel uxo ribus minores , quod iis fervilitc:r obfequantur. f Uxor. J Platina de qua p l ur-a . . rle i n vita Trajani huic Panegyrico fixa. 6. antiquitH? J An ulia alia eft, qux -cafta.s & nobiles priwum temporum matronas, morum fanlitate 1ndius rc.ferat 7. Pont ifici maxim() . ] D e Po ntince rna ,; ximo dixi n . 64-. not. 4 8 . Nifl gaudiam. J Neque etri-m, ut ceteo rarum m , ul i erUJn ingeniun 1 e ft,eat n: ob rem intumefcit , quod autl:us fis imperio : nee tatn fua caufa gaudet, quam tua. 9 Idem efti-s. J I i dem efi i s in. im-perate r ia d ignitate,. qui olim in pr ivata fortuna. Unde inferri pot eft T rajanum duxiffe Plo tinam,antequam imperator fieret. 10. Nu!Jus terror. ] Nulli fatdlites, n ul I us al ius, aut ad incut iendUin, aut ad inanem <>fientationem, apparatus. I I. Decuerit hoc J liT am deceat agendi ratio,.velli alio modo te vero cum te con ; ugem habeat tam moele flmn, quam verecund a effe debet , ut & mar it'o, & fexui fuo fatisfaciat . 1 . SorQr tua. ] Marciana1 cujus filia M a ti:

PAGE 118

T R A J A N 0 D _ 1 C T U S. 5'l conferat, dubitare cogatur, utrum fit _..fli.cacius ad rete vivendum/' bene '.aut 3 hil f fi tam a fimultates, quam , rernulatto tn fremuus e . a porro tnaxtme nafcttur ex. conjunetio ne, zqualitat , i nvid.ia; finis efl: o:diutn. Quo qui .... detn adtnirabil i us exiHirrian d tun ell, quod . mulierl.bus . duabus in una do-S . mo, pari que fortuna, nullum certamen, nuJla contentio eft: b fufpiciunt in .. vicetn, invicem . cedunt; cum que te utraque effufiffitne diligat, nihil fita .. putant interelfe , utram tu tnagis a1nes. Idetnque utrique propofitun1 , i,detn teri.or vitx; nihil que ex quo fentias duas elfe. Te enitn imitari , fubfequi ftudent, ideo utra . que tnores quia utraquc tuos habet • . In demo., deratio, in de eti-atn perpetuafecuritas. 4 Neque eriitn unquatn periclitabun,tur effe qua: non ' de'lierunt. Obtulerat illis fenatus cognomen\ Augufrarutn , quod certatim funt , quandiu appella:tionem 'patris tu recufalf e s :feu quod plus effe in eo judicabant, fi uxor & fo ror tua, , quam ft Augufia: dicerentur. Sed quxcunque illis ratio tantatn tno-IS defiiam fi1aftt, hoc rnagis digfia! funt, in anitni;S nofiris & fint & habeantur .Augufl:a:, quia non vocantur. ei1itn laudabilius freminis , quam . fi verutn honoren1, non in fplendoretirulorutn, fed in judiciis hominutn reponJpt; notninibus pares fe faciant,etiatn dutn recufant? L X ' X'X V. Jam etiatn & in privatorqtn anitnis exoleverat prifcum tnor1Q taliutn bonpm amicitia, cuJus in locutn migraverant affentationes , bl-anditix, & pej-or odio am0ris fitnulatio.. Etenitn in principutn . dotno notnen tantum atnicitix, inane fcilicet irrifutn"}ue, . manebat. N-atn qua: poterat efle inter eos amicitia, quorum fibi ' ' alii alii fervi videbantur? Tu hanc 2.' pulfam & errantem reduxifi:i : habes arnicas, quia atnicus i.pfe es. . enin1 ut . alia _fi1bj,eetis , , ita :& run or imperatur : . neq.ue eft ullus affecc.us f N T E R P R. E T A , 'I I: <6h a : l'roc!iff.Je ad inimicitia.t. b Se venerantur . . imp. uxoris, an4 Neque enim. lId eft', non erit periCu ..; .. te fextum confulatum ext infra , lum ne mores, f.i te defunCln rediatque,ut ex fo-rnice .Anconitano liquet,con,.. gantur in privatorum . fortunan1: fiqu(dem : fccrata. . aRitni fervant fub z. Bene inflitui.JUt Platina, Traja-'-te principe, q!J_ am : .. no adolefcenti nupta, diu infi.ituta fuit do ditu. . mefticis ejus virtutibus. t Auguflarum. ] Uxores foro res im; 3Feliciter nttfci. J Ut Marciana ejus foper:ttorum, ut ex hi tloricis notum dl:, .Au. ror , qure in eadem nata eA: domo atguftirumcognominedonabantur. ira janus. Fuit agitata a 6. Pntris. patriee. ] De Q!!intiliano lib; 1 r. cap . . 19. & a Tullio efi fitpra n: not. l pro Arc hi a poet a: Plufne ad bene 'Vive.n:dum 1: Alii ] : ;An enim eum inflitutio confernt, quam natura. De qui f erv um adlubeat? . bina & MaA:ciana , _vide in-Trnitmi-'Vita. a... .dmor imperatur' . J . Not urn Illud Cl.,au ... _ M

PAGE 119

94 C. P L I N I I P A N E G Y R I C U S a tam erectUS ' & liber, & dotninationis in1patieflS ; nee qui lnagis vice$. exigat. Potefr fortaffe princeps inique , potefr tamen odio effe nonnullis, etian1 {i ipfe non oderit: amari, nifi ipfe amet, non pQteft. Di1igis ergo., cum . dil!garis & i": eo ; quod glor!a eft: s fupenor factus tn omnta 4 officta;b & tn ex tmperatore fubmtttens : 11no tunc tnaxtme unperator, cum amtcum ex imperatore agis. Etenitn cutn plurimis amicitiis fortuna principutn indi geat, prrecipuum eft principis opus atnicos parare. P1aceat . tibi fcmper r fecta, & cutn alias virtutes tuas, tutn hanc corJfiantiffime teneas : nee s: o unquam perfuadcatur, c lntmile effe principi, nifi odilfe. Jucundiffimutn ell: ' in rebus hurnanis amari , fed non minus a mare : quorum utroque ita frue• ris, ut cu1n_ipfe diligas, adhuc tamcn ardentius diligaris. Pri" mum, quia facilius efi G unum atnare, quam multos; deinde , quia tibi atni .. i . cos tuos obligandi a deft facultas tanta, ut nemo poffit te nifi ingratus non,. 15 1nagis amare. LX X XV I. Operre pretium eft referre, a quod tormentum tibi injun.: xeris, 1 nequid negares. Dimififii optitnum virum, tibique mutn invitus & trifris, & quaG retinere non poifes. tum atnares b defiderio experttls es: diftraccus feparatufque, du1n cedis & vinceris. Ita ,.o quod fando inauditutn, cum princeps &principis atnicus diverfa velletis, id potius factutn efl: , quod amicus vole bat. 0 remtnemoria! tnan danda1n ! prretorii c no11 ex inzere ntibus , fed ex fubtrahentibus I N t' E. R P R E T A T I o. a Tllmgener9fU1' b Et depofita imperatoru majefiate , p1rjonnm amici induir. c indignum ejje odiffe. a !i}.uam rvim tibi fecerit; b Ejus abfentia fenjifii. -c Non unum ex iis qui fe ohtruduHt, fed iis,qui honoribus fe N 0 T .tE. diani, non ext11rquehil Amttre enim, & odiffo res omnium liberrima, Sc:nec,_de breu. Vit. cap. 19. 3. utrique. ] Id eft, & ei qui dili gitur, & ei qui diligit. 4 Familiaf"itatir offic1a. ] Ita Ut a micos crena: adhiberet, apud eofdem etiam diverteret , zgros inviferet , cum iis ac cumhP..ret, in eadem letl:ica veheretur, ut habent Trajani vitCE fcriptores. ) . feE! a. ] Id eft, ratio vita= , feu a gendi ratio: quo modo fupra n. 45 jihi feCla 'T.Jitte , quod hominum genU! place at. E t Cicero pro M. n. 40. qui hanc feE1am 'T.Jitt fecuti 6. Unum ] In ami,itia eft principem inter & fubdi.tos, Ia us potior tft principis; fubditis enitn facilius eft am are principem, quam principi fubdito' tnnutneros. 1. Ne quid amico.] An Licinio Surre?Non put at Lipfius, quomodo enim, in quit ille, biennio poft difcdfum ilium conful fuif fet , iterumque quadriennio interjetto Verum quidni revocatus fit ille ex otio ad gerendos iftos confulatus? Et vero ut ex hoc Plinii loco patet, eum, de quo hie agitur ex otio eduxerat , &; eidem otio reddidit. 2.. Is pra::e-rat tibus, quos irnperator ad fui cuftodiam 9.l!,i magiftratus ab A ugufio

PAGE 120

T ll A J A N 0 n : t C T tJ Iegere: od defiderare quidetn, ut fufcepti, ita maJore depofitt officu glona fruttur: tu autem facllttate tfl:a confecutus es , 15 ne quem retinere videaris invitutn. LX X XV I I. Civile hoc erat, & parenti publico convenientiffimum, a nihil . cogere, fetnperque.meminiffe, tantatn potefiatetn cuiquatn dari poHe, ut non .fit gratior potefiate libertas. Dignus es, Ccrfar, qui offi cia man des deponere optantibus ; qui h petentibus vacationem invitus qui10 . dem, fed tamen tribuas ; qui ab ami cis orantibus requictn non te relinGJui putes ; qui fern per invenias , & quos ex ot.io revoces , & quos otio reddas. 1 Vos quoque, quos parens nofter fatniliariter infpiccre dignatur, fovete fanCte judiciutn ejus, quod de vobis habet. hie vefier labor efi. Princeps enim cutn. in uno pr . obavit .' fe. vacawt culpa> z fi minus arnat. 2. S Ipfum qu1dem qu1s medt.ocrtter ddtgat ? ctun leges atnandt det, fed INTERPRET A TIC. dNavim . 11 Nemini in u!la r1 vim facer e.. 1 b PoflulantibtH facultatem vaca11di a 11eht# publici..r. N 0 T A!. tutus, ftabilitus, a Tiberio ; tandem a Con ftantino fublatus eft , cum prxtoriani pro Maxentio contra ipfum fietiffent. Hi ex equitibus primum,tun1eriam ex fenatoribus, adeo ex confularibus viris eligeban tur. Tanta erat eor um autl:oritas ut ab iis appellari non poifet. ;. Confujionem. ] Vox frequens non 1nodo apud Plinium, fed apud alios illius ternporis fcriptores , pro eo quod eil: triflitia. 4 fjecula. J In litore eminen tiore, inquit Lipfius, unde amicmn vid e ret , & oculis profequeretui' abeuntein. Addo ego 1 ubi d.abat omnibus perfetum . . amicitia! fignt1tn. Hie enim locus duplicem pati fen fum potefi:. . 5 Dejiderare princi'pem. ] prrefen te frui. enim t2qf!e efl adeptu, qu a m concupifcentibru. Pfin. t z. ep. 1-;. , 6. Ill e. ] Sura nin1iun1 durus , . qui in vito principe, cui ita carus erat, pra!fectur-am deponeret ut in otium fecederet. I. Vas quoque. ] Transfert orat.ionem ad fenator es quos prcefentes videbat. . 2. Si alios minN1 smat.J Ut enitn Traja• nus amat bonos, fie non atnat, ba ab omnibus indigni hoc amqrc J vitio yertitur potius i) quam prHlClpl.

PAGE 121

C. fJ L I . N I I PANBGYRIClTS " accipiat? 3 ille ! uterque tit ma..t vult. nemo tn nerno Jn obhvto em abfentta ventat . Tenet qt1ifque locurn, 4 quem fetn_per meruit, efi, ut oculis e jus vultus abfentis, quatn ut anirno tbaritas excidar. _ LXXXV I Plerique principes, cutn effent civium dotnit1i, 1liber• to rum crant fervi: horutn con!iliis, horum nutu regebanttlr : per hos au diebant, per hos loguebantur, per ho.s etiam, & facerdoria , & confulatus, imo & ab his petebantur. Tu libertis tuis, z futntnum guid e m I honor-em, fed tanquatn Jibertis h , tbes : abundequ e fufficer e his ere dis , 6: 10 probi & frugi exittitnentur. fcis enhn e{fe in ' iciutn, non tna g ni principis, magnos libertos. Ac pritnurn nerninem in ufu hab e s nill aut ti ... hi, , aut patri tuo, aut optitno cui quatn principum dilectum, 3 Hati m que hos ipfos quotioie, deinde ita form as , ,ut fe 4 non tua fortuna, s fed m e tiantur. & tanto tnagis digni, qui bus honor omnis 6a nobis, qui a J 5 non ell necelTe. )ufiifne de cauGs fenatus populufque Rom. 7 optitn i tib i cognomen adjecit ?a. Paratum i d q u idem & in medio pofittun , s novut n tam en : fcias nemin en1 atlte merui{fe, o quod non erat excogitandum , li quis merui1Ie t. An fatius fuit 'felice In vocare ? quod 'non moribus, fed I N T E R p R E T A T I o. a Fa-cile iUud quidem, & notum. b Quod n9n ertlt mngno lahore • . N 0 T JE. 3. Hie Alii: ita amari volunt a prificipe, ut abdfe .fibi ab aula liceat: a lii,ut ade!fe fern per. Ucrumque co.RceditTraj a nus. 'It .uem femper meruit.] Melius Lipliusqtum femelmeruit. x. Lib e rtorum fer'f.Ji. ] Ut Claudius qui Pofidis, Fel icis, Harpocr .e, Polybii,& Pal lantis Jibertorum fiudio ac libid ine hono .. & immunitates difpenfaba t. Suet . c . 2.8. & 2 9. De Narciifo Juve'ltal . Sat. 1 4 319. Galba item duorum libertorum arbi . trio nihil non gerebat. Idetn de Vitellio traditur. 2.. Summum quidem. J cum Lip . fioJuum quidem, ut enim Pl1nius l. 6 . ep. 30. refert: Cum Eurythmus Trajani l1bertus idefl), & accufaretur, & hzredes pro fua erga itnperatorem revere:ntia accufationem hanc remitterent, Trajanus pulcherritne dixit ; Nee ille PolycletU1, n e e ego Nero. 3. Statimq u e hos ipfos.] Corruptum hunc locum ita reflituunt Gruterus , & Lipfius : .dut optimo euiqt4e principum dileflutn, eeftimll-: tum que: hos ipfos quotidie deinde ita formM. Non t u11 fortuna . ] Cum fe tanti im• peratori's hbertos fentiant . ' 5. Sed J Sed libert ina conditi one fua. 6 . .A nohu. J Senatoribus. , 7 . Optimi. J Cognomen illud hoc an no, Trajano d,atum efi a -fenatu, fed ut fupr a 11. not. I8:dlx tmus, nono tantum pofi no in titulis efi ufurpatum. 8. Nsvum tamert. ] At e nim Scipi o fica id nominis h3buit ut h abet Seneca ep. 1 9 Omnino ; fed non erat ille imperat o r .. Ide m affumpfit Cajus ,inquit Suet . fed illu d quide1n a/Jumpjh , non habuit a fenatu . 9 Felicem. J For taHe Augufrum: pri nci p ibus enim accbmari fol.itum erat F e l i c i ot Auguflo, melior, vel potius L . SylFdicen1 cognomento dictum , feu quod hofies pene innumeros felicite r fu peraffet ; feu quod p lacid a m ditl: atllram, quod nemini hucu(que contigerat, diu g ef (iifet , & cum libitum fuerat depofuiffe t ; feu demum quod 1 cum par v q lus 1 nter nufortunae I

PAGE 122

TR A l A. N 0 D I C T U 97 fortunx datum ell:. Satius 10 magnutn? cui plus .quam pulchdtudinis in.efi. Adoptavit te optimus princeps 11 in fuutn, fenatus in optin1i notnen. Hoc tibi tatn proprium, a quam paternutn : nee magis definite difiincte ... que defignat, qui Trajanutn, qua1n qui optimum appellat : ut olitn I> galitate , :4 Ladii If pietate ; fin:ui otntua nee vtdcrt opttmus, nili qut eH: otnntbus optiints 111 fua cUJufque laude Merito tibi ergo , poH: IG ceteras _ appellationes eft addita , Ut rnajor. Minus eft enim imperatorem, & & Augufium, quatn omnibus imperato ribus, & C
PAGE 123

$>8 C. P L I N . I I P A N :E. G Y R. I C U S compa . ratus filio tuo i vinceris ? enim alio . magis. aprobatur anilni tui magnitudo , quatn quod opttmus tpfe, z non ttmutfl:t ehgere me . . liorem. Sed&. tu, pater Trajane, nam tu quoque 3 fi non fidera, pro. ximam tamen fideribus obtines fedetn , quantam percipis voluptatem? ) . cum 4 ilium militem , t.an.;, tUtn prtnctpcm cernts : cum que eo , qut adoptavtt amtctffime contendts • b pulchrius fuiffe genuiffe talen1, an elegHfe?Macre uterque ingenti in remp ' . merito , cui hoc tantutn honi contulifl:is ! alteri vefrrutn filii virtus ! triumphalia, crelum alteri non minor tatnen vefira laus, quod 10 ifia1 per fi.liutn, quatn fi ipfi meruiffetis. .. X C. Scio, patres confcripti, cum ceteros . cives, tum confu..; les a oportere .fie affici, ut fe pub lice magis, quam privatim obligatos pu ' tent. Ut enin1 principes rcctius pul(hriufque eftb ex communibus injuriis odHfe, quam propriis : ita ipeciofius amantur ob ea qua= generi hn-t5 tnano, quam qua! 'hotninibus prcrfiant. tatnen din confuetudinem vertit, ut confules publica gratiarum ad:ione e _ perlata, fiio qttoque nomine;, quantum debeant principi :J profiteantur: concedite tne -non pro me 1nunere Hl:o , quam pro colle ga me0 1 Cornu to Tertullo 1. C. Y. fungi , cur enim non pro illo quoque gratias agatn ) pro quo non minus debeo ? 2.o indulg e ntiffimus imp. in concordia nofira ea am bob us , fi tantunl in alterum contuliffet, ambos tatnen ohli .. ga!Iet. Utrumque noftrum 3 ille optinii cujufque fpoliator & 'Carnifex lNTERP'RETATIO• :t Inferior il!o u. i Utrum glorioflus (ueri t. a Sic a.jfeflos e({e debere , ut credant mttgis Je ob!igatoi eJfe principi ob beneficia, in omtJeJ, qwm.'J ob ea, qu/6 in [e ipf9s conferuntur. b Pr-opter commune1 iniuriiu, quam propte,_ c Prixima, di'1.1Um qui virtute fua Jimi!es '7.Jejligia tangunt. Ilium trilmnum. J Supra n. 1 fl Tribu nutn fuitfe Trajanum dicit : haud dubie fi1bpatreJ fivein.Juda-a, fiv e apud Panhos, ut oilendimus in Trajanr j. Triumphalia. J 8t triumphum, ut credere videtur LipGus " quod non admod'um Traj'ano patri e!fet honorificum , fi vi8oriam fuam puet:o .debuiffet, fed inarmoream , aut .ftatuam:, in porticu , aut arcu impo!i• ta tnurnphantem exhiberet. Igjtur Ner vam a.doptione patrem confecravit. jane autem.patri flatuam erexit. 1 ' . Te1'tuUfJ. J Cujus fan . fritatel11 laudat P ' linius l. r .f. ep. ;. . 2,: V. J Id ell , clari.J!imo 'Vir() ut Ltvtnems ex vetieri codie. Alii legunt, con .• fulari viro, fed Cornutus Tertullus nullUtn adhuc confltlatul11 geifeta.t. Don1itiaiu1s>q ui optimos ...

PAGE 124

T R. A J A N 0 D , I C T U , 99 nragibus 4& in proxitnum f jacto fulmine afHaverat : iifdenl enitn. a1r1icis gl?riabatnur, lugebatnus : ac . ficut nunc fpes gaudtutnque, tta tunc communis nobts dolor & metus erat. Habuerat honoretn periculis noftris divus Nerva, ut nos etfi tninus, ut bonos, ta:.. men promevere vellet: quia tnutati feculi fignutn & hoc efiet, quod flaref . rent, f quorum votum ante fuerat, ut metnoda! principis ela-: berentur. XC I. Non dum biennium cornpleveramus 1 in officio laboriofi11imo & m .aximo, cum tu nobis, optirne principutn,tortiffitne itnperatorum,confulaturn obtulifii; ut ad futnmum honor em gloria celeritatis accederet. Tan10 turn inter te & illos principes intereft , qui beneficiis fi.tis commendationem :ex difficultate captabant, gratiorefque ac
PAGE 125

too C. P L I N I I P A N E G Y R I C U S fed temporibus diverfis obligantur : nos duos confulatus accipimus fimuf; fimul gerimus, alterque in altero conful, fed iterum, & pariter futnus. XC I I. Illud vero quam inGgne , quod nobis confu latum, r ante quam fuccefiorem dedifl:i. Autta efl: dignitas dignitate. ne .. 1. que continuants tantutn, fed 1 geminatus eft honor : 6nemque potefutti s alterius, tanquatn parum elfet excipere, 3 prxvenit. tibi integritati s nofl:rx fiducia fuit, ut non dubitares te falva diligentix tux ratione eife fa Cl:urutn, fi nos pofl: tnaximum officium privatos effe non fineres. , quod 4 eundem in annum confulatum nofl:rtun contulifi:i ? Ergo non ali a : t o nos r pagina, quam te cG>nfuleln accipiet, & nofl:ra quoque notnina adden"' tur faftis, quibus ipfe Tu comitiis no!l:ris prxfidere , tu nobis fanctiffitnum illud G carmen prxire dignatus es, tuo judicio confi1les fa .. Ct:i, tua voce renunciati fum us : ut idetn honoribus nofl:ris fuffragator in . curia, in campo declarator exiH:eres. Nam quod eum potiffimutn 7 l) f etn attribui!l:i, quem tuus natalis exornat, quam pulchrum nobis ! quibu s 8 edicco, quibus fpectacwlo celeb rare continget ? diem ill urn triplici gau dio : qui principem abftulit peffitnum, dedit optitnum, meliore m optimo genuit. Nos fub oculis tuis 10 augufiior folito currus accipiet, no s inter fecund a otnina & vota certantia, qua! prxfenti tibi conferentur, V ... lo hetnur a1acres, & incerti n ex utra parte major auribus noftris accidat c ia-: 1nor. X C L I I I. Su.per o t nnia videtur , quo4 p ate..: ris 1 confitles effe quos fecifii. nullum periculum , nulh.1s ex _ principe tnetu s conf u lares anitnos debilitat & frangit : nihil in v itis . au ; • 2t 5 adicndtun, nihil coacris de,crnendutn erit. Manet, a manebitq u e ho no ri ven eratio fua , nee fecuritatem b aucroritate per demus. Ac I N T E R p R E. T A T I o • . a Mane bit debita b P ropter truE1or i tatem. N 0 T I. S uccefforem. ] In aerarii n at allum pr incipi s juffit i um-& Iudos in die 2. _ G emirtatur.] Tum quia eodetn ternceb a t. .Si c nat a/em Aug u fli . apud Dionem. p ore & pr;fecti & con : u legimus annuis c irctnfibus, i dque decreto. i n per,.. ' le s fc1ltern defignati, tum quia uterque col -pet uum Cilebratu m .. Jegre fui honore tanquan1 fuo gaudebat. D iem triplici.' g cmdio. J n ecimum qu a r-, 3. Prvenit.} Vide chron-ologicam tabutum K .al. Ofrob. fe!icem I • Domitia ni lam, a nobis huic operi morte, 2... in1per io, 3"' Traj a ni na4 Eundem in annum. J tu confu l a-tali bus . Sic Ca: [ ;n de alio die, For-tuna quat tum geffifii. , dic itur ludere in rebus Ji; tmanis, mirijico.s caf--ts ;. Pagina. J Fafiorum, in qua confu l utn in eundem die m conjecit. nomina infcribeb a ntur. 10. uugujlior . J Eo quem, cum Tribu-6. Ca r men prteire. J De hac confuetudi. nus aut dfet habuerat. .. Jlt fupra n . 63. not. 4 11. ut1a&c. ] Utrum a 7 Men{em.] Septembrem, ut liq u et ex an a finifha circi parte, 111ajor pla ufus a u ... -i i s feguuntur, qnen1 ut confulatum dia tur. g er e remus,affignafti. 1. Co.nfules ejfe. J Confufum non tan t un' i. EdiElo. ] Conful enin1 in honorem, nomen, fed etia1n auttoritaten1 rctiner e ..

PAGE 126

• T R A J A N 0 D I C T tJ S. . _ Iof-confttiatus fafiigio fuerit diminutum , riofl:ra erit culpa, non feculi : licet enim quantutn ad principem, licet tales confutes agere, qua .... les ante erant. Ullamne tibi pro beneficiis referre gratiam paretn poffi1mus ? z nifi tam en ill am , ut femper nos memineritnus fuilfe, & confules tuos. Ea fentiamus , ea cenfeamus , qua: c:onfularibus digna S . funt : ita verfemur in rep. ut credamus effe rempublicam : non confilium nofirum, non operatn fubtrahamus: c nee disj uncros nos, & qu au dit nif fos conful;:ttu, fed quafi afiriftos & devinctos putemus; lab oris & curz quem reverentire, dignitatifque t . eneamus . . XC IV. 1'ln fine orationis pra:Gdes z cuftodefque impet.ii deos ego IQ! conful pro rebus humanis, ac te przcipue, Capitoline Jupiter, precor , . 3 ut beneficiis tuis faveas, tantifque tnuneri -bus addas perpetuitatem • . Au. difti , qua: tnalo . principi precabamur, exaudi qure pro diffimillitno opta!" mus. a Non te + diftringimus votis. non enim pacetn, n.on concordiam, non fecuritatem, non opes oramus , non honores : fimplex, cunCt:aque I;: ifta cotnplexum unum omnium votutn eft, falus-principis. Nee vero nova tibi injungimus. tu enim jatn tunc ilium in tutelatn recepifti, cum .5 pra:do nis avidiffimi faucibus eripuifii. neque enitn fine auxilio tuo, cum altiffi1na .. quaterentur, h.ic, qui omnibus ex-ceHio.r , inconcuffus fietit • . I . N T E R p R E T A T I o • . c Nee liheratos nos cur is. , fed I a Non.te multitudine rvqtorum I N 0 T / • . z. Nifl 'tam en. ] Ex Plinii pro niji folum. . Eundemque. ] Id-efl:, ut Gcut primum i n republica magillratum gerimu s, ita om nium maxin1e ad falutem & glbriatn invigilemus . L In fine. J A precatione duxerat orationis . exordium; nunc eandem ob!ecra-:t1one re. ligiofa concludit. Cuflodefque imperii Deos. T Sui erant n n;. gulis urbibus dii tutelares cufiodefque , .. quorum n otnina fl:udiofe occultabantur. Veteres . enim in ea erant opinione, . urbes capi non poffe, quin ante. dii illi, feu te, feu magi,• .is canninihus excef Sic ante ex cidium-Troia!: Exceffere o m nes adytis , .. arifque. reliBis dii quibus impe rittrJ? hoc fleterAt, 1. 251. Sic. ante rui namHierofoly. . mitanam,Expanjte repente de4 luhri fores, ex audita major humans 11ox, exce. dere. deot , (tmul ingens mot us excedentium. Tacit. Hifr.l. 5 Quare apud Curti urn I. 4 c u m Tyriis)quorum urb.em Alexander obfi .. vifus elfet in ilimnis Apollo ipforum • urbetn relinquere : hujus fiatuam illico ad: Herculis hoc efi, ad deorum omnium tiilitni aram artl:iffime alligarunt 1 tineretur firenue. Atque hinc e .fi, cur ad;. hue hodieque inter vi.ros dotl:os c ontroverfutn fit , utrutn Jupiter an Mars an Luna an Opis conci'VitJ, aut. quCJ::. ore obligato obfignatoque quafi ad piendum arcanum exhibebatur,. fuerit de tutelaris.Ejufd.em urbis Roma: : fuit nomen . alterum , fed pari religione oc.;. cultUin : ut Valerius Soranus capite quod ' illud evulgaffe .t. P!in. /. 3. c . 5 3 . Ut be1tejiciiJ tuis.] Ut Trajanum,quem.., nobis fingulare beneficium con-. ceffifti , ferves. 4 Diflringimtu: J Dillritl:us negotiis dtur cuj .us maximre funt ac varire occu-pationes , quique ut d.et ope-_ ratn quafi dividere fe ac. difiraherc: neceffi: , fr. avidiJ!imi, ] . Domitiaai. : N . iij . ,.

PAGE 127

) I xo2, C. P . L I N I I P A N E ' C Y lt I C U . S Pra!teritus eft a peffimo principe, 6 qui pra!teriri ah optimo non potuit •. Tu clara judicii tui figna milifii., cutn proficifcenti ad exercitutn tuo tuo honore ceiii!tL Tu voce im.peratods, . quid fen tires I ocutus, filiptn t .llr, nobis parentem, pontificem . In!txilnum elegifii. tnajore fiducta, 5 iifdem illis votis, ipfe pro fe nuri:cupari jubct, oro, & obtefior, fi bene retnp. fi utili tate otnnium regit, prirriutn ut ilium nepotibus no.fl:ris ac pronepotibus ferves, deinde ut fuccelforem ei tribuas, _7 quem genuerit, quctn formaverit, fitnilernque fecerit ado pta to : aut fi hoc fa to negatur, in confilio tis eligenti, tnoafi:refque aliquem, 8 quem adoptari in Capitolio . deceat. , X C1V. P. C. quantum de beam, i publicis etiam tnonumentis continetur, vos tnihi z in tribunatu quietis, 3 in modefi:ia!_-, vos in ifiis officiis etiatn, a e ftudiis nofi:ris circa+ tuendos [ocios cuncti antiquiffitnum tefl:imonium perhibuifiis. Vo$ proxitne r t 5 defl:inatione . m confulatus mei his acclamationibus approbavifl:is, intel 'ligatn etiam atque enitendum 1nihi, ut hunc confenfiun vefl:rutn cotn plectar & teneam, & in dies augeam. Etenim memini tunc veriffime judi cari meruerit quis honorem, necne, >cum adeptus eft. Vos tnodo 6 favete huic propofito , & c;redite , fi curfu quo dam 7 proveccus ab illo 2.0 mo principe, antequam profiteretur odium bonorum , pofi:quam profef fus eft ; fubfl:iti , cum viderem, qua! ad honores compendia paterent Ion .. gius iter 1nall:Ji; fi rna lis tcmporibus inter mrefios & paventes, bonis inte r fecuros numeror ; fi denique in tan tum d.iligo optimum prin'7 . cipetn, in quantu1n invifus peffitno fui. Ego rever entia! vefl:ra: fie fern per inferviam, non ut tne confulem &, 1nox: confularc;m, fed ut candidatum . confulattis putem, I N T E R P R E T A T 1 0. impofuijlis mihi, ut, pro dicendi facultate, fociorum defenierem. N 0 T .!E • pr4'teriri.] prreteriri potuit,a Nerva egregium fuccelforem fibi qua=rente. 7. f/}.uem genuerit. ] Nullos, quod fciam, liberos habuit Nerva. 8. adoptnri. ] Id ell:, qui ut alter ,Trajanus, adoptari coram diis mereatur. • Publicis monumentis.] In qua= feaatorum . elogia fuper Plinii tribunatu, & p rre twra relata erant. 2.. In tribunatu. ] Cum tribuni plebis turbarum fcrme auctores, aut fautores ef fent : Plinius quieti ac tranquillitati ftuduit. 3. In pr4tura. ] De !itpra n. 7 7 . : -not. s,. 4 Taendos focios. ] caufas egerit PH.: nius. Vide in ej us vita. 1 Cum adeptus eft. ] Scilicet vefl:ris digniffimis tan tum impertimin i,. Pot eft etiam ita cum ill urn 1na g ioq fl:ratum gerit. 6. Senfus eft : Favete,& eredite; fi fubfliti,ft &c .modus loquendi venuftus , ut ille Ovidii; Si fuit hie animus nobis, ita p11r-. c it e divi, id ell: , ut hie animus nobis fuit. 7. ProveCfus. ] A Domitiano ad ram, eidem imperatori in'tlljus, ut v i pot eft in Plinii yita.

PAGE 128

' / ' ' AD P ANEGYRlC VM VITA E T MAXIMIANI,: ' UR•ttus VALERIUS . tionem fui convitl:us face ret; ill .a, Diocletirl;, D I o c L E T t A N u s, : ne nimi.um avaru$ , nimium parqus es. Cui ri:cognomento J ovius, dens Diodetianus , Tttnc . ego cum. quod tyrannos , ut : fue'rO Tum D.tmias: Diocletiane io ... ait Joan. Bap. Egna' CtJri neli' njfm im['erator cum Aprum tius, vdut alios gi-deris. Rifit ille , verumtamen di8:i illius gantes a totius te : rramirum quatn acer ab eo tempore rum . orbis negia J o-vena tor, quatn aprorum fl:u-vis infhrr pr9puliifet , prope Salonas in . diofus foret. Interim cum Aurelianus , . 'J'a .. D almatia . Fuit is Anulini fenato,itus, Probus:, ac porro Carus imperium a c .. aut libertinus , ut. al}q.ui vo lunt; aut . cepiifet, fubinde difritabat, Ego femper apro$. fcriba , ut ; aut libertinus idem que occido , fed alter utitur pulpamento. Ha7e vera• fcriba : fie enim fententia! conan falfa fint non fiatuo; certe ifl:a ab Drui,. ciliari poffunt. Patre igt1oto genitus efl:, de ipf.:'1 audiviffe avum fuun1 refert P'op,ifct/4. Matre vero pariteP , . at que oppido nqmine. Dioin elea; quorum rvDcabulu , ,donee imperium fume ret, Diocle.r appeOntur; pofl , Grai9 mi-ne in Rom'Cinum moPcm conrverfo , Diocletian tu. Eoit. Vifroris. Ex infima iHa fortuna per -omnia n1i-litia! fiipendia ad fupremum tandem honoris apicem pervenit,non fine multo ante a'cep-. to futura! fua=' magnitudinis augurio. Cum enim gregarius adhuc miles apud Tungros,' qua; Gallire civitas efi, in Druidis alicuJus caup.ona .. c.um-ea ra: An. P. C . o 3 ' Chrijli z Decii imp. 11 • . _ . . M. V A :r; _ E R I u s M A .:x-.1 J.t I . A N u H'.E R c u L I us libertinii etiam : fanguinis., .. in quit Joari. Egnatius. '-'ortu ag,efii. in quit ruifior; in Pannonia ,.nafcitur, haud lon,. -ge. fi.rmio, . quem . loum adhtic infignem tradit , palatio ibidem _ ubi ejus opera . .. . -... ' / . .

PAGE 129

... ' . JOA-1. • • VITA .A.n. P. C. l o Chr 2.S -+ , & Nu • . .me.riani .Augg. l..Dio.,/et-. ftatil 3 6. , ' I • F Diocletiaaus ardebat magis ac magis ftudio adjpifcendi imperii, quo quidem eo
PAGE 130

DIOCLETJANI E T MAXI MIA Nr. bellis, .iEgyptiaco adverfus Achilleum tyrannum, & Afiicano adverfus Q!;!,inCJUe .. gentanas gentes in, Africa turbantes; item & de creandis , quibufcum hu ... jus duphcis bdli cma.m communicareet, atl:uri : . Mediolanum hyemis tempore con .. hie quidem e Germani a, illc vero e Pedicle. Pan. 2.. n. 9 . I21n reperiff'et: quo perduellis. ilhus . accideret , ea1n, qua-! objetta Germani .. :r partem i ' ngreffus, in Burgundio nes , & Alamannos propter occultui.n cum fretilus in . Gallias effufos arm.a converti.t, & eos partim fame, partim ferro con fecit, Pa-n. 1 .. n . r. Chaibonas vero , &. Erulos ad mare Codanum degentes in1 ternecio.ne delet, ipfumque eorum regem j 'nter ipfas quas moliebatur infidias, cap it: ficque Romanos lim . ites ad Danubii atque adeo ad tranfitum Guntienfem, id eft, ad Guntzeburgi pontem extendit:cap-.tivos bene a@{ Nesviorum & Treverorutn exco.lendos agros abducit. Qua vitl:oria ita attriti funt Franci, ut Efatech unus ex eo nun regibus m agna mult;itudi ne comitatus, pa. cis petend
PAGE 131

106' VITA ,A.n.P.C.I 0 4 3. 'Dioclet.imp. 45 Maxim. imp. 9 4 3 • Diodetianus V .. Maximianus IV. Confulatum ineunt. Ilium Perfi.ca ufque eo amentiJxim . imp. 1 . . tetat. 46. . Diocletianus VI. conful Alexandriam octavo obfidionis menfe cap it, ibique interfecto feditienis aufrore A chill eo:, direpta everfifque ejus muris , tot am .iEgyptum vafiat, Bufirin & Copt on urbes lEgypti p-rimarias funditus erl.lit , Sarace no. s Achillei partium fautores puniri j Interim G aleriutn exercitus a Narfeo Per farum rege inteFcifi refiquias ad fe in Mefopotamiam, quo fubaB:a lEgypto di-verte rat, reducentem, per fummurn contemp tum ne intuitus quidem , aliquot paf fuum millibus purpuratus ip. fe . dfet, atlte (uum peditem gtre.: garii inflar militis currere. Ex Maxi-' mianus vero a limitibus, quos toto Britannici belli tempore contra Francos & Alamannos fi:renue defenderat in Africam tranfi.re cogitat,Africanum bellum non am• plius per duces fuos, fed per fe ipfe geftu,.. rus. Igitur paucis pofi menfibus QJ;!inque gentanas nationes in Africa graifantes pro .. fligat,& feditionis architecrum J ulianun1 in terficit.Mauros vincit, quare fie ilium compell.at Mamertinus, Tu ferocij]imos Maurit-anice populos inacceJ!is montium iugis & 'iJCJturali mu nitione .fidentes expugnafti, cepifli, tranjlulifli ; , nempe in Romanas provincias, quas exco lerent. P.an. 6 n. 8. Interea curn Alan1ann i MaximianUtn. procul a fuis finibu s videren.t Africano bello intentum, RhenUtn glacie concretum tranfgreili in Gallias hoftilite r irruunt. Qu o nuncio commotus Conftan tius obviam. iis , procedit exercitu , ac . prim urn infelici exitu pugnat vulneraturque, mox redintegrata pugna ad Lingonas LX. Alamannorum mill.ia credit, Vindo .. niifam hofiium ftrage complet ,_ reliq,uos iJJ Batavia quo fug.erant, capto.s ad deditio : nem co.mpeUit. dn.P. C. IO fO.Chr. 2. 97 .D'ioc!.imp. I 4 Maxim. imp. I3 tat. 47 Maximiano V. confule , Diocletianus Galerillln I I. confulem, e Pertide , ubi profligato Narfeo anno fuperiore exercitus probrum. eiuerat, revertentem. , _ honorifi.ce in M 'efopotamia excipi't . Hac autem Gaferii viCtoria quinque provincia: ; rec.uperat
PAGE 132

DIOCLE TIA NI E T MAXI MIANJ. Cofr. vill:i funt Marcomanni. Idat. Ther ... Jnre Romre Diocletianre fafrre , & Maxi .. rnianre Carthagine. Eufeb. in Chron. Au ... Jon. in carmine de claris urhibus. fca!iger in Eufeb.ex rveteri lapide. Idem Maximianus Fa latium Aquileiz, & amphitheatrum Vero nre extruu. 4n.P.C.IO j 5' ch, .. 02. Diocl.imp. I9 .tit at. j 4 .lvfaxtm. imp. 18. tetat. f z.. Graviffima perfecutio in Chrifl:ianos. ere pta eft, qure decima fuit. ,4n.P.C. 1 o 56.Chr. 30 3.Dioclet.imp. 2.0.t.etat. 55 Maxim. tmp. 19. tttat. s;. Diocletianus V I I I. & Maximianus VI I. confulatum gerunt. -An.J/.C. 1057. Chr. 3 04. Dioclet. tmp.ti.tet. f6. M ,:Jxim. imp. 2 C? 54 Conftantinum quoque Crefarem fafrum e!fe addit PiCloris epitome, baud dubie aCon ftantio patre. Galerius Conftantinun1 abf ... -que fufpicione crudelitatis e 1nedio fublatum in expeditione adverfus Sarmatas variis periculis obiecit, ut ex Valejii fufius dicetur in Confl:antini vita. Interimjta Confiantiutn inter & Galerium . , R .omanum imperium divifum efl,ut G alerius Illyricum, Afiam & orientem ob -tineret,Confiantio vero Gallia,ltalia,Africa At Galliis tus Africam & Italtam remdit Galeno, qm tot regionibus--adminifirandis cum par dfe non poifet, i.llic.o Italire; nu11:1 prxfectt Onenu , tpfe fibt retinuit. !i}.uod Conflantinw, ut att V tfror, CteJar quoque ef]efiu-1, a C.onftantio, & a Galerzo fpecte ad 'Vtcem ,b.ftdis detentus , ut in ejus Severns intruderetur, tolerare nequzens, ad Con fiJntium in Britanniam confugit; Ebora c-utnque pervenit, vtu. Kal. Augufii a.nt:i Chr. ;o6. ubi eodem die ejus pater e vtvts excefferat.. IdatiM. Ante tamen fuccef for a patre ddignatus fuerat , . Zo.t.imu1. cunfris , .qui aderant , annitenttbus , prxcipue A.lamanno.nun lii aratia Conftanuun1 comttato , mqumnt J?iflor & Zo:t.imus. A.ddit Eumenius exercitus fuffragationem acc.effi!fe. At ille nihiloJ!linus Cxf.:1ris appeHatione contentus Augu fii no1nen recu.favit. , I>iode.tia.nus I X. Maximianus VI I I. confules purpuram ponutlt K.al. A pril.is; ille Nicomedire , hie Mecliolani , in tem plo J ovis Capitolini. Ille ex imperii for taife tredio , aut adverfre fortuna! metu : hie, ut Diocletiano , quem hue ufque tanquam parentem coluerat, obfequeretur: uterque ex defperatione religionis abo!enda: : hie in Lucaniam _, ille Salonas conceffit. Simul vero Confiantius, & Galerius Augufti nuncupantur, Crefares fiunt Severus & Maximin us, vel a Diocle .. tiano aut Maximiano ) ut ait IdatiUI :vel a Galerio, ut contendit EutropitH. An. T7. C. 1o6o. Chr. 307, Conflantini 2. . Maxirnianus I x : Conful, qui fimul cum imperio .nunquam depofuerat, ubi Maxentmm (_quem ala Maximiani ex Eutropia Augufia alii Eu-. tropire Aug. ex Eutropio Syro priore to : Vifror ab Eutropia fuppofitmn tradit} mortuo Confiantio Romre acclamatutn a prretorianis imperatorem audiit , Lucanire folitudinem deferit , in fpeciem ut motus rei imminentes fedaret; rever a au tenl,Ut refumeret imperium. Porro Diocletianum Carnunti in Pannonia, non Canmti in Celtica,ut vult ad iden1 faciendum per lite.ras cohortatur.At il1e: u ... tinam,inquit, Salon poffetu vi[ere olera noflris manibtU injlituta!profeBo nunqua iflud ten tan dum iudicaretis. Ql!a Diocletiani confiantia, Maximianus n1hilo magis ab incepto de: territus, Romam contendit , ubi infignibus , & Augufii nomine iterun1 fumpto, Ravennam venit, .Se_ verum n1ala frau de perdit, fed & dolo nequicquam adortus , re denuo exuit , ac non fine VIta: penculo Treveros Gallire Belgicre urbetn ad Con fiantinum fub fpecie officii moliturus ei quoque infidias Ab eo fime excipitur : Pro q mbus officns Ma':(l mianus F aufiam filiatn ei dat in conjugem, cum Augufti nomine, quod prce mode11ia. ut diximus hue ufq:ue An. V. c. xo6 1. Cht . 3 o 8. Conflantini ;. Maxitnianum baud deliniit ha!c gene .. ri fui Conftantini humanitas , ac concef fus , ut aliqui putant , decimus confula tus. Quin potius com1nodum recuperan di imperii tempus _naB:umfe eife ratus, fimulat. o 'onfilio -T1e.vel"is difcedit, 9 ij r

PAGE 133

V . I T A lay refutnit tum fugit, unde nav.Igaturum fe fperans 1n ltaliatn ad Maxentium , ibi opprdfus inte riit fratl:is laqueo cerv icibus , Epit. Vtlforit, fi Eufebio fides eft, fe ipfe frrangulavit, lib. 8. c. 29. Obiit anno fexagefimo: J7iffor. tatem poteft: Iocq,S Mamertini in utriufque imperatoris Genethliaco, ubi ambos allo quens: ( ne etiam lum 11.e;ftrte 'Vincit , & [e1ziorem junio remque charitate mutu a reddit eequales : ut jam itlud fal(o diCfum fit, non deleEfare tat em rerum nift inter pare, annos. lnteOigi mru enim, facratiffimi Principes , . geminum : vn• .An. P. C. 1069. Chr. '-I I. Conflantini It. t Ji t t'b tr:, n 1 'P uu , quamvu t;rares ttzs t:t a t zu , me;; e co .. Diocletianus obit l I I. nonas Decem b. fen.fum, &c. n. 7. Hin.c enim colligi poffe vi i1l'Villa fua Spalato t;aud procul Salonis, inquit detur rna JUS inter utriufque a!tatem fuiffe Zoz.i .mus vel ut: alii l egunt Salon in vi!Jt quam duo rum annorum intervallum. Qua-' palatio. De ejus obitu Varia= funt auctorum , propter Baroni us cum ex Viltore Diode Morte con(umptm eft,idquit Victor, , tianum vixilfe an nos 68 . in contextu fcrip .. & fatis patuit per formi.dinem fiffet , ad oram libri legit 7 8. Totidem pe cum a atqu.e Licinio ad nos ei attribuunt Pomponius & Joa .. fefla , per feneflam quo mintu interBap. Egnatius, qui bus ego ed1 f.:1cile aifen-tffi va!eret e:ccufaviffet : refcriptis tior: propter hunc Mamertini locum tam en -IJcceptu, quibtH increpabatur Maxent11 fiJvif, in hac utriufque vita fecutus fum con1mu-. fe , ac Maximit .mo ftr'Vere , . (ufPeCians de• 1 netn (ententiam. decorofam, venenum haufi./Je dicitur. Alii ' Uterque genere fuit ignobili , fiatur_ a mentis impotem contabuiffe dicunt. Ejuf.. magna, firmo & procero corpore, vultu-. que palatium ifru fulminis abflllnptum feroci : uterque fub Probo & Aureliano fuiffe , Eufeb. hifl. l. 8. Alii fenatus juffcientiam militarem edoCl:us, pari uterque fu O:rangulatutn , ZonarM. Alii corpore . in Chrifiianos fa:vitia , fed Diodetianum. putrefafr0 , & , ut addit Cedrenus , lin.. vel pietas in deos, vel amittencfi regni Inegua vermibus fcaturiente obii_{fe. tus crudelem effici ebat ; M:aximianum fovereor ne in oforem Chrifi:ianx relig ionis la innata ferocia. Ille conjilti fomper imperatorem iracunde nimis dictUln fit. inquit Atntnianus nonnunquv1m tamen ef Certe contigit ei qu,od rtullipofl natoJ homines, frontis ,fed prudentir . Ui: quo tendtbat, per: ut cum privatru obiij]et , inter divoJ referretur. veniret vit n fetnper adhibens , hie fraudem Eutrop. Imperavit annis non 25. ut ait vulG tninus vis fuccederet. ille arrogans , _ garis epitotne Victoris, fed 10 tantum, ut & divinorum honornm cupidus, tam ifie ait Victor Schotti, ceterique confentiunt. e-ffufus in omnem lib!dine1n. Poftremum,, Vixit annos 68. inquit Vitl:oLSed quonia1n in hoc prceter aliqu;1m , peritiam l\1axi1nianus fexto ant('Diocletianum anno, nihil. non agrefre & humile, in illius .etat-is vero fexagefttno obiit,atqueita Dio-. vel vitiis inerant 1nagna! 1nct t!Scletianus non n iii duobu$annis Maximiani indicia . anteibat a:tatern, ali quam difficul-D E I-I V J V S P A N E G y R I C " r ; ET Q.UO T EMPOR.E, Q!1 0 QUE L 0 C 0 SIT. H A B I y u-s. H Ujus & , fequentis Panegyrici . ,rem dfe cum perfuad.et ftyli affinita tus, tum videtur auctor ipfe innuere . Vov : .. ram ut me dignatione qua pridem audie1.#S rur .. fU6 audires. Pan. ; n.r. & 11.5. De ruiC1oriis veJlris multi fumma dix,run , f & ego pridem cum mihi audition is tut . clignatio eam copiam t1ibuit, quantum potui prdicavi. Accedit Sigonii, Livineii &. Puteani it,1 e:xiilimantimn-H unc aut em auctorem eife Mamertinum i nd i cia eft Panegyrici titulus. Ac lYiamC'rtinum ali-un &

PAGE 134

DIOC LE TIA NI E MAXIMIANI. . lo,9 fuHfe oportet ab . eo, qui poft fevtuagin te,n. 14 . Aug. Quante ta an nos eJeganttffimo Panegynco gra tandem fludto te hie a nobis tias egit J tdiano itnp. de confulatu. Edi qui te prfentem n. 2.. Non Rom.e. nominis fortaffe fimilitttcfo f(cit , ut ali : numero enitn I 3. quanro nunc civitas ill a qui ex duobusMamertinis unum.feciffc vii l ( Romam e!fet augufl:ior, {i vos deantur. . .( imperatores ) confpiceret. In yallia: qutJ• Habitus efl: X I. KaL Mart. die urbtsnaniam hunc optimum principem( Maximianum) tah.Hoc die qutJ immortalis dominee gen in GaUiis fuis retinet rati9 reipublicte, n. 1 3 .. . tium civitatis celebratur , n .. 1. anno ChriTreveris, ut putat pofl: Si'gonium, & Li-fii 2.92. cum Conflantius Bononia capra, . vineium Cl.. Puteanus, & vero erat . urbs purgataque a ba:rbaris Batavia daifem , ut ifia imperatorum domicilium, cumin Gal;a eft n. 11. & 12. in B.ritanniam tr_ an{irurus liis . verfabantut . . Diodetianus dfet in Orien,.. . S . ' Y N . 0 P S I s : P A N E G Y R . I C I." IN E X 0 R D 1 0. 'Zationem affert cur natali Vrbis die poti/]imum: laudarl i imperatorem oporteat cajm fi non conditor > rejlitutor certe fit. Quod fi tanto honore iu diehus Hercules a Romanis colitur, q!-tod eu1n de Geryone viClorem in : ltaliamadvenijJe meminerint, multo magisjibi & Gallis ceteris laudandum ejfo. Maximianum, quem comprej[a Bagaudarum feditione !n Gallia prtfJente-m in tueatur. dub it at qnidin eo laudare maxime debe at, utrum ejus in pAtriam merit a?' an genvu > nomen ve duEtumab Hercule? an traduflam in caftris adolefcentiam? an demum ? Hcec ita prtetermittit > ut laudet Ji ngula • . DIs T R I B.U T I o videiur ejJe. l. Q!:!,id >ante irrtperium. I I. Q:!id in imperio.: !/Jferit. Eriorempartem perftringit tantum > in altera commoratur • . Adoptatm : a Domitiano . in fummis reip. anguftiis velut H erc.ules At/anti . opem ferre non re cufat, . . Rufticanorum faElionem, quibus Bagaudarum nomen> ducibus n • . 4 ; • . Vixdum [opito illo bello Burgun diones Alamannos excidium ,Galliceminitantes> ita objidetutprcemultitudine. ' fame & pefte conficiantur. Chaibonas , . atque Erulos irruntpentes_ reprimit pri mum,. tum eorumjines ingrejfus fumma internecione delet> n. 5 . .(imul adoptatur, ft1J!!ul fit Cafar, c onfol, /imul adverfos Bagaudas proper at:. unde redux . incre_-:... dibili.populorum concurfo. & l(f,titiaTreveris excipitur, n • . Q3antam , fecuritatem hac viCloria Galliis attulerit'> 7 Maximianus e Germanico bello vitlor1 • Diocletianus e Perjico cvnveniunt;de bello Efatech regem conftituit , . dum Diocletianus in oriente Narfeum -. Per[arum lregem: addeditionemcompellit 10 • . De concordia utriufque -impeta--tiJris. De expeditione maritima_:> quam Conftantio (cefari genero foo ; adverfos Caraujium Ex felicibus hujus belfi.initiis bonum efus exi tus omen: ducit, n. II .. IN F. I N E Romamcompe1lat ;, quam filiciorem eJJe di;.. cit fob Domitiano & Maximiano ,-; quam fob Remo & Romulo.. Eandem addit : ault-!ftioremfuturam & natale-sfuos celebraturari'J multo jucundtus > ji horum confj;eflufrueretur, . n • . I 3 . Hanc rogat ne Tre verenji Vrbi illos irruideat ; aut fi imperatores bre11i in jinu acceptura jit_, .Diocletianum ocyus Orienti;) 1 c5YCaxitnia_num Gatliisreddat, . -. 0 iij

PAGE 135

IIO C L A V D . I I M AM E R TIN 1 PANEGYRICUS MAXIMIANO AUGUSTO DICTUS.' I. cum otnnibus fefiis die bus , facratillitne debet ho _;I . , vefiefa re_bus t.um ifio, & unperanttbus vobts Jxuffimo dte veneratto nutntnts tut cum / folenni facrx 1 Urbis religione jungcnda eft. Vcrum efi enim profecto ) quod de origine illius civitatis accepitnus, primatn in ea fedem numinis vefiri, fanctum illud venerandumque palatiutn, 7. regem advenam condij dife. Neque enim fabula eft de licentia poetarum , _ nee opinio de. fama veterutn feculorum ' fed manifefta res & probata' ficut 3 hpdieque tefra tur & Herculei facri cufr_ os +familia > prin10 cipetn illutn tui generis ac nomipis Palantea mrenia' addidiifc viCi:ore1n, 8( I N T E R P R E T A T I 0" a Deorum honoribus par effo. N 0 T .L'E. I. uRbi! &c. ] Diem natalem 1ion hommum tantum , & cleorum, .ed & urbium , coloniarum, imperii, adoptionis, reditus, navigationis,ac vindemi.-e olim celebrari folitum , ex variis rum locis notat Lindebrogius in Cenforini librum de die natali. Maxima autem cum religione dies Urb\is natalis celebrabatur xx.K.al.Maii,quo die Romulus Urbem davit. In cujus rei memoriam infiituta funt ditl:a a Pale Dea, cui eo die ferire fiebant, feu Parilia a partu Ovid. FaRorum l. 4 718. in Romulo. Plin. /.18. c.z6. z. Regem adrvenam &c. ] Evandrum Mercurii, & Carmen tis filium,Arcadi id eLl:, a fame ; Potitii vero, quafi potiti ex .... tis. Vide libdlum de origine gentis Roma n ab Andr:.:ea Schotto Vitl:ori attributum. f Principem Zllum trJi gmeris. J lJt Ma .. ximianus Herculius dicebatur; ide9 hujus, & fequentis Paneg3rrici autl:or Mamertinus perpetuam Herculetn inter & Maximianmn inftituit comparationem. 6. Addidiffe. J Lege adi!lfl, Livineius

PAGE 136

-c CL. MAME R TINI PAN_ E "GYR.ICUS, &c. .., li!I par!a . . regia., fumma tamen religione fi1fceptutn, futurx maj'e ftaus dedtfle prnnordta : ut e ife poffet domus Czfc1.rum, quz Herculis fuiifet . hofpitiutn. Jure igitur hoc aie ' quo imtnortalis ortus 7 dominre gentium vefl:ra pietate celebratur, tibi potiffimutn , lmperator inviEce, laudes canimus, & gratias agitnus , quem fimilitudo ipfa Hirpis 5 ture, ac vis tacita naturre ad honorandum nataletn Rotnre diem tam libe .. ralem fa cit, ut Urbem illatn fie colas conditam, quafi ip{e condideris, R.e vera enim, facrati1Iitne Imp era tor , tnerito qui vis te , 8 tuum que fra trem Romani in1perii dixerit conditorcs : efl:is enirn, quod efl: proximut.n, refiitutores : 9 & fit licet hie illi Urbi natalis dies , 10 quod pertinet ad 10 originetn populi Romani; ve:fl:ri imperii primi dies, funt principes -ad fa.., 1 lutetn. I J. . fi nunc Romx omnes magifrratus , & pontifices , & fa-.. cerdotes, juxta 1 parentes Vrbis, & fl:atores deos Herculis templa verre rantu:, quia. pa:tatn. , aliquando ex victoria , z 1 5 confcto occtdut fohs oceano , ad 3 pahula Tyrrhena compulent, & tn Palatino juga ventura tibi reliquerit vefiigia ; quanta tandem fl:udio nos hie convenit, qui 4te intuemur deutn , toto quidetn orbe ftorem, fed nunc quidem maxitne in eadem Occidentis plaga non pafiorem trino capite defor _ tnem, fed,.. prodigium multo tetrius oppritnentetn, 1 No 7 Domi11.:e J:Romre. Vide Pa negyricum feque11tem n. 12. ubi muita in hanc rem congeremus. 8. TtJt4mque fratrem. J Diocletianum puta, hujus & fequentis Panegyrici auCtor Maximi.ani fratrem femper appellat , five quod ut idem ait n. 8. Romanum impe. rium ambo fraterna concordia regerent,; feu quod virtutib-us fratres effent. 9 Et fit licet. J Locus hie ohjecit errorem chronologis plerifque , & annaliutn fcriptoribus , . qui inde col legerunt , Diocletianuin , & Maxim ian urn Palilib.us , , id X I. Kal. Maias , impe rium aufpicatos e!fe; ita ut idem Urbi ,.. qui & ill is imperii fuerit natalis. At inerit O Pe tavius 1. II. de dofrrina temporum c .. 30. negat uHam iis in verbis 1iteram < , qua probari id poffit. Imo ihidem'-ait dies illos c . onfiitui , . & x.a:r' opponi. {_uod pertinet. J Bertinenfem apogr! aphun1 1equor , _ in aliis eft, qtJ.od ideft , pertinet: fe-d expungen dum illud penitus Gruterus putat , . ut quod p lus obfcur.itatis afferat orationi ; . quam lucis. Parentu. Urb.itl . J , ideo pa: T 1. rentem u rbis dictum, quia Rem! & Romu.;. li p ' ater fuit. Hinc Virgil. iEneid. 6. 8 7 t. Rom-atn appeltat , Ma"'Jortis urbem : & Jl neid r. 2. S 1. M4-rJJrtia mamia. Statores deo1, id eft , J ovetn: ita ditl:um quod Ron1anos a Sabinis in fugan1 verfos ftiterit , . atque • ' confirmarit : in cuj'us rei tnetnoriam Ro tnulus in eo ipfo loco, templun1 erexit Sta-tori Jorui.Livius I. I. 2.. A flumine Ibero. J 'Tangit infignem Herculis de Geryone vitlori an1 , de gua paffim apud poetas otnnes . . ln primis .i ... neid. h 7 . . 6 62;. 8. 2 .oz: . Geryan autetu, feu Geryones, feu Geryonez,u, triplici enin1 rno do effertur, rex fuit cui tria ideo coFpora attribuerunt feu quod tri bus infulis adjacentihus imperaret, Baleari . utrique, & Ebuli; feu quod cum duo bus fuis fiatribus ita conjunfre vi veret, ut unum veluti corpous efficere vi• derentur. lberum flumentEbr.e.in apud . Cantabros oriens. .. . 3 Palrula Xbyrrena. J .Id ell, in 4 Te prtefer;,tem.] IgiturcoramMaximia"" I no dict a efi oratio. 5. Prodizir,m'J multo tetrizu .]-: . .. fa
PAGE 137

r JI2, CL. 'MAM ER TINI PANEGYRIC US . quidquid friritus & vocis habetnus, . otnne id l.audibus. tuis non re modo, fed, ft res pofcat, abfutnere ? U nde . tgttur ordtar? Commemo .. rabo nianirum 6 pan-icr in retnpublicain m c;rit.a. ? Q!:is enim dubitat, quin 1nultis jam feculis, ex <]UO vires illius ad R otnanutn nomen accef1 ferint, J talia quid em fit gentium dotnina glorire vetufrate, fed Pannonia virtute ? An divinatn generis tui originetn recerifc.bo; quatn tu non mo do factis itnmortalibus , fed eti 7notninis tefl:arj s ? An quetnadmodutn educatus infl:itutufque fis , pra!dicabo in _ illo litnite , in iBa fortiffimarum fede legionum , inter difcurfus firenu:e juventu_Io tis, & 8 annorum fonitus tuis vagitibus ? Finguntur ha=c de Jove, fed .de te vera funt, lmperator. An tuas res gefras enumera* re conabor, a te prin1a ligna imperatoriis aufpiciis qua: cafl:ra dotninum habitura fufceperint, qua! bella deduxerint , qu
PAGE 138

• \ ' -liJ vefirre triumpha1es , & "fafces confuJares , & fellre ctirules, & hrec ob.., fequiorum fl:ipatio & fulgor, & illa lux divinum verticem claro orbe co1n-. plecrens, vefirorum funt ornamenta meritort.Jtn-pulcherrima quid em & au. gufiiffima ; fed Ion ge ilia majora funt, qure tu a impartito tibi imperio b l vice retuli.fii : admittere. in animum tanta: , & us or. S bts fata fufc1pere, & obhtutn quodatnmodo fut genttbus vtvere; & 1n tam humanarum rerum fiare fafiigio, ex quo terras omnes & rna ria defpicias , viciffimque oculis ac 1nente collu!l:res , ubi fit certa fere""l nit as, ubi dubia tetnpeHas, qui jufiitiatn -judices crtnuientur, qui gloriam duces. fe.rvent ; accipere 1 o nuncios , totidem mandata dnntttere ; de tot urbtbus & nattontbus & co gitare , noEtes omnes diefque 4 perpeti fol1icitudine pro om-nium falutc tranfigere. IV. Here .otnnia cutn a optimo oblata fufceperis, tu fecifti for titer , ille fapieiiter. N eque enim cutn navem fecundus a puppi I; flatus impelleret, falutarem tnanum gube: rnaculis addidifii ; fed cum ad reftituendam earn 1 po.fi priorum temporutn labem divinum modo, ac ne. id q ' uidem -unicuni, fufliceret auxil ium : R otnano notnini a juxta principem fubiifii ; eadem fcilicet auxilij opportunitate, qua J tuus Hercules Jovem vefirum quondam Terrigenarum bello laborantem 2.o I N T ! R. P It E T A T I o. :a Afoitus in partem imper.#. b Gr11titudinis caufa. a Una cum principe fuhvenijli . N 0 T .t. lpfe J.uirinali trabea tinfluque infignis. ]n funebri pompa trabeati era11t equites. l ta in Germanici fun ere defcribuntur apud Taciturn Annal. 1. J. c. 2.. Trabea ita di8:a . eft quod diverli co loris fafciis , & . quafi virg1s infiar trabium tranfcurrenti. bus difl:ingueretur. . 2.. FAJces. J Babes hie impera toria! & confularis dignitatis ornaJnenta, trabeam , fafc es, fell am curulem , fii patores, bis fex radios , quibus caput cintlus rex Latinus d e fcribitur JEneid. . ' ' 12. 1 6 ;. qualefque in nonn!lllis numi{ina-tis, in Probi . & Maximiani numo videntur. ' 3. Ptce ] Ita refiitui ex Viennenfi & Bertini enG codicibus, at que ita leghur in cditione Lugdunenfi.In aliis editionibus eil mer4 gratite. Legerem luhens vice grattJ , fi accederer alicujus codicis aufroritas. 4 Perpeti foUicitudine. ) Id eil , perpetua. Plaut. in Ibi ''ftzavi > atrtue ibi rui in navi noRt perpeti. 1. Poft priorum temporum labem. J Id eft. pofi comprdfam Bagaudarum fafrionem. 2. • .Ac ne id quidem unicum. J Cum prx ... ter te in focietatem imperii affiJmptum • duo Ca!fares, nempe G alerius Armenta rius, & Confl:antius Chlorus fuere ad pacandum imperium adoptati . rueu Hercules. J Confiat plures fuiffe Hercules. Ci-cero!. 3 .. de nat . Deorum fex hoc nomine appellatos commemorat , Hero-. dotus 1 2.. recenfct , Varro etiam 43. Edi autem variis temp.oribus floruerunt, eo. rum tam en otnnium faCta attri buuntur Thebano Herculi , (\.lctnena! & J ovis filio ; quo fenfu apud Macrobi-a111 Ssturnal. 1. c. 2.0. Gigantes interemiifc: dicitur; quam vis ii Iongo ante tempore pe _ rierant , quam Herculis avia nata elfet. Hoc modo intelligendus eft Virgihus iE neid. 8. 2..9 8 . Nee te uUce faciet; non terruit ip ... fe tJrduHI, 11rnu1 tenens. Et . p ,

PAGE 139

114 ' C L. MA_ MER. TINI PANEGYR.ICUS nlagna .. viCtoria: parte juvit, probavitque 4non magis a diis accepiffe ccelum quam eifdem reddidiffe. An _ non illud malum fimile hi for tnium in hifce terris fuit, quod tua, C:rfar, nefcio utrum magis fqrtitud dine repreffurn fit , an cletnentia mitigatutn, cum tnilitares habitus ignari S a gricola: appetiverunt : cutn arator peditem, r cum pafror equii:em cum ho-: ftem barbarQtU fuorutn b culto.rum ru!l:icus v-aftator itnitatus efi? eg<> pr:rtereo: video enun te :1 qua pietate es' oblivionetn illius malle . V. vero fiatitn vixdum mifero illo fur<9re fopito, cum omnes. I o bar nationes excidium univerf:nfinimn, : 7 . _lpfi};ojli . ] ipfe, ut yolunt non. JncoJeJl:tes. n-u l h .

PAGE 140

i'vi A X I M I A N 0 A U G U S T 0 D 1 C T U s. i &l qua cederet , 8 & qua fugeret, occurreres ? errorem que adverfa: pariter ac t?is ? cutn neque :e barbari unum . , tl'eque uuhtes b non !hpatt_one atque co1n1tatu., fed [altern ocuhs fequi pot: _ fent ? Toto qutppe prxlto ferebarc ; non ahter quam 9 tnagnus amnis fo !et, hybernis im.brihus auctus & nivibus , paffitn flu-ere qua campt.1s efl:. 5 Ita cun.d:i Chaibones , . Erulique . cuncti, tanta internecione interfe Ctique funt, ut extinccos eos relictis domi ac matribus non profugus aliquis e pradio, fed victorix tux glo -ria nunciaret. V I. Tranfeo 1 innutnerabiles tuas tota Gallia pugnas at que vicrorias. enim tot tantifque rebus fufficiat oratio ? Illutn tatne11-prirnutn a con to fulatus t.ui aufpicalem diem, tacitus pra!terire nullo modo poffutn". quo tu folus omnium confecutus es, ut quod tempus an tea incipienclis tantum lnodo re:bus aptum vide batur, tunc pritnum potuerit fufficere pera gcndis ; ' unoque fol curriculo fuo, eo ; que breviffimo, & officiate confulis inchoantem vide ret, & imperatoris itnplcntem. Vidimus te, C in catnpum, a curuli in equtun tran fiulifri , & rurfus ex acie cum triun1pho rediifii : G to tam que hanc urben1 , _ I. N T E R P R E T A T I . b No. n dico 4d fljpandum te & comitandum. a fl!!.B tuum iniiflt. N 0 T .1. :Z. Et qua fugertt. ] Expungendas putat has voces Livineius, ut ab imperito li brario, ad interpretandum quod prrecef fit, nempe qua cederet, additre Gnt, ac pofi: rnodum ex glofematc: in contextum de lapfZ. . 9 amnis.] Tale eft illud Hora tii. I. -4-.od. 2. .Monte decurrens ,'Velut amnis imbres quim Juper notM aluere &c. 1 . Jnnumerahiles pugntH. ] Intelligit, ut puto , varios conflictus in uno eodemque . bello. 2. Unoque fo{ curricula Uno -eo demque die conful & imperator f:1Cl:us , in Germaniam profeCl:us eft , unde _n_qn multo poft Mediolanum redux , ut eft in fra n. 9. fpolia Germanica cum Parthicis, Diocletianu& cQnjunxit. 3. ConjunCia deb ere. J Alii legunt con{un.;. Be, id eft fimul. Votum fufcipere fimul & de here dicitur, qui fiatim poft nuncupa-tum votum,fit illius compos. 4 Scipio1ze &c. J Tri bunal, & curulem fdlam. Ca.!Jiod. J/ariar, !. f. c. I.' Inter inGgnia confularia viCl:o-ria lem tcipiouem recenfet. 5 In campum. J Vix Maximianu s Tre .. veris, ubi ineundi n1agiHratus cauf.1 folen nia vota concipiebat , audiit Alamannos receptis ex pell:ilentia viribus Rhenum, ad depopulandas Gallias trajeciffe, cum ptis raptim armis palantes hofics adortus ultra Rhenum eos repulit, confefiimque viCl:or Treveros reverfus eft an. ChrifH 217 rnbem. ] T .revercnfem, . P ij

PAGE 141

/ CL. MAMEit.T'INI PANEGYRICUS. repentina tua in hofies eruptio . ne follicitam, & exultatione, 1 & aras .&. facrificiis, & odori?us nuti?-ini irnpi•elli . Ita utroque dtet fitpremo .tempore bts. d!v1na res reltpt-one. cele. brata eft, Jovt, dtun pro futuns vovetur, ttbt, dutn pro Vtctorta folvttur. 5 VI I. Tale igitur aufpiciutn illius anni quid fequebatur nifi novum ali .... . quod & in gens tniracuhun ? autem nl.ljus evenire potuit ilia tua in Germani am tranfgreffione ? qur1 tu, primus otnnitun imperatorum, pro . bafti Romani itnperii null urn effe terminum, nifi qui 1 tuorum effet armo At qui Rhenum an tea videbatur fie nr1tura duxilfe, ut eo limite IOr:.Romancr provincicr ab itnmanitate barbaricr v i ndicarentur.-z Et quis un. '" quam ante vos principes non gratulatus eft Gallias illo atnne tnuniri ? do non cutn fummo metu .nofiro '?inuit diu t ern .. peftas? do non cum fecurttate nofl:ra dhus dtluv1a creverunt ? Credo , itidem J optimam ill am. fertilemque + 5yriam velut atnplexu fuo tegebat I; 5 Euphrates , ante quam Diocletiano fponte fe dede.rent regna Perfarum. Verum hoc G J ovis fui more, 7 nutu illo patrio , quo otnnia contremif""' cunt, & majefl:ate veflri notnin.is confecutus eft. Tu autem, Impera t o _ r invicte , feras illas indomita f que gentes vafl:atione , , cred!bus, ferro, ignique domuifii. Herculei generis hoc fatutn eft, virtuti d l , bere l e quod vindicat. Exinde igitur foluto anin1o ac 1ibero fum us. Licet Rhenus are feat, tenuique lapfu vix lxves calculos perfpicuo vado p eHat , nullus inde metns eft. Q2idquid ultra Rhenutn profpicio , Romaou1n eft._ N e T u b i hahitam hanc orationem puto. 7 Et arM.] Forta.ffe ari1. Ita Grutero & Acidalio placet. Senfus crit: arre -l>ant vict i mis , aromatibus, & incenfis ce reis, ac txdis. gratulationis fpecic, interdum exccptos imperatores fuiife,notant Lipfitu & CafaubonuJ. I . armorum. J G ruterus : ardorum, L;tngius, laborum legit. Ego DanieJis emen cationem fecutus futn. cum in vulgaribus editionibus e!fet tuorum-arborum. 2.. Et quis. J Forte ecquis : ut ad oram marginis no tat Livineius ex vetetico dice. Optimam. ] Forte opimam 1 ut fufpicatur Livineius. 4 Syriam . J Ut Gallicas provincias Rhenus a Germanormn incurfionibus d e fendc bat, fie Syriam Romana1n quoque provin c .iam contra Perras Euphra tes tutabatur , antequtlm Diocleti ano fponte fe de diifent: quod an. Ch.r. 186. aut 2.87 . con tigiffe obfervavi i n Diocleti a ni vita. Syria regio inter _ Arabiam., & mare Mediterraneum. ! 5 ] Ex Pariedro, qui apud Strabonem Abus dicitur , ad occidentem excurrit primutn , inde ad Aufirum flefrens majorem Armeniam , a Cappadocia & Armenia min ore dirimit, tum Syriatn at ... que Arabi-am defertam a Mefopotamia ;. donee longo flexu ad orientem verfus du.,. plici finditnr alveo , quorum altet Tigri mifcetur, alter per Bahylonem in plUt a d i vifus incilia, parrim in paludes effunditur 1) partim etiam in Tigrim relabitur. Ante tatnen, alium ex fe fe rurfum e _ mi t ti t , qui Babylonem interfluit, denuoque Maarfar i junttus per foffam, cui Pallacopa nomen eft, deri.vatur magna que ex parte in paludes abit. 6. Jovis fui. ] Ut Ma:ximianum Hercu . c l tm Hercule, fie Diocletianum J oVIUm, cum Jove pe1petuo cotnparat. 7 . Nutu. J Alludit ad illud .IEneid. 1 o . . 115 .
PAGE 142

MAXIMIANO 'AUGUSTO DICTus. Itj VI I I. Sic ilia quondatn potentire diu retnula & inimica thago a P .Scipione devieta is trajecto in Africam ex ercitu , AnRibalem ab Italire vafratione revocayit. . Audieras hoc Imperator ? an _ zipfe per te divina tua tnente profpexeras , ita demutn hofi:es funditus poffe fuhverti , fi in .. propriis. fedibus vincerentur , nee prredatn modo quatn cepilfent atnitterent , fed ipfi conjuges ac , & parentes . fu<:>s, & cariffima omnia capta mrererent ? Hoc tu five cognitu1n fecutus es, feu te _ auctore fe,ifl:i , utrumque eft:. Neque enim laU.:) detn magnarum rerum quatn tpfi tnerentur auctores, qutn quatnvis optimutn 3 intentata! rei confiliutn , IQ ratum idem atque repetitum ad certatn judicii gloriamque Ideoque hoc nunc ambo, facri Itnperatores, ipfo eftis Scipione potiore ; quod & tu African urn, . & 4 te Diocle-tianus itnitatus efl:. I X. Ingreffus es nuper illam qua! 1 Rhretis efl: objeeta ; "fitnilique virtute Ron1anum litnitetn victoria protulit : a adeo I) iilius fitnpliciter amanterque quid quid 3 pro his ceteris feceras retuliHi, cum.,_ ex diverfa orbis parte _ coeuntes invittas dexteras contuli!Ns : ad eo fidum fraternumque futt illud s eloquium. In quo 6 nobis tnutua pra!buifii . I . N T E R p R E T A T I o. a Ita candide & hene'fJole ejus potentld! attrihuifli. N 0 T olE. 1. J P. Cornel. Scipio Afri can us major an. V.C. r 4-3. 2 -4 in Hi{panias ad necem patris, & patrui ulcifcendam, fimul ut Afdrubali & Syphaci , fe opponeret miffus , variis pra!liis U trumque devicit: . Verum, ut Annibalem in Italia interim graff'antem a vafiatione I revocaret, an. 549 exercitum in A fricam uajecit , ubi Annibale vitlo condi tiones pacis Carthaginienfibus dedit. U r bemque ingreff"us an. 553 Syphacem in triumpho duxit . , qui paldo pofl: in carcere obiit. PfJ!J_b. Florrn. . . . . 2.. lpfe .. ] Forte epfd, \It fufptcatur Ltvt . . 1. ] De hac Maximia.ni expedi ... tione dixi1nus in ejus vita ad annum Chri fti 2.86. Livineius tamen legi putat opor tere ingrejfzu eft itaque dfe in veteri codi ce tefiatur Puteanus:ut id referatur ad Dio• c Cletianum , non ad Maximianmn. Sed alii omne_s fecus fent -iun-t: in alijs editionibus legirur ingreffU1 es. 2. Similiquevirtutt . ] De Diocle.tiano jam fermo dl, qui compttlfis ad Perli.s, viCtorias ultra Romanos fines pro tulerat. 3'-Pro ceteris.] Fo r te pro hifce terris, ut ex veteri emendat Clawd. Pt\ ... JlClUS. . • 3. Intent rei.] tentamus primum 4 Ex ihurja qrhiJ parte : ] Diocletianus e abfque ufu & experientia., ea, fi bene fnc,:. victor; Maximianus vero e G-er cdferint, fortuna: tribui folent: qure vero mania Mediolanllln an. Chr .. 290. ad fedi .. . jam f.:1ll:a & felici ufu comprobata repet i tionum motus tollendos, item • & de JE.: mus , judicio funt ac prudentia: adfcri... gyptiaco & Africano bello deliberaturi benda. conve n mnt. 4 Te Diocletiamu. ] Ur Maxi f. Eloquium.J Id dl, colloquium. Idem 1nianus Germanos in ipforum finibus auctor in paneg. fequenti -n. u.l.yam e'nvi.., . pugnavit, fie ; niocletianus Perfas d s Eu8i fedent ! quam concqrditer eloquuntur! phratetn pritnum , tutu eofd<:m. tr.aj. ccto 6. Nob;s. J An ut eft in B.ertinienft fluvio, in ipforum oris . . Odice , probatque Livineius. p llJ I ) •

PAGE 143

/ CL. MAMERTINI PANEGYRICUS-,otnnium exempla virtututn, atque invicetn b vos, quod fieri jatn polfe tloA videbatur, auxiftis . : ille tibi o'il:endendo dona Pe ' rfica ; tu illi fpolia Ger rnanica. _ . Sed . neque ilium virtutes a liberalitate ; neque illius opes a. Bellica virtute te revocarunt : ambo nunc efiis largiffitni , atnbo 5 fortiffin1i : ab hac ipfa vefb: i fitnilitudine tnagis magifque concordes, &, quod otnni confanguinita:te certius eft, virtutibus fratre s. Sic fit ut vobis tan tum imperiutu fine uHa xtnulatione fit, neque ullum sinter vos difcritnen eHe patiamini ; fed plane, ut .9 getnini illi reges Lacedl! rnones , retnpublicam pari forte teneatis. Q!:anquam hoc vos . IO tneliores & juftiores, quod illos n1ater afl:g coe git, C"L,Un nemini fateretur qt1em prius edidiffet in Iuce1n , pari xtatis audoritate regnare : vos . hoc fponte 10 fnciatis, quos in fi1mmis rebus xquavit u non vultuu1n fitnili""' tudo fed tnorutn. X. 1 Attamen illos,a etia1n {i difcrimenfui fcire potuiffent,minus mirutn J 5 fuiffet exiguam fihi cotnmunicalfe regionem , quatn f:rpe uno die impi ger viator emenfus eft. Vos vero, qui imperium non terrx, fed cceli re ... gionibus tenninatis , tantatn vim , tantatn potef1aten1 tnutuo vobis partire, profecto immortalifque fiduci
PAGE 144

MAXIMIANO A U6.USTO DICTUS. per te regnutn receperit @enobon ; Efatech vero munus acceperit. . enitn ille expetivit ad confpeetutn 3 cutn omni f1_1;t gentc veniendo, nifi ut tunc demum . integra auEtoritate regnaret, cum te Maxitniane pla caffet ? Ofl:endit. illete identidetn, ut audio.:, popularibus fuis, & intue ridiu juffit, difcere , . cum tibi ipfe ferviret. Hoc eodetn tno. do 4 rex ille Perfarum , nunquam . fe ante dignatus hotninetn confiteri , fratri tuo fupplicat, totumque fi ille dignaretur , . regnum fuutn Offert interim varia 1niracula, pulchritudinis fer as. mittit, . amici tier nomen impetrare contentus . , promeretur obfequio • . X I.. Vcftra hoc concordia facit, invictiffitni Principes , . ut vobis in I<> tanta fucceffuum . , . a etiam fortuna refpond eat. Rempublica.m enitn ' una. mente regitis _ : : neque vobis tanta I Iocorum . diverfitas . obeft; quo minus . etiatn velut z invictis _ gubernetis. Ita quam vis maj efraregiatn geminatonutnine aug:eatis , , utilitatem . imperii fingularis . con fentiendo ; li non : fruftra G ' rxci po.etcrhominibus jufrir tia1-n colentibus repro.tnittunt 3 binos . gregJ.-un. fret us , &duplices arborutn frucrus, nunc o:tnt1ia gentibus . univerlis gemina dehentur , . qua.rutn vos do1nini "ta1n: far1Ete fuftitiam , . & concordiam colitis • . Tu quidetn _ certe, ltnp ,erator , e1fe concordia . bonum fl:atuis. , ut etiam eos qui circa . te p otiffimo. funguntur offi<:io, tibi & 4 aflinitate de2:()) v.inx.eris. : :id pulcherritnum arbitratus , . adhxrere lateri tuo b non _ ti1noris
PAGE 145

, 110 CL. MAMElt TINI PANEGYRlCUS vefiris aufpiciis uterentur, r lubrica illa fallaxque gens barbarorum merebatur affecra eft. V efira hxc 6 lmp _ erator; vefira laus eft. A vobis pro ficifcitur, etiam quod per adminifiratur. Ut enim omnia commoda crelo terraque parta , licet diverforutn nutninum ope nobis provenire vi-S deantur, a fummis tam en auCi:oribus man ant, Jove recrore creli; & Her cule pacatorc terrarum ; fie pulc?errimis. re?us -,. etiatn quz ;1liorum duetu geruntur, 7 Dtoclettanus factt, tu trtbuts effeB:um. V e inquam fortuna!, vefirx .ell: Imperator., jatn veflri 8 ad ocean urn pervenere vtctorta, Jatn <;a;[orum 111 Jllo htore hoft1um. 10 fanguinem reciproci fluftus forbuerunt. X 1 I. QEid nunc animi habet 1 ille pi rata, cu1n fretutn illud , quo fo lo tnortem fuam hucufque remoratus eft , pene veH:ros exercitus videat ingrefos , oblitofque navium, a refugum mare fecutos etfe qua cede ret?, nunc inful _ atn remotiorem, quem alium optet Oceanum ? x; denique pacro effugere prenas reipublicre poteft ? Nifi fib haufl:u devoretur, aut turbine ali quo in devia faxa rapiatur. funt, or ... que cla(fes, cuncris ifimul amnibus Ocean urn petiturre. Neque folutn ad perficiendas eas certatim hQmines laborarunt., fed_ etiam ad excipiendas flutnina repente crevcrunt. _Toto fere anno, quo tibi opus erat ferenitate, ut navalia J texerentur, ut trabes I N T E R P R E T A T I o. a Receffum b Hi'atu terr.: ahforbeatur, aut proceU11 &r-. N 0 T J. s: Luhrica &c. ] De Francis Caraufii tip lid in betlo rebus gellis paulatim prove ... fcederatis loquitur, quos caltus, in primis in Bagaudica expeditione pta Bononia,cum deficientibus navibus fu1nagnarn fub Maximiano laud em con gientem hofte1n in Britanniam fequi non fecutus, earn ob rem apparandre apud Bopo!fct,ad Rhenum profligavit. Nee minun noniam claffi propulfandifque inde Fran vidcri debet Francos imperii Romani tunc cis & Saxonibus trafrum &Armo .. hq,Jl:es acerrimos , appellari falJaces ab ric( infdl:antibus a Maximiano prrefetl:u s qui Romanos impcratores laudet. fuerat. in munere cum alios per fas 6. ImperntDr.] Forte Impe1•atores, ut fer& nefas opprimeret 1 alios aut opibus fpo .. mo fit ad Diodetianum & Maximia. liatos , aut accepto aliquo pretio intatl:os num. quafi ad eadem latrocinia dimitteret; vix1 7. facit. ] Id eft , faciet : que ullam tanta= pra:da:! part em aut ad fif.., quod ejus videtur effe, qui J ovius dicitur : cum aut ad referret; Maxitnianus Tu vero Maximiane vim & e.fficaciatn adfaltam fibi ab eo, quem huic rnuneri pr
PAGE 146

1v1AXIMIANO .AUGUSTO DICTUS. 11-r artificum anim'i vigerent , ne tnanus torpefcerent , null us fere dies imbre f liburnas oporteret, tibi uberes fontes terra fubmifit; tibi largos irnbres Jupiter fudlt, tibi to tis Humin tun alveis Oceanus redundavit. Ita in aquas fponte fubeuntes in1pe ... tutn navig1a fecerunt, levi tnodo cotnmota G nixu ducentiutn, quorutn ad feliciffimum illud exordium tnagis opus erat 7 nautico carmine, quam laI() bore. Facile itaquc qui vis intelligit, ltnperator, 8 quatn profperi te fuccef. fus in rc marititna fecuturi fint, cutn jatn fie tempefratutn opportunitas obfequatur. X I I I. Felix i gitur tali bus, Rom a, principibus , fas eft enim ut hoc IJl\tnus pium unde crepitnus terminctnus : felix in quam , & IS, nunc multo felicior, quam r fub Remo & Romulo tuis. Illi enitn, fratres quamvis i geminique e!fent, certaverunt tamen uter fuum tihi nomen im poneret, diverfofque montes & ceperunt : hi vero confervatores tui, fii: 1icet nunc tuum tanto tnehius imperium quanto Iatius es vetere po ... mcerio , 2 quidquid hon1ines colunt , nullo circa te livore contendunt. 2.Q Hi CUln primutn redeant ad te triumphantes' uno cupiunt invehi curru, fttnul a dire Capitoliutn , fimul habitare Palatium. U tere tuo ... rum prin.cipum utroque cognomine, ctun non cogaris Licet nunc I . N T E R p R E -TA T I o. N 0 T A!. c 4 FluvitH Eic nofler. J Mofella, qui Trevcros alluit , ubi orationem hanc difram puto, 5 J Lihurnfj vel Liburni&a genus navigii leviffimi , velociffimique , flc a Liburnis populis dif.h1m ( quorum reai-o hodie Croatia dicitt1r i quod illi ad Icinium mare , infulafque pra=dandas hu jufmodi navibus uterentur. Horat. Epod. Jbu liburnu inter altfl amice propu-znacula. . 6.Nixu;. ]Aut nlfu,ut efl: inBertinicnfi cod. 7.Nautico carmine. ] Utrum, ut Claud. Puteano videtur , alludit ad folennem quarundam gentium morem , diem ilium, quo navigationem aufpicata'! eifent, velut feftum quotannis celebrabant De qua coqfwetudine e.Apuleiw l. 1 I. Meta morph,. & Yeget.l. -t '' de re militari. An potius, ttt Grutero placet , Celeuf ... rna nauricum, quod in l:.:etitia! lignUtn intendebatur, cum nova claffis committe ... batur aquis. 8. proj)eri te fucee/JUJ. ] Haud vates fuit, nam Caraufius Conftantii vi res & impetum ita valide fufiinuit , ut eum ad fcedus ineundum, ac relinquendam libi Britanniam adegerit. Aurel. Pilfor. Un ... de apud Goltzium, Occonem, "Triftanum aliofque numorum interpretes extant Ca raufii numi in alter a parte Pacis imago ream tenens. Titulus Pax .Auguf/i. 1. Sub Remo & Romulo tuu. ] Adde con..:. ditoribtH '. fenfus enim id videtur pofi:ula re : max1me cum n1ox addat, hi vero con .. fervatDres tui, qua! duo oppolita conful to videntur. 2.. hQmines 'oltmt. J. I d eft , to ... I

PAGE 147

11t CL. MAMER TINI PANEGYRICUS ftmul & J Herculea dicaris, & J ovia. 0 quanto nunc, lmperatores , illa vitas elfet auguilior, to .n1agis

PAGE 148

M A X I MIA N 0 AU(; US T 0 . D I C T u .S. Curios . , & >atones propo . nere ad potius vefl:ra ifli faera identidem & fetnper ofrendat' przfentes ' & optimos imperatoriz infi:itutionis auctores. Interim tam en te geritiutn domina, quo niam hunc G optatilijmum principem 7 r in Galliis fuis-retinet ratio reipubli. ca!; fi fieri poteft , ne huic invideas civit . ati, cui nunc a ille fimiliS tudinem majeftatis tux confert, nataletn tuum -diem celebrando in ea fuetudin , e magnificentix tibi debitx. Teque ipfum, Imperator, oramus ut cu1n vos totius Urhis fecuritate con1pofita, ilia imperii veftri mater acceperit, a.tnplexus_ ejus arttiffimos interdum piis m , anibus refolvatis : tuque potiflimum, credo enitn hoc idetn 8 Diocletianutn Oriens rogat . ; IO has . rrovincias tuas frequenter illuftres, & profundiffima licet pace flo .. rentes , adyentu numinis tui reddas feliciores. Vides, Itnperator, quanta vis fit tuorum in nos crelefi:ium beneficia rum ? Adhuc tua mu.r, -& reditum defideratnus. I N T E R p R E T A T I o. a fl_uam nunc mttgnificentia tibi fimilem I celehrat , qua tu Joles diem ilium [11cit Imperator 1 dum in e11 nata/em tuum lehrate. N 0 T A:. Iterutn cenfor creari noluit, quod exifl:imajore. Sardiniam fubegit. ConfuL . ret non eife ex ufu reip. eofdem cenfores Celtiberos domuit. Cenfor L. Flaminiurrt fa!pius fieri. 2.. Fabius Maximus , qui confularetn fenatu movit. Ipfe auctor quinquies confu-1 , femel cenfor . , his di-fuit delenda! Carthaginis. Septuagenarius ltator , his princeps fenatus , his trium-literas . grrecas didicit. OB:ogenarius Gal .. phavit: primo quidem confulatu de Liguha1n accufavit. Ipfe quater & quadragies rihus ; quinto vero de Prenis. Is efi qui accufatus, toties abfolutus eft . . e.Aurel. Pi Annihalem Cannenfi, Trebienfi, & Thratfor. 2.. Cato Pr!torius hujus pronepos. Hi<; ftmenea clade quem Scipio, in Africatn cum exercitu conceffit, ubi au .. . & Flaminiu , s vi .lifiere non dita Ca!faris de Pompeia. nis vitl:oria fi ,potuerant, cuntlando fiegit. Unde Gun lium hortatus, clementiam experiretur • Elato-r ditl:us eft . .Aurel. Piflor. Notum illud ipfe letl:o Platonis vitl:oris libro qui de bo Ennii: Unus homo nohis cunElando reftituit rem. nis mortisJ efi, femet occidit uncle dictus 4 .Curios.] Dentatus, priefl Uticenfis. Ha!c ex Aurel. ViE1or. mo de Samnitibus, tutn de Sabinis trium6. Optatiflimum Prineipem , &c. J In . phavit , tcrtio de Lucanis ovans Urbem quot editionibus etl optimum principem. ingreft:us eft. :Pyrrhum re-7. ln GtJlliis fuis .] Igitur Maxi. gem ex ltalia expulit. Vir frugalitatis mi-. mianus tum erat in Galliis. Et Mamertinus rificx. Quamohretn domus ei apud Tiqui in Galliis adliuc, inquit, phatem, & agri jugera quingenta puhlice tua fruimur. data. e.Aurer ViEtor. 8. Diocletianum Oriens. 1 ] Diocletianus _ ) . Cat ones.] Duo potiffimum fuere. 1 .M. tum erat in Oriente, bello '-adverfus Nar Psrcius C11to Cenforius qui & maior,diB:1:Js eft feum o''upatus. ' . . .. Q!;a!ftor fub Scipione ma, -

PAGE 149

AD PANEGYRICUM. DE HUJUS AUCTORE ET Q..UO .TEMPOR.E, ., QY 0 QUE. LOC 0 SIT I H Uj us & panegyrici au-incertum. Certe nee in quinquennalibus ; tl:orem e!fe .MaJnerrinum putat Sineque in decennalibus,ut auctor jnitio pro oonius, certe utramque hanc orationem fit etur , fed tempore inter utrumque in oratorts dfe jam ofl:endi. terJetl:o anno 2.92. cum Conilantius claf quam in veteribus codicibus abefl: Marner.,. fe:n adverfus Caraufium i? im tini nomen. Ferme auten1 omnes habent mttteret. nam n " 1 9 navalta unpe--P.. ejufdem Genethliacus -:1 & Hie natalis . Dio,'fetiani. Dittus eft autetn , opu1or , unperatons dtcttur, non quo ad tmpenuq: ; Treveris: coram Maximiano : quo vero die pervenit, fed quo in lucetn exiit. . . SYNOPSIS P A N E G Y R I C IN E X 0 R D 1 0. affert cur Utriu[que ris celebret nempe orationem currt-quinquennalibus , pro ... ut voverat habere non potuijfet, hanc retigione debiti repr(entare teneatur, & utriufqueimperatoris nata./ ern diem celebrando , quaji ali quo fmnore eos co1npen-: fare, qui orationem aft expeflabant : tum quia illuftrior ei videtur d ies, qui im .. peratores in lucem protulit, quam dies , quo. imperii aufPicia fumpforunt. Hie ce leritatem laudat qua Dei foi,id eft, alter .1ovis, alter Herculis exemplo provincias dij]itas momento perlujlrant, n. 2. per prtttermijfionem varias tttriufque victorias perflringii,n. ;. DISTRIBUTIO. I. Imperatorumpietas If. Eorumdem felicitas. I. P A R s. Pietas in deos, ad:verfos fe invicem , eo mirabilior quod divi ;-elendum haberent to tum terrarum orbem, n. 6. uterque ejufdem glorite velut temuli, quod ad [ummum honoris vertic em eadem via tenderent, quod & diverfo ftirpis, & dijfimilis d?-tatis forent, n. 7. Hinc factum ejfe ait , ut Dio.cletianus ex Oriente, Maximianm e Germania hyemis tempore per Alpes nivi/Jus opertas Mediolanum ad mutuum colloquium advolarint, n.S. Hanc -cele-rita:_ tem confert cum celcritate Annibalis in ltaliam proper antis : cum eo tametz dip crimine, quod Annibalis adventus plenus effet terroris, alter vero ju ... cundufque omnibus, n. 9 Triumph a/is imperatorum red'itus defcribit ur, n. 1 3. I I. PARs. Tranfit ad utriufque i n:peratoris felicitatem quam in eo prteJertim pojitam ait. I. Vt ex quacunque orbis parte ad vifendum inter fe c oite poj]it abfque turbarum mctu, n. c 4 I Lin aeris Jalubritate, in agrorum ubertate _ per imperatores reftituta, n. 1; c I I L in fecuritaJea barharis gentibus, qua int e rim mutuis fefe cladibus afftigerent, n. 16. quos fuccej[us imperatoru . m . pietat is, fruEtum ejfe , n. I 8. I N F r E rtltionem affert cur ex infin iti s imperatorum virtutibus hM dPiM potij]imum elegerit , qu.u Genethliaca illa oratione commend{trr:.t: Q2_ia, in ... '.

PAGE 150

CL. MAM. GEN;ETHL. MAXIM. AUG. Ii) quit, ceterx virtutes ut forcitudo, continentia, jufritia, fapientia , procelfu a!tatis eveniunt : cutn nafcentibus pariter oriuntur pietas, tafque. Concludit eadem [ententia qua inceperat, felicitatem iOam & pictatem accep t am referri oportere ipforum natalibus. Ad ultimum navalem viCloriam ambobus apprecatur, qua digna eft utriufJ.ue pietas, quam poteft fili-eitM, n. 19. EJUSDEM CLAUDII MAMERTINI . . G E N E T H L I A C U S M A X I M I A N I. I. 0 Mnes quidem hotnines ' q?i majelhtti laudes canunt, & grattas agunt, debttum vobts conantur cxolvere : quis enitn eft qui poffet itnplere? fentio tam en a n1e, hoc/ prxcipue te11.npore, hoc pix vocis officium j_ure quodan1 facrofancri frenoris pofiuiari, ut expectationetn fermonis ejus, quem 1 tu.is quinquen-5 nalibus ?ac z getnini nataiis prxdicatione cornp e nfem , & dicendi munus, quod tun-c voti promiffione fufce peratn , nunc religione dehiti reprxfentem. Voveratn au tern, facratiffime Itnperator ,Ionge infi:a fpem . honoris ejus, quetn in me 3 ' contulifl:is, . uncle enim vel tantatn flduciam m 'ei gereretn, vel taln 1 itnprobe concupifcerem, ut 4 optare mihi quantutn 1 o . iudicio vefiro fum auderem . ? Voveram potiffitnutn, N . 0 T 1. T 'Uis ] Qf!_inquenlennes dies agehant , . tanqua _1n imperii i nalium , decennalium , vicenna-novum initium caperent, quod ufque holium & tricennalium inftitutio ab A ugufio die fieri confuevit. Ita refert ex Dione Pe .... Jnanavit: de quo ita Dio I. >3 An. V. C . . tavir.u de doa. temp. I. 11. c.39: 7 3 7. Auguftus oration
PAGE 151

CLAUDII MAMERTI-NI me digna:tione ru.rfus '. apud tan. ti ., numtnts he:> c. tpfutn pra:mtu.m ut dtcerem.. Gaudeo tgttur, fi fas efi confitert, dtlatam effe Illan1 cuptdt' tatem tneam: neque enim orationis ejus quarn compofuctam facio jactuS ram, fed eatn refervo, ut quinquennie rudits exaCl:o, r decennalibus tuis . dicam , quoniam quidem luftris omnibus pra!dicandis cotnmunis tio eft. I r. Et profecco, a fi non fenfus dicatorutn vobis die rum proxi. tna fui majefiate perftringit, . hie mihi dies videtur illu ... :xo ftrior tnagifqu _ e celebrandus, qui .te primus prQtulitin 1ucem ; etenimilli ipfi dies " quibus itnperii aufpicia fiunpfifiis, ob ha!c fan&i funt & religiofi, quod tales declaraveruntitnperatores. At certe virtutes quibus )pfum or natis imperiu1n, r gemini vefiri p-rocreavere natales. quidetn," cratiffime quoties annis volventibus revertuntur ,b vefl:ri 15 ter ac vefirorum numinutn reverentia colitnus, fiquidem vos diis effe genitos & nutninibus quideni vefl:ris, fed multo magis virtutibus b approbatis, quarum infatigabiles tnotus & itnpetus ipfa vis divinitatis _ exercet, c qure vos taHtis difcurfibus toto quem . regitis or be if. deducit, > ut nos fern per au xilii vefl:ri charitate nuper ad libertatem pire conquefl:ionis itnpleverit, cum 20 i.tiner.a vefrra, ip.Gs hybernis die bus, per vicina ilia cado Alpiutn juga, qui., bus Italiatn natura vallavit; perque illa fax a, & duriorem faxis nivium fttatem, defiderio & a more feqtJeremur, c & virtus veftra non . . . . . t1ret, pau nos putaretnus lUJUriain. I N T E. R P R E . T A T I o. a Si 11on percellit animum .meum majeflM & b Comprobatit. pomp a eorum dierum, qui proxime 'Vobis crmfecra, c !i
PAGE 152

(;ENETHLIACUS MAXIMIANI _ AUG: Il7 1.1 I., rationem vefirz . , infpecta verttate cognovtmus, qua! caufa ut nunquam otto acquief. cere velitis. Profecco non pacitur hoc ccelefl:is ille veftri generis conditor. N am prim urn omnium , 3 quid quid itnmortale el: flare nefcit , fempiternoque motu fe fervat crternitas. Deinde pra:cipue r vefiri illi parentes, ) qui vobis & nomina & imperia tribuerunt, perpetuis maximorum op e rutn acHonibus occupantu r. llle fiquidem Diocletiani auctor deus, pra:ter dcpulfos quqndatn c
PAGE 153

CLAUDII MAMERTINI certe nihilotninus q poH cceliturn & J , perp:tuus virtu tis .aifertor, lab us vet, tn otnnt certatntne conatus adJUVat JU(bores. Hts qutdetn certe dte. bus, I-torigo in.fiigat, ut illos ' S l) a facrts certamtntbus accttos, ut perttnact antmofttate certandt n1uita faciant ipfius firnilia vitcoris. Ad eo, lacratiffitn , e Itnperator, numina fern per aliguid agunt, agendumve curant. Ut jam nobis ilia, quatn pro vobis fit , cum ?on vos, -videamus tnutart, cutnque pr(etcrea tngenttum tllum vobts dtvtn(e tnentts 10 ardorem etiatn earum,qu( vos fufcepere regionutn alacritas excitarit. H) N . n enim it1-otiofa aliqua deliciifque corrupta parte tcnarum nati inH : itutique .eft:is, fed in his provinciis quas ad infatigabiletrt confuetudinem 1aboris at que patientix, fracrus licet oppofitus hofiis , arrnis tamen fern per infirucrus limes exercet, in qui bus otnnis vita militia eft, quarum etiam 15 ceterartun gentium viris forti ores funt. IV. Ex jfl:is ergo caufts fiirpis vefl:rx , patriorutnque infl:itutorum, ill a veniunt, .( qu: n1iramur interdun1 etiatn pro am oris impatientia titnebamus, ) quod expeditiones veHras numerare non polfumus , quod diutius in iifdem manere vefrigiis dedj_ gnamini , quod vos a continuo re20 rUlll curfu gerendarUlll) I fl0ll m0d0 amrenitaS lOCQl'Ulll) aut nobilitaS Ur .. hi urn, led ne ipfa quiden1 vicroriarum vefl:rarum remoratur. :Ilium tnodo Syria viderat , jam Pannonia fufceperat. Tu Gallix illufl:raveras , jam futntnas 4 arces Mona:ci Hcrculis przteribas. Ambo N 0 T olE. 13. Pofl adoption em. J De Herculis apon1inentem progrefus cum exercitu, a c v i .. theoG habet Ovid. I. 9. Met. 240. ttis Saracenis , Parthifque ultra . Tigrim 1 4 lmmortalitatis origo.] Id eil, natales propulfis , Narfeum ipfum ad petendam vefiri, quibus eas virtutes debetis , qu< cnm muneribus pacem adegit : moxque v obis immonalitatem peperere. Sarmatas trajetl:o Iftro in Pannoniam effu-I f U' facris certaminibus ] Id fos com preffit. e -ft. , Hercules ad folennitatem tuorum na3 Ga!lite iUuflra'Uerai. ] Id dl: , talium celebrandam infiigat , quos ad id vix Bagaudicam feditionem compreOeex omnibus Gra!ci:l! partibus accerfimus. ras. Simile vero eft illud Tullii pro Mar, 16. Non enim in otiofn.] De Dalmatia, cello n. ) Nee vero terrcu Diocletiani , & Pannonia Maximiani pa-citius cuiufquam paj]ibus potuiffe peratria fupra ditl:um. _ grari , quam tuiJ non dicam cur{ibus , fed 1. Non amamitM locorum.] Refpexit ad 'Ui8oriis illuflratee funt. Et panegyrici pro.,. illud Tullii pro lege Manilia n. 40. Non xime fuperioris, n. 14. HM proi.linciM t .uas 11varitia ab inflituto curfu ad prtdam ali-frequenter iUuftres. quam non libidD 'Uoluptatem, .f. Arces f1.ontci Herculis. ] Monaco feu ?ton amrznitM 11d deleationem, non : principatus, arx , & portus in urbis 11d cognitionem , nfJn denique l11bor ipfe ad ora maritima de Ia cnfte 9U ri fo1us, & habiAl'mcnire finitimis Romanis provinciis iAllEneid. 6. S2.9. Aggeribus facer Alpin i s cum

PAGE 154

11.$) cum ad Orientem Occidentetnque occupati putaretnini, repente r in tne di. o I gremio apparuifl:is. Hos fructus capitis operum maximorum , lie interitn meritorum tonfcientia 6 triumphatis , dum triumphos ipfos femper vincendo differtis, quod pulcherrima facitis continuo tranfitis, & ad tnajora properatis: ut dutn ve{tigia vefira miratnur) . dum-r . quevos adhuc effe in confpetlu pntamus . , jam de vobis audian1us long ' in.. _ qua tniracula. Ita otnnes veftrz, quas divina celeritate peragra ftis, u hi fitis viciflin1 nefciunt : fciunt tatnen vos ubique viciffe. GENE.THLIACU s MAX' I ,MIANI AtrG. V. Sed .de rebus bellicis, vietoriifque vefl:ris, facratiffitne Imperator, multi futnma eloquentia prrediti frepe dixerunt, a r & ego pridem, cum tni10 hi auditionis tucr divina dignatio earn copiam tribuit, quantutn potui dicavi. H ' odie vero fide duabus rebus, quas ad hoctetnpus aptiffimas , 'nili fall or, elegi, dicere tnihi vefrra fa vente maj efrate contigerrt ; b de ceteris veniam filentii petatn. Non cotntnetnoro igitur virtute vefl:ra rempubli cam fa!viffim. o do1ninatu Iibera tam . • Non dico 3 exaccrbatas . fcculi prio ris I) injuriis , per clementiam vefl:ram , obfequiutn rediiHe provincias. Mitto etiam dies feftos viB:oriis, celebr . atos. Taceo 4 Germanic a, in tnedia defixa barbaria. Tranfeo litnitem R he tire rep en ti na hofi:iutn clade protnotutn. Otnitto Sarmatia! vafiatioHem , oppref, futnque captivitatis vinculis Saracenutn. Etiam ilia quce armorutn ve:t firorum terrore facta fi1. nt annis gefia prcrtereo , Francos ad pe ten d am pacem cum rege venientcs, Parthutnque vobi . s mt1nerum tniraculi s blandientetn. Novatn tnihi propono dicendi legetn , ut cutn outpia futnma fint, ofi:endatn tatnen ineife laudibus vefiris alia majora. I N T E R p R E ' T A T I o. a Et quantum in me fuit commemoravi, cum \ 'fJejlra. divina majeftas me audi're dedi .. mihi facu!tatem concej]it .. b Rogaho ut cetera tacere mihi lice at. & Pradlantibus ad miraculum donis. N 0 T lit. I • 11tque arce Mona?ct. 5. In medio Mediolani, quo ad {editlonum caufas . tollendas, eligendofque convenerant imperatores,ut fupra ditl:om. . 6. Triumphatis. ] Diocletianus Per las , Maximianus in Gallia Bagaudas proftrarat. Neuter tamen triu1nphum , quem meruerat accipere voluit: donee exorientes novo s J}1otus (jompreffitfet. I. Et ego pridem. ] Quifquis hujus orationis auctor eft, jan1 Diodetiani & Ma ximiani laudes alio panegyrico celebra . ' rat. ' z . . Sl:'flijfimo dominatu ] tianus Arrianum Aprum, cmm ille Nume.: rianum imperatorem, eundemque generum fuum per infidias nefarie peretniffet, tyrannidem coram exercitu mafravit. Vide qua! diximus in Divcletia ni vita. 3. ExacerbatM feculi priorit &c. ] Ca..: rinum intelligitimperatorem,omnitun fee .. Ierum & libidinum genere infametn, quem Caro ej,us parenti ita exofUin fuiffe tra , ... dunt, ut foleret dicbtare: Non eft meus. pifcus in Carini vita. 4 Tropt:ea Germanic a.] Vitl:is Burgundio .. nibus, Eruli s & ea tota parte, 1 debella.ta reftituto B.

PAGE 155

/ / ..___ io CLAUDII MAMERTINI _ VI. igitur illa: ? Pietas, facratiffitne atque licitas. quanta yefira .erga 1deos ? a: t s11 fimulacns , tetnphs , donarus , dentque adfcrxptts ,. adjunctis itnaginibus ornail:is , fanettorefqu e fectfbs exemplo vefirz 5 venerationis nunc enitn vere hotnines intel_li gunt;, z pote . fl:as deorutn _, cutn tatn colantur a vobis. Deinde, i ... d quod maxi.J me deorurn immortalium cutn religione conjunctum eft, quanta vofine . t invice1n pietate colitis ? ulla unquatn videre fecula talem in fumm a potefiate concordiam ? germani, 3 getninive fratres indivifo 4-p.atri..a . I o monio tatn xquabiliter utuntur, quam vos or be R . ofnano? Ex quo profect o m anifefl:u1n efl: ceterorum hominum animas eLfe humiles & caducas, ve, fl:ras vero ccele.fies & fempiternas. 5 Obtrecrant fibi invice1n artifices rum fordidorutn ; eftinter ali quos etiam can vocis invidia ; nihil _ nique tam vile, tam vulgare efl: , cujus particip _es a malignis a:mulationis . 1f fl:imulis vacent. Vefi e r vero itntnorta.lis animus omnibus opibus, omniqu e fortuna , atque ipfo efi major imperio. Vobis , & 'Ifier, & Nil us, & 7 cum gemino Tigris Euphr ate, & 8 uterque qualem accepit, & r eddit Oceanus , & quidquid e-ft inter ifta tetrarutn & flutninum & H ... to rum , tam facili fitnt a:quani1nitate comtnunia, , quantu1n fibi gauden t I N T E R P R E T A T I Oe. a l>lon maligne flbi invicem invidecmt N 0 T i n regnum Gentbo , Efatech vero rege I ubi vero IUyr_iCum aH git, Ifle r c onf.l:i tuto. c1tur. . . .. x. at((cripti.r Jo-7 gemino Tigris Euphrate . J Qui-a 1 . . v n & nomen [Uls adfcnprean . gem1nus ? Omnino) quia ge rant, ut panegyncJ au. cror Jn mmo ex fluv1o coalcfcu, q uorum alter Pixi_ nuere .v1de tur ,. rates, alter Arfanias; qui duo 6uvii circa f ort a fie ad memomam n . ommts fm femp1Sophonem oni , , , pofrqu a m Tatiri rnontis tern a m. angufiias perfregerunt, uno & eodem n0 .. z . [P).utt'iJam poteflM.] In vulgaribus edi . Euphrates pt_ t i on i bus pro q utenam efi at* qux l a cunam Xlfate_s. vulgo m fonte Euphra f atis indicant ego fie implevi ut voce1n tes dtcttur. V1de Plmnua l. f .C. 2.4 . Th qutenam, quam La n gius ad oram editiogris-vero flu-v i us eft Afire celebris, Mefo n i s . Frohenianx afcripfit, i n contextum potamiam ab Aifyria & Sufi ana d i viden s t:eciperem. i111 Arm enia . rna t ore onus. ' ; . fratres. J Forte alludlt: ad 8. Uttirque q ua/em accipit. ] Inelt Remmn & Romulum. duhie in his verbis ali quid vitii. C
PAGE 156

131 , tommunetn oculi diem. Ita duplices vobis divinre fruCtus pietas veftra largitur, & fuo uterque fruitur, & confortis imperio. VI I. Laure a ilia de viCl:is accolentibus Syriam nationibus , & ilia. GENET.HLIACUS MAXIMIANI AUG. Rh:tica, & ilia Sarmatica , . te _ , Maximiane , fccerunt pio gaudio trium phare. Itidem hie gens Chabionutn , Eruloru1nque deleta ' tranfrhes nan a viCtoria, & do mitis opprella Francis bella piratica Diocletianum vo torum cotnpotem reddiderunt. Dividere inter vos dii itnmortales fua be .... neficia non polfunt. alterutri , atnborutn eft. Ob fiupefcerent certe omnes homines adtniratione veftri etiamfi vos idetn parens, eade1nque mater ad iftatn naturz legibus imbuiffent. 1 o Atenitn quanta hoc admirabilius , vel pulchrius , r quod vos cafira , quod pr:lia, quod pares fecere fratres ? Dutn virtutibtts vefi:ris favetis, d :um pulcherrima invicem facta laudatis, dum ad fummutn for faftigiutn pari gradu tenditis ; di verfum fanguinem affeCt:ibus mifcui .. fris. Non fortuita. in vobis efi gennanitas, fed elecca. Notutn eft fxpe eifI) dem parentibus natos, elfe di1Iitniles : certiffim: fraternitatis efl:, a ufque ad itnperium fitnilitudo. ne etiam intervallutn vincit , & fenioretn junioretnque charitate mutua reddit requales. ut jam illud _ falfo dictum fit, non deleftare focietatem rerum nifi inter pares annos. Intelligitnus enim , facratiffimi Principe 's, gctninum vobis, quan1vis" dif2.0 pares litis ineffe confenfum. Neque tu illi videris protnptior, neque tibi ille cunCtatior, fed invicem vofmet itnitamini , invicetn v ftros affeccatis annos. 3 Sic vas efiis juniores, ambo feniores. Neuter plus fuis tnoribus fa vet, uterque fe hoc effe, quod frater eft. VI I f. a Inde igitur proxi _tne ilia impatientia veftrre pietatis irrupit , 2.5 quod vos nulla region urn longinquitas, nulla iniquitas locorutn, 1 nulla tempefratis afperitas retinere, aut tnorari potuit , quominus ad confpe • ttum veftri pervolarctis. N eque illud progreffio fuit , nee itineris confecrio, b nee Colitis ufa properatio. 2 fimili concitu eques, aut velivola navis ? Divin.us quidatn , quo 30 in ab utroque Sohs adverfo fine vent!bs, I pfos fiqutdetn / I N T E R p R E T A T l 09 a Etiam in imperio retinere anin1orum I . p_roperandum fo_lita ad .. fonfenfionem. . mmtcula. eques? aut ntt'iJU 'tlelts mflruflil a l!inc pr4tceps-iUe ardor mutui lfimili t;Je.ftrz erupzt p . I . . N . 0 T .L. I VfJJ cajlra. ] Uterque itnperator fub Probo, Caro, & Aureliano fitnul ruerat. '. 2.. Dif}ares fitis tetatibus.] Ex his Ma .. merttni verbis emendandum Vitl:oris de Diodetiani lo,uro obfervavi ad fi ... vita:, 3. Sic vo1 aflit juniores.] Melius legit poA: Livineium Gruterus. Hie ambo eftis juniores, ambo feniores. . t.Nu!la tempeflatis enitn imperatores Mediolanum convenerunt. z. !i}.uis fimili concitu eques.] Ante erat quod, 'ujus.i,n locun1'.aliqui reftituunt quid:_ -R .. . lJ \

PAGE 157

/ l3t CLAUD II MAMERTINl quos pra?tniferatis nuncios reliquiftis, ipfam, quGr vos conata 'eff: prreve... , nire, farnatn : = . qui vobis. rere potuetunt, fortaffe credtder:nt , qu. od Ita dtgnu!n & majeHate vefira, 1 dturna vobts & mundt lu S mina cotntnoda!fe. Sed removeatnus Ifbnc fabutas tmperttorum ; verum V efl:ra vobis pietas, facratiffime ltnperator , volucres dedit curft1s. Etenim cum nihil fit anitno velocius , . vos , quorLun im• mo r talefquc mentes minin1e fentiunt corporis moras, perveEti eftis 4 _ ad nos mutui defiderii celcritate. J o I X. S e d qu a tandetn 1 vice temporutn , ? a _ quo habitu? Nctnpe hyetne fa:viffima, & in his quoque regionibus inufitata , cum agros glacies, .glacies nivetn premerent , crelo P'uiter ac terris z unifor• mibus, cutnque ipfi 3 anhelitus hominutn circa fua ora concreti rigore ca nefcerent. Ad eo, + ut res eft, adverfus incletnentiatn locorum ac fidel)rum vefl:rre vos tnajefl:atis potentia tuebatur, & ceteris atque regionibus vi frigorum afi:rit.tis & oppreffis, vos folos aura! lenes, que flatus, & > diduCt:is nubibus ad itinera vefrra direcri folis radii fequ.e-.. bantur : tanta facilitate ilia tunc aliis forent inaceffibilia ft1perafiis , atque inde Julias, hinc Cotias c Alpes7 quaG relictas refiu arenas paten2.0 tiutn litorun1 , tran{currifiis. Eant nunc rerutn veterutn prxdicatores, & Annipalem ilium tnultis laboribus , tnagnaque exercitus fui ditninutione Alpes penetraffe mirentur. Vos inviEtiflin1i Imperatores, prope foli INTERPRETATIO. c Except is pauciffimis. a tempejl'ati, s conditivne • . NoT& ego vero Langii fecutus finn . 3. Dir.erna nobis. J P'oeticum q uidd'am olet hie loquend'i tnoctus. Q!_od. Manlertini a:! YO val de 4 Ad nos.] Alii regunt aq 'VOS invicem. Tamen abfque hac mutatione fenfus eifc poterit ad noflra! fines. 1. Vice temporum. J Hprat. 1. l. od. + Solvitur acris hyems grata 'llict veris, & fa. 'J.)Ont. x. Uniformibus.] Id' eO:, cum crelum paliter,& terra nive candida albefcerent. ; . .Anheli-tus fjominwm. J P ura in reg { onibus o1n niu m maxime 4 Ut ru eft. J Loguendi modus apud ejus xvi fcri'ptores frequens. Pan. 6. n. +. fed, ut res .. efl, mente prttfaga om12ibu-1 cundiee obfervationibus imbuebas: Plur.a ejuf lnodi Li vineins ponit fub un.o afpeclu in hurrclocun1. Qure hicafferenoa non duxi • ne eju s fcrinia viderer com-:-pil'affe. . 5 DiduElis._ J Bertinienfem codicem . fec cutus fum ' . E . t vero ita Gruterus & Puteanus;., legunt pro deduEfir--, uti ell: in aliis edition-i bus-. Sententia fit darior hac emendatio ne, quam :Puteanus Ciceronis aufro:ritate confirmat, .... 6. Alpes. ] qui ItaliaiU" ab German1a & Gallia feparant. HorU!11'3 lo,ng itud:o-efl: ;-ooo. fiadiorum,tefte Pio varia autetn loco rum diverfitate va. ria fortiuntur nomina. Sic Alpes (unt Julitt, C().tite vel ali; maritimte alix Gr'aiee &c. 1 re!ifiu teftu arenM. ] Pari f.1cif itate m .ontes nivibus afperos , & ob ren1 prope 1nhab1tat:as u : anfrurn .hs . .-. ,

PAGE 158

c I GENETHLIACVS MAXI MIA NI AUG • . Ij) pium vias hybernis nivibus obHruttas divinis vefiigiis aperui-fl:is;.8 ut quon datn Hercul e s b per eadetn abduxt. X . Tun1 fi fortun:r cauGrque Anntbahs ac villroram tttnerutn parentur, quanto veH:ra diis holninibufque acceptiora funt ? . qua n to ac fetnpiterna metnoria digniora ? Tunc, r Pceno ex fumt nis vifo, Italia contretnuit, b1tim pafcua agrique deferti, omnes ru.,. . . & ferarutn cubilia petivere. Quo nuncio accepto pi dis n1atres I tala! 2' penfa e manibus abiecerunt, parvos liberos abreptos ad templa traxerunt. Ibi zdes facras pa _Ho. capillo fuo qu:rque verrebat, plancru ploratuque futuris cladibus otnina dab ant ; 3 Thrafymenutn, & 4 Cannas 1 ()1 dolore f Nunc autem ut pritnum ex utrifque A f pi utn jugis v e firum ' numen effulfit tota Italia clarior lux diffufa, omnibus qui fpex er a nt xqua adtniratio atque dubitatio 6 injeara, ecquinam de illis tnon tiun1 verticibus orirentur, an his gradibus in terras crelo Ut vero propius , propiufque ccepti eftis agnofci , . omnes agri oppleti, nott 1 ) i l1ominibt.1s modo -ad vifcndum procurrentibus, fed etiam pecudum gregibus retnota pafcua) & nernora , }inquentibus. cozicurfare inter fe agri .... colx; 7 nunciare to tis vi fa, arx incendi tura poni. vina,lihari , . victima::: 1 N : T E R P :a E T A . T I b Per eofdem N 0 T JE;.,. S ' . Ut qurmdam Hercules. JCumGeryonis ter filii necem audiit: f polia ex iberia ad. Pabula Th yrrena comrevolutaque pen Evolat infelix &c. pulit , Pan. 2. n. z . De quo itinere Sil. Ital.. . ; . Thrafymenum; J Tlira!Jmenus , . vel' l ;-. 494 . Primus inexpertM adiit Tirynthius malunt alii lacus eft Hetru ar,es :fcandentem nubes , . frangente"'!que ar,.,-rior, Florentian1 inter & Perufiam" Hodie d ufl m ontiifpeflarunt fuperi , longifque ab ori .. -Lago di. P erugia. Ubi Flaminius ab Annibale : gine fee l i s intemeratagradu magna rui (ax a do-'. magna ftrage deletus efl:. r f .. tnillia Roma-manttm; Et 1. :z: de Annibale. Per Jaxa nivef . . no rUin caa. 6 \ millia capta. . eft qui parzdat .'iter , .magno pudor Hercule CannM. J .Urbs eft Apulire trifles defper,are vi;rs. , laudemque. timere fe ... Canufium inter & Aufidml) fluvios,6. milL. cundam; . ab ora maris Adriatic.i. Hie enim' Ro1 : . ex vifo. J Id ' manorum 40; tnill.interque eos tot Annib ale. Mirum efr at1te m quantus fue . ut tres & . atnplius annulorum modii Carrit totius Itali
PAGE 159

134 . C L A U D I I M A M E R T I N I cuncta gaudio cal ere' .cun Eta bus trip ?diare , diis It bus laudes gratefque cant art : non optntone tradttus, fed confptcuus & pr:;rfens Jupiter co1ninus invocari, 8 non ad vena, fed imperator Hercules adorari. f X I, ? illud, dii boni, quale pi etas vefi:ra fpecracultun dedit , cun1 1 in Mediolanenfi palatio ad1niffis, qui fa, cros vultus erant confpeB:i efiis ambo, & a confuetudinetn fitnplicis venerationis geminato . numine repente turbaflis. z Ne1no ordinem nutninum folita fecutus eft difciplina, omnes adorat1di tnora r . efiiterunt , duplicato pietatis offici o :10 contutnaces. b Atque ha:c quidem velut interioribus faerariis operta ve. neratio, eorum modo animos obfl:upefeccrat, quibus aditutn vefiri daban t oxdincs dignitatis. lJt vero limine egreffi 3 per mediam urbetn fitnul hebatnini, tecta ipfa fe; ut audio, prene commoverunt , omnibus viris , fren1inis, paryulis, fenibus aut per fores in publicum proruentibus, aut I 5 per fuperiora xdiutn 4-Jimina itnminentihus. Clamare otnnes .pra: gaudio jatn 4ne tnetu vefiri, & palatn manu demonfirare: Vi des Diocletianutn ? Maximianu1n vides ? Ambo funt : pariter funt. Quant junftim fedent ? . quam concorditer f eloquuntur ? quam cito tranfeunt ? c Netno fl:udio fuo par fuit oculis ad intuendum, dumque vos alterna cupiditate mirantur, z o neutrun1 fa tis vidcre 1 N T E R P R E T A T I O. a Mutapi.r mcrem unum tant u m f u erat iis folum , q uibeu integrum . e rat me ambo in[lar deerum fubit . o I i ntereffe pro ratione of?cii fui & . . tz-j c Nemo pro deftderzo fuo 'IJOI co1tJp.z,er e po:. b e m mterzon reddztum, merum vifum N 0 T ..... ]e i um exen1pla bene multa. An reflituta folen1us deinceps atque ex or dine ad linguvo.cula legendum totis rvitis. An vero inter-lorum aras v ene rari, ita nos feorfum ado .punttione tantum mutata, Concurfsre inter ravimus, fed omnes qui coram ade rant ve f e nuntiare, totir 'Vicu incendi. ilra utriufque majefiate adeo perculfi f unt, Nota vero hunc verborum cafum ad rem ut cum neutrum ab altero fep a r a re vellent, lub ocuk>-sfubjiciendam mirifice ap-vos atnbos fimul iterum atque iterum ado tum. rarint, pie coHtumaces ut hoc ad ver ... 8. No'lf advena.] O!!am adulatorie im-fus utrumque i1nperatorem venerat i o nis peratorem fuum ea 1 ; e antefert Herculi , pietatis officio ,quod non tapquam ad vena, Hercules, 3 Per mediam urbem. ] Defcr i bitu r fed tanquam verus imperator in ltalia exTriurnphalis imperatorum in l\1ed i ola_ c eptus lit. nenfem urbem ingreffus. Similem locun 1 I. In Mediolanen/i Palatio.] Mediolanum vide in Plinii panegyr.n. 2.2.. & in Pac ati u r bs anti.quiffima caput. Milcm. panegyr. n .47. & _c. -Hodieque 4 imprimis rebus dariffima. I. + Limina. J Fortalfe culmina. populi frequentia, z. templo auguftiffitno, s. Eloquuntur. }CoUoquuntur: Bertinienfis 3. arce firmiffima 4 bibliotheca Ambro-codex, fed eo verbo jam Mamertinus ufu s fiana . ' eft in fuperiore panegyrico n. 9. Adeo Ji-: Nemo ordinem numinum.] Non ut deos dum illud.eloqui1tm.

PAGE 160

G .ENETHLICAC-US MAXIMIANI AUG. i;; XI I. . Ipfa etiam 1 g-entiutn-dotnin& Roma, immodico propinquitatis vefira: elata gaudio, vofque e z fpeculis fuorutn 1nontium profpicere co nata , quo fe vultibus vefl:ris propius . expleret , ad intuendum co minus quantum potu it acceffit. 3 Lutnina fiquidetn fui mifit , beatiffitna! 1b.lli per. eos di:s cfcivditati_ em majeftatis lif . enterlmperttens, ut 1 1 tunc ene e es 1m peru Vl eretur, quo uterque vencrat Itnperator. Interitn tam en dutn tnihi ante oculos pono quotidiana veflra colloquia, c _ onjunCtas in omni fermone dexteras , j oca feriaque comtnunicata _ ; obtutu mutuo tranfatt:a con vi via, ilia tne cogitatio fubit, quanatp animi tnagnitudine ad revifendos exercitus _ vefi:ros difcefleritis 10 vefiram utilitate viceritis. tunc vefl:ri fenfi.1s fuere ? qui vult us ? quatn + patientes ad diffin1ulandu1n indicium perturba tionis oculi? Refpexifl:is profecro frepius : neque hrec de vobis vana fin guntur. Talia vobis dedifiis 1 omina, cito ad confpedtun tnutuum reverfurl. IJ X I I I. 1 Facilis efl: tnihi tranfitus, facratiffimi Imperatores,ab hac pie tatis laude ad prxdicationetn felicitatis .. Hoc enim ipftU11 felicitatis quod ut confpicere vos invicen1 cotnpledique poffitis , z in tnanu vefira eft. Solem ipfum, Lunamque cernitnus, a quia totius tnundi fun guntur officiis, non nifi poft multa fecula certa lege temporum 1 convez Q , nire , vefl:ra tatn lihera eft & beata tnajehis , . ut in fumtnis rebus generis humani nihil vobis neceffe fit nifi parere pietati. Ceterun1 fi quis I N T E. R P R E T A T 1 a P"obis a toti mundo utiles Junt,. N 0 T /, 1. Gentium domina Roma.] Pan. 2. n. 2.. tione, in aliis vero omni a. Utru111vis e!ige . ' lmmortalis ortrn dominee gentium civitatis, n. ' I. Facili s eft mihi tr4-njitUI. ] Tranfit a d 1 4 . Ad Ro1nam.b1 terim tamen te gentium do-alteram orat!onis part em, qtJ.a! efi: de mina. Et Pan. n.35.1o.Areemomniumgentium peratorun1 ptetare. & terrarum Reginam. Et Martial. 1. 12. ep. In manu v eflra efl.,]. Modus loquendi 8. Terrarum dea gentiumq ue Roma :t cui pa-r eft' apud bonos auctores frequenti!Iimus, prO' nihil & nihil fecundum. Vide Lipjium de eo quod eil: penes vos eft. Tullius l. 8. ep. 6 "' magnit . Rom. c. z. cum velis obligart , in tua manti efl. :z. Specu!is.] Romani dves montesfuos l. 14. ep . 2t-. rerum . nonfunt in nr:confcendeb-ant, ut in de tanquam .ex alti-s fir a manu. N i.hil n-eceffe eft alia Tullii, ' fpeculis adventantes imperatores eminus rentii,& aliorum exempla hue congerere Q_. dfpicerent. 3 . Convenire. J Luna1n & fotem inter3 Lumina. J Lufus in ve T bo. Rom a ipfa dum con venire oportet, fiquidem lun-re . ut vos confpiceret,. ac<:effit . porro? orbis folcrrem interfe(at in duobus punqu i a mi ftt ad vos fenatus fui lmnina? id efl: , fris : quGe lun
PAGE 161

\ t)() CLAUD I I M AM E R T I ' N I • > • ad humana refpiciat , quanta tnagis tnagnitudo vefir::r felicitatis appa.:: r eat ? hotnines privatis . rebus intenti ita plerutnque propriis diflicultatibus implicat1tur, ut + omnino vacent: aditu fuortun ; vos tant(r reipublicz miniftrationefufcepta , . . quos hue at que illuc tot tJrhes, tot cafl:ta, tot lt. 1 n1itcs , tot circutnj ,etta. Romano itnperio flumina , montc s , lit ora vocant, tanturr.l animis ac fortuna vale tis, ut in unutn con venire poffitis , 11ihilotninus orbe fecuro. Neque enim pa.is ulla terrarutn b majefl:atis veflrx potentia caret, etiam cun1 ipfi abe He videamini. , X I V. Ne. tan:tulutn quidetn bar bar< nationes audent anitnos l 0 lere' quod vos in interiora imperii vefl:ri fecefferitis' quin itno ipfi tnagis in vobis fiduciam pertitnefcunt , quod fe contetnni fentiunt cutn relin. quuntur. ltaque illud quod de Jove v ell:ro cecinit 1 poet a Roman us, plena Jovis otnnia effe : id fcilicet anilno quatnquam 'ipfe Ju • piter futntnum creli verticem teneat , fupra nubila fupraque ventos fed ens I ) in luce perpetua, numen tamen ejus ac n1entc. m toto 2infufam eife mun do, id nunc ego de utroque veil:rum audco prredicare, ubicunque fitis, in unutn licet pa'tatiutn concefferitis , divinitaten1 vefl:ratn ubique verfari, otnnes terras omniaque tnaria plena effe vefiri. enim tnirutn fi. cutn poffit hie tnundus J ovis effe plenus ; 3 poffit & Herculis? lo . XV. me. & tetnporis & loci & tta ut finem dtcendt factam' quanquatn de feltcttate veftra tatn pal:lca d1xe.., rin1, & tam multa refrent. 1 e . cce fuggerunt : adhuc potes dicere de falubritate temporum, & fertilitate tenarum. Revera, tor, fcitnus omnes ante quatn vos falutetn reipqblicx reddideritis quant a frugutn inopia; quanta funerutn co pia fuit, fatne paffim morbifque graffantibus. Ut vero lucem gentibus extuliflis, exinde ' falutares fpiritus ju ... gitcr man ant. Null us ager faUit agricolam, nifi. quod fpem ubertate fu perat. Hominutn 1. a:tates & numerus augetur. Rutnpunt horrea condit(E I N ?-"' E R P R E T A T I o. b numine fuflentAtJtr. a).Teflrnm illam conftdentiam extimefcunt. N .0. T iE. . . r+. Omnino vacent. ] Lege cum Grutero ttt minime rvactnt , vel cum Acidalio , ut Dmntn9 non Nam melius certe vide-tur cum negattone. . I. L.Joeta Roma1JU4.] Virgilius Eel. 3. 61. .Jovu omnia plcn.n. ldipfutn fumpferat ex Theocriti Idyl. 17' 1. Id vero de Jove dicitur cum quia deorum princeps . & rerum . anima eft. Tum quia J ovis nomen . aeri tributum eil, qui ubique diffufus. z. Infufam ef!e mundo. ] Alludit ad illud. .lfneidos 6. 724 , . P.rincipio cteiU'fJJ '" tirrM campofque liquentes , globum lun.e , Titaniaque aflra fjiritus alit , to tamque infufa per arttt1 mens 41gita t 3. Poffit & Here,u.les.J Si unus Jupiter par eft replendo orbi , quanto magis fico mitem habuerit Herculem? I. Sed ecce fuggerunt.] Ante erat, Jjiritum . ecce fuggerunt, fed ita reftitui ut ex veteri codice & ex Langii conj et!uta obfervat ad oram editionis fua: Livineius. Mox potes , Alii legunt potefl • . z.. /E.tatu & nume.rm. ] Et diutius vid tne{fes,

PAGE 162

/ GENETHLIACUS 11AXIMIANI AUG.' 137 melfes, & tatnen Ubi filvre fuere, jam feges eft. Me ... tendo,. & vindemiando defecin1us. . XV I. Illud vero , nqn fuggeratur . Ii.cet, quomodo dicatn antequam ? tatltam effe imperii vefl:ri felicitatern , ut undique fe barbarre , nationes lacerent & excidant; alternis dhnicationibus & infidiis ;"' clades fuas dtiplicent & inft'l-urent, Sarma tic as vefiras, & , -& Tranfrhenanas expeditiones furore percita! in femet imitentur. SanB:e Ju piter, & Hercules bone, tandem bella civilia ad gentes 1 ill as vefania dig-nas tranftulifiis, omnemque illam rabien1 extra terminos hujus in1perii z in terras hofiiutn difl:ulifl:is. Etenim quod ait ille Rotnani carminis 3 rritnus 10 auctor, A [ole exoriente adufque M:rotis paludes, id nunc longius lon • giufque protendere licet,fi quis hoil:ilem in tnutua clade vefaniam toto or ... be percenfeat. Etenin1 ab ipfo. folis orru non modo hac citra Mxotin fi1b extrema fepi:entrionis plaga , qua + fervidurn caput Danubius evolvit quaque horridus fecat > Albis Germaniam , fed etiam fub ipfo lucis occafu, qua G Tingitano litori Calpetani montis obvium latus in mediterra • neos fin us admittit Oceanutn , . ruunt otnnes in fanguinetn fuum populi, quibus nunquatn contigit e .ffe Romanis ,_ feritatis pcenas nunc fponte perfolvunt. XV I I. Furit in vifcera fua gens effrena 1 Maurorutn. 1 Gotthi J B . ur2.0 Rurfum pro vicris armantur. Alamanni, itetnque + Teru1g1, pars aha Gotthorum, adJuncta Thatfalorum, adverfum N 0 T 1. nt homines' & plurcs generantur. I finoe ( "reuchira ) Darnis, x. I liM vefania.] An iUa, ut referatur ad .nice ita Has Maximia. gentes ? Ita fufpicatur Livineius. t nus haud multo pofi: vi & armis domuit . 2.. In terru hoflium.] Tale illud Horatii. l Tingitanum dicitur ab urbe Tingita J. 1. od. 1. Audiet cives acuij]e ferrum, quo . na , qua! caput eft. Calpegraves Perf.e perirent. tanm mons in Hifpania Bxtica ad fretum 3 Primt-H .auflor.] Ennius, cujus notum Herculeum , contra A by len Mauritanire de Africano laudatum a Tufcul. f . oppidum. Refiitui autem integritati fua: n. 49 Dyfiichon.A -fole extJrientefupra j hurtc locum pofl: Acidalium ex veteri e tis paludes! nemo eft, qui faClis me xe1nplari, cum in Puteana ceterifque edi queat. At Pal us Mxotis media eft inter flu-. tionibus f\t , Tingitamem littt1 Calpevium Tanai1n quem recipit, & Pontum tano monti obvium latt.u &c. Euxinum in quem influit: Mer de Zabache. 1. Mauri. ] in Afi-ica habitabant 4 !i{ua Danubiru. ] Id eft, circa litus maris, inter fi-etum Gaditanum & quicunque ultra Danubium in-& Numicliam. colebant. 2.. Gotthi. ] Populi Sarmatire Europa;a!, 3 Albis.] Id eft, Burgundiones, Sa. xoBoreale litus maris Euxini incolentes, prius nes & Chatti. Albis autetn fluvius Germ a . dicti. ' ( celebris in finibus Silefix oriens, per ;.Burgundios.] Alii Burgundos ,alii Bur gun.: Bohemiam, Mifniam, & Saxoniain in 0-diones vocant. Germani<' populi,de qui bus c eanurn influit Horridiu fupra panegyrico proxime prGEcedenti n.f. dicitur quia rapidus. 4 Tervigi. ] Populi trans Hl:rum circa 6. Tingitanum litu.1.] Id efl:, Mauritania,ubi Daciam. Alli Thervingi fcribunt. Q.!!inquegentanx nationes, a quinque , civi j'. J tatibus Libyre, Cyrcnis, Ptolc1naide, , pxa:, c1rca H1erafum fluv1um , quos a Tn11 , . ., s

PAGE 163

!38 C L AU D I I M A 1\tl E R T IN I 'Vandalos' Gyp ede(que cdncurrunt. Ipfos s ipfutnque. r.egetn af. citis 9 Sac cis & Ruffis & Gellis petit frater Onntes, nee refptclt vel pro ' ' d" l Jnajefl:ate quafi regetn, v el pro pietate quafi fratrem. ' Burgun tones A a: mannorutn agros occupave' re, fed fua clade. q?zfitos •. Alan1a.nn1 5 terras amifere, fed' repetunt. 0 tnagnam vtm nutntnts vefrr1! Non tfl:a! tn 'odo; gentes' viribus armifque terribiles' fiducia ad imtnanita ' tis utuntur, fed etian1 10 Bletnyes illi, ut audto, levtbus tnodo alfueti fagittis , adverft1s 11 .tEthiopas qpa!runt non habent a _ rma, & pene nudis odiis przlia internecina cothmittunt. XVI II. Jam de perduellibus ultionem non annis, non exercitu ca ... pitis, licut hucufque fecifiis: jam, in quam , fortunatiffitni 'Imperato res ;, felicitatetn vincitis foli. Et qui4 unquam Rotnani principes de felicitate fua prcrdicari audierunt quam cuni diceretur, hofres otio ... fos elfe , pacem col ere ? Ate.niln quanta hoc eft lxtabilius, ac melius quod I) de profperitate feculi vefiri certatitn otnnitun ore circurnfcrtur _ ? Barbari ad arma concurrunt, fed invi,etn dimicaturi : vi cere barbari , fed confanguineos fuos. T atn innumeros vobis, tan1 novos ex otnni ho fiiutn g c nere fuccetfus Fortuna fuppeditat, ut jam mihi necelfc fit ilia, qua! initio feparaveram, rurfits hie comtnuni laude conjungere : dunt tanto rutn eventuum ratione1n. Felicitatem ifiatn, optimi lmperatores, pietate meruifl:is. . . . X I X. Optitne igitur , facratiffime Itnperator , quantum arbitror , hxc potiffin1a elegi qua! 1 gemino natali tuo prxdicarem. Etenitn cetera: virtutes & bona cetera proceffu xtatis eveniunt, fortitudo annis accedent i • bus continentia difciplinz prxceptis traditur, jufiitia cognitio ne N 0 T j ano imperatore fuhaCl:os elfe refert Pz'E1or. 6. V a ndalos. ] Circa oram maris Baltici i ncolentes, ubi nunc Pomerani a ul t erior. Hi in Galliatn prim urn , pofl: in Hifpaniam , fedetn in locarunt , q uf propterea Vandalia feu Vandaliti a , /lndal u'{i a , magna ex parte nominatur. In de in Africani, ac de . mum in Sardiniam excurrerunt fub Genferico rege. 7. Gypedes. ] Seu Gepidi Sarma tire Eu po puli inter Dacos & Getas ' annu. meratJ. 8. PerftY. ] Populi AGre clariffimi, quo I'Um regio inter Sufianam occafum, & Carmaniatn ad ortum ; Parthiam ad Aulhum, & Sinum Per.ficum ad meridiem contenta eft9 Saccis, & Ruffis. & Gellis. ] Afia! ,populi, forte circa Perfidem, & Mediam, non procui a mari Cafpio . De Saccis mtil ta funt apud Ammianum: aliorum nullih i quod fcia1n pra:terquam in hoc loco men tio eft . 10. Blemyes.J Seil Blemmyes,ut vocat Stra bo. populi, .&gyptiis finitimi :ad citerioretn Nili partem fupra Syenen h a : bitabant. Straho. I 1. .tEthiopM. J lEthiopia duplex : fupe rior & inferior. lll a fub lEgypto inter Nilum, & Sinum Arabi cum, les Ahyffins : al-o. tera, an.tiquis ignota fuit, ultra lEqua torem extenditur , ubi nunc MonQmDtapa • Congo, &c. Gemino nntali tuo. ] ' A Iii de lent i llud TufJ; alii refl:ituunt "lJejlre. Ego fie explico : diem ill tim duplici nomine na talem dici, & quod eo die ipfe natus dfet , & quod eodem natus Diocletianu 's, quem velut fratretn colebat : amicis autem at que ad eo fratribus 01nnia communia . M-a-

PAGE 164

G EN E T H L I A C US M A X I MIA N I AU e. juris addifcitur : ipfa denique ilia videtur omnium rerum domina ef... fe fapientia , perfpectis otnniuln moribus , & exploratis retutn docetur eventis : cum nafcentibus pariter oriuntur pietas at que fel!citas : naturalia funt enitn anitnorutn bona, & pt(tnia Fatorutn. Getnini ergo na-. tales pias vobis tnentes, & itnperatorias tribuere fortunas, atque in de fan; aitatis vefrr
PAGE 165

VITA ....... etiam i!las numero , , quos prove xi csd fori , ad officia palatii. . . anno natus fit, & quo ob1ent Jncertmn eft. Certe haud admodum juvenem . eu1n fuiffe oportet anno Chrifti 2 9 6. tum cum dicta eft oratio, fiquidem ej1:1s filius tum tnagifiratum gerebat arnpliffi .. mum. Et pan . . 7 n. I.fubitam dicendi facultatem megat bene .fibi con venire' qui medite amplius . non .effet. Et n. 2.2. optans ut Confl:antinus Auguftodunmn aliquando veniat: Sed enim, in quit, ifla felicitM ruiderit, 11dhuc debeatur . ex his veterum panegyricis Eunien.io tribui folent. IV. quem pro refi:aurandis JEduenfibus fcholis . Augufl:oduni . dixit coram viro perfectiffimo , hoc eft , coram Lugdunen fis primre opi, nor ltitl:iovaro ut in notis ofi:endo : anno 296. 4 t apparet ex imperatorum Cxfarumque victoriis qt re n. 11. perftringuntur, quxque in hunc tantum annum cadere poff u nt, ut in imperatorum Diocletiani, & M a x imiani Augg. & Confla ntii Crefaris v ita obfervavi. V. quem Treveris coram Conftantio C af.:ue ut ex ' paneg. n. + pa tet : h a b e n d a efi ratio temporis. Gee f are jfan t e dum loquimur. Duo bus Auguftis, & Gale rio abfentibus, ut manifeflum eft ex n. 5. .. ubi eo rum prreclare gefia perftrin g ens : Hr.ec inquit; celebrabo temporibus iis ipfls , qui gejfere , prr.ejentibu-1 , fub finem ann i Chr ifii 2 ,96. poft occjfu1n All.ed um , " SYNOPSIS E U M EN I I . recuperatafque Britannias, ante Lingoni ... cam Conftantii vifrorum , de qua verbum nullum eft : cum Maximianus Aug. Mauros oppugnaret. Quanquam hunc nonnulii incerto auctori , & R.henanus Matnertino aut Belg(E cuipiam adfcribit . Forta!fe q u o d hujus panegyrici auctor diu fe filuiife initio dicit , cu ! n tam en Eumenius hoc ipfo a n no panegyricum dixerit : tum quia habitam a fe coram Maximiano orationem ait , J.?.On extat. Sed ut hunc & f'equentes duos panegyricos Eu1nenio tribuatn & fi militudo fryli, & quod de inftituti0ne pue rorum , & officio Palatino paffin1 habet. V I I. quem item Treveri's . die ejus u r bis natali anna Chrifii ;-to.coram Conftan dixit pa?lo pofl: ejus natales qui,G uteft 1n K.alendano vetere apud Bucherium, i n tertiutn K al. Mart . incidebant. In fine bu. jus orationis imperatorem invitat l:Edue.n fetn u r be m n e gravetur. anno fequenuunperator earn urbem in _ grdfus r e ftitui (Edificia juffiifet , _ & ci ves tributorum remi.ffione fubl.evaifet: .IEd_ uenfes ipfum Eumenium ,._ cujus elo Gngulare principis b:eneficium . ac refereba .nt, fi_a tirn ad;imperatorem leg arunt Treveros , ubi in celeb ri leg at"' . '-' rum c<:r:tu, qm eo undecunque ad qu i n -quennalia. principis celebranda Flavienfi ttn1 nomine Conftantino. gr a t ias act . urus , VI I I . panegyricum habuit . : PANEGYRICI4IN E XOR D 10. Dicit Cjlt antumfibimetum affert loci. info/entia, tantum fe d icendi caufa recreari. _, . D . I s T RIB uTI 0. I. fuguftoduni fthola.s-ejfe injraurandas.. I r . . qua r a ttone t d poffit fine fumptu pubtt-co fieri, n. 3 . . I. . P A R s Mentem & ejfe, ut non templt1t modo p_ubltca opera ,fed multo magu ru_duenfes [choice, Bagfludicce faEtionis irrupt-ionicoll.apfle , . ad Galtictt.noGilitatis educationem i n ftaurentur, . n. 4 Nullis princi ptbus ltter.u tantt:e unquam cu-rte fuif]e, n. ; • . lntelleilum iJlud, cum harum fc.ho fubrogandi Cf'Jram fofoeperunt ipfi per fife :J' & "'d hufus p:ofe [fionts commendat!onem eum eleg erunt, qui o(ficiur,z in p'?ll atio' ge-:reret amplij]imum) 6. Si veteres ei jfudio ducerentur , _ temp/a. Conftanttum pro foo amote hM velle ]o.

PAGE 166

CONSTANTIO D ICTUs. 141 . . . .. . . . ) :Ab earum fituipfo probatinftaurandtUefJe, quia in media urbe, quia inter A-pollinir templum & .;1Jinervtt , n. 9 . I I. PARs. Sexcena millia nummum pro magifterii foi falario fibi a Conftantio data ad hoc opus fe collaturum, n. II. Sic enim digniorem fe hac principis libcralitate futurum , cum eam ipfam in. ptJtri ufum contulerit : fotis jibi ejfe ad gloriam quod ea fomma /ibi decreta fit. Ita futurum ut omnes intelligant, fe non avaritia duflum ad id officium acceJ!ijJe, n. 12. C uiltbet anteponere fe liter as, quibvu Gallic nobilitatis inftitutio fibi a C onftantio com mendatur, n. 13. Liter C n. 14. Hac C ttjaris humanitate ad' inftaur.andas jcholas incitari fe, n. 1 5. pecuniam illam fcholis prQJJter quas jibi data eft libenter dare, & in quibvu olim avus ipfius docuerit • ve/le' fe imperatorum in reftituendis operibus publicis pietatem:J quantum fort res jua, imitari, n. 17 .Par ef fe ut non minus eloquentia, aut potius eloquent ice facra loca rcflorefcant tiber ali tate quam cetertt orbis partes , n. 17. IN F 1 N . E priftdem rogat ut ad id operam fuam interponat tlpud impera, tores & C tt[ares, quo poj]it & h oc eorum in liter as beneficium cele brare & pueris earundem victorias, quas fJbiter recenfot defcriptas in porticibus ftoendere, n. 20. EUMENII PF'"O RESTAURANDIS 0 RATIO. I . CErtutn habeo, 1 Vir Perfecriffitne, non te, E],Ui fen'l oer i n omni gencre tnaxiina facuit a t . e yj guifl:i, fed tiutn 1nirari , quod ego, qui ab ineunte a dolefccntta ' ufque in hunc die in z ifto in loc . o dixerim) & quantuhuncunque N 0 T r. vir PerfeE1il]ime. J CompeH{lt Varum , . quen1 vulgo ltitt.iova-rum _ appel' fidem , fub .lant , quatn Alfordo, qui in libro fuo de Lu ,40 quo erat lEdvenfis . tlitio. N an1ut pra:fe -cii.Helent & Conjlantini patt i a & fide , hun c flus urbi vir gloriofiffimus dicebatur, pra:. p r refefrum fui.lfet Con!tantium Chlorum fetfi per ll!yrietun :r viri eminen-putat. E0 enim tempo -re CJUO d4&a eft tiffitni: vir fpefiabiljs , Prxfefrus llgypti : or-atio non, fenatorem, au t viri clarifllmi, refrores provinciarum : fie Yt ille ait, uJ.;his , . fed Ca:faren-1 G allia:= , . vir perfetl:iffin1us fuilfe liquet hac Videri potcdl: l. 6 , cod. de z. Ifto in /()co. ]Id dl , in foro, ubi ha digni.tate. Aifentior au tern potius Bucherio1 bita efl: h;Ec oratio , Augufioduni cotan1:. Ft:adid.em ilhuu fuiife Riccium . Viro Perfca:iffimo, e .. . ll' . - •

PAGE 167

14-2r E U M EN I I 0 R A T I 0.' r 5 illud efl: quod Iabore ac vide or confecutus, exercere quam in foro j acrare maluertm' nunc demum fero quodam t yrocll110 infolitum mihi tribunal afpirem : a quo ego me fateor, quan : quatn mtht fedes ifl:a jufiiti
PAGE 168

.... PltO RESTAURANDIS SC HOLIS. 1'45 . li I. Scio inqu;un, Vir Perfeftiffitne, neque me fciens fallo; & idcirco tanthm aheU ut me , relict is docendi prxcipiendique ratio nib us, aptutn atqye idoneu1n putenl , a ut r hoc ipfo, quod vel uno die, atque una de re in foro die am, venian1 magis poffitn fperare quatn gloriatn. quat)}. Vir Perfecriffi:ne, t . antumtnoclo infolentia , ) !}On drcendt novrtate perturber : fiqutdem t.d pofi:ulo quod . non modo contradicendo nemo audeat itnpedire , fed omnes potius quibus divina principum liberalitas , qt!ibus urbis ifiius reftitutio, quibus . optitnarutn artiutn celehr-atio gra .ta atque j ucunda e'fl:, fummo gaudio & favorc fufci • piant, ut ilia! fcholx-, quondam pu1cherritno opere, & fl:udio-10 rum frequentia 1. celebres &illufires) b juxta cetera qure infl:aurantur opera ac temp Ia Ita c quantum mihi trepidationis affcrt locus, tum relevat caufa dicendi. quidem ego, Vir Perfectiffitne, i ,duas in partes arbitror clividendam, ut prius dilferam ; quam fit ex ufu & •io opus illud . ad prifl:inan1 magnificentiam refonnari : deinde qua ratione r S . id po!flt fine futnptu ex largidone 9uidetn maximo ruin, fed tameri cu1n altquo meo erga patnatn fiudto & am ore. dere. I V. Ante omnia igitur , Vir . Perfectiffime , divina! 1 imperatorutn -Crefart1mque noftrorutn providentia: , ftngulariq:ue in nqs ben.e. volentiz .. 20, hujus quoque operis infl:auratione parendum eft, qui civitatetn ifl:atn, & olim 2 fraterno populi Rotnani notr1ine gloriatam , & tunc demtnn gravif fima clade perculfatn cutn latrocinio 3 Bagaudica: rebellionis obfeffa, auxi .... . . . I N T E R 1' R E T A T I O. a -ut ob idipfum , quod feme/ & una de reIn\ b Reficiantur itidem alia operttt. foro die am , opt are de beam , ut 'llenill potius , c Sic quantum timor is aff'ert locus , quam ut mihi tribu11tur. . me recreat orationis 11rgumentum. N 0 . T .IE. triumphi fcena. 1. Hoc ipfo. J Alii hocipfum • . 2.. Celebres & i!luflr.es. J Augufl:odunen fes , celebres erant ve.l Tiberii te.mpore: fiquidem . Tacitus Hill:. I. 3. c. 43 rlicit n1bili.ffimam Ga/liarum fobolem , Liberati hus fludiis ibi operatnm. ad Augufio dunenfetn,non vero Augufl:oclivienfem ci. vitatem referri debere , Lip (ius in excurfu ad hunc locum proben 111ultis validifque r ationibus contra Rhenanum. 3 I)uM in parteJ. ] Dilhibu . tio , qua hi fariam __ dividit. In priori parte ofien.dit Menianas fcholas effe inftauran da.s : in altera vero id fuis fumptibus efe fa .. ciendum, atque ir.1 hoc opere decretain fi bi a . c : onfiantio penfionem ' impendendam. \ 1. lmperatorum, Ctfarumque. ] tores Diocletianus, & Max;imianus : Ca: fares vero Conftantius, & Galerius. 2. Fraterno pop. Rom. nomine_. J De lEduis fermo eft, quos Tullius ad Atticuin L 1. ep.t I 9 populi Romani fratres appellat & Tacit. Annal. n. Primi .tEdui fonatorum in 'urbe jus adep,t i funt. Datum id fa?deri antiqua , & quia Jolt GaUorum fraternitatis nomen cum populo Romano ufurpant. Pan. n. 2.. .IEdui primi omnium inter i!las immanes & barbara-J' Gaf .. lite genteJ fratJ4N populi Romani appeUati funt. Poflet id fexcen-. tis aliis locis confirmari. 3 BagaudicttreheUionis.] Non Batavi• cte ut Rhenano placet , tunc enim Ba amic os _ flllife notum efi , , itno vatias a Francis iPjurias, pro-pterea

PAGE 169

I • 144 E U MEN II . 0 RAT I 0 1iun1 4 Romani . ptincipis r irroga_ret,non folum pro adtniratione fed etian1 pro 1niferati9ne ac. tpfam, que ruinarum ejus magnttudinem Imtnortahbus ltperalttatts fu
PAGE 170

. p R 0 R E S T A u R A N D IS S C I-J 0 L I S. r49 , quantre :his optimis & indulgentiffimis dominis generis hu ... . mani t ego quidem; J quantum ad votum pietate1nque pertinet, li4! berorum nofl:ron.un parentes non dubito : qui nobilillitnan1 iftatn . indo.! em : G . allia ; rutn fua. run1, interitu fummi doer oris orbatal)l, refpi.cere dignati '. fuo S tnbuerunt, & Inter tHas lmperatonas dtfpofittones 4 fumtnts retpubhcre gubernanda: .a occupatas, literarum quoque habuere dile dum : neque alite; quatn fi equefiri tunnre , v.el cohorti confq. lendu ? m fo : ret., quem potiffimum prxficerent fui arbitrii effe duxerunt, ne ii q uos ad fpem omniutn tribunalium, aut interdum ad fiipendiafl cogniICJ tio, nutn {acrarutn, aut fortaHe ad ipfa 6 palatii magifl:eria prove hi oporter.et . 'vel uti repentino nubilo in tnediis adolefc .entia! fluEtibus deprehenfi in certa dicendi figna fequercntur. VI. . In quo ego, Vir Perfe.Cl:iffitne, nihil Iaudi tnere t_ri.buo, fed domini t Conftailtii vere Principis juventutis, incredibiJem juventuI) tem Gafliarutn fua rum folicitudinem atque indulgentiatn -tnirari fatis ne!9uLhono.re1n literaru1n hac quoque dignatione cumulavit, ut me,filio . " ; . . . . . IN :r E R -p R ! T A T . l o. :a N 0 T JE. . ' .. oppidum dl:,in quod R0mani rnatroverfias di:rimerefit. gifl:ratus ex urbe cives traduxerunt , vel 6. Palstii rnagifleria. J fcrini o.:; quodabfque t.raductione ill a coloniarum rutn, libellorutn , admiffiontun, epifiola ... jure dona tum erat. Coloniarum aliCE La.. rum , o fficio rum, & alii otnnes, q uibus tinre , a lire civiun1 Romanorun1 , ex in impera.toris aula munus erat ali utrifque c0nflata::. magiftri vocabantur. Aufonius de Tiberii 1.. Jndulgenrijfimis domi-nis. J Diodetiano Victor.is Burclegalenfis profefforis fchola. & Maximiano Augg.-MiUe foro dedit hrec jwuenes: b.is mille fenatus ad J Modus lo.quenadiecit, numer.D purpu_reifque togis. Me qu(lque di Eu1nenio fatniliaris. Sic infra n. 11. Hoc &c. 1go faltwium., .quctntum 11d honarem , ador.a 1. Conjltmtii. ] Non Conflantini ut 1nale tum accipt'o. Et mox n . 16. $D.uamobrem ut aliqui legunt. 1 dixi f e.xcena i!la, qua.ntum ad honoremj]eEJat, z. Princip,is juventutis. ] NuUam potedccipi oporte.re cenfeo. fiatem hac appellatione indicari nemini 4 Summis . r eipublic>.] Rhenani & Livi opinor non nonun, fed dignitatern tan. neii e d itioneln fequor in aliis eft . , Longe ma"' tum quandam, .qua impc:ratorum filii, aut ( Jeribus fumm.i.r,., eorum qui ad fpe.n1, educarenrur imperii; 5 Cognitionum facrarum. ] Cognitores fa-. .cohohell:abatur. . A Caio & cri , feu jttdites .facrarum cognitionum diceLuci.o Ag.rippa: filiis, quos Auguftus adopbantm. judice s auhci , fiv.e in fuis tribu;. tatos confu]es defignarat nomen illud ad . nalibus , five in confifiorio . principis . : alios tranfiatum eft. Sic Tiberi us Augufio quales erant prre.fefrus prxtori o . , ejus v.ivente , fie fexcenti alii dich funt carius , mag1 fter officiorum , quadtor , & principes juventutis. Hoc fenfu Con. cotnes facrarum largitionum , comes re... fianr ius Ca::f.:1r princeps j uventutis dicit!Jr: wn privatanuu & una . ,um principe c on.... prxt'erc;a .&;. quod. pra!cipuam T • •

PAGE 171

t ' ) o E U M E N I I 0 R A T _ I 0 -po_.tius me Ful-l N T E R P R E T A T I o. a lterum projit tri . N 0 T A3. -juventutis curam gereret. 3 Gloriarum &c. ] Vox prifcis bonre latinit a tis temporibus aut nunquan1 aut raro in numero tnu1titudinis ufurpata : fed apud pofi eriori-s fcriptores haud infre q uens .fie gloriM, pacibtH, JPebM &c. legas p a fiim in p a negyric i s . . 1. wram mifericordite. J Celebrata ilia a pud Claudianun1 ara, de bello Gildonico v.
PAGE 172

P R 0 RESTAUR,\ NDI S . SCJ-I 0 LIS. ' -I,. x !ius ex .re.cunia non id modo , quod tpfe bterts , & ' fummt poetz atntcttta duceretur ; fed quod tn cum effet :imperator , acceperat 7 Mufagetcn1 effe ,id eft:. co .. mit em ducem .que Mufarutn: idem que prin1us nov em figna, hoc efi, . om ... nitun Camenarum, ex s Ambracienfi oppido tranflata fub tutela fortiffimi 5 nutninis confecravit ; ut res efr, quia 1nu uis opibus & juvari ornarjque deberent : Mufarum quies dettnfine Herculis ; & virtus Hercu:... .lis voce Mufarum. . VI I I. Credo igitur tali & a vi Hercuiis , & I-Ierculii patris infiincru tanto ftudiutn literarum favore profequitur , ut non 10 n1inus ad pr-ovidcntia1n nutninis fui exiHimetpertinere, bene dicendi auatn recre faciendi difciplinam ; & pro divina intelligentia mentis tiat literas omnium fundatnenta effe virtutum : utpote continentire, lno..deftire, vigilanti<, patientix magifi:ras : qua! univerfa cutn in conliletudi nem tenera venerunt, on1nia deinceps officia vit<, & ipfa qure diver-1 . fiffima videntur, atque . cafirorum tnunia a convalefcunt. Ideo que . ) his , omnis atque omnis laudis nutricibus , aut , ut verius lo, .quar matribus, cum pr:rccptorem Herculius deciarare dignatus lit .. : neceffe eft etiatn z fedetn propriam cupiat refonnari, ut cum ad anti ... quam firmitatem . cultumque reparata fit, tnulto J hie jufl:iu$ & veri us nunz.c , cupctur .6tdes H erculis atque Mufarum. .. I N T E R p R E T A T I o .. . N -0 T J. brada Romam atttilerat, fub tutela Her . culis confecravit. paffim habent hi fior. Roman< fcriptores. G.!!od autetn Suetonz:H .in Auguflo c. zG . Herculis . Mufarum a Marcio Philippe extruttam ef ait ,Jicut . & quod Ovid. Fail:. I. 6. 797 Dicite Pierides quis v.os adduxerit . iflhuc, cui dedit 'Vifla no'Utrca manUI :fie ego, ftc Clio : clari monument a Philippi rJnde . trahit Martia cafla genm . lntelhge de Mar-, tio Philippo , Augufti , a quo . conditunl quide1n , , fed. 1nfiauratum eft Il :lud templum. 6. Summi poett.t.] Ennii, quem habue .rat expeditionis illius comitem; ut tefra ,tur Tullius pro Arc hi a poe.ta n . . 2. 7. Jam "fZJertJ iUe, qui c .Hm /Etolis En'f!iO comite beUaruit, Fulvius, non duhita'Uit Martis manu briM . Mufts confecrare. Crediderirn autem _ potius templum illud a Fulvio,nonHerculi tan tum, fed & dedicatum , partinl ut .fibi , , partim ut amico Ennio, quod Eumen i us .. ait hoc loco Muf:uum alun1nG gratificare tur. Fortalfe etiam quia Hercules olim , ut Plutan;hus ait in Romanis, Evandrum literas docuerat • 7. Herculem, Mufagetem. J Alteram prre• . terea caufam affert , cur illatn voluerit Herculi ; & Mufis effe 8. Ambraci n(i oppido. ] Ambra cia urbs . Epiri non obfcura, ad lin urn Ambracium ab ea denominatum. 1. CifRr ] Id efl: , Conllan tius , qui a Maximiano IIerculiO' C.efar fatl:us , ejus nomine dicrus . eft quoqu . e Herc . nlius. confirrnat Triftanus ex numo vetere in commentariis tnfto rlClS, z. Sedem propriam.] Id e!l, fcholas Mea nianas • . : J. Hie juftim.] Le_ge _ potius .huc., ut etnen dat T .ij

PAGE 173

t---... ' 1)2, EUMENII 0 RAT I 0.' , I X. Et fane, Vir Perfectiffitne , interef.l: etiam glarier quam tanti principes t?t vietoriis ac triutnp?is ut qucr e.o rum virtuttbus excoluntur non tfitra pnvatos panetes , , fed 111 publtca of.l:e.ntatione, & in ipfo urbis ifiius ore ve getentur. autenltnagis in 5 facie vultuque ifl:ius civitatis fitutn efi, quatn eadem Meniana, i11 ipfo tranfitu advenientitun hue invictiffin1orum principum confiituta ? cum fe occl!lrfu juventutis affici, non folutn liberalitate quatn ipfi buunt , fed etiatn literis, quibus me ad infiitutioncm ejus cohortantur ; quanta plus capient voluptatis cutn r reparatum videant ip-. 19 fum conciliabulum juventutis ? Ad hoc , : Vir PerfeB:iilitne , opus reddit illufirius, & CU111 ipforum tum etiatn Otnniun1 hominum afp _ ecrui protnptius, quod prrecipuo eft loco pofitu _tn , quail inter ipfos oculos civitatis, 2 inter Apollinis templutn atque Capitolium . . magis eft etiatn fJcrofanfta fedes, utriufque lateris veneranda confinio , .I; que late numinis infl:auranda refpectu, ne fana, longe otnniun1 in hac ur be pulcherrima, 3labes media deformet ; cum m.ihi videatur ipfe ille qui Meniana prim us extruxit, idcirco ea illic caffe, ut vel uti cognato vicinorum fibi numinutn tenerentur amplexu, ctun auguftiffiu1a tecta literis dcdicata . inde Athenarum con.ditrix + Mine . rya .10 confpiceret, hinc A po . lo tnedius Catnenarum.... --X. Igitur ibi tnaxitne & oportet & fas eft ex-ere ere juventutis fn rrenia ubi tam prop i nqua funt a mica ubi ex proximo: juvat l mens divina fapientiam , & carminum deus vo-ce m , _ & verecundhun z vir go perpetua , & providentiam 3 futuro rum. lbi , adolefcentes I N T E R P R E T A T I 04t-a ln pu hlica luce & i-n medio lmius urbis a{peEtu ... • N 0 T A!o' 1. Reparatum v_ideant.] Pro viderint: J ab nomine appeilaretuur, qui pane-g. z. n. 13 Hz (Imperato res) cum p rz-uuhus homtmbus don urn procudi!fet. Ita redeant ad te )que percuifo litore Neptunus equl)m bel uno cupzun.t curru , .td eH, aptmn , pacis infigne h-afia cum pntnum ad . red1ennt. protuht Mmerva, cui fiatim . 2.. Inter Apo!lmts templum. l lEduenfes dtcata c.atifa , & qui-a ilb A9u.JJJ aicebatur plu r imum colebant Apollinem , f e d & ditl::;e funt A9u.Uctf; ' ' . ' itid e!n ut multis aliis urbi1. M-ens di1Jina. J I d . eft ,Jovis In ens mfiar Rornre. f um11. capan. 9: ? 2.. Haba p1_ofeEto aliquod cum ipfa , fU! '. cucus erat, drum a, Conftantme, Jure tum . . CUJUS extant _ 2.: perpetua.] Minerva, Vui .. ' 3. medza. ] nuptias . conftanter repudiaffe,. & vir. Mmerva. ] & bonarum gmttatem perpetuo ilbbatatn fervaffe fer aruum de a, ex Jovts, ut , . ce-re. tur. : Uncle .peculiari .epitheto apud poe .. bro, uncle proGlnt fine tnatre, tas ; nn u pta d . tcitur. LEne1d: l. 2 . 3 2 . Pars flu ; procreata. Hanc mter , , Neptunun1q ue de pet zrrnuptte do-num exitiale Minervte. datldo Ath.enis lite orta:; vifu1n eft l Apollo , quia &

PAGE 174

-I)) SCH OtiS. difcat1t, a. nobis quafi , pn_nctpum facta celebrare. entt? meltor uFus efl: ubt, ante aras quodammodo fuas, J ovtos Hercultofque audtant J npiter pater, & Minerva foci a, & Juno placata ? Sa tis me verhorutn feciffe arbitror, Vir Perfectiffitne, de eo quod tnihi ad dicendutn prius con5 ftitueram, quatn fit ex ufu at que . officio infraurari opus illud fiudiis, qui bus optimi principes ma-xitne fa vent, dedicatum , in ipfa civitatis fronte pofitutn, celeberrimis temp lis utrinque conjunctutn. X I. Nunc , quod r in fecundum lo cum difiuli , id fine futnpttr publico, laude largitionis fieri poffit ofl:endam. Sa!ariu;n. me Iiberaliffitni pri?cipes ,_, 3 ex hujus reipubiic'7 viribus .. '$.: ; non I?on atnphus tnouere com.tnodts rnc1s vellent, 111 que1n multo m a Jora & pnus & pofl:ea pr;;emia contulerunt ; fed_ ut tercena illa fefl:ertia facrre me1norie I I N T E R p R E T A T I o . . a:Nohts tanquam folenniearmine docentibus, quomodo fummorum principum geflafint celebranda. N o . -r-JE. . / ipfe augur fuit & augurum : de.us-; . numis vale bat; ideoqne 1. In fecrJndum. J TranGt ad alter am oralibris francicis , & 15. folidis refpondebat. tionis partem , qua oflendi .t, quomodo fi-Ig_i!ur f calculj! ,_f.<;X.\fD Jfk ne f01nptu publico atque in-. .f . fa' fl:aurari poff;nt. Stab lata au tern vocula _ larmm , Ita am plum nonnulhs v1fum eft , ut emendavi locum hunc , multos ea in re Alciatus in parergis fuis in fexcenis fecutus interprete-s, itidem ut mihi dicat effe accipere annuum redi'uun , qui vi fa efi una diCl:io abundare, fie erat in confici poffet ex ea fmnma , fi fcenol'i d areali :is. In , {ecundum eundemque locum difluli. tur ; & Cafaubonus in Suetonii Othone z. Salarium. J Proprie Tribunorum mi-:c. 4-t pro fexcentis legatfexagenis;id eft 261.-')• litariu}11 & ducum annona, fed & de fti-libris Francicis. At 111eminerint illi Eume pendio ceterorum mili ium , . a t que adeo 11iutn haud' vulgaren1 n1agi!l:rum fuiife ,'fed de qua vis metcede dictum . lta vero apfutnp 'tHm ut ipfe ait ex palatio , 'i.lbi m a gifier pella tum , inquit Plinius -L 3 1 : c. 7. quod facrx .tnemorix fuiifet : pro quo officio ita m;cejfarium fit, ut homini far, vel quod medi a hujus fumma! pars ipfi penderttnr. fala-ria percipientes in de fe alerent. An . vero curqua1n verifhnilt fit, hominetn . Ex hrtjus rviribus. ) Non juribus ut ii1 e a dignitate c -onftitutnm , triginta tan ali'qui leguirt, . ext at enin1 lmp. Gonfiantii, tum feftertia -pro falario accepiire? qui nepos hu ju s nofiri Conftantii' fuit, I:r. . quod editiones omnes habent je xcen.u pro cod. de prxb.end . falar. Nulli falarium tribua.;. (exagenis. tur ex viribut reip. niji q ,ui iubentibus nobis 5 Sacrte memorite magifler. ] Sacra:: fpecialiter fuerit confecutus.Et vero mox n. morize magi ftti qui & M emoriales dicehan-. fub fine m liter arum C onftantii. Deni'tur, pr.:e erant libellis & tp!frolis , & pera que etiam falarium te in fexcentis millibusnu.. gendi s, itnplendis, fi.gnandifque refcriptis mum reip. viribus confequi-ruolumru. & refponfis facris, id eft , principa]ibus. Pa• 4 Sexcenis millipus nummum. l S ' excena tet ' ex 1 I r. cod. Th. de extraord. five for mill! a nummttm;. ac fexcentafe.fl:ertia,non mun. & in ep'ift; 55 Diofcorus ad Au..,. differunt,Se.flc:rtius enim, & nummus -iden1 guftinum-.;-ZenDbira magijlermemorice f auuJ fuib apud :Rbtnanos: & ad nofhatem moeft. Metnini etiam tne leg e re apud 11arce-lli' , net_ am {i revocetur 1 o. denarios confieit nurh lib. 2.7 .'de quodatn Rufiico J uliano;qui Seilertium vero in mille fdlertiis . . cu1n. me1noria!' effet, a GaHis ad T : iij /

PAGE 175

l .• I5'4 E tt MEN I I 0 RAT I 0. acceperan1, in hon_ore privati hujus tnagifterii forte mtnarent. Hoc ego quantum ad honoretn pert i net , adoratutn \ accipio, & in ratione .perfcrib? : fed patri': mere cupio, & ad opens, quoad ufus popofcent) Cujus vo1untatts tnca! ratto edt aiTerenda non eft, tam en fub hac tua hu111;Jnitate, & circunfiantiutn expecratione, qua me audiri fentio , aliquatcnus profcqucnda eft. . . XII._ Nam pri1.nutn qJnni-utn. , inhoc ego maxitnos elfe fruEtusprz Juiorutn puto, t i t digni qui bus tribuantur habeatnur : fiqniden1 ipfe ufus x o bonis n1alilvc anibus . promifcuus & vilis eit ; hone.ltis vero rationibus pofle acquirere fummum, etiamfi qua:d.l:utn remiferis, lucrun;t eft. Neque enitn' Syrus mercator, aut z. Deliacus , aut Indicus _ ritna ifia compendia laudis afpirat ; fed rarx atc1ue inter pauciHimas opes funt content< 1netitis confcientix. Q!Iippe hoc ipfo prxtnii gloria cc::>n • !J tinetur, ne id cup,iditate affeEtafie vidtan1ur ! hoc urio ' affequi polli1mus, fi pro accepto .ducamus oblatum : ut induftria: fit.> fumendi co.piatn pervenire potuiffe, , X ll I. An fi fortiffimi viri in f:1cris ccrtaminibus fumtn o l ahore, at que etiam vitx periculo folam 1 voce1n prreconis, & coronx tefii1nonium 2 o petunt) ego verba illa divina; liter as, qui bus mihi tanti principes infiituendam juvcntutctn commendare dignati funt, non ultra OlU nium z. vocum potenti atn venerabundus accipiatn ? non ultra otnnes reas colatn ? ego , Vir Perfecri1lirnr. Tamet!i hanc quo _ que n1i"' hi veniatn tribuas oportet. a N eque enitn fas iplius facne co1n,.. 2. 5 rnetnorationem folatn fine obfequio recitationis indue ere ; ut ea perle eta tnagis eluceat quantutn tne par fit ilnpendere non ipGs modo Ii ... teris, fed etiam temp lis ac fedibus literarun1. . X IV. Merentur & Galli nofl:ri ut . liberis , quorum vita in t A ugufiodunenfium oppido ingenuis artibus eruditur, & ipfi . adolefcentes, I N T E R p R E T A T I o. a Neq*e enim licet fa cram epiftllam cemmemorare folum, nifi prterell iQam revertnter recitemQ N 0 T A!.. imperium po(<;ebatur . , decumbente Va;' , 1. Deliacus. J Delos infula maris lEo-ei -1> .lentiniano. prima inter Cycladas, A pollinis, & D i ana: 6. Adoratum.] :Non adtratum ut Balnatalibus nobilitata, Sdilles. De India reg i .o-duino placet, non -oblttt11m ut. vult Del be-ne notiilirna dicetur alio loco. nius. Malin111doJ•atum, id eft,:ut mox ait, ;.Ad fumendi &c. J Alii una voce Iegun t . venerabundus Illud ipfum , dicit n. adfumendi. Ego vero Livineii -emendatioJ 6. fed paulo darius. Sexcena -iUn, / qu(fntum netn f('quor. sd hoiiorem JPeEiat, actipi. oportere cenfeo. , _at-J. J!ocem pr.eceni1. J victor pvoo ,que ufurn de!ego &.-ip.fi poti.flimam .. ope... _ damare.tur. r.i, .. in quo opera noflra.celebrar!da funt.. . 2 . . Vocum p(Jtentiam. ] Fadle addu car 1 .Syrus Mercator.]Syri populi ferviles;Iu.. _UtJ:um Acidalio legan11Jocum prttconium . . cri & avidi ac nati. Hi' ;J. Aug rrflodunenflctm. ) In veteribus e. a u teni ad tnare Mediterraneum incolunt. xemplaribus -e.rat2 in quit llalduinus, in Auo -efi z.. n • . 7. gufto oppido_ , tum :ad rna: ginem .libri

PAGE 176

PRO REST AtJ RAND IS S CHOLIS • Ijf qui hilari confenfu a tnetun fufcepere comitatutn, u . t eorutn indoli con .. fuJere cupiatnus. Ptoin de q uod aliud his quatn illud conferre quod nee dare pot<:;fl:) nee rripere fortuna ? lJnde auditorio huic, quod videtur interitu pr
PAGE 177

t)6 E U MEN I I 0 R AT I 0.' .. tantos principes unutn . ho mine1n . tanta laude non efi oratoretn adtn onere, fed facer e. . " . X vI. tnihi nutnerata .pecunta opibtrs aut 1 re.gts , aut. , flux life ; 3 Patioli, cutn dtvtna tefbmonta otnntbus dtvltns, atque tpfis . eo rum pra--tniis ? Nifi illius. excellen . tetn +. Socr_atis aut carmen vtde-tur, venus quatn quod ]ov11 pr?nunctat1t, quorum ne. P?ffunt, non tnodo dtda, revocan. Q.t!atnobrem , ut. dtxt , Vtr Perfecbffime; xo fexcena ilia, quantum ad honoretn -fpeetat, accipi oportere cenfeo, at. que ufutn dele go patria!, ipfi._ P?.tiilimutn quo !1ofl:ra ce. l ebranda (unt.. V tdeor ennn tnthttd quod fa-ens lttensconttnetur , > ut fal yo honoris : mei privilegio , d.oceam, hoc manifefi ius at que illuftrius retef1 .. turus, ut tne dignum talibus a:ternonnn principutn judiciis probem amore 15 rei . • Equide.tn, ipfos patri:r deos tefl:or , tanto me civitatis ifiius atnorc flagrare, ut, quocunque oculos circurntuli, ad reflitutionefn operum ita gaudio fe. rar ut 1neui11 pro illo ... rum {alute devoveatn , quoru1n _p1ffu optbufque reparantur. Sed .ta1nen N 0 T .t. a<:ceperat, -pu:lfand
PAGE 178

P R CY tJR A . N D I S .--S'C-H 0 LIs. 1$7 'Itbc .. ; qi1tld mihi ornan-dre profeffiohis caufa tribptufu _efl:, huic me ... cipue fentio debe ' re monutncnto. . : ; 1 XV II. ,.Etenim fi belro par ta 1 Marti dicantur, fi mari Nep t.uno ; fi tne-ffes ; .. Cereri , fi +Mercurio lucra libantur, r _,fi a-itetn rerum ctnniutn ; ubi docendi con: ) fee rare ntfi 1n fede dtcendL? prxferttm cutn tn1h1 ultra co1ntnur1etn .cun1 ceteris fiudiorutn religio.nem etiam b . proprius quidem fit, erg a Met'liana ex tnajorutn tneorum. recordatione . , dilettus ? c quam vis enitn, jngreffun1 pueriti:r tnere , prztermiffa fuerit . eorum exercendi ftudii fre quentatio' tatnen illic 6avutn meum quondatn . docuilfe hominem ra Athenis ortutn, Rotnre diu celebtem, 1nox in ifia tirbe 7 perfpecto & hato hominum amore atque hujus ipfius operis veneration: d _ etentutn. Cujus ego Iocutn, in u.t referunt, major oetogef1ario do _cuit, fi ab ifro venerabiJi fcne, Te Glauce, appello prz[entetn , quem . videmus , non civitate Attictun; fed eloquio , rccoli orna-rique perfeccro, r;r ipfum mihi videbor ad vitatn tali profcffionis fuz fucceffione rc:vocaffe, quidem meutn ego erga honorem domlis ac fatniliz me:r fiudiurn non c;onfiterer, Vir Perfectifiitne, nifi ipfis imperatoribus I N T E R P R E T A T I o. , a Si ad eos colenJes a qui .. c Etfl. enim priufquam tempu! e'JU acceperz.r. tzgz!Jem ttlm defier am Jludzr;rum profej]ifmem :.. . b Peculiaris timor. exercere. . N 0 T .tE. corruptum duabus mutatis voculis ederem: pro ita Jal'1Jo refiitui ut Jalvo, & max pro me, lego fi rr;e, ut poft LivineiUln emen d,lt Gruterus. catoribns pradidere diceretur. Prxter hunc: tres alii fuere Mercurii. 1. Creli & Diei filius. 2. Liberi & 3 Jovis & ; Cyllenes. Sed ad fingnlos pertinent, ad unum Mai
PAGE 179

..... • sa E U M n N I ! 0 It A T I 0 . , l)oftti$ gratum elte confider em, ut publicam eorunl in rell:ituendo orbf! pietatem d pro fuo quifque captu in renovandis fuorum vefl:igiis ) : x : v I I I. enim nuric fit animo tam hutnili, tatn abjecto, tam ab omni appet itione laudis alieno, ut non & quantulamcunque memo-S riatn fuorutn excitare, & libi ali quid a opinionis cupiat re ? cum videat amnia , quz 1 priorum labe conciderant , hac fel ic itat e feculi refurgentia, tot urbes diu filvis obfitas , atque habitatas feris in,_ 'llaurari mrenibus, in co lis frequentari: quod LEgreo mari femel git, ut qucr opertis fluctibus vagabatur , repente in[ula Delos exifteret :t: : 1 o ejus nuncfimile tot orientibus undique civitatibus ; tot infulis ad burna nos cultus quafi renafcentibus evenire. Nifi forte non gravior Britanniatn tuina depreiferat quam fi fuperfu [ o tegeretur Oceano ; qure profun diffimo J prenarum gurgite liberata ad confpectum Ro1nanre . lucis fit : aut ipfa qua! modo definit effe barb aria non magis feritate Fran..' YS corutn velut haufia 4defiderat, quam ft eatn circumfufa flumina & 1nare alluens operuilfet. Nam quid ego alarum & cohortium cafl:ra percenfea m toto Rheni , & Iftri , & Euphratis litnite r e fti t uta ? Q!!a veris , jnQive clementia tot tnanu pofitcr arbore s conv a lefcu nt, q . u o calore . Soli s tot depreifre imbribus fegetes refurgunt, quot ubi que muri vix repe r tiS:: veterutn fundamentortim v e fiig iis exc i t a n tur ? Ad eo, ut res. eft, 5 ' aure a fecula, qux non 4iu quond am Saturno r ege vigue-runt , . nunc reternis: aufpiciis Jovis & Herculis ren a fcuntur. . . X I X. Sedenim , Vir P erfecc i ffime , inter omnia qua? virtute ... ; putn ac felicitate recreantur, fint licet kl_ rt . a ff e alia tnagnitudine atque uti -2,5 litate potiora, nih t l e: tam en admirabilius hac liberalit ate, fove n ; dis literarum ftudiis itnpartiunt. _ , ut initio dixi > nulli unquam ante hac principes pari cura heUi munia, & p a ci s ornamenta coluetul'lt : diverfiffimus enitn 1 ad utratnque fectatn defl e xus eft, difpar natura mcntiutn , & difcrepans _ in eleCtione jud icium, ;o rum de.nique utrifque artibus. p.rxlidentiuf:O nutninutn INT>E RPR.E_TATI clPro tu.o modulo.. aBon4 NoT 1. p,iD1'Um. ] P ' rope ahfuit ut BalduillUm fecutus heUorum addarem in contextum aut temporum , hiare enim fententia videtur' fcd deeft boni codicis auaoritas. 2. In ] :n:tare pars maris Medtterranei . , Gra:ciam ab' Alia difiermin.ans , . ita ab J.E:g
PAGE 180

, Plt _ _ Itl! s T Ult ANDIS, ... SC i;9 magis ' horutn nova & incredibilis efi virtus & humanttas, qut Inter tanta opera bellorum , ad ha:c quoque literarum cxercitia refpiciunt, atque temporutn flatum quo, ut legimus, Ito-an ana terra&. ita integrari putant, fi 1 non potentta, fed ettam eloquentta Rotnana revtrefcat. r : X X. . Detur ergo, Vir Perfcfriffime , ilia mihi ab optimis virtututn dominis tributa 1argitio huic. operi dochina: a.tque cloquentia! l dedtcato _ , ut quemadmodLim cetera vtta: nofl:ra: commoda apu d auxilia ..to res eorul!l deos colimus, ita fingularetn eorundem erga literas digna tionem in anti qua literarutn fede celebremus. videat pra:t e rea in ill i s porto_ ticibus juventus, & quotidie fpeetet omnes terras & cuneta maria, & quid invicrif}itni principes urb!um _ , gentium, nationum aut pietate rtfl:i.. * tuunt, aut virtute devincunt , aut terror e. Siquidetn illic , ut ipfe vidi .. fii , credo , -inftru endre pueriria: caufa , quo " manifefl:ius oculis c erentur, q ua: diflicilius per-cipiuntur auditu , omnium cum notninibus If fuis locorum fitus, fpatia, intervalla defcripta funt, quidquid ub-iqt•e flu.:.. ipinum oritur . & conditur, ql:J.a.eunque fe litorutn fin us fle(t.unt, quo vel ambitu orbem , vel itnp "tU irru01pit Oceanus. -F, X X I • . _ 1 hi fortiffitnoru m res gefix per di verfa fe gio11UlTI argumenta I f ecolafltUf ,-durn calentibUS fetnperque venienti-10 bus victoria rum nunciis revifuntur 2 gem ina Perfidos Rumina, & ar--fitieritia) & 4 'onnexa Rheni cornua, & > N ili ora multifida; dutnque fibi N 0 T .. 2. lUum tempo-rum. ] Ta ngit b-eata Po-mpeii tempora , cum Romana refpublica terra marique viltorias reportabat. 3 Non pDtentia.] Ideft, no1z potentia tantum, fed etiam ita Plinius paneg. n.y.Nec judic.ium hominumJfed etiam in confilium affompftt. Et J uliani Pane g.. qui undecimus eft , no 10. Non pri'!JattY d!ties, fed publict:J cetfa: pro, non privatas mo do redes ; fed & infra n. 19. nee viros quid em fed 'fltUfiercufM , id eQ:, non virOS modo. 1. Ded_icaro. j Non dedicatt:J ut vult Bal .duinus, id efi • pecunia miru ab imp-eratori .. bus concelfa, itnpendatur huic operi infi:au rando, id eft refarciendis fchohs , qua: do eloquentire dedicatre funt. 2. M a nifefti u s oculis. ] Nam ut ait Horat. rl e arte poetica 180 Segnius irritant animos demiffa pr aures, quam qut funt oeulis fub jeEfa jidelibus. Nota autem Geogr.apbicas t abulas non .J;,umenii p.rimum temp-ore proftitilfe. Jam eni)l1 Alexandri modi tabulas exti , titfe refert .!Elia.nu_ s /. 3. ruar. c 8. Et V :at-r.o li'b . . d.e r.e : inquit Fundan.iHm_foHrum meum cr I C. Agr ,ium equitem R-oma'tlum S-Dcraticum , & [). Agrajium pubLicanum, JPeEfnntes in piflam It aliam. A pud Properti urn 1. 4 . eleg. 3 7. Ceg.or, & e tabula piEJos edlfcere mun • dos. L. Anna:us F.lorus initio hifioria:: fure; Faciam, inquit, 1uod folent, qui terrarum ji tus pingunt; in brevi quafi tabe/Ja hiflorit:e • ginem ampleEfar. t. Rece!antur. ] Ad Geographiam dif cendatn m.irum quantum .pro . fit Hifioria. 2. Gemina Perfidos J Tigris,& Eu .. phrates,de quibus fupra j pan. 3 n . 6. not. 6. ). Libyt. J Quinq:uegentanas nationes int1lligit., ita di&as a quinque civitatibus cy ... renis, l)tolemaide,Ar finoe,qure & Teu,chira, Darnis,& Berenic .e: enim in Libya. 4 Connexa Rheni co;nua. ] Virg. 9 .iEneid. Rhenufque bicornis. Claud. de laud.Sti .. lic.x. 2.1 o .Rhenumqzee minacem cornibus . infra .. Clis adeD mitefcere cogis. Et in con( Honorii, lempus erit .cum te trans Rheni rtJi,B.or, ' quia .enim Rhenus in duas partes fe findit .q_uae cornu urn ve.luti referunt, di.citur bicorn.is. ) Ni/j. 1 De-Nilo 'e1c-bri 1Rgypti fht v ij

PAGE 181

"t : 6o { : E U ME : N I I : ' 0 T I Q,; lingula intuentiurn anhnus aflingit aut fub tua, Diocletiane Augu-ffe, cletn entia,.tEg y ptum furor e P?fito aut . te, in ere; perculfa 1 Maurorum agmtna fuhntnantetn, aut fub. dextera tua , .-m-ine . Conftanti, 8 Bataviam. , 9 Britanniamque fqualidutn caput filvis & ' etibus exerentem, aut te, Maximianc xo Perficos arcus pharettafque caica:ntem. Nunc cnitn nunc dcmum juvat orbem fpeEtare cum in illo nihil videmus alienun:t. Habcs , Vir Perfetl:iffime, ftudii ac voti mei profeffionetn. Abs te peto, tit literis tqis apud aure; profequi non graveris. Siquidetn 1nax.imus, ac prene folus fructus efl: re.-:p cupientium; ut. yoluntas eo rum ad divinam tantorum principum fcienj tlam perferatur. ' . N .() T H. ... ?io did:um ell: in Plinii n. 30. ' Clementia. ] Ne tamquidem. Nam interfeCl:o . 1 A(hiHeo Diocletianus acerbe victoria ufus , totam A! 'gyptmn gravibus ... fredavit. Eutrop. Eufeb. in Chr9n. & Zonar. .1 Mauri$ a Maximia: , no vid:is fupra diximus in Maximiani vi 8. Eata'Viam. ] Unde Conftantius cos \ 9 Britmzniamque. ] idem ftantius . decitno . tandem anno raverat. .r. 1 o .. Per.ficru arcut.] Intelligit ni de victoriam. . . . 4 • I • ' .. ,

PAGE 182

AD P A N :EGYRICUM V 1 ' ' \ ' :, . ..... ' VITA --rLAVIUS VAtE&IUS CoNSTANTtus , . fcriptores omnes & quem Aur. Victor Julium appelfl:inian. 2. nov. confiit. aliique. au .. -_, at, cogn omento , CHLOKUS, a voce-Grel!..tern veram Conftantii _ conjuge m fuife a. . ca flavus, feu quod vu-ltu flao ef c ontra Zozimutn, Ethnicofque fc-tiptores ;fet, feu quod hurus col oris veilem puer pro fuo eFga Romanos,imprimifa Fla vio Vefpafiano A ,u:... q,u. e Chriffianos imperatores odio utriufquer _ gufiogenus duxit,a quo Flavire gentis n'O' pudori obtretlantes, pro bat locu'S panegy-4!, n1en & infignia confecutus dicitur apud rici 6-. a. 3. Ubi ejus auctor, quifquis Trebelliutn Pollionem , fi tam en ei fides i11flituta Confrantiu m inter & Conftanti poteft' qui Confhantino ejus aepo -11Um co mparatione, Neque enim, inquit $ ' cujus temporehiftoriam fcripfit, ea in fqrmiJ tantum in te p11tru 7 Conftantine ,fe.d ' .Ee forta.ffe adulari. voluit. Ortus eft pa• etiam continentia, fortitt4do, , iuflitia, tre . Flavio Eutropio,nobili inter Dar-danos-tia fife 'Votis gentzum prtefentant. enim, . 'genere, matte vero Clhudia ,.Claudii Au--magis eontinentiam panis pottlifli D ' gufi:i , vel potius Crifpi ejus fratris filia. quam quod te ab ipfo fine pueritire iUico ma-: Natus eft i11 Illyrico, ut tradit Aur. Piff.or. 3 \ trimomi-legi'bus , ut primo irtgrej]i1. . Kal. Mart. ut videre efi:ex Kalendario Con adBlefoentil formares animum .. , . jlan-tini. !locanno Chrifti 2j; O . ut ex ejus hi:l de c 'onc-effis tttlti voluptatiltus in _ obitus tempore apparet. peaus admit teres. : novumjam tum miraculu1!':r _ . . . , . , • • , . • • . 1 iavenis uxorizu ? auteln ' ratio iHa fuif-Jf.n. Pi C. X7%;. •. Aureltan1'Aug.;. fet laudandi Conilantini , . . fr., cum, is. Conflcmtzz tttatt.-s 22• ; Helena non t-eai-tim o matrin1onio ' . . b ' ., b _ . Conftantius in primo ;.etatir flare, inquit . :tum fe a ConHantio pro he .noifet , con .. 'Eumenius pan.7.n.4.-Conilantinum genuit, . tinentiam ) parris d1ceretur .?Idip ad annum hunc Chrifti 2:7 2.. referenfum confinnant & Et1tropi1M, .,dum effe liquet ex Contlant,ini _ obitu. Hde aiunt Conftantium, ut cum Gxfaris .. -. il.,un tradunt .ne _theod-9ranl , Maximiani iul ' ' >. •• '• • ' • L y 'iif " ' ."

PAGE 183

' VITA: . . -.. . . acctperet , com ugem ( netnpe Helenam ) repudiare coaltUin. Atqui repudiari non dicitur nili qure -u:xor eft. .. ' duo getferit incettum eff.t Poftremo certe tanta cum laude fub Ca • rino functus eft, ut imperator, quantumvis natura ferox , de eo fibi fubrogan do cogitaret : quod nemo, inquit Vopiftus in CatinfJ, tun<: yir melior ip4 An: P. c.l.-o-4-4 c6riflz i.91. Diotlet.'imp. s • . Mnxim. imp. 7 Conjtant. t.etat. 41. Utrum vero ilfa natione Blthyna fue rit, ut."poft Nicephorum proba.r Liplius, an Drep.ani, aut Tarfi-; aut : aut. Naiffi nata ; an Treverenfis, ut ex Confisntio Porphyrogenito, vetere manufcripto, MarqNardi Freheri ftudio e palatina Bibliotbeca Neque minore in pretio apud Diode eruto, ex Berengifzo l. ;. c{e invent. cruc. c. tianum & Ma:ximianum fuit Confl:antii 2. aliifque probant ch,.ifl . . Bro.werus & Javirtus. Hi enim poftquam inter fe Medio ... cob. Mafenius i11 f!.Annalibus TreverenjihtH1 . lani deliberalfent, quemnam in toto impe Triflanus in comment. hiftoricis ; an demum rio gerendorum bellorum undequaq.ue Brit anna fuerit , ut fufe ad an. 3 o 6. pro bat imminentium focium adfcifcerent , Con Baronius, difficile lit fiatuere. Certe hanc fl:antium , ad id omnium maxime vif um pofl:remam opinion em . Michael Alford us idoneum, faciunt Kal. Martiis. noftrre Societatis,in eo libro, quem de Lu -Pan. 1 n. 4. Q!!,em ut Maximianus arctiori eii, Helen , & Conjlantini patria & fide fibi vinculo conj unCl:um haberet, Theodofcripfit, fcriptorum tum lt.alorum, tum ram privignam fuam conjugem accipere Hifpanorum & Belgarum, tum Germanocoegit, repudiata priori uxore Helena. Suf ... rum , feu veterum, feu recentiorum omni-cepit autem ex Theodora , (i Eufebio fide$ no feptuaginta autl:oritate confirmat. Q.!!re eft, Conftantium, qui Galli Crefaris , . & J ufi valueri t opinio,cui profetto fa vere vi denliani Apoflatre pater fuit, Dalmatium Daltur panegyrici, ubi tam ere bra tam que ho-matii J unioris Crefaris patrem , nori.fiql mentio efi,contra venum , quibus addunt ali qui alium Con ro tanta grrecre levitatis e:xprobratio, dicenfiantium : filias vero Conftantiam , qua: aum He'lenam Coelli Bfit;lnniarum poftea Licinio Augufio nupfit, Eutropiam, filiam Chrifi:i 2 47. natam fuiffe: eJUS Nepotiani conjugem , & , ut putant aliqui nuptias in Britanniis an no Chrifl:i 2. 7l Anafiafiam. ltaq ue Confl:antius jam Ca! celebratas, cum ad pacandam pro far a focero fuo Maximiano in' 'Bdtannias vinciam ab Allleliano miifus eft Conftan-adverfus Caraufium miffus , celeritate . tius : vixiffe in fum rna integritatis, pietatis, in GaUias primum pervenit, ut om11es ndventus & modeftia:, atque omni Chri ftianre vir-{ui nuncios preevert'erit, pan. 1 n. 6 Eodem tutis laude : fynodi tempore hoc anno , ut indicare videntur panegyrici, f:ft an. Chrifti 32;. in Pahdlinam profe-Geforiacun'l ( Bononiam hodie dicitnus) tl:am, ac reperta fequenti anno Hierofoly. urbem terra marique a Caraufii militibus mis Chrifii cruce, pofi relicra ibi pi eta tis validiffime defenfam ne obfeffis fua! monumenta multa , Romam rediviffe, auxilio venire poiftt CarauGanorum tandemque anno Chrifl:i 3 2. 7. inter filii collocata non.longe a 'Bononiepfi portu' , ac nepotum complexus 1 r. Ka1. Sept. octohujus aditurn congeftis arbormnrr1plibus & genariam obiilfe. Earn a filio in Bafili-ingenti arue donee iHi ca SS. lvlartyrum . Marcdlini & vi a auxili ! fpe Confl:anti9 fe : "' Lavicana magnifice fepultam refert Eufe(J.l. potuzlfet iUo 'Virtutis & felicitatis impetu totu.m 3 de vita Confl. c. 46. 47 & 6o. Ejus peragicontinuo beUum nifi -eedificandis'na'Vibus virtutes Hifiori(E , rei fuajiffit. Pan. 5 . n. bus commendantur. . j. Igitur converfis an1 1is in eos quo; ad i r i G. IoJ 7. chrifti 4 Aug. 19 Conft . . 34• , • : Confrantius primum, txin tri-11Unus, pojle11 pre:tfes Dalmatiarum ju,it , in' quit ' ternl'pre continens terra permittebat, Fran cos e FriGa &. Batavia, qua$ depopulabantur at' que inde captivos multos ad Rhemorum, Tricaffinorum , & Ambja d tl'anfmiftt,n. 8 . ''. . ' : . . .. :

PAGE 184

Pt. VAL. CONSTA NTII .i6J T:A.n. P. C. I04.f Chrifti 191.. imp. 9 imp. 8,. Conft. Poll: has in Gallia & Batavia relatas viaorias Conftantius Tri'bunitia impera toribus potellate dortatus, peditionem . fe cot?mtt tit; cum certa ut et omntbufque vtdeba tur fpe vifroria:. Sed mnris inclementia tum' cQorta Conftantini rvifleriam fa_ tllli quadnm necef!itate di.flulit , & Romanos i1t re novos , in continentem . non modo . poll de c em annos Britanniz, fed Galliz, I atque Africre a piratarum incurfionibus li-beratre . Miffi inde artifices ad Gallia.rum urbes; in primis ad lEduenfem urbem :IJ Bagaudarum graffationibus affiielam ciendatn. Confiantius & Germani cus appellatur, ut obfervat Onufrius Pan' vinius 1. 2.. Faftorum. Dictum etiatn effe Herculium a Maximiani foceri fui nomine.J. .notat Triftauus ex veteri Galliam re infeeta redire compulit. An. P. C. I047.Chrifli 294. Dioclet. imp. pacem cum. ini!i fuit, ipMaxim. Io.Conll. 44 fique rem1tt1 1nfula: 1mpenum. Eutrop. Hoc anno Conffantius . fit conful.G . akriQ l'iBor. Maximiano Armentario collega .. A.n. P. to ..f-6. Chrifli 113 .Dioc!et.imp.to. A11. V. C. ro49 Chrifli 29' 6. Dioclet. Maxim. imp. 9 Ctmfl.tetat. -+1 M11xim. Iz. C9nfl. 4tRt. -4-6. . Confrantius expetl:abat melior Br-itannico bello ac Britanniis-eppugnandi Caraufii fefe offerret A l lecri neee , . i-n) d.iuturna cum ecce nunciatur Caraufium fepttmo ut quidem -vidd>arur , confiitUti ' s : : Franci ineunte tyrannidis fure anno Allecti fa non dum tor a . ceptj. s . dadibus fiacb, m.iliaris fui dolo interemptum' Ut is fefe rumRheno , . tum glacie conftr.ittus in ejus locum, uti fecit,iH t ruderet. Tnm pri: erat , . tra.je8o Bataviam infulam occu-. mum Conftantio nova fpes affullit rcctl: pant. Itaque hos Conftantiu s ; hoc anno perandre ... A.fcte!iodg tum ' fecund urn co.nful repente ado nus ad ( inqui t A. Vtctor. ) qut pr.tto:zanu tionem compulit. Interim Alarnannj in Bus erat, cu. m pi1'1te & legzonum Rh:rtiam, Hel vetiam, Ra1J racos, ( us novutn tyrannum pr4m#tbt, cum Vindelicos , Sequahos , cum regibus fui s q uis copiis Afearico & Reg.a'ifo, , incurfionem fa<:ientes beneficio fpdilorts nebulre 1n1mtca dafie, ; ad Lingona.s u fq.ne pened:-ant. Alftum era ' apud_ Vetlam infulam in . " de tota Gallia, nili hoc nuncio infidiiscollocata e .rat, caute ev.ttat ' a, fehct. exc i't atus cum pane exercitus a t curritTer .At ter in . Britanniam appeflit ... SZ:mul univerfis i s die una, inquit Eutropius , ad ver(am & ignes injicit ut nuUofug.e fu"te prjjdio . fecundamortunam cxpcnus elL Nam cum in fola vi8or!il j)"em Pan. : rep ente barb:aris i.ngx:uc ntibus .,.. intra - fed mari Confiantium fogiens, terra in A}-in murum efferri necdfe habuit. Con. incidit, a qJtO i nterfefruf.. : ftantius rei d i f,rimine-,ac acceptt> ni : eft , . & cultu i!lo, .quem 'Utvus affomp-. , hil deterr.itus., poihquinqu e h o tas redinte ff.rat , fponte depeftto , ho. grata pugna, Alermannorum pofi vicroriam ftium acervos, vix umus velamtnu reper-(uam nihil tale metuentiUin 6o1 fere tus indicio-. Barbar ( complures, in p rin1if-, cecidit; Tum ad prreGdia. difp . ofit a q ue Franci, ex fefe erant Rheni , lftri , & Et:Iphratis rdH::. c ipiunt ; urbe cop.to ... tuit ali is etiam adjetbs-. Spi-ram c-ondit-J) fiili •na, nlii a . Conilantu mihttbus oppreffi c.ui urbi nomen a b.. imperatoria cohort e e eci d iifent . Conft.antio in litus egredienti , d a tum. Tande1n C l audiam Conftantii B ' ritanni cum pl'auft!_ & a cclan1atione . fefe trenJ. cxcq ! t iii.fep _el,it, . . cum conjugibus & liber.is offe.runt ; hber.tat i s vindi'i grat. u Lanttu. &on a r J .. \

PAGE 185

J e.An. P. t053 Chrifli 3oo.Dinclet. imp. 17. 1 .Afaxim. imp. x6. Confl. 50. 1 Conilantius confulatum teitiLun gerit, Galerio Maximiano colleg a . c.An. P. C. xosr.-Chrifh' 3 o :2.. Dioclet.imp.I'. . Maxim. imp.18. Con.ft. 52.._ : . iit con(ul quartum., eode1n Galerio .Ma collega. Au. V. C. ro r 7 Chrifii ;o 4 Dioclet. imp. 2.1. imp. 2. n. I.lgitur incepturum ab Conftantii'adoptione, n. 2-. obiter imperatorum : . & C ]arum viEtoriM perftringit, n. 3 Hret in laudando (onfiantio _ de pacatis, n. 4 imprimis de Bononia capta , n.. 5 De Chamavis, }rifiis , Bat avis, aliifque populir domitis ' 11. 8. & ad incf{./ttU Galliarum partes incolendM ab duEtis. De recuperata pofl decimum tandera annum Britannia, . n. 9 necelfaria fuerit expeditio tum quia nulla toto terrarHm orbe prater-ban e

PAGE 186

EUMENJr PAN. htttJ c regio pacanda , n. 10. propter foam amplitudinem & fitum 'fiditioni fovende aptij]imum, n. II. Tum propter Tyranni ea.s occupantis im .. menfom robur, n. 12. fortiter a Conftanti9 fufcepta fuerit :J n. 13 • fe!iciter confed:a.Jn tran/itu po{ita!in injidiis inimic claj]is injiditU
PAGE 187

, I , E U MEN II PAN 1! 6 YR. I C US virtute vefrra partre viB:oria! , tot exci[re. ; tot tranflati fint R.oma cultores, prolatrhmttes , tot h:r . reo prorfus & ftupeo,. & prxter ex otio meo tarditatem tanta. reru1n mole deterreor, c ndi 3 hoc uno nttar hortatu, quod ex quantacunq . s que d e fidia, maxime orati
PAGE 188

c o N s T A N T r o c JE s A It r. 1 d7 ille majefiatis ortus , b ipfo quo illuxit aufpicio veris iliufidor, c . dies ferenus, at que, ut celebrantes fenfimus , ultra rationem temporis fol incaluit, auguftiore fulgens luminis claritate, quam cum originem . mundi nafcentis anin1avit : fiquidetn tunc, inter ilia rerum ten era primor--. dia, moderatus dicitur, ne noceret ardentior ; nunc certalfe creditur, ne s videretur obfcurior • . beatumque ver novo partn, jam non amcenitate florutn, : nee viridi.tate fegetum . , nee gemmis vitium; nee ipfis tantum . Favoniis, &a luce ferenata lxtum atque venerabile, quantum ortu maximorum! 0 tempus , quo merito quondam omnia ( nata1 elfe credantur, 1() cum eodem nunc confirmata elfe videam .us ! 0 ficuti. ol.im :& annorum vol v entiutn, ita nunc zternorum aufpices Imperatorum! enim,-invietiffitni Principes,& vobis,& reipublica!; fecula propaga-tis orb is vefiri participando tutelam ? Cujus ticet elfet omni hofie petdomito certa fecuritas, . nitnios tamenin diverfa difcurfusvel revifenda pofcebat. Partho quippe 4 ultra . Tigrim redacco, Dacia refl:ituta , porrcctis uf .'1ue ad > Danubii caput 6 Germanicr limitibus , defrinata 1 . I N T E R P R E T A T I 0. b Clarior ipfo. ittitio veru quo contigit. fo!u fer'1Jtntior foit ,quam ratio tempori.t c Cuba in gratiam fudum Ca!lum & quem-[er11t. 4tdmodum ( in hoc die celebri ) a Et 11meeniQre l11min. e lrtflum., N 0 T N.. r. ortm. ] Nam Kal. ' I aliis editionibus fit prtJpagati
PAGE 189

\ ' 16B E U MEN I I PANE G Y RIC US . 8 vindicra., aud:a at.; que augenda refpubltca, &: qut potenuz termtnos VIrtute tulerant itnperiutn 9 filio ptetate dcbebant. . IV. ' Et fane prcrter ufiun curamque , etiatn ill a J ovis --S . Herculis cognata tnajeftas in. t?tius di, reru1n fimthtudxnem tfl:o 1 nutnt• nis vefl:ri numero fumma otnnia nituntur & gauper1t' elementa quatuor. , & totidetn anni vices, & 2 orb is quadrifariam duplici difcretus Oceano, & 1 remenfo quater ccelolufl:ra redeuntia , & 4 quadrigx folis , . & duo bus. lo creli !utninibus adjuncti s Vefper & Sed neque fol ipfe , neque cunCt:a fide ra humanas res tam perpetuo lumine intuentur _quam vos tue . mini' qui fine ullo fere difcrimine dierum ac nocrium' illuftratis (alutique g entia . m non his 1n. odo , qui bus imtnortales vultus veflri vi gent, , fed multo tnagis illis divinarutn mentium vefi:rarutn oculis , providetis, 1; nee folum G qua dies oritur, & prcrteritur, & conditur, fed etiam ex. ilia Septentrionali plaga falutari beatis luce provincias: 7 adeo, Ctufque Phlegon , . . hin ticmn regnum , cum I-Iibernia & infulis nitibt# auras flammiferis impfent. circumjacentibus continebant. J Vejper & Lucif er.] An Vefper & Lu ... 9 Fi!ifJ. J Ita didtur Confiantius quod cifer dux funt fiellx? minitne vero. Sed Theodoram Maximiani filiam duxiffet. una eademque i1:ella eil, inquit Tullius 2" 1. Numinis rueflri numero . ] Nempe Dio-de natura deorum n. 5-+' qute cletiano & Maximiano A ugg. Confiantio Grce, lucife'r ltJtind dicitur, cum antegreditur & Galerio ex quo patet hunc folem: cum fubfequitur PJUtem, hefperus.Id au Panegyricutn nihil ad Conftantinum pertern a Pythagora primii animadverfum etla tin ere , cui tam en in nonnullis editioni6. dier oritur.] Alludit, inq uit LivL .. bus i n fcriptus eft. . neius, & tanquam digitum intendit in vi-. 2.. 01bu quadrifariam. ] Id. ell:, in Orienta-. frorias principUtn in quatuor orbis terra l em, Occidentaletn , Septentrionalem , & rum partibus. Ga1erius C(Ef.:1r in oriente partem, nam cutn .Axnerica Achilleumin.!Egyp..: ante Ifo. A1nenco :ovtce.rat. Maxnntanus Herculius Mauros puc1o reperta fit, td dtv1fione nofl:.ratn 1 tn Afica Caefar Conftantius Afiam, Afncam, & Atnencam I Bataviam & Britanniam a Francorum in vpo : curltonibus liberaverat. De quibus viC'coriis ntus addtt de duplic1 Oceano, de vide Diodetiani & Maximiani vitam. Oceano '.an 07 . Ad.eo Ctefares.} Lege Cfar; nam ceano & man Medtterraneo _ acctptendu eft? oratio . hahira eft ab f ente Galerio Cref..1re, 3 quater ctelo. ] abfentibus itetn Auguftis , coram uno ex afro redtbant Jufira , quare lufira qumCon1la.n.tio> ut initio a nobis obfer= to quoque anno celebrabantur. vatuln ett ---

PAGE 190

r C 0 N S T AN T I 0 C lE SA R I. xcS!>i V. a Adoratcr Gnt igitur tnihi 1 Sannaticz expeditiones , quibus illa gens prope omnis extinct a efl: , & p::ene cum folo nomine -reliCi:a, quo fer .. viat. Dent veniam z tropxa Niliaca, fub quibus 3 .IEthiops , & Indus in tretnuit. Contenta fit voce fure etiam proxitna ilia.._ ruina Carpo. rutn. > R . efervetur . . rtunciis _ jam jam que venientibus M _ auris immiifa vafra-S tio. Aliis ha:c, permittente majefiate vcftra, celebrabo tetnporibus. Dii immortales ,. vota fufcipio, ' ut ipfis qui ge!fere przfe ntibus. lila vero , Crefar inviEte, 7 ' duetu atque aufpicio puminis tui gefl:a funt, quorutn etiam fpeetaculo fruirnur, fub hac occafione dignationis tucr , fine dila ... tione dicenda ; eo magis, quod, f!Uamvis in 'ommunibus reipubliI()! bonis, neceile nobis grattdari , 8 qu2e prior a no . bis funt, maxime funt gratulationi. " . VI. Statim itaque Gallias r tuas , . Czfar, venicndo fecifl:i. Siquidetn ilia celeritas , qua omnes ortus atque adventus tui nuncios . :z. errore mifero , 1 ji Ro.1nanum fa. Etlotus, atque tlhs ol, un fretts alluentem . . lNT.ERPRBTA.TIO.o-I ' a Ergo fatis mihi -1ft '1ienerando, N . 0 T .t-.. ' Sarmatit. ' expeditionu.] 5.armatia . triutid: fiat iis , . a qui plex fuit . . Afiatica , qu.;e inter Ocean urn hec geil:a funt, prxfentibus. Melius tametl' i & mare Cafpium : alii & ipjis, ideil:, aliis cdebrabo tempori, qua! a palude a c. pon bus, & quide1n i p jis &c. obferva : to Euxino ad Oceanu m itfquc peninehato-Diodetiano , Maxi1niano Augg. & GaGermano Snrmat.i-a , qnre : a lerio Ca:!fare abfentibus hanc orati.onem i Buvio, ad Viil:ulam ufque pertingebat. De dicta1n dfe : .Dioderiani adverfus Sarmatas expeditioae, _ 7. DuElu at que au{picifJ. J No11 ipfe fupra in e}us vita d i ctum eft. fiantius Allectum vicit in Britann!a, dele2.. Troptta Niliaca. J ,ViCl:us nempe Adiilvitque. Id per Afc1epiodotum ejus leus, & capta ad Nilum Alexandria. rio eft : p-ra.xipuam . autem Africa-:. fluvio o1nitto tamen hujus facti gloriartr Eumenius ei: plura dicere. De ejus item, & de ejus .' tribuit in : alio . panegyrico , . quia id to incremento &: inundatione vide Plinium , . ejus dutl:u & aufpicio confefrum fuerat. Strabonan &c. 8 . . fl!tt!! prior a. J Malim qutt propiora ur: 3 . .&:thiops, & lndu-t. J Haud ' aubium fufpicatnr . . Senfus eft : enim, quin Achiireus auxiliares ex .lEthioquidem ut de communibus reip. bonis pi a, & India copias lErhiogaudeamus;yerumtam en dl: pia pan. l not. 1 r. . . . : ea, qucc nos prop ius coi'l-tmgunt, 1d efl:J'> ... 41. Ruina Carporum J Id'' teflatur Id . atius .. _ . . ut nos Galli Batavicatn & Carpi au tern populi erant Sarma tire Eu-. froriam us, qu a . Gallire . a barha-procul a Viftula. . rorum in primifque a inc.udio ... :. f,"Rejerf"vetur Jam nunciis. l Tun1 Manibus .xinjlnus pugnabat in M auritan.ia co ntra .,. 1. TuMfeeifli• J Propu.His -indc barba.ris -Quinqueaentanas gentes , , expectahantur.., . ; : ibi graffantibus. que de . , . 2 , , ] ' Ut tpfis.] Id eft 1 aLus1dq ,uw.em 1dcm quod nuJlC . Bono,tua. portl\:13." )(., u;:

PAGE 191

. I 17o E U M E N I I P A N E G Y R I C U S tas a demit Ocean In quo divina provicleritia tua, & conlilio elfel!u$ apparuit, qui .om.nem. fin urn .illutn portus q?em z1l:us defixis in adttu tr.abthus . , ttngefbfque fax1s , tnvtum navtbus reddtddlt, ipfam loci fuperafi! , cum mare frufrra 5 reciprocum prohtbttis quafi tlludere vtderetur, nullo ufu . inclufos, 3 quaii tntrabunur vall a caftrorum pofl: hoc novum. tn mart vaHun1 ? ertt tnt rum, b li qua rnur.orum arieti : n on cefferit firmitas, aut mach1n.as defpexerit altitudo ? cutn O . ceanus ille tanto f libratus impetu , tanta tno1e confurgens , 1 five o uherioribus, .ut ferul)t, terris repuHi1s , fiye anhelitu quo refpirat eve t'tus, feu quacunque alia ratione _motus, 6 nunquam ttla, Ca:far, . perfregerit, otnnino convelle , 'rit tot dieru!-:11 ac noCi:iutn receptu 7 re-; curfuque, cun1 tot interim, qua terras circunfluit , lit ora fo!veret, ripaf_.: ' que defringeret ; uno illo; ut res efi, loco aut potentia vefl:ra; majefiatis inferior, aut pro debito vobis honore clementior.. , VI I. r .Xerxes, ut audio, Perfarum rex potentiffimus , pedicas jecit aureas in profundum. Neptunutn fe diB:itans alii gare , a quia flu. ctibus fe .... rociret. Stulta ille jacrantia, & facrilega vanitate. Atenitn tua, Crefar, divina providentia & efficaci efi ufa conGiio , nee ipfultavit elemento, ut 2> 0 non provocaret odilJm, fed, mereretur obfequium. enim aliud I N T E It P ll E T A T I o. . f1..tutfi omnino intttile inclu.fis, aut I reJliterint , rue! propter mlfla._ refluere cejfo/(et. chinu fuperarin.t, 6 .Si muri alit]ui vel propter firmitllttm a 'fJehementiore! fluEitH N 0 T 1, } ' juxta Britanniam' quo Caraulius ex piratis 6. NunquAm tUIJ J Melius me:r fuis pene multos immiferat , qui ceteros in quidem fententia, nequaquam tua Ctfar, toto 'hoc"Uactu graft:1ntes tutaientur. Vide ut refiituunt ali qui ex veteri co dice. Nam locum hunc Eumenii integrum & przterea reipfa moles ill a diffiluit poft pan. 7 n. f . expeditioriem: quod mox addit. J }.uaft redire. ] Fortaffe ad quos redi.. 7. RecH-rfuque. J Melius fortaffe excurfuf/Q. re defiiifet , ut Livineius ad oram editionis . que, id eft, abitu , redituque. obfervat ex L2ngii coniectura. 1 . • Xerxes.] r ta referunt HerodottH, Diodo-4 Librat&H. J In aliis legitur liberatut , rtt18iculfld , 1 & Plutarchus in The quod no. n ita placuit. ' mift. Is }Iyfiafpis filio natus paterni 5. Si'Ve ulteriorihZH. ] . Maris refl:us caufre regni atque odii in hreres, juntlo a p ' hilofophis varire afferuntur. Hie duas HeBefponto, & A tho monte per. tangit: {i ve, a ventis repdlat_ur, iiffoffo, cum ifepr-ingentis mille peditibus, E .. que cdfantib-us reRuat : five, ut Pythago,quitibus quadringentis contendit. r:Ei, PJatonici, & Stoici putabant, mare Verum a Leonida Spartanorum rege inter in gens effet animal , quod cum fe contrahit Th.ermopylarum angufiias funditur, it erii ut fpiritum hauriat animamque ducat, queThemiftoclis A thenienfium ducis dolo tum eft : cum vero dilatat fe & ac virtute ad Salarnina vicrus ea-ndem ani:tnam vel uti a pulmonihus ref-pifcatoria fcapha in A fiam eft. pirat , tum vero eft acceffus. Plura raryl in . Quid enim. ] Etenim pro p ter ']uam rem viqerj p ' offimt , .apud Ariflote/em z . 3liam caufam nifi quo mare tibi obfe .. Meteor a l. 2.. ' 7. Melnm,, /. ;. 1, querctur, ut at que

PAGE 192

C 0 N S T A N T I 0 C .iE S A R I . ' . I7I .. terpretetnur, CNim ftatim atque obftdionem neceffitas , & fides folverat, eade1n claufrra , qui prim us inliluit , reflus 1 totaque ill a , quoad ufus fuit, invicta fluctibus acies arborum, vel uti fi gno dato , . & peracta fiatione dilapfa fit ? U t nerno dubitaret portum il Ium, qui piratx, ne fuis op e m ferret, occlufus fuilfet ; . . vobis 4 ad vicco-)., riarn fponte patuiffe. 5 Potuiflet enitn, Cxfar invicre , . iUo virtutis ac fe licitatis tux itnpetu totum peragi continuo bellutn, 6 nili a:dificandis navi hus dari tempus rei neceffitudo fi.tafiffet. 7 Quo tam en omni nuflquam ab 1 eo rum hoftium ' everfione ceilatutu eft, quos adiri 8 continens terra permifit. 10 VI I I. Q!!anquam illa regio divirris exped'itionibus tuis , r vindicata atquc purgata ' quatn obliquis Ineatibus Scaldis . interfluit, quam que 3 divortio fui Rhenus ampleEtitur, pcene--, ut cum verbi peri:.. / culo loquar, terra non eft. , Ita penitus aquis itnbuta permaduit, ut non folum, qua manifefie paluilris efl:, cedat ad nixum, & hauriat preffa ve-1 ; ftigium, fed etiam ubi paulo videtur firmior pedutn pulfu tentata quatia tur , & fen tire fe procul m . ota pondus tefietur. Ita, ut res efl:. , fubjacenti• bus inn a t at, & fu.fpenfa late vacillat, ut mer.ito , quis duxerit exercendum fui.lle taLi folo . militem +:at! certatn en. Sed neque fraudes loco ... J utn, nee, qua1 plura inerant, perfugia filvarum barbaros tegere potue 2 G. runt, quo . 1ninus ditioni tux divinitatis omnes fefe de dere cogerentur , & c .u.1n coniugiis ac libeds , _ 5 examine neceffintdinum , . :f N T R P R E T A T I Qq.. Cedat nittnti pedi. 1 ha b . Cum conjugjbm & liheru, ceteraq_ue turN . 0 T Ai• f oluta oh6'dio df, moles ill a nullis anlante s converti't ; . te. fluctibus fubrui potuerat, poftquam ti1 • Vindicata atquepurg4ti.J. J P 'aneg. 6 : n• hi dfe necelfaria ddiit, dilapfa fit derepente + ad Confiantinum: iUe Conflantiu.J. ve l uti figno 'dato & ftatione pera.Cta. Francorum miUia , qui Bataviam aliafqu.e cis l Irruperit. J Melius ruperit ut Acida-Rhenum terras-invaferant, interfecit , depulio placet . lit, abduxit, &. pan , 9. n. 2. f i!Je -+ Ad ] . Suppl_e alibi quttren• tius purgavit ntivens ho-fle: depui. tlam,nempe in Britannia, aut Batavia. Jo. &c. ) ' . Potuilfet en-im. ] Aut delendum illud '-'' Scaldit; l Fluvius Belgii notiffimus in 'nim, aut addito verbo . legendum i :Potuijfet Vero manduis oriens , ac inter Artefiarn , tn:imvero &c. &.Hanhoniam per Flandriam & Brabnn ..... 6 1 Niji tdijicandu navibus . . l Huicloco tiam in O c eanii infra Anruerpia lucem affert .locus alter pan. 8.-.n. 5 Dum 3. Divorti ufiei: ] Si verba ha!c firicte act.tdijicandu &la!Jihus Britannitt r-ecup.ermio com cipiantu r, intelligendn funt de paratur &c. fula:l' l(le de Beture• . 7 tamen }Suppletemp .ore;ir aAd' navale certamen. ] Contra .. que eft in veteri . codice,. . , ra.uGum Britarnl.ias occupantem. . . 8 . Continens ter--ra. J Conflantius arina ,._, Examine neceflitudinum. ] Ita Pliniu.l iA Francos Frifiam &<. l3ataviam dep.opu: 11.1,-'-! examinn infnntium .. p ;ro I

PAGE 193

/ 172t E U ME N I I PANE C Y RIC, US .run1 fua1um ad loca olim deferta tranlire 'nt, ut qua! fortaffe ipfi quondam . depra!dando culta reddere?t ferviendo. . . . • I X. Q uts hoc un quam futurum , ettatnG coram _ voludfet affart, deus a : ante vos principes r perfuadere potuilfet, quod nunc Vidimus, , & videmus, ,., totis civitatum captiva viros atton.i4 ra feritatetrep1dantes, refptcteptes anus tgnavtam fitt0nJnl, nuptas mart torutn, b copulatos vinculis, pueros ac puellas familiari tn ur1nure blan ... dientes, atque hos omnes provincialibus vefl:ris ad dbfequium diflribu. tos, donee ad defiinato.s fibi cu!tus folitudinum ducerentur. InfuhaU! herf O cule cotnmuni Galliarutn nomine libet ; 3 & quod pace vefira loquir, ipfis triurriphutn affignare provinciis. 4 A rat ergo nunc 1nihi r Cha, mavus , & 'Frifius, & ilie vagus , ille prxdator 7 exercitio fqualidus operatur, & frequentat nundinas 1neas pecore va:nali, & cu1tor barbarus s laxat annonam • . Qginetiam 9 fi ad dilecrtun vocetur , accurrit , & 'obfequiis teritur , & tj tergo cocrcetur, & fervire fe tniliti< nomine gratulrttu r. fac iatn, CxL1r ? Ignofce fi moror, ignofce fipropero: tnulta enim illius temporis, quo tranfitus in Britanniatn parabltur admirabilia virtutuin tuarurri facta 10 prxterco, dutn feftino c-upidus ad fingularem ill am viCl:oriam, qua uni .. verfa refpublica tandetn eft vindicata. Cujus magnitudo , Cxfar invi'to etc, d haEtenus explicabitur, ut prius dicatn quam neceffarium illud , I N T E R I> R E T A T I o. a Antet]uam principatum teneretis. b PinBos iifden1 l c Et fubigitwr .ad d EatenUI cornmemorabitur" N 0 T IE. ba infantium: ubi plura ex Horatio fum pta exempla attuli. 1. Perfuadere potuiffit. ] Alludit ad illud JE.neid. 9 6. Turne quod optanti di'Uu. m pro mittere nemo Auderet, rz;olvendll dies en attulit ultro. . 2.. lnfultnre.] Abfolute fumitur ut 1 neid. l; I o. 2.0. Cernis ut infultent Rutuli . 3. Ipjis triumphum njJign11re &c. J Ita reftitui pofr Acidalium, Livineium & Gruterum, id eft, eis glori'am attri buere : nam fub duce Conftantio barbaros e fuis:finibus pepulerant. Fortaffe etiam eft eis attribuere fructum victoria:, quia eis ceterre gentes in fervitia tradebantur. De . captivis ad deferta Galliarum excolenda millis vide Maxirniani vitam. + _,A.rat nunc-mihi. ] Tale eft illud in Probo Vopifci n. 1 f. omneJ )am barbari vo, his arant ; vobis jam ferunt, & 'onir11 interieres gentes militant &c. r. Chamtt'VUS.] QEi intra Vifurgim & Amifiam fluvios incolebant, ubi nunc Mo nafterienfis & Paderbornenfis direcefes. 6. Friflus.] Frifii ad Oceanum inter ofiia Rheni & Vifurgis incolentes : alii majores, alii minores ap, pdlantur. 7. Exer-citio fqualidus operatur. J Id eft, aranda:= telluri operam dat , . totufque in opere fqualet. Legendum forte ut fufpicatur Cl. Puteanus exercitio Jqualidi ruris operatur. 8. annonam. J ld eft , annon;e pretium minuit. Apud Livium Annons haud multo id eft , ha._ud multo viliori pretio e -mebatur' uti fit cum eft la xior , feu atnplior annona . 9 Si ad dileRum vocetur. ] Seu ad Elum, perinde ell: enitn , ut ex fe::centls pa negyricorum iftorum locis conftat : fen fufqu e eft: li convocetur ad nonien militia: dan-dum. 10. in Batavia , quid difficilc

PAGE 194

c .iE sA It r. difficile bellum fuerit, Ji quo magis cot1.feetutn fit. X . Minus fuerat r fub principe Gallieno , quam vis trifl:e harutn provinciarum a Romano dtJce diffidium. Tunc enitn five in curia re .. rum , five quadam inclinatione fatorun1 o1nnibus fere metnbris erat trun cata refpublica. Tunc fe nitniun1 & Parthus extu1erat, & 3 P ahnyrenus ) ; 4tota JEgyptus 5 Syri(Cque defe cerant ; atnilfa 6 1 No ... ricutn 3 Pannonh:equs Italia ipfa, gef1tium . domina, plurimarum ur. biutn fuarum excidi.a mrerebat. a Non erat tantutn doloris in fingulis, cum . c.areretur. Nunc vero toto or be terrarutn non modo, qua Rotnanus fuerat , virt'ut . e veftra recepto , fed etiam qua hofii1is, edo-IG 1 m i t o : cu1n toties proculcata effet Alatnannia " toties _ obtrita. Sarn1atia , . I N T E R P R. E T A T I 0. t N o n tllntum do!IJris affire/;at provinciarum 11mij]io cum uni'Verfte perderelf."" , I tur. . N o T .IE. 3 pud Frifios gdferis. 1 I. magis con_{eEfum.] Forte, in quit Acidalius, legendum quam quomodo confiflum fit , aut dein quomodq , &c. malim ego IJUIIm a quo confeClum fit. 1 . Sub Principe Gallieno. ] Hoc Imperatore n ultus unquam fuit & inertior & lu x uriofl;ls magis & in provinciarum fuarum di r eptione inep . te tranquillior. Is fama tyr annorum, qui variis locis triginta exorti cran t , <=xcitatus tandem , Aureolumque t y rannum bello perfequens , ejuf dem d olo ad Mediolanum eft an. V. C. 268 . cum Valeriano patre an. n os feptem, foll1s. annos TrebeUius, Pollio, & Zozimus. 2.. Pnrthus. J Tangit hie indignum Per f.:1rum Regis facinus, qui Valerianum impe c::atorem Romanum bello captum . vilis mancipii more tum habebat , eumque b aud multo poft cute nudatmn fale co . n d iri juilit. Parthos & Perfas promifcue apud fcriptores appellari, j an1 fupra ob fervanitn eft. De Parthii vide Plinii pan. n. 14. not. 2.. 3 Palmyrenus. ] Odenatus Palmyrenor u m Rex ferfas poil captum Valeria num Romanis finibus ingruentes fortiter c orilpreffit,ac defenfa Syria, Mefopotamia r ecepta regium fibi nomen affumpfit: quo q uidem confobrini fui infidiis interfeeto, uxor Zenobia viri!is anitni fccmina fufcepit , feque contra Romanos ftrenue defendit. Palmyreni au tern in Ara bia: dc:ferta: & confinio habitabant. + Tota JEgyptuJ.] Cum Gallieno eff'et nunciatum totam 1Egyptum defciviffe. inq uit , (tno fino &gyptio eJfe non pojfu .. Hac infigni tranquilli imperatoris vecordia ufus tnilianus to tam lgyptum occupavit, fed haud multo poft a _ Theo .. doto Gallieni exercitus duce bello cap tus, in carcere tl:rangulau.ts ell:. De .tEgypto, Plinii pan • . n. not. y . ;. Syrittque. ] Idem .lmili::1. nus Parthis e Syria puHis, militaribus fuffragiis ibi quo que diB:us eft imperator. De syria , pan. 4 n. 12.. Duplex: prima efl paulo trans Danubium a meridie , trans Rhenum & lacum Brigantinum occidentem verfi1s extenditur : Alpes . completl:itur quas Grifo num vocant: altera ad CEnum ufque fluvimu porrigitur, qui Rhcr!tire Noricique terminus eft. paneg. 2. n. 9 not. 2. 1. Norici initium eft ab
PAGE 195

174 E , U MEN I I p . A N' E G Y R1 C US -' Vitun gi , ro ll Carpi toties profligati, fubmittente fe ce pofcenda, fupplicante per u. rege. antmum, quod nunc denique confite _mur, una tlla t.anttt . tnperu cpntutncha , eo que nobis intolerabilior videbatur, quod fola reftabat. . . X I. Et fane non r ficut nomen unum, ita mediocris j r . erat reipublicx t e rra tanto frugum ubere, tanto l:rta numero tot tnetallorutn fluens rivis , tot vectigalibus tot accinCta por . tubus' tanto itntnenfa cir cuitu. ille auctor veftri nominis c um R.omanorutn prim us intraffet, ali urn fe orhe , m terrarum fcripfit rtt-, 1 0 periffe, _ tnagnitudinis .arbitratus, ut circunfu{a cotnplexa ipfutn Oceanutn entm dla xtate u!. lis erat ad navale bellum artnata navtgus, & Rom ana res tnde Jatn Pu nt cis Aliaticifque bellis. etiam 4 , & pofiea 5 M.icd thridatic6, non _ magts terrefirt quatn navalt ufu_ vtgebat. c Ad hoc natto 15 etiam tunc rudis, & foli Britanni 7 Pictis tnodo, & 81-Iibernis alfueta ho ... fiibus ad hue feminudis, facile . Romanis armis fignifque ceiferunt : prope ut hoc uno glo.riari in ilia expeditione debuerit' q :uo, d naviga: _ fet Oceanum. X I I. a Ifto -vero nefario latrocinio abdueta primum a fugiente r pirata, I . N T E R P R E T A T I 0& , a Cum fugiens pirata ,]aj[em primum . ... N 0 T .tE. ,. Pitungi.] i n ea parte, Italia! vicina eft habitabant , ubi nunc Tirolenfis comitatus. I 0 . J Ultra Herciniatn fil vam ' ubi nunc maxima pars Moravia=. 1 1 . Carpi.] De Carpis, Vide n. 5. not.4. 12.. Rege !Jufarum.] N arfeo. 1. Sicut Britannite nomen.] Sub uno Bri nomine AngJia , Irlandia , Scotia continentur. Atque ha=c regio nee Ccefaris temporibus, ut ipfe fcribit I. 4 de bello Gallico , necdum Conftantii a!tate admodum nota. 2. .A..uflgr veflri 'ltominu. ] Julius , qui imperatorum primus Crefar cogrromina tus eil ; feu quod crefo matris utero natus effet; feu ab elephanto in pugna occifo,qui lingua Maurormn C4far appellatur ; feu quod oculis creGis fuerit ; feu demum a Crefarie, cum qua natus cred:itur. Ut tit eft hoc J .ulire. familix pri1num, ac deinommum cognomen. _ 3 Punicis Ajiatici[que be!lis.] bel la tria fuerunt: Primmn an. V.C. 490 .crep tum,24. pofr anna ddiit.Hierone Annibale Afd1ubale pro Dui lio, lio Con,-7Scipione &M' eteU b j;To Romants pugnanttbus. Secundu'rn an. V o C. 536. ,' Annibale p r o Pcrnis, Po . Corn. pro Roma a i s pugnante; 16. annormn fpatio confctl:urn eft. Ter'tiumQ a.n. V. 6o5 . eft, in quo Corneus 1-Ernlltanus , <::t_. M eteilus, at que 111 Q:_Fahiu s enituerunt. Tertio poft anno dehtun1 eft. De his itetn &.de Alia t.i:.,. cis bel lis: vide Florum &c. + Piratico.] A Pompeio ge.tl:o annoVo C. 68 f. Vide ftorum. 5. Atithridattco. ] Qt!od jam a Lucul1C> & ide1n P _ ompeius anno fequentr fehctter confecit. Floru-1. 6 . Ad hoc. J vocularum politio obfcuritatem huic fententire indu-. xit, ita vero hanc reftituit Acida l ius : Ad natio etiam tunc rudis , PiSis modo & Hi hoflibtH? ad hoc femin udi , & fo!i. armis figni[que cefferunt .. 7 Piflis. J Picl:i populi funt cis Tavum Huvtum. 8 . Hibernis.] Populi infulam Oceani B r i o tannici .incolcntes non mihoretn Anglia. 1_. J Ca1au!io , . qui ad pyoHigan:.

PAGE 196

C 0 N S T A N T I 0 C 1 S R I. li5. ' claffe, qure olitn Gallias tuebatur , a:dificatis plurimis in no .. firutn , legic:ne , aliquot peregrtnorutn mtlttutn cunets, contracbs ad dtleetutn mercatonbus Gal , folicitatis per fpolia ipfarutn provinciarum , 11on tnediocribus iis ad tnunia auS Cl:orts magtfi:eno erudttts, au tern nofins ltcet t.nvtetts vtrtute, in re maritima no vis, malatn coaluiffe ex indigniffimo latrocinio belli molem atidiebarnus , . de cxitu fideremus. Natn accelferat diuturna fceleris ilnpunitas, defperatorum homiputn inBarat auda ciatn, ut illam inclementia1n mads , victoriam noftratn fatali qua 10 datn neceffitatc zaiftulerat' pro fui terrore jacrarent' nee confilio inter miffinn effe bellutn, fed defpe'ratione omilfum crederent ; adeo ut jam 3 communis thnore depofito archipiratatn 4fatelles occideret ) 8c' illud , auCtoramentum c tanti difcriminis putaret, imperium. X I I I. Hoc neceflarium, ta1n aditu, tatn 1 ) A invet6ratutn, tatn tnfi:ructum, Ita, Ca!far, aggrelfus es, ut fiatim atque i11o infefium majefl:atis tua= fuhnen intenderas _,confeEtutn otnnibiJs vide. r etur. Natn priino otnniutn, in quo confulcndum fuit , ne quid barbara! nationes converfo illuc numine tuo tentarent , invocata 1 patris tui majefl:ate provifum efi. Tu enim ipfe tu, don1ine Maximiane, 2.. o Imperator
PAGE 197

/ ; 176 E U M E N I I P A ' N E G Y R I C U 5 X IV. Hoc loco venit in men tern mihi quam deHcata illorum principurri fuerit in admini11randa republica & adipifcenda laude fcJicitas, Rom:r degentibus tr _iun1phi, & cognomina devicrarum.a ducibus f uis gentiutn Itaque 1 Fr??to, non S altertun decus , cum 2 belh tn Bntannta confech laudetn Antonuto Prtn cipi claret, quam vis ille in ipfo U rbis Palatio refidens gerendi e}us tnan-. daffet aufpiciutn , a vel uti 3 long:r navis gube_rnaculis prxfidentetn totius . velificationis & curfus gloriam merui!Ic eft. Atenitn tu , . inviCte , omnis iftius & navigationis & belli non modo pro imperii jure 10 fed rebus ipfis & exemplo confiantiz tua: hortator atque im . pulfor fuifii. Prior fiquidetn b Geforiacenfi Jitore quamvis fervidum in-. veetus Oceanum, etiatn illi exercitui tuo, querR Sequana 4 in flu crus in .. vexerat', irrevocabiletn injecifi:i tnentis ardorem ; adeo ut cunctantibus adhuc ducibus , crelo & mari turbidis, ,ultro fignum navigationis , expof5 ceret, minacia ligna, qu:r videbantur, contemnerct, die velafaceret, ventum, quia directus non erat, captaret obliquutn. .. enitn fe quamlibet iniquo mari non auderet credere , te navigante ? -Om-d. nium, ut dicitur, accepto nuncio navigationis tua! una vox & fuit, Q!id dubitamus ? quid moratnur ? Ipfe jam folvit, jatn 20 jam forta{fe pervenit. Experiamur otnnia, per quofcunque Hnftus earn us . ., .. efi quod ti1nere poffitnus ? > Ca:farem fequimur. ' INTERPRETATIOe a J.ullji gubernandi1longis navz'btu.b E ingrej'tH N 0 T A: • . inferret : fimul vero de Confiantii i n BriSidon • ./; 1. ep. r. tanniam tranfitu ad eum all a tum eft, rez. Be!ii in BritannicJ confiE1i &c J Huju-! diiffe illico , ut interea Rhenum contra Britannici be1li ctuam Calpurnio Agrico• Franc:os tutaretur. . h-e traditam fuiffe refert Julius Capitolinu$" 1. Fronto. ] Cornelius Fronto princeps :in vita W'ntonini ph, i!ifophi, que m ita totum c:>ratorum , ut . eft in_ Di()nis .epito : , in philofophire ftudio addit , , , ut nulme, Antomnt . Ph1lofoph1 mag1ler fmt, ut l1 ferme bello interfuerit : qua propter : ve e.Armenici & P'tlrthici nomen qui 1.n Pelopropter Armcnos & Parthos , pem acho tntercldlt, cetens ab eJUS legaus fubaa:os. I • q.ure a ChanGo, Fulgenuo,. S-tdo. 3. Lrmg4-navis. J Sic lon-gis navibus Ca: nto. Gellius 1. 19. c. 8. Io. & 13. Et Macro-farem, ut inBritanniamtransfretaret,.ufum bius 5 c . . l. font, !nquit eife H:gimus in e;us commentariis de heU1 E .ufebms, generfl dzcend1 ; copwfum , m quo Ga!Jico. Cicero dominattir : breve ? in . 4 In ftuEitu ld eft, in Ocea .. regnat.:ftccum_ quqd aflrthltur: pzngue num.' Hie relicta Puteani editione ubi Jegi& jlor1dum, m quo ferundu4 quondMn, tur: quem Gruteri & nunt: nuUo veterum mmor nofter Symmachm emendationem fecutus fum. Sidonius tanti eum 5 fequimur. JEt fortun:am eju$. alii Sic olim Jul. Cref. Brundufium , , dum fer.Vugthaw , a-lu O veret in fcapha trajiciens guherna 4ic1 torcm & ,Qrrepta ejus . . .j'

PAGE 198

I I C 0 N S T A T I 0 C iE SA R 1. 177' Nee fefellit opinio felicitatis. Siquidetn, ex ipforum relatione cotnpenmus, ad tetnpus tpfum tanta! fe dorfo marts nebula! mi ut inimica claffis apud 1 Veetam infulam in fpeculis atque inli diis collocata ign9rantibus omnino hofl:ibus ne veltnora retur itnpetum, quan1vis non poffet obfifiere. Jam vero quod idetn ille } vefl:ro a ufpicio e.xercitus ftatim Britallt!ia! litus invaferat univerfis navibus fuis in;ecit ignes, quinam alii nili divinitatis vefl:rre monitus impulerunt ? aut qua! alia ratio perfuafit nullum prcrfidium fugre re-. n . ec vereri dubia bello rum,. nee ut-dicitur, putare com-. q.uo4. con:etnplatione confrabat de v.iCt:oria non pof10 fe dubttan ? a Non tlltc tunc vtres, non Romana robora, fed veftra nu m . ina cogitaverunt. Propofito. qualicunque prrelio certam .Gbi fpondere fortunam, non tam efi fiducla militurn, quam felicitas imperatoruln,. Ipfe ille aute1n .Ggnifer nefaritt! facrionis, cur ab eo Iitore,. qwod tenebat , ab portun1que 1_1iG te,. Crefar invicre , . cu-I$ JUS vela confpexerat_,. ttmutt ratn Jamq.ue venturum ? Utcunque cum ducihus . tuis tnaluit cxperiri, quatn majeftatis fulmen excipere. De. tnen , qui nefciebat quacunque fugeret,. ubique vit:n vefl:rre divinitatis . elfe, ubi vult us vellri , . ubi figna colerenttlr • . , XV I. Te tan1en iUe incidit in tuorum tnanus ; a te vi crus, 1:G a tuis exercitibus . oppreffus ett. Denique adeo trepidus, & r te pofl terga rtfpiciens., & in mo.d:um -atnentis attonitus . properavit : ad m.ortc1n, ut nee explicarit a 'cien1,. nee o:tnnes copias quas traheba.t infiruxerit , fed cutn . veteribus : illis conjurationis auCtoribus , . & 1nercenariis cuneis barba' rorum tanti a;pparatus oblitus ir.ruerit. Adeo , Ccrfar, hoc etiatn 1) tribuit veft:ra felicitas, ut ne1no fe. re occiderit, perio vinente Rom'(lne. Otnnes enim iUos. , ut audio , campos atque oHes non nifi: teterdmo.rum hoftiutn corpora fufa tex.erunt. a lila barbara, aut imitation . e barbarire oli1n. cultu veil:is, & p-rolixo crine ruti1antia., tlUlC vero pulvere, &. cruorc fc.-edata, & z. in diverfos . fitus tracta , : ficuti 'I N T E R P. R: E T A 'F J. a Nim tam iUitum aut-a , lUi barb'arorum more Romano.. ex-erc#u , . qu11m diruina mnjejl11te dam vefliti, longiore.m 'om eamq _!Je r,uti?lam aluer.ant. !2uid times r inquit : C&t>fllt'em 'Vefiu & fortu-1lam eJus fimu_l: • . Pllttardius. in-J i ul. Crefare.. . . . r.. PeEti:Jm }lnfula Bi"ltanntam inter & Galliam fita. Hodie ile Of Wight : : E}'Uam a Vefpafiano in Romanorum pottftatetn redafram tradit Suetrmius. Hanc vitl:orffim , celcbrant Vnler.Fln&.euil. & SifilJI It al i 2.:. Signifir. ] Allehts . Conffantium giens,.in Afdepiodotum ejus feB:ttm in<:idit,qui eo a Confian. tio cum parte exercin1s A:lleelum interfecit ... I; Te. pofl terga rejpi.ciens.] Huac pene exfcrip fh Pacatus in n. 3 8./ batr \.. itJ terim MaximUI, .fiC te poflterga rejf-eElaru i112 modum ament i1 In.tk!Cierfo. s Jitm trnffa.] Alii / I / I

PAGE 199

I 178 E U M EN I I , P A N E G Y R I C U S doloretn vulnerum fuerant fecuta, jacuerunt ; at que inter hos ipfe vexi1.; l a d u s latrocinii ,3 cultu illo quem vivus violaverat .fponte depofito, & vix. unius velaminis _ rep e rtus indicio. b Adeo verum fibi dixerat morte vicina, ut interfeccum fe nollet agnofci.. , , 5 X VJ I. Enitnvero, C::far . invicre, tanto deorum imn1ortaliun1 tibi efl: a6ldicta confenfu vict9ria, otnnium quidem quos adortus fueris ho. fiiutn ; fed proppidum 1 Londinienfe qui d quid ex ilia multitudine barba-: 1 0 rorutn prcrlio fuperfuerat , cutn direpta civitate fugam capelfere cogita. rent , paffim tota urhe coftfecerint ; & non folam provincialibus vefl:ris in ca!de hofiium dederint falutetn, fed etiam . z in fpeetaculo voluptatetn. 0 viCt:oria tnultijuga, & triumphorum _ , qua re ... qua gentes Franco rum penitus excif< , qua multis prreterea gen .. , I ; ti bus in conjuratione illius fteleris deprehenfis itnpofita efi neceffitas obc fequendi , denique ad perpetuam quietem , maria purgata funt ! Gloriare tu vero, Crefar in vi ere, ali urn te orb em terrarutn reperilfe,qui & Romanz. potent i z gloriam refiituendo navalem, addidifri imperio terris otnnibus tnajus elementu1n. Confecifii in quam bellutn, .Crefar invicte, C]Uod Etis provinciis videbatur, tam que late vagari-& fl.agrare potec. rat, quatn late otnnis Oceanus, & mediternin e i fin us a _ d luunt. XV I I I. . N eque enitn fi tnetu vefl:ri lues ilia a folis vifceri bus intabuit, idcirco nefcimus, quanta fe alias furore jactaffet, b fi fidu ciam pervagandi, qua pate bat 1 Nullo liquid em certo fine mon ... tium , . aut dilpofit< cufl:odire tue r _ entur , fed ubtque navis , hcet nobts vtrtutem feltcttatemque vefira t n h aberemus , magnis tamen terroribus imminebat , qua jacent maria .,_ qua venti ferunt. Recurfabat quippe in animos ilia z fub Divo ProbQ & I N T E R P R E T A T I o • . b imminere; I a ortU fe continuit9 a propter e ma• aufa e!Jet pervngart. r i erumpentes. . . N 0 T .tt:. f upini, alii cubito incumbentes reperti funt, aliis arma e manibus excidebant &c . lUi mu tilis excififque membrit, ut habet Pacatus in Theod. paneg. reliqua fui parte fugiebant , _hi dolor!m vuhzerum _{equebantur , ijli mortes in filvM deferebant. ;. Cultu itlfJ. ] Regio. 1. Lcndinienfe . ] Londinum urbs eft am pliffima, caput, ad Tame fim fluvillln , emporium celeberrimum. :.. ln fpefla,ulo ] Seu quod elfet barharos illos intueri, quos V lcl!fent, feu in theatrum producerentur ad edenda fpetl:acula. , . I NuUo jiquidem. J Montes quide1n & htora noftra barbarorum incurfionibus erant itnpervia,fed qua jacent maria terro .. rem hi nobis incutiebant. . 2. Sub D. Proho. ] Is Tacito & Floriano ejus fraue mortuis imperator factus eft an. Chr. 2. 7 6. vir multis virtutibus da1 us. Gal .. liis , •

PAGE 200

CONSTANTIO C A! SAlt I • . 179 ; ex Francis captivorum , & indigpa felici &'. tas, a +. Ponto , qrcecta!n , Aliatnque po ... p:ulau, nee tmpune plertfque htortbus appuHi, tpfas pofi:retno na-'Valibus quondatn victoriis no biles ceperant > Syracufas, . & immenfo itinere pervecti Oceanum, qua terras irrupit, intraverant: atque ita even) _ tu teineritatis ofl:enderant, nihil eife claufum defperationi,quo na vigiis pateret acceffus.. ltaque hac viCtoria vcftra non Britannia foium fervitute eft liberata, fed omnibus na cionibus fecuritas refrituta , qu:r tna ritilno ufu t'}.httnn in bello a dire periculi poterant, quantum in pace com _ modi Nunc fecura eft, cut de 1atere Gallico taceam, quam10 . vis pcene confpicuis litoribus , Hifi an!!1 nunc I,!alia, nunc Africa , nunc otnnes ufque ad Mcrotidas paliides perpetuis curis vacant gentes. c Nee id circo minorihus gaucliis feruntur detnpto periculi metu, quod experiundi neceffitate caruerunt ; d fed hoc ipfo & in adtninifiratione providenti('e vefira::, & 7 infecrione fortunz impenftus gratulantur, quo d tanta ilia vis 1 S nautica: rebelliotJis in vefl:igiis fuis concidit. A tque ipfatn Britanniam, qure fed em tam diuturno fceleri , e confiat viccoriam fola fui refiitu .. tione fenfiffe vefiram. X I X. Merito igitur fl:atitn at que ad litus illud exoptatus olitn vin ... _ dex & liberator appuleras obvius fefe majeH:ati r triutnphus effudit, 10 exultantefque gaudio Britanni cum conjugibus ac liheris obtulerunt , non te ipfitmmodo, quem ut ccelo delapfum intuehantur, fed etiatn navis illius tuutn numen advexerat,, vela retnigiaque venerantes , parati que te ingredientem a ftratis fentire corporibus. Nee tnirum fi tanto gaudio ferebantur, poft tot annorum miferrimatn captivitatetn, pofi viola2. 5 . . tas conjuges, poft liberorum turpe fervitium, tandetn . -lib.eri, tandetnque ' J N T E R P R E T , A T I o. c Neque ideo gaudent hujus mali metum fibi ademptum eife quod iUud to}erare neceffe non hahuerunt. d Sed ob idipfum gra-tulantur magir tum providentitl! v-eflrte propter bene adrniniflralum bellum, tum for propter behe con .. feE1um. quqd &e. e Mani{eftum efl eam agnoviffe tantum flram vifloriam inftauratione fui in meliorcrn ftatutn. a Suppojitis fuflinere N 0 T 1'. Getis , ac Rhretis, cum rediens ' per Illyricun1 iter-faceret, Sirmii a militi bus eft occifus, quos ob ni miam fev-erita ... tern infenfos habebat an. Chr. 2 81. imp. 1 ' quem menfibus circiter inchoarat. J. Ex Francis. J Rem fufius narrat Zo ' l. I. 4 Ponto. ] Po11tus minoris prope Pontum Euxirtum habet ex una p ' arre Bithyniam, & Paphlagoniam ex alter a. 's. Syracufas. ] Civitas erat ampliffima in ora marrs au' ortum inter Catanam & Pachy11um .rromontdrium. 6. U t de !at ere GaOico. J Ut nihil d 'ican1 de ea Galliarum parte qua! ad mare fita eft, & Galli arum vdnti latus efl. 7. InfeE1ione.] Utrum effiBione, vi::lfiflinatione: mali1n ego confeflione, pan. r h. 16. I Triumphus. ] Conflantio poft Alleltutn Britannias ingre ' dienti po! ) ulus obvia1n occurrit. ' 2;. Poft annorttm. lPoft dece1n 01nnos

PAGE 201

I r8o E U M EN I I P .AN' E G Y R I C US Rotnani, tandetn . ' vera imperii .luce recreati. przter illatn vefl:rre pietatifque farnam. , ce batur , in ipfo, Crefar, tuo vultu vtdebant omntutn figna vntutum, 1n fronte aravitatis, in oculis lenitatis, in rub ore verecundiz , in fertnone ; ut clamoribus cinebant. ; vobts {e , . v _ obts hberos fuos, vefirts hberts otnnes generts fut poH:eros e 0 ., • . . X X. "Nos qutdetn certe, 1 o perpctut parentes & domtnt genens bu ... mani, hoc a diis immortalihus omni votorum nuncupatione depofcimus, u t 1 o liberi nepotefque noftri, & fi qua omnibus feculis erit duratura progenies, cum vobis , tum etiam his quos educatis , atque educabitis dedicentur. enim melius pofreris noll:ris optare poifutnus, quam quo fritimur ipti? a Tenet uno pacis atnplexu Rotnana refpublica, quidquid variis I porutn vicibus fuit a'liquando Rotnanum ; & b ilia , qux frepe nimia I; mole defluxerat magnitudo tandem folido cohzfit imperio. Nihil ex omni tenarum crelique regione non aut metu quietum eft, aut armis doinitutn, aut pietate devinccum. Et ex aliis quidetn partibus ali qua refral}t, qux, . fi voluntas vel ratio rerutn deliderent, poffitis acquirere; ultra Ocean urn vero quid erat prreter Britanniatrt ? a nobis ita , eft, ut illx quoque tenninis. eju .fdem 1 nutibus ob I fequantur. NuJia progredtendt caufa fupereft, ntfi fi, quod natura vetuit , fines iplius Oceani. 01nnia inquatn , invittiilimi Principes ., veftra funt, qux funt digna vobis. Et inde eft confulere fingulis qualiter licet, cum univerfa teneatis. -2, 5 X X I. Itaque ficuti pridem tuo , Diocletiane Augufte, julfu fupple ... ' vit deferta 1 Thracia! tranflati in co lis A fi.a, ficut poftea tuo , . Maxitnia n e Augufre nutu2 Nerviorum & J Treverorum arva jacentia pofl:lirninio refl:itutus, & receptus in leges Francus excoluit; ita nunc per victorias tua s , I N T E R p R E T A T I o. a In pace .. . .-.. . . I tes elabebantur, tandem in unum b Et nmplitudo zmperz1 qua eJUS nutlla! par-coaluzt. N 0 T Britannias occuparat. Carau ... 1 Propontidem , & Pontutn Euxinum . !ius 7. Allettus vcro tres -Nerviorum .. J ceu.x du pal_! ife occuparat. Haynaut, popuh Galha:: ad Seal 1. 0 perpetui pa1entes. ] ora... dirn, Atrcbatibus , Aduatids tionem ad imperatores,quos abfentes com-M orinis ,__ Veromanduis ; ac Treverjs fin i: pellat, fure urbs Tornacunt De his frepe gratulatur, & tnductam In totum terrarum C4far zn commentariis. orbem fecuritatem & pacem. 3 Treverorum.] Treveri Trerues urbs Gal 2.. Infultt cohtrentes. ] Hibernia, Scotia lice ad Mofellam in confinibus &c. Germanire, Nerviis , Menapiis , Eburonil Thraci.e.] Regio inter lEgeum mare, . bus, Rhemis , Mediomatricibus finitima . Confian ti

PAGE 202

C 0 N S T A NT I 0 C .IE SA It I. 181' Conll:anti. C.rfar invicte, quid quid tiffi ma vob1s ciVItas JEduortun ex. hac Bntanntca! facultate plurtmos, quibus illx redundabant' accepit artifices , & nunc extrucrio-r ne veterum dotnorum, & refectione operum publicorutn, & templorum infrauratione Nunc fibi redditutn yetus illud Rotnan(E fraternitatis nolnen exifiimat , cum rurfus habeat Dixi, invicte , prope plura quatn . potui, fed pauciora quam debui, ut juftiffitna 1nihi caufa fit num _ ine _ tuo & nunc definendi , fa:pe dicendi. 10 N 0 T iJ!. Hujus urbis Archiepifcopus urtus efl: e:r; -eleCl:oribus imperii. 4 Ambiano. J Ambianorum urbs Amiens, jn Gallia; Picard ire caput, ad fluvium , alias _ de qua . lius 1. 7 ep. 16. ad Trebatium Jurifcon fultum. Eft quod gaudeu. Conflat emm inter .omnes, ntminem te uno juris pe 'l'itiorem ej[e. De Samarobrina f;;epe etiam . . , crefar . . r .BeUovaco.] Bellovacorum urbs,Beauvais in Galli a, ad Tharam amnem , in provincia Francia= , alias feu l ' BrantuJPantiutP. Hujus epifcopus unus eft ex 1 z. Francia: Paribus. 6 • . Tricaf!ino.J. Tricaffini , feu Trecatfes Celtica:, in con. Campanire caput, ad Sequanam flu .. vium : Epifcopalis eil fub Archiepifcopo. Senonenfi , olim f.Augujlohor;n. 7. Lingonicoque &c. J Lingones,Langru, urbs Gallire Celticre in B urgundire & Camp confinio ad fontes Matrona! flu vii; olim Andem11tunum. Epifcopus eft dux &: Par -. f

PAGE 203

AD PANEGYRlCUM VI• , VITA FL. VAL. CO .NSTANTINI MAG N I. . . . -':" .. -.:..f.:.-. . ..... -" .. _ _ FLAVIUS VALERIUs CoNSTANTlNUS, cognomento M A G :N us , Conftantii Chlori & Julia: filius , Claudii Aug. ex Claudia Crifpi ejus fratris filia ne pos nafcitur 3. Kal. Mart. ut eft in Kalen aiar i o vete ri apud Bucherium . Juxta Ce: drenum, in Dacia; juxta Nicetam, 1i ; juxta Nicephorum , Drepani in B i thynia ; juxta Firmicum , Conllantinum Porphyrogenitum, & Anonymum Valefii, :tpud Naiffum, urbs primaria eft; juxta ali s omnes in Britan ultimam opinionem Michael Al fordus Societatis inli bro fuo de Lu tii,Helent2 & Conftantini patria & fide, feptuaginta virorum illufirium tam recentium ,. quam veterum autloritate confir n'lat . In pr i mis panegyrici 6. 11.4. LihertJvit iUe Conft a ntius BritanniM : tu Conftanti ne etU no biles oricnd o fec ifli, . quod de natali crtu intelligendum liquet ex pan. 7 n .. ubi poftquam orator de Confiantini, , & parente egiffet: cum ordo rerum & feries pofl:ularet, ut de ej u s patria d i c e.:. .ret, 0 fortuna ta, inquit , & n 'unc omnibM terris B1 itannitJ , quc2 C fm{fantin u m rvidifti !Et 1nox;Dii boni ! quicl \ .. _____ i __ _ I. • I .....,.S.a-b.oc eft, quod femper ex aliquofupremo fi1ze di nova deum numina univerfo srbi defcendurzt ? Sic a Nilo . •• • fie Libe r ab Indis, &c. Atqui de utriufque dei nata-. li ortu hie agitur. . .An. P. C. I 0 44. Chrifli 9 I . D iot!et. imp. S Maxim. imp. 7 Conflantini l!tttt. 19. Conllantinus a patre Confl:antio rein Gallias proficifcente , fiv e . ut fidei obfes , five ut grati erga imperatorem ani mi fui pignus, five ut ad imperandi art em infiitueretur, in Diodetiani aula relinqu itur Nicomedire, ut ait PraxagorM Photium. tAn. P. C . t047 Chrifli 294.Dinclet. imp. u . imp. 10. Conflant. 2.2.. Cum Conllantinus adhuc adolefcens Galerium adverfus Sarmatas cum exercitu miifmn fecutus e1fet, tam exin1ia virtutis fitx in eo bello . edidit fpedmina, ut Galeri us tam inufi t atam adolefcentis fortitudi, nem veritus, variis eum periculis objece . rit, ex qui bus tamen quam fortiter , tam : f cli cite r fefe ex p edivit , Nam cun1 paucis militibus in dentilfunum Sarmatarum

PAGE 204

V lT A FL. VAL. coNs T ANTINI MA GNI. 18} men immilfus' adem perrumpit, alios fua manu credit, alios fugG\t, at que adeo cum eorum duce fingulari certatnine congreffus, ipfe vitl:or hofl:em catena vintlum, & capillis pertrattum adGalerii pedes ad ducit. IdeJ;n miffus ut profusdiffimam paludcm ad exercitus tranfitum exploraret, periculo nihil commotus , eq uum in paludem a.git , ac viam toti exercitui pra:. monfl:rat. Oemum julfus cum ferociffimo leone in theatro confligere, illico in llam defcendit, & inter fpetl:atorum omnium applaufus feram manu comprehen .. dit. 9 n. 3 Zonaru , Pra'JtagorM 11pud l'hotium , Anonymus Valefii , Pomp1n. . lu1, & apud Triilanum Conftantini numus . tropha:um dextra tenentis, & finiftra captivum opprimentis: titu1us {undatori p11&is. cAn. P. C. 1048. Chrifli 195 Dioclet. imp.11.. imp. 11. Cen.fl. tttat. 2.3,. Confelto Sarmatico bello , fubatl:ifque Carpis, cum Confiantini farna longe la teque emanaffet, Diocletianus eum ad fe in .tEgyptum evocat, quo ejus virtute ad .Alexandrire obfidionem uteretur. -'4n. P. C. 10 fi Chri/li 298. Dioclet. imp. 15. imp. 1 4 CDnft. Conil:antinus ex 0 riente in ltaliam a Diocletiano Aug. reducitur. ferme anno Arelate, inquit in Galli a ex Minervina Crifpum fufcepit , ':}iii ut e pueritia exceffit, a Laetantio Firmiano Arnobii difcipulo viro fui temporis facun diffimo & integerrimo , ad Chriftianam religionem , ceterafque virtutes fuit in• ftitutus. auten1 Minervinam haud veram Conftantini coniugem fuiife nulli dichtant in Confl:antii vita qua! fiio profligata efi, ubi (thnicis fcriptoribus unde mana runt hujufmodi opi niones, in primifque Z _ofimo in iis qure ad . imperatores Chnfiianos fpectant , null am cffc: habendam fidem obfervavi. Ac prretermiilis panegyricorum locis , ubi Con 1 fiantini continentia tam fzpe laudatur , hoc tantum dico , nunquam Crifpum una ceteris Conftantini liberis quaft eo-: rum natu maximum ad imperii fpem edutandum , aut ornandu. m ex Faufl:re con fcnfu dign.itatr' aut e ' jus . mortem ab Helena tantopere deAendam ant vin1 , 1i ex legitimo matrimowo natus non fuilfet. Minervinam natione Gallam tuilfe tProbare nititur. Triflanu1 in Commentsr. hifl•r. ex Ammiani I. 2. 8; ubi Minervii cujufdam viri confularis mentio dl:: ex Aufonio,apud quem Tiberii Vi .. tl:oris Minervii oratorum fui temporis cia ... riffimi, nihilo inferioris : & alterius Alethii Minervii n .omen eft 1 quo .. rum fortaffe affinis ilia fuerit. _ , An. P.C,. IOJ7 Chrijli JO..f.. Conflantii Aug. t / . CQnflant. 31.. -ConftantitlUS , ait Aur. YiEio,. , hoe' anno nomine infignitur, fonaffe a patre Conftantio; ut. & Italicc in divifione imperii ipfi obtioerant • . Jr. b • rna Jon cum autl:oritate prreeuct. At cum Galerius Maximinum, cui orientem, & fe verum , cui Confiantini loco , ltal1am & Afiicam conceflerat, ambos fororis fi lios Czfares feciffet; Conftantinus id ferens, ocyus fibi ex ltalia, & Severi ac Qa lerii 'inanibus fugiendum duxit. An. II; C. 19)8. Chrifli 30J. Confl. Confhmt. ttflt. 3 3 . Itaque publicis, ut ait ctor , jumentis qutltfUtJ iter agebat ad fru• flrandos infequentes int e rfe8is , ad patrem adhuc Geforiaci, ut aiunt & Eu meniui, 7 n . 7 degentem & adverfus Pi&os & Caledonas parantem transfretare accurrit. Quem tamen ad patrem tum tantum perveni{fe refert Eufebius,cum is Eboraci morbo correptus a morte pro .. piui abdfet. An. P. C. 1059 Chrifli 306. Con(l. Aug. 3o ConflarJt. tttat. 3+ ConA:antinus a Conftantio patre mo.; riente , ceteris fratribus alia matre genitis ad imperii fucceffionem iJlo ipf() quo pater obiit die, nempe S . Kal. Augufii a toto exercitu , annitente Eroco Alamannorum rege , inquit VtCfor, purpura invitus ornatur. At ille Crefaris appel. latione contentus Augufti nomen recufato Poft fcpultum Eboraci magno apparatu parr em, eundemque in deotum numerum. ut ex Cambdeni numo patet,relatum,traje .. ll:a in Galli as magna exercitus parte, Francos fuperato Rheno ibi graffantes . repentc adortus,Afcaricum & Rcgaifum.eorum regei peUQ taptos belluis in amphitheatro . z ij .

PAGE 205

'iS4 VI.TA FL. VALERI! dilani • 1 que non , per tumu nun a quos promiffis corruperat Augull:us Roma! acdamatt f r : & occu pata partim Africa ac ubique dejeetis per ludibrimn Conll:antini ll:atuis , omni feel e .. rum genere graffatur . An. P.C. 1o6o. Chri.fli 307. Conflantini imp. 2.. ftat. 3 f Confl:antino confule Severus Crefar adverfus Maxentium a Galerio miff us, militum fuorum fcelere defertus eft, ipfeque fugiens non Ravennre,ut tradit Eutropius, fed ad tres tabernas, ut ViSor & Yalefius referunt, hoc eft in via Appia 7 ab urbe milliari a Maxentio interficitur. .re audita Galerius Aug. Severi Crefaris fui necem ulturus cum exercitu accurrens, ac fuorum defefrionem fubveritus per legatos Licinium & Pro bum, ut precibus potius, quam armis tnereretur imperium Maxen tium c . ohortatus prim urn pugnaturus effet, contemptus quoque & a fuis defertus in Illyricum fugit: ubi Julium Licinium Dacia oriundum , fibi propter probatam in Perfico bello virtuteln conjuntl:iffimum, facit , quo in Sardinia relitl:o,
PAGE 206

/ CONST A NTINI Iss ter nimiatn fugientium multitudinem fatifcente 1' Tiberi pridie feptimum tyrannidis annum inchoaret demerfus eft .. Poftridie vero ipfiuscorpus ex aquis fubla tunt , caputquc per ltalian1 & Afi'icam ad ludibrium circunlatum eft. Sic Conftan. tinus vitl:or Urbem folenni cum pompa ac gratulat.ione & populique I Roman1 acclamattontbus tngreffus efl. Tituli d tanquam Iiberatore urbis ,fundatori . quietis, decreti : ac fiatua ipfi in foro pofi-: ta crucem manu prretenc!ens , __ crucis beneficio partre argumentuln. Hinc indictionu1n origo repetitu,r. ' An. r. c. xo6 6. Chrifli ;t.;. Conft. imp. 8 . tat. 41. Confiantinus tertiu-m con fur Licinio cof. rebus omnibus in Urbe ordinatis inde : circa xvx. Kal. Febr. ad exo.nos interim Gennania tumultus pacandos difcedit.Prius tan1en Mediolani fororem fua1n Confian tiam Lidnio Aug. nuptum dedit. Ad quas nuptias Diocletianus vocatus, ve. nire recufaffet minacibus illorum literis ritus,tenio pofi anno venenum hauGffe dicitur. Aur . . nuptiis celebr.atis Lici nius in Illyricum, in Gallias, . ad Rheni ripam conceffit: Francos tranfi tum molientes co . mprimit , & mox per duces, quos ibi reliquerat, vincit. Maxi minus contra Confl:antinum & Licinium Augg. hello fufcepto a Licinio fnperatus in Afiam fugit : ubi miferando mortis genere periit. Ezljeh. Zojim. Confiantinus latas ad fe cum in Galliis elfet in Agrippi na civitate Donatiftarum in Africa turbantium controverfias, Melchiadi Pontifici Ro. • I . mano dirimcndas committit , a quo illh damnantur. aJeMiffi , i?J eoque. infc,riptio,nem horum verborunr conjignatam : r """'vel lat:ine Ut affinnat Philofiorgius I N H 0 c v IN c E : cujus facti fiderr1 dubiatn fore a it idem qui hoc refert Eufebius, nifi id fibi a Confiantino in fan1iliari colloquio dfet cum jurejurando confinnatum, huju{que prodigii, ut ipfe ait ,fPeBator fuif[et totus exertitus. Q!!_od quid em Arteinius n1artyr vir nohilis qui tum in eo bello militabat,coram Juliano Aug. fibi mortem minitante conte .. ftatus,C o nfl:antino,inquit,contra Maxtntium heUHm difficiUimum ineuntifignum crucis apparuit,i't calo die Juper folem radiis corufcas, literis fidereis prttnuncians, nos enim qui b.e!lo interfuimus ,flg;num 'Vidimus, literaf que legimut , totufque con.fPexit exercitus , multique hodie tefles extant in exercitu tuo. Q._l!,.O pertinent haud du . bie de prodigiis cre lefiibus Canftantino vi fis habent non uno in loco Confiantini panegyrkL ld vero Nicephorus contendit in ltalia contigiffe , Bucherius in fuo Belgio Romn,nt) Nivomagi. .IEgidius Geler1ius in lihro de magnitudine C9lonienfi, in Zinzich, ad Rheni & con fluxum. Joan. MfJrinus in hiftoria GaUica 'Vindicatd! in lihertatem a Conflantino Chri.ftia'Nd! eccleftd! , inter &. La donam. Contra quos omnes nofier Petnu Franc. ehijfletiusin . fua dijfertatione de loco, tempore, & ceteris adjunEiis converfionis gni Conflantini ad fidem Chrifiianam , pro• bat id inter Danubium & Rhenum con tigilfe haud pro-cul Brifacio, per quod il le Rheno trajetl:o cum Helena matre & Crifpo filio Vefontionem abiit. Ut ut eft, Conftantinum hoc crelefii ofientg ad Chrifiianam religionem converfum multi eruditi opin antur cum ab eo tempore & ' .perfecutioni modutn impofuerit , & multa Chriftianorum caufa edixerit, Gen tilium fana everterjt;demum fyno. do interfuerit. Ha_ c divini auxilii fignifica-An. P: C 1 0 6 7 Chrifli 3 I+ Conft. imp. g., r.. 'd!t at. 11. z. tione fretus Confl:autinus Segu1tum, "fau-.,. rinates , V ercellas , Brixian1 , V eronam J terun1 Dona ab iEliano Africa! prQi, ftrenuiffimo Duce Ruricio defenfam , Aconfule x v. K.al. Mart . . & ad Kal. Aug ... quileiam, Placentiam Mutinam & omdamnantur a Synodo Arelatenfi, cui ipfc nem cis Padum ltaliam recuperat, ac de.. Conftail:.tinus cum ducentis, u . t ait AugufL nique ipfum Maxentium trans pontemMilcDntra PtJrmen./. x.c. ;. vd ut Ado T1ennen= vium ad Saxa rubra 7. ab urbe milliari cum . fts. cum treccntis epifcopis ducentis mille militibusquorum otl:oginta, ut inguit ZojiWJus , effent ocAn.?. C. I06 8. Chrifli 3 15' Cqnft. imp. 10.; currentetn fnnditus delet, Kal. Otto b. in, 13 quit Onufrius. Jpfe Maxentius ponte prop-Cum Conftantinus xy, cof. Licin1o . z iij \

PAGE 207

V I T A FL. V A L E R I I cot Baffianurri ; cui cum ItaliC adminifira-tione Anaftafiam fororem conjugcm de.An. P. C. l O 73 Chrijli 310. C1njl. imp. derat, infidias ipfi molientem morte muletaffet, & ejus fratrem totius fee-Dum .confl:antinus Aug. v x. conf9l leris incentorem & architetl:um a Licinio, Conftanuno. Crefare collega Sarn1ati<:o cujus partes fequebatur repetiiffet: neganbello effet intentus, interim Crifpus Ca: te Licinio, cui jam Confiantinus propter far , idemque princeps juventutis in Galli i s dejeB:as ab eo apud 1En1onam ftatuas fuas, a patre reliClus Francos & Alamannos me• vel ut ait Eufebius , propter malevolum dia hyeme delevit. illius erga Chrifiianos animum erat in-fenfus, bellum ei indicit, & primum ad Ci-An. P. C. 107 + Chrifli 31 I. Conti. imp. 16. balitn ( Cibalas alii legunt) Pannonice op4.tllt. 49 pidum , juxta paludem Hiulcam nomine, Crifpo Ca:fare u. & Conftantino tum S irmii, tandem in campo Mardienli 11. coff.
PAGE 208

CO NST A NTIN I MA GNI. tur ConA:antini Vicennalia ab iis Nicome dia: magna cum cdita funtQ An. P. C. 107 9 Chrifli 326. Con ft. imp. 11. ttttlt .. j' 4 Conftantinus v 1 1. conful Conftantio Crefare collega Crifpum1ilium 2. aut 2.-4-. annorum adolefcentem, Helenre,ut ex /91 9 'od. Th. de indulgentiis criminum patet , matrimonio junCl:um, a Faufta noverca tentati cum ea ftupri accufatum credulus nimium fupplicio afficit Poke in Hlria, ut.ait Am mianus, non ut yult Zofimus. Cu jus necis caufam filentio Eu .. jehiu1 , incertam fuHfe tradit Piflor Schotti ac vulgttris Vif!or Zoftmus Confiantini tribuit. Intedm Helena five ex dol ore nepotis fui inteifeCl:i ',feu potius ex pietate in Palxfiinam abit, ubi Chrifti cruce reperta, extructifque temp lis, altero Bethleemi, altero in 1nonte Oliva. rum : tandem Romam contendit, Confiantinus pi eta tis fure mo.nimenta excitaturus Hierofolymam fuperioribus bellis pene everfam inftaurat J atque ereais tcmplis amplificat. .4n. P. Chrifli 31 7• Confl. imp. 2-Z. tetat.Jf Conlt:antio Crefare v. confttle Confian tinus agnita ut ait Philoftorgius, libidin-c & calumnia, in calido earn balneo morte puniri jubet .. Crifpo vero fiatuam ;trgenteam dicat auro fuperfufam , capite aureo cui titulus, H 6 I K H M .E N 0 S T I o s MOT, injufle damnatus filitu meus. Pofl: ereClum hoc Crifpi innocentire trophreum, Helena If Kal. Sept. Itomre obit, & a Confiantino filio magnificentiffimis exequiis in Balilica SS. Marty rum Marcelli ni & Pet-ri via Lavicana fepelitur. ' t.An. P. C. IoSr. Chrijli 32.i. Conft. imp. 2.3. ;6. Cum Conflantinus urbem fui nominis zdificare vellet ; primum in Afia in co agro, pofl: ad Sigreum Troadis, fnndamenta jecit, niox tnutato conlilio Calc he-. done opus inch oat, ac tandem Byfantii fi-: tum & opportunitatem. intuitus, ibi fed:etn imperi i confl:ituere Hat.uit; urbemque to tius Orientis & fpoliis locupleta vit, Ce.drentU-:. An. P. C. to 8:.. Chrifli 3 2.9. C1njl. imp. 7. Confl:antinus v t t 1. conful Confl:anti.;. num Crefarem IV. confulem facit. . . ; .dn. P. C. 1 o 83. Chrifli 330. Cv-nft. f'rnp. J'O Byzantium,a Confl:antino dicta tinopolis, feu nova Roma, Dei Virgi ni v. idus Maias dicatur, feria. ii. indichonc iij. Chronic. Alexandre An. P: c. xo 85. t. Conjl. imp. 17 .. 6o. Confl:antinus Aug. Gotthas quos non ita pridem a fe viCl:os in fidem acceperat Sartnatis molefios per Conil:antinutn farem vincit. Centum prope millia ex iis partim inedia, partim frigore periere. Q!!a re illi datis obfidibus, atque adeo regis fui Ariarici filio, pacem a Confiantino petiere. /.lure!. Piflor. & Anonymt.M Palejii. .ds. P. C. IO S 6. Chrijli H l Confl. imp. 2. S. tttat. 61. Contl:antinus Conftantem filium 8. Kali) Jan. confulem creat. An. P: c. xo 87. Chrilli 334 Conn. imp. tttat. 61.. Confiantinus Sarmatas a fervis rebeUi ... bus de regione fua nefarie pulfos perhu maniter accipit e onunque a1nphus ccc. mil .. ]ia per Thraciam Scythiam , Macedonia1nl) I taliamque difponit. f/ale{ii . . '!An. P. C. 10 8 &. Chrifli imp. ;o" . tttat , 63. Conftantinus Conffantio . tum dat.Tricennalia fua edi jubet vut. KaL Augufii. Dalmatium Dalmatii fratris fui filium facit 14. K.al.Ottob. Alteri fratri Annibaliano cum P ontico regno, . filiam conju.getn dat. Ac dem Gallias Con.fl:antino Confiantio: Africa , m , Illyricum , & Ita-.. liam Co : rip am G .otthicam. matio. dedit. d11. V. C.ro &9. Chrifli 3 3 6. Confl: imp: ttat. 64. . Con!huuin.us Cpnilantio fil.io I

PAGE 209

188 VIT A FL. V AL. C ONST .A.NTINI Jv!A G. .dat autetn ilia fuerit , ignoratur. .An. P. C. 1090. Chrtfli 3 ;7. Con fl. i mp. ;z. J . ttat. 65. Cum C o nfla n t i nus Sap o re m Pe,rfarum re gem prre n 1 iff o etnn exercitu Con fl:antio & reliquo b elli territ um ad petenda pacem adegiife t , ipfo die Pafchari3 mor bo co rreptus, retnedii caufa Soteropolim ad aquas calidas eft egre.lfus, quibus non proficientibus ' Helenopolim in Bithyn.iam a diit , ut earum aquarum beneficio ut( retur: inde Achiro nam Nicomedix b an urn fe d e ferri j ubet, ubi partito inter fili os imperio, nempe Galliis, Hifpaniis,Bri tanniis Conftantino : Thracia, Afia, iEgy p t o , & Oriente Conftantio : ltalia, Africa, & IllyricoConftanti pro relifris: in ter omnium afiantiutn fletus ipfo die Pen teco .il:es XI . Kal. J unii fub meridiem deceffit e vi ta,anno imperii ; z..cum annos J. . . ferme totidem verbis Eu f e b ius ; cui potius quam ceteris credendum r eo r . Edi autem Conftantii Chlori obitum & O onfiantini imperii exordium ad an. ;os. p ert i nere recre, Ut mihi vi.detur, probat tav ius de doE1rtna temporum ! . 11. c. 35 comlnunem tamen aliorum fententiam fecutus fum : quo fatl:um ut anno tri ceftmo quarto prim urn imperaffe illum dixerim, cum tamen. id anno ante contigiffe pntem, ex Eufe bii loco ubi ait Confianti num, cum ad imperium peryen .it, annos natum , quot exegtt tn tmpeno. fuperefl: Confl:antinum ; non fine fufpicione veneni a fratribus dati fublatum fuiffe , volunt Zonarns 1 , Cedrqnul, & Alii febri ilium perii'!fe fcrjbunt. ! Ejus corpus magn a & populorun1 omhium lutl:u Confranu .. nopo!im de! atum eH, iiden1q u e . ah aulicis ei redditi, dori e c Confianttus ex Oriente aliique ejus filii ad fupremos ei honores rcddendos adveniifent. Theod aret. Utrum Conftantin'.IS paulo ante Ino/.rte m baptif.:'ltus fuerit, ut tefiantur pofl Eufbium; Hieronym. i11 Chronicq. Amforof. Drat. m fun. Theodof. Socrates , Theoderet , nicon .dlex a ndr.&c.an vero paulo ante con ... ciliun1 ut ex acbs Svlvefiri & Theophanis teftimonio pro contendit Baronius, nihil affirmo:tantum dico neque acta illa Sylveftri magna: apud viros doCl:os aufroritatis dfe, neque aufurum un quam Enfebium in re tain nota cuiquam i1nponere : cum id quarto poll qu a nl contigiffet anno fcriberet. Magna vi & anitni & corporis fuit , excellenti oris fpecie , ftatura prxfl:anti, ut ipfo afpechl injiceret fimul & amo-rem & admirationem fui. GefioBum bellorum rnagnitudirie & victoriarum numero prredarus , in ftrenuus, clemens in vitl:oria , in pa'e ad .. rninifiranda! peritiffimus bona rum artium parens, Eo laudis minus cup i dus 1 quo digaior, ubique magnificus, liberalis,adverfus bonos mitis,in feditionum fauto res qualefcunque illi forent , ufque ad no tam crudelitatis feverus, integritate vi tee 1 cafiimonia, temperantia ; ceterifque chrifiianis virtutibus infignis, catholicre ve ro fidei fiudio eo magis , quod religionis Chriftianre, quaJn imperatorum Rornanorum primus fufceperat , vindex acerrimus extiterit , dum ipfi facrorum antiftites vehementer inter fe diffiderent . n E A U C T 0 R E . H U J U S P A N E . G Y R I C E T . <_;t1T 0 LOCO A C TEMPORE HABITUS S IT. \ PAnegyricus ifte , ut legenti flat i m li quet , in celebritate nuptiarum Con fiantini, & Maximiani pro nunciatus ell: anno Chri.fii 307. cum Maxi mianus e fece.lfu ad refumendum quod regre dimifcrat impe!ium, & fuuendas Conll:antino inlidias Trev ero s , ub i i s era . t , at:ceffiffet, ibique F aufl:am conju gem fimul cum Augufii nomine acciperet. Auctor incertus eft. Hunc .lEduum fuiffe Sigonius : fed quo argumento nita tur 1 haud apparet. SYNOPSIS

PAGE 210

IN.c. PAN. ET C .ONS. T. I SYNOPSIS PANEG .YRICI . . \ IN EX? R D Cum: m.ore. . . lint oratione /am Augu{lt cum }aufta Maxzmtant filue nupttte , tum prttctpue tottm retpu-. hlicte nemine id.a ft fieri dicit oportere qui hac prcefenti ltetitia perfruatur. . n . Is T R 1 BuT I 0 videtur ejJc.; I. De Conftantini. I I. 'De laudibiu, n. 2t. I. PARs. Q!tid Maximianum moverit, ut hunc .fam jure adoptionis ne1 . potem, Majeftatis or dine filium, etiam generum ejfe vellet. Nimirum quod paj . trem C onftantium non jjecie fed continentia, fortitudine , juftitia, pru: dentia reprtefentaret, n. 3 HujPA comparationis fingula capita perfequitur, n.4. Ctefc-zris contentm expeCf .. -tre maluijfet, ut ab eodem, quo pater fum, declartttretur n. 5• jam dudum hunc jibi generum deftina/fet, cum in Aquileiewji palatio tabu/am exhiberi ju!ferat ,in qua Fauffa Conftantino adhuc pue.r(). galeam o.lferebat, no 6. I I. PARs. Tranft ad quem laudat quod GalliM pacarit, quod Romanajigna trans ljenum barbaris gen,tibus intulerit, quod in Mau-. ritania naiiones domu.erit quod poft tot tantafque Rom triumpharit , n. 8. 1 ngeniofe conqueritur quod reipublicte cur am ad/em-:_. pus depofoerit, n. 9 .-IN FIN E. Compcllat utritmque imperatorem ex quorum notl!!_ af]initate , nihil non JPerandum dicit ,ftc enim fundandum deinceps imperium & maturitate fenioris, n. 1 3• Convertit orationem ad C onftantium crEla_ fruentem, quo adempto adhuc fuperfit & Maximiano filius , nee C onftan#n o pater dejit > denique multam fobolem C onflantino precatur, n. 14. INCERTI P A N E G Y R , I C U S MAXIMJA.NO ET c oNSTANTINO.' I.o . Ixerint licet pluritni , multique dieturi fint ea , qui bus omnia facta veftra ) futntnarutnque virtutum n1erha laudantur, fa Principes, Maxin1iane > 1 velis, no lis, fern per Au ... N 0 T JE. i . . v El", no!i4. ) Adufatorie ditl:um , quafi Maximianus invitus , & ad obfequendtfm tantiun diis, abdicatam ante quat.uor annos purpuram refumpfilfet. tam en regnandicupjditate 1 &. .foli-, tudinis tredio ab eo fafrum tradunt EutroJI; PiE1or, & alii. Maximianutn harum nuptiarum tempore Augufl:um fuiffe videtur dfe contra . fidem A11.tonius Schonoviu5. : -

PAGE 211

ft9o lNCERTI PAN.EGYRtC_ q s gufte, & Conftantine e ,ft. prz; cipue ifl:o fcrmone COlnple cb, .qure funt hujps . prQpqa qua , ttbt fari additum 3 nomen itnperii, & ifiarum crelefiium 4 nuptiarum fefia celehra ' ntur:cetera enim in rempublicam beneficia poffunt _ multis occa-5 ftonibus diverforu . m tempo rum pra:d!cari: > huic .. propri'l ttu; oratio, quoel femel factum futurtun eft fetnptternum. Equtdem.fcto gaudentium fiudia. nunc ita toto . or be florefcerc, a quacunque Fatna ultra naturam, qua fingitur G difcurfus volucres mutuata, & plus quam mille vo..; cibus {o' nora , . per . crebilit, ui: otnnium nationuin _ gratula _ tionibus confecreIQ tur ; quid enitn rebus human is contingere potuit aut nobilius ad gloriam, aut cettius ad falutem , quam quod p , rifiinre vcfl:ra: concordiz pietati hoc quoque 7 pignus acceffit' futntnortun notninum arctiffitna conjunetione vencrabile , ut itnpcratori filiam collocaverit irnperator ? b Sed tatnen nos oportet otnnes homines exultatione fuperare, qui hoc tantum 15 teipublicz bonum intuemur, & ipfa vultuum vefirorum con-convenHfe vos , . ita non dexter.as tan tum , fed etiam omnes fenfus vefl:ros junxtlfe, ut, fi fiert poffit; tranfire invicem in peetora vefira cupiatis. 1 I I. enim aut tu car ius dare , aut tu carius accipere potuifii, cutn 2.0 hac affinitate veH:ra 8{. tibi, Maxitniane, per generutn 1 juventa renovata fit, . & tibi, Confiantine , per focerun1 notnen imperatoris accreverit ?. Maximas itaquc vob-is, , publico nomine gratias agi mus, quod fufcipiendis liberis, optandifque nepotibus ferietn neds z prorogando Olnpibus in futurutn feculis providetis . ut Rolnana res> I N T E R P R E T A T I o. a In quamcunqcu part em dijfu{a eft fama \ b Sad tamen par e/l nos tmnium fltpra naturam1 qua exhi6etur Jub fpecie volan-tari. . t i J alitis. N 0 T ,.. 2. Oriens imperator. ] Tmn enim cum eos pertinehat facrmn erat, non mirum ti hahira eft oratio , Conftantinus ex Crefat e votum appdlat orationein, quam ipfi forpriinum dicrus ell Auguftns. ta ffeprom-iferat.Infra n.7.lttJ dieam , ut 'Ve-3. N11men imperii. ] In aliquot exemplaritM erga te devotion!& appareat. rihus eft imper. fit ut le. gendmn Difcurfra 'Uolucres. J Lege ctJ m fi1fpice_ r nomen imperatoris , potius quam daho, _Diflurjtt volucris incitat11 , &. plufi rnperii. Et vcro infra n • . 2.. & tibi Conflan. quam & c. . . tine per nemen imperatoris: 7. Pign!J4 lle&effit. J Id eft, Ma:ximiani fefla.] Conflanti?i & Faufilia,infra n.3. cum nb eo ipfi chariffimum Max1mxanr ex Theodora Eufeb.. &c. . . . . . . _ _ _x. Juventa rtnovatll fit. ] Maximianus " Huzc voto. J VI.detur hanc ennn tllm kxagenarium annum attin-:-;. oratto ,nen'l votum tnfcrtp .ta.tn vohuffe. Nam gebat. . huic voto. congru!. t , _ !d efi , huic z. } <"'X veted codice mea:: fie ennn q u1a . . propagan-do. Et vero n1ox qui fiir:: . deorutn colebant , & qutdqutd .ad . pe. . ...... \, \,

PAGE 212

M !rXIMIA N O CON;ST ANTI.NO. lS)t olim diverfis r _egentiurn fatifque faEtata, tandetn perpetuls do...mus vefirct_ . radicibus 3 , tum que fit illiu& imp eritlm quam foboles f-Ire c . ell: 4 Voltip• tas confervant l i generis exetnplutn dat@ ad fl:udiofius expet r nda, & liberos tit fub(Htt1endisfucceffiorti.6 ) bus fingul0rUI11 nihil _obfit tfe mottafern t r ClUtl iifin1dr.:. ralis fit poH:eritate tefpubllca. fi lges quoo 6 mulcra fctlibes notaV' runt, parentes prrerriiis honoratuht;, verc dittintur fundamenbi , quia ; & qwafi font:em hutnani cOrpo:. _ _ ris fempet RomatHs exerctttbus n1tfitfl:bitunt , qtiod htitt veftro in oio toblitam po-Humus dignum hom en adfcribere ? tjui t1ofi plebeiG mine, fed impetratoria fiirpe ternptibl_icntrt .propag.ttis, ut quod 1 tni1-lefi.:. moan no pofl: Utbem conditarri evcrtiffe tanaein gfa-tulabarntir, ne muta-.._ to ria per novas familias cointnunis falutis ttadetentut, 8 id e _ft-, omnibus a!tatibus, hnperatores fe1nver Hctcillii. 11 . I I I. Q..uemnatn igitur utriufque vefirum ac venerationis or dinetn 'facianl ? adhut enim de atnborutfi in hari c rteceffitudirletn congruentibus votis connnuniter dixi. te qttidem fehtio, fehior Augufl:.e, _ majell:ate prxGe. dere, -te fequi, 1 junior Imperator. :r. Sed ptofecto ficut tuo, Conftanti11e , fo_ ceto ante eft concilia.ta divinitas, qtiam ab eo pigrius ipH 2.0 thariffimtuu pofiulares ; fie & nunc quoque in hat gratulatione prius ilia dicerida funt , quz in te confiderans tantus ifte, 3 & paterf1i & tui .itnp.rii, eft quod petifri. 0 divinutn tuum , Maxitniane, ciunl, qui hunc tibi adoptionis nepotetn, majefl:atis ordine filium, etiam gene rum elfe voluifl:i ! Divi inquatn Confi a ntii filiutn, in quetn fe 2) erirpa illius juventa transfudit' in cujtts ore crelefies ill ius. vtiltus 4 natura lignavit . , qui afpftutn illius ad dcorum con cilia tranflati ad hue defideran tibus nobis fufficit pro duo bus. N eque enim forma tantutn in te patris, Confl:antine, fed etiatn continentia , fortitudo 1 jufiitia , prudentia fefe . gentium 3. CoalefctJt. ] Infr ' a n. prs, cum filius . liD affinitas ifta coalefcet flirpibus, qut femper ., . 8. Id eft , Lege cum Grutero Jummos in viros ad concordiam cDputdem vel td. . . Ulvit. _ 1. ] S1 cum fexagenano MaxP . + PO'luptM. confervmufi. ] Melius Acidamiaho confe-rarur , ipfe enim Conftanti., !ius voluntas. _ 1 nus age bat annum $4 _ , s. -Cumimmurtllh"J fit.] Dum ali:i homi. 2.. Sed profeHiJ.] Verfatur in lubrico !1-es ali is fuccedunt ; etfi fi,nguli lnoitales co , dubids utrius laudes fint, fit tam en ut vdut integra atque ea-_ mum pe rfequatur. _ dem fern per fit , & fic_ propaga3. Et P.flterni & tui. enitn ta pofteritate , velut . . patrem , Ca:fa""_ 6. Mu!Efa ctl!libes nota'Verunt.] V1de -rem , & Auguftum fec.erat. nilpaneg. n. 2. 6. not. 9 . . . 4 . . ] ldipfum .; 1 MillefimQ . .] Sub duQbus Ph1ltp. pan. 7 n . 4• Inde eft quodA . ex 11/fJ ente_ a ) •

PAGE 213

19t INC E R y I P A N E G y R I C US IV, enim ; quod te ab tpfo fine puerlttX tlltco matrtmO.llll Iegtbus tradtdtfit' Ut r prt mo inO'reffu adolefcentix formares animutn marital em , nihil de vagis n i hil de cone ellis retati voluptatibus in hoc facrum pectus 5 admittere s ; Sed , ut res . eft , mente prrefaga otnntbus te obfervationibus imbuehas , t aletn pofl:ea ducrurus uxorem. , Fortitudinem aut em iUius jam tum i n principiis confecutus es. z Multa ille Francorutn 1niliia , qui Bataviam ; a liafque cis Rhcnurn terras inva(erant, inter fecit , depulit, c.epit, abd u q 1 0 xit : tu jam ab ipfis 3 eorum regibus aufpicatus es, fimulque & il ... lorutn feel era punifi:i, & totius gentis lubricatn fidetn tin1 ore vinxifl:i. Li heravit ille Britannias f e rvitute ; tu etian1 nobiles illic.,. oriendo fecifti . P iu..; rim as ille barbaras natione s viCtoria domuit, venia tnitigavit; a tibi cunctis, h ofiibus alacritatis terrore compreffis interitn deefl: tnateria vincendi. 'CI) V. J ufl:itiam vero patris at que pi etaten1 fie itnitaris, & fequeris , u t omnibus ad te confugientibus , divcrfatnque opem aut contra aliorum i n j urias, aut pro fuis cotntnodis poH:ulantib us, quafi Iegata parris videaris e xolvere ; idque ipfum coram gau deas prxdicari , quidqu idtu j ufl:e ac Iiber aliter feceris, filiutn Confiantii neceffario pradl:itiffe. Natn (_1uid ego de 2 o p r udentia die a in , qua t e prene ere dim us fore ipfo patre potioretn ? qu i ve illos Rotnanre reipublic< principes, 1 fuperia-r etn Africanun1, 2 Pon1;.,. peiumque retatis curfutn v irtute prreveetos, tatn 3 matur e pto vincis i1nperio , a tantarumque rerutn fuftines mole1n incipiente I N T E. R. p R E T A T I o. a Pojlquam fregifli hojles omnes fortitudme I a Et hac _Prima ttate fummnrum rerum tua territos. g eftarltm glona .. N 0 T . -' formtt fi militudo tran.fi-vit , ut figncmte natura vultibru tuis imprejfa vide atur. Idem 1adem m (ronte gra1JitM, eadem in oculis & in tre tranquiUittU:fic t fl index modejlite rubor &c. 1. Primo ingrejfu adolefcentite. J Locus in ftcrnis ad probandam & Conftantii & Concontinentiatn: fed id in utriufque vita expe ndimus . 2 . .fAu lt a i!Je Francorum miUia J De Con .fl:antii expeditione pat). 5 n. 8. & pan. 7 l'l. 5 Nee contenteu eM 'ip[M in Romanu rranflulit n atwnes , u{ non folum arm a, fed & feritatem ponere cogerentur. Ibidem de Britanniis poft decitnum tandem annutn • I Tecuperatis. 3.Eorum regib:u. Afcarico & Regaifo quos fiatim a Confia ntii morte turbas molientes Conftantinus fregit)ac captos in .... . -trum dHan. iand'os. EtttrDJi-t 4 Orzendo. ] Ht-s pouffimum verbis tuntut, qui Conftantinum in B r itannia na ... tum putant; qua! etfi in alium fenfum de torqueri poffint, tamen de natali Conftan ti.ni o:tu accipienda effe obfcrvavimus i n erus VIta. I. Superior em Ajrica1zum. J Id 'efl: ,-Sci. pionen1 Africanum de guo vide Plinii paneg. n 1 ; . not . .9 : z.. Pompeiumque. ] Is-cum annorum ef fet adhuc 17. fu:b pane Pompcio meruitjl anna vero .retatts 2 3 .. tres 1egion-es ipfe ad Syll.atn ac poft an-no recepta Itaha & Ntcomed1a tnumpha vit . De ceteri s. ejus vifrotiis vide Piutarchum . 3 .' M61ture fumptfJ vincis imperio.] Nazar.;.: n .... Tu imp. opt. in#e: prmcipatu fldhu(

PAGE 214

M AXllVL 1 A NO E T AN 0 . / ' l9j te. Gefferis enim fortiter licet, multa fapienter , cum per b n1axi ... mos tribunatus . ftipendia prima con(iceres ; fentias neceffe efi au fpicia , _ adolefcens. qu.id ego te pouus quatn gravttatts nomen ufurpo ? CUJUS tanta maturtt a s eft, u t cum tibi , . Cxfaris tatnen 4 appellatione con.. ; tentus , malueii f ; uf ioei11 te,. quf"''f llufu . declararet AugQ!tum. Siquidem hoc fore pwlchrius judicabas , fi id non hered i tariutn ex fucce.ffione. creviffes, fed virtutibus tuis ' debitutn a futnmo im• pcratore . . . V J.. Neque enim dubiutn , quin tibi mature ifl:u4 fafl:igium 10 d.ivinx quite jam olim fibi generutn etiatn ante quatn petere poffcs fponte delegerat. Hoc enin1, ut audio, r itnago ilia declarat : in z adipfum convivii pofita afpecrum, ubi puella jam diyioo venerabilis ,_ fed ad hue impar oneri ftio, fufl:inet atque of fert tibi etiam tutn puero galea1n auro gemmifque radiant em, & pen-J r nis pulchr( alitis eminentem : ut te , quod vix ulla poflunt habitus oroamenta fponfale munus faciat pulchriorem. Fortunatu s pi cror ille , quifqui s fuit , & quatnvis 4 A pellem , ipfutnque >. Parrhafi u t n fcientia . vicerit , materia tatnen imaginis quatn arte felicior ! enitn ipfi. ferant effe, 'pr(ecipue cujufque fonn.cc, imitatio2 o netn , q11:ia certis fi.1i no tis cito deformitas exprimatur__, fimilitudo tam en.. pulchritudinis tatn fit ardua quam rara eft pulchritudo ; non tantutn ta lnen ille cepit lab oris ex ore veftro divinas fpecies transferendo, quantutn I N T E R P R E T A T I o. b Maximus Tribunu1. N 0 T J • . / ,ifnmaturul . :fed {am m a turtu imperio ofiendifli Co u s . ( C os a ut e ln un a ex i'nfulis Cy / turfum tetstii expe8andum in foflinacladibus eft) is p iCl:ura! plura folu s tione virtutis. , pe contulit , quam ceteri omnes. Flor uit + AppeUatione contenttH. ] Huic loco --Alexandri Macedonis temporibus , qui Eutropius • Zofimus , ViEfgr , tantum illi tribuit , ut ab uno illo pingi &c. . fe volueri t . M . oriens V rem Co is quam I Imago iU11. ] De imagine ifla nullibi, inchoarat reliqui ' t in1perfefram, ve l {ic' ta quod fciam , hoc in loco , men i ta prxftantem ur eatn nemo pittor mentio efi, fed nimirum levius quiddam auf us fit a bfolvere. O v id. Si nunquam Pene e!l:, quam ut locum habeat in hiftoria. rem Cois pinx!lfet ApeUes, moefttJ fisb t:tquoreis 2.. e..Aquileienji pala t io.] 4quil eia in Italia lat eret aqui s . Carnorum Metropolis, inter Concordiam 5 . Parrhafium ] itidem pitl:or urhem ad occidentetn; Tergefium, ado-fuit celeberrimus, patria Ephefo, qui cu.RJ. rientem, & mare Adriaticum . , ad meride laude cum Zeuxide contendif diem a quo de vix 9 n1illia r. diilat. wfet, ifque uvis apte & ex arte picbs av e s . fefelliffet; Parrhaftus non aves tantum ... 3. alitis. ] Pavonem propter fed laud i s {ua: linteo expaifo d e v ariu m pulchram ali . -cep i t . Vixit paulo ante Apellem. tern appellat. . 6 . Prc ipue cujufque forrnt:e.) Lege cunt 4rdle.llem. J Apel k s piCl:ot fqit Acidalio id, efi, ; & 1 A a iij

PAGE 215

INC E R 1 " I PANE G y rc US J divinita tis haufit _ cominus vos infph:iendo, intuendo f<)llicite; & curiof e ab hilaritate ill ius ztatis vultus immobiles & ferios e}dgendb, proniendo denique am oris vefiri tacita przfagia ; ut, quod in vi cern vobis vetecundia negabat, vos_ in cerneretis. . . . 5 VI I. Sed profeCto hoc Jatn-tUm; Maxuntane, dtvtna a pt.at-Ulmpferas , hoc crnn fetret ztas, tit rogareris optaveras, ciutl tibi in ill" 1jucundiffin1a fede harum nuptiarum gaudia 3 .ut fimul illam parvuhun & hunc intuendo crefcentern diu frue . retis expe .,.j, [ratione voti, quod conjunctione firmafii. b enim competentiits; 10 quid providentia tUit dignius fa cere potuifii ? quam ut ejus filio,quem pridetn & 4-affinitate adfcivetas, & majefiate fociaveras, nunc tx intimis afteetibus traderes lummi pignus in1perii ? I-Irec eft tua, Maxitniane, in• ter omnes princip e s propria c latgitio. Alii divitias, aut honores, aut ipfa etiam itnperia, fed fola donarunt, tu anitno majore quam ceteri I 5 i ndulges, & quod pi eta s tua . habet chariffitnurrt, & quod fortuna prrecipuum. Nee tarn en miranda ifia in te efl, Maxin1ia11e., animi magnitudoj in que ttl dii irnh1e>rtales tanta congefferunt & naturre bona, & otnamenta fortun:r, ut quamvis maxima largiaris , ita penes te fint omnia quafi ea folus obtineas. U t e n itn ille qui omnes aquas & terris przbet 2.0 nus,d fernpcr tam en in motibus fuis totus efr; ita: tu pates imperium, ximia?e, non potes habere. quo ego. cum ad _id loci _ Y:e nero Ita dtcatn , ut fortaffe GJUtbufdatn v1dear audactor , ventas tamen erga te devotionis appareat. _ VI I I. Nunc enim fequitur, ut , quon1atn vi.rtutes tuas, Confrantine 2 5 Augufl:e, focero pr:rdicavi, tu quoque, licet op"tirne fcias, tam en audias quanti te principis ornet affinitas. Hie eft, qui no1nen, quod atcepit a deo principe gener i sfi1i, dedit vobis, qtiife progenicm effe Herculis non adulationibus fabulofis, fed a :rquatis virtutibt.Js cqmprobavit. f::Iic eft qui , 1in ipfo ortu nutninis fi.ti,Gallias priorum teinporiun injuriis 1 N T E R P E T A T I o. a b enim convenitnt ius. c Mun!ft,ent ia. I . d Tamln in aquarum fuarum mteger manet. . . a P 11ribU1 rr.iir tutibus . -\ . . N 0 T iE. (xtmix: rhox fimilitud.• tamm, legefimi l ituao autem. t. Jucundif!im-a [edt J In eo loco uai regna t l.ettti;e BacchU5 dator ' & .tEneid. I 7 3 8. 2-. Prtedeflinabu. ] Vox: ha:ud Ciceronia na pro eo EJ.UOd efl animo 3. U,t jimul. ] Id eft , Ut in imagine illa Fau.fiam tiliolam tuam , . & Conllantinum ctefcehtes dum \'ideres * pafceres te tucunda expefratione defiderii tui, quod utriufque nuptiis 4 Uiffinitate ad_ftirveri#. ] Cum-Theo.i doram privignam Conftantio col locavit. 1.. In ipjo ortu numinis fui . ] Simul M -axi;. mianus faCtus eft Galli as Carini faris vexationibus ac ferocia -.._ \ -

PAGE 216

. MAXIM I A NO E T .CONS T A .NTI N 0. I9) _ ad obfequium reddidit, fibi ipfas ad falutem. Hie, 2 quod jam fal[o traditutn de antiquis imperatoribus pQtabatur, Ron1ana trans Rhe-nutn figna. primt1s barbariS-gcntibus intulit. Hujus 1 cum fratre rurfus ac frepius expeditionibus domita Germ:;tnia 4-6 aut boni confulit ut quie{cat, :(ut lretatur quafi atnica fi paieat. Tu ferocillimos Mauritatiire populos 5 inacceffis J)londunl jugis, & naturali munitionc fidentes expugnafl:i, rece pi!H, tranfrulifi.i. Te pritno ingreffu tuo tanta , tanta frequentia 1 poplllus ex cepit, ut cu.tn te ad Capitolini Jovis gremium vd oculis ferre geftiret, c flipatione fui vix ad portas urbis admitteret. 6 Te rurfus mo anno imperatore1n, ocravo confuletn ita ipfa atnplexu quodatn fuo J Q Roina voluit detinere, ut videretur augurari jatn & tim ere quod faetutn efb Efl: enitn, Imperator in quo uno querelatn meruifti. _ . I X . 1 Audi do loris nofl:ri libe ram vocein. Siquidem dii ipii quod pie'": rum que hum :anas res negligant, du1n querimttr ignofcunt, qui bus a1iud I$-. fortaffe curantibus grandines ruunt, dehifcunt , urbes hauriuntur. . non illis hauriuntur volentibus, fed aut aliorfunl afpicientibus , aut f.atali rcrutn curfu urgente videntur ac,idere. Tale eft, lmperator, quod omnibus _ nobis a inclufo getnitu mrerentibus facere voluifli , non quidem tu reipublicre negligentia, aut lab oris fuga , . a . ut cupiditate duCtus,. 1. G : fed confilii olitn , z ut res eH:, inter vo s placiti conHantia, & pietate fraterna; ne quem totius futnmarurnqne rerutn focium fetnper habui!fes , I N T E R p-R E T A T I o. h Partim id 4lfUO tmimofert, ut pacem 'ba-cUt !f,Ji:t , (ubire poffit tant11 . b.tat, nobis eft, populi multitudo flipabat. 'JUaJi jjon tejugum fer at : a lntimo . in peflorlgementibus. N 0 T 1;, & rebellionem me ( litantes compreffir. f. Populus exupit. J Tang it tiiump hun1 2 . jam jalfo. J Id eft, quod de veq_uc_ m cUtn Diocletiano egir teribus , Tiberio, an.Chr. 2..9 s . . Romam poft fubjeclos Mau Trajano referebatur , arma cos barbaris ros reverfus. Vicrores autem in Capitolium uhra Rhenum intuli!fe : Maximiani tern d educebantur. Plin. pan. 1t. 8. not. r. I pore fa hula! loco erat , adeo nihil fimile 6. Te vice.fimo jfnno. ] Maximianus , ; ifum ab his ufque temporibus , donee ille imperium cum Diodetiano abdicavit an.:._ omniutn prin ius hrec fortitudinis no Chr. 3 o + qui erat e .jus imperii an-inftauravi.t. nus nonus poll: clecimUin , . certe quidem 3 Cum fratre. J Diodetiano. _ . li ab eo, quo Ca:far fattus dl,. anno CC>m ... _ 4 . ././ut b()ni r> acatus ama putantur . vit hunc pane gyri cum , ex quo jam unum 1. Audi do/o,1•is .1zojlri. 1. Plenus artifidi . aut alterum locum prene exfcripfit. n. 12;. locus, in quo levitatis notam a Maximia. natio barbarDrum robore, feroci11, no atnolitur. . . . numero gravis unquam ruobh fuit, aut bani con2. Ut eft.] loquend1 fonnuiar:a fulit ut quiifcnt ' mit lt.etntur qu6fi amua ft I hujus retatlS propnam. effe fupra -. . . . ) n1us . • Pnn . . .;. n. 9 nQt. +• . , . \.

PAGE 217

19 6 I N C . E R T I P A N E G . Y R I C u S . jn alicujus facti com munitate defereres' 3 b ne vel illius' viderit ' quali' cerJ te novz laudi cederes. Verum Ionge diverfa 4 in vos erat caufa aut fuftinendi laboris. etft totam excufatione m retatis res, fie quoque tihi reipuhlic:r curis non erat r abnuendum. An fi maxim us S quif(JUe natu gubernator efl: certiffimus ad falute1n, non is optimus qui ufu peritiffitnus in1perator ? aut te unquatn r; Confl:antini ' liberi noftri nepotefqt1e patientur , . vel cutn ad fumtnatn perveneris fenectutem reipabli vela contrahere , tatn felicibus vends etiam juvenis impleve-ris? Sed tat11en utcunque fas fuerit eum principem, quem anni cogerent, aut ' r o valetudo deficeret can ere ; te vero, in quo adhuc iftre_funt integra! folidzque vires, hie totius corpods , v ,igo.r, .. hie imperatorius ardor ocufo ... J rnm, itntnaturutn otium fpera{fe miramur. 7 Q!!id enim participi ma:yj ell:atis tii2llar e . potuit veniatn quietis, qua1n ut tu itnperio fuccederes pro duobus? . _15 X. Sed profect:o exegit hoc ipfa varietas & natura , . cui nihil mutare licuerat, dum vos itnperium teneretis , ut ilia viginti annorum continua felicitas intervallo aliquo difringueretur : aut etiatn dii immor tales pro bare voluerunt tibi innixam fretifle retnpuhlicatn, cum fine te fta-: re non polfet. quam 1 in iftis quidem partibus, . non caruit prifrina 10 firmitate: ibi vcro prene funditus corruit , unde tu, Maxin1iane, difceffe.. ras. Adeo illic plurimum habuerat ftabilitatis afferta, ubi deferta maxime vacillavit, non aliter eni1n quam folet terra ventis, _ aut aquis fubtcr immif-.. fis intervulfa fui foliditate nutare, ita cuncra I tali a , atque ipfa Roma fub .. duCt: a repente qua fufrentata fuerat dex tera . tua , contremuit ac prene 2. 5 confedit. Q!!od ego curfitn tranfeo : cur enim vel recordemur adverfa, . cutn videamus omriia tuo reditu refiituta ? fecit enin1 Rom a ipfa pro majefrate nominis fui, ut oftenderet > poffe fe etiam; imperatoribus . ' ' I N T E R . p R E T A T I o. / b Ntve iUi i 1iferior effis, quidem huic ldludi, iUa foret. N . 0 . T .LE. ; . Neve l illiU!. J Nerve iOim. Acidal. _ 4 rn vos. ] Inter vot. Acidal. vel 'Vibis Langius . 5 Ahnuendum. ]. Alii aheundum, malim vel ahfzflendum, ut fufpicatur .Acida1ius. , 6 . Conflantini liheri noflri. ] Ita cum Rhenan o lego . &. Daniele , pro Conftantini liberi noflri:. ut dlin Puteana edition e. 1 fi}.uid enim aliud. ] Senfus eft. (!illim aliud fuit, quamobrem Diocletiano Jlm perii-tui f
PAGE 218

!!)"! rare:-. Apduxit . exercitus fuos ' ' ac tibi reddidit ' . ' & CtlUl J aafedandos ani-1 mos. auttoritatem privati priQcipis_ .attuli1fes , 4 fupplic'es tibi manus dens ,1 vel queribunda, clamavit. X I. hoc , , patiar , me quati , te qu,iefcere, . mihi libertatetn adimi, te . ufurpare tibi illicitam miffionetn ? An quod S MAXIM:IANO J Divo Augufio pofi feptuaginta . quinquaginta imperii non licuit . .. annos, tam c;ito lieu it ? ldcone te mihi ille, cujus tot . aras, tot tetnpla , .. tot nomina colo , Hercules dedit , a ut tu in . fuburbano otiofus fed ens ufum dicata: mihi virtutis atnitteres ? Redde te gubernaculis meis , & , quoniam tranquillo mari portum intrare properafti, vade per fluctus , mei quidem am ore folicitus, fed tua lntifta_ts; fecurus. Et tatnen, te tihi fl:eterit, injuriam . in tnei rflrftii ' tione patieris • . Irnperafii pridem J ro ga-. a fratre, rurfus impera julfus a n1atre. 0 ccelefietn, .. ... teJ:U .. pJetatem tuam , qure tuum illutn animum femper invictumTofa vi c ir. Non potuifl:i refill: ere fanetre illius parentis imperio, & invitus licet paruifl:i , & t.e I 5-illis vigiliis illifque , quas viginti ann is expcrtus fueras bufnam, tu domina gentium, potes compenfare ben cficiis hoc tu i itnpe ratoris ohfequium ? qui tanto ufu fciens , quantus fit in1perand i labor, propter tenon utitur ilia, qu _am degufl:averat voluptate , tan tum que rei onus poft quietetn. b Facilius fuerat jugiter imperaffe : 1.0 quatnvis enim magnutn laboretn confuetudo fen c intermilfa deli:. de rant novas vires. X 1 I. opus fuit tibi, I1nperator reterne, providentia, quanta au8:oritate ut ft1bfidia reipublicre jacentia erigeres, exanimata recreares, , dilapfa colligeres ? Mirabamur te po fi: imperium effe privatum. Multo 2-j' magi s tnirum eft im . perium ferre poft otiutn. Solus hoc, ut dicitur, potuit I N T E R p R. E T A T I o. a U t mihi {ttbtraheres 'Virtutem , quam rium tenuiffi. hJ c . onflcraru. I ' c s; tamen tfl intermi.ffiO' J nl'f.JA .b fuiJ!et fine uU" intermiflione impeI cvires Rdhibende funt. N 0 . T 1. , ;. Ad [edando.r ani.mot. J Prxtorianorum ctun Maxentio rebellantiutn. . 4 $upplices maneu tendens.] Nota ingeniofctm urbis prof6popa:iam, ad avertendam a Maximiano, fiqua erat in recepdone imperii , vel invidia1n, vel notam levitatis aptiffimam. 5 Vel p9tiu.r. ] Dua s has voculas Acidalius putat dfe expungendas. Verum tamen extant in omnibus editioJlihu$,. I . AugNflJ. ] Obiit enim anno I • retatis 7 &. imperii _ vero anno f G. SHe ton. 1.. te tibi fleterit.] Locus corruptus, Forta1fe. tanti imperator tibi fleterit : nempe reip. pacem reddere, ut glori;;t re'di tibi aliqua injuria. Tangit illu
PAGE 219

198 , (I' N C E R. T I P A N E G : y R I C U S . , . 1deus ille, c ujus f unt quod vivimus, & videtnus, ut habenas in ale cred'itas,.. & . curfu1n devio veB:ore turbatre tranquillitatis reciperet, rurfumque di • . rigeret. fi1nile tu, _ etian1. facile Neque mi-. rum, cutn enun ate receffit tmperturn, & prtvatus beet dtct velles , fit tibi ingenita tnajeftas. 01nnes . exercitus omnefque p:ovincia: te poft tan.ta opera a:quo tmperare defidfe nunquam credtderunt. enun put as ttbt , Maxtm-tane, Jovem ipfutn .refpo.ndiffe cutn tu ingenti dice res, Recipe, Jup i:er, commodafh. Hoc profecco refpondtt Non mutuum tftud t lht tradtdl , , ff. o fed /non recipio, fed fervo. Statitn igitur ut rem"" publicam tefrenafii, & guhernacu!a fluitantia . recepifli ; omnibus falutis illuxit. Pofuere venti, fugere nubes, fluEtus refiderunt . Etiam fiClUbi adhuc 4 in longinquioribus terris a ali qua obverfatur 0 bfcuritas, aut : refiduus. undarum pulfus irrttnurmurat J . neceife efr tamen ) ante tus , . dilucefcat, & file at. XI I I. Dixi pro ratione tern pori 's, facratifirmi Pril1cipes , ea ia;: vobis invicem, ut facitis, , & am aye ReHat ut ipfa illa., .. qt:Jre fepa ratim de virtutibus ve:ftris. locutus fum, ficut huic voto in fermonis fine conjungatn. Dii itnmortales quanta Roma.no--iinperio zo 1 renovafiis, qua!' jam , ut res eft, ce1ferant vetuftati • . Maximiano itnpe ratori , Confiantinusitnperator novus . plus crepit effe quam Favet il!e crefcenti, adefl: z ifie feniori.3 p r ofecto afliititas coalefcat fiirpibus , qua! fetnper fummos in republica viros ad concor diatn copulav.it. Etenim . fi quam vis di11idet1tes .. 4-Grace hi & I N . T E R P R E T A T I Qo , a . t.Aliqui funt tumultm 1 & rel iquite excitatte tempejlati1 fremun t •.. N 0 T A3. I . • Deus ille . • ] Maxitniani & Apollinis imperator dl Confl:antini focer. : comparatio admodum ingeniofa. Is enim . Ijle feniori. J Locum hunc j uxta r elifras , & devio vettori , nempe Phaeneii fufp icionem emendatum oportuir'"rhonti, male creditas habenas nec e lfe ha : enim er.at ijle feni or, in quo men du m:; buit rurfum dirigere,. ut pacem turbato elfe nemo opinor non agnofcit. mundo referret. . 3 ' Perpetuis profeEfo: ] editione Pu..;-2i. Non recipit. ] In perpetuum, fed fertvo, teana ef'cperpetuis pro(eflo pietati bus nffiriitas :td tempus illud ipfum brevi tibi . reddi if1a &c. -cum Grutero etafi hanc voce m turus. quidem a heft in co dice Lan 3 > ] A!neid. 7 Cum vent i . giano. Alii 1eguntpietns &-pefuere, omn. ifqut repente flatus . . affinitas ifia &c. 4 In longinquioribus terris. ] H r dicat in 4 Gracchi & Carneli. J 'i'iberius Sem• Italia turhas a Maxent'io excitata:s. 1 pronius Prretor Galliam domuit. s . .Ante _tuoJ nutus.] nutus tuos4 • : Conful an. C. 576. Hifpaniam ; altero RenrJ.7Juflzr. ] Pa ulo ante MaX'I Sardiniam : his llnianu . s u g . ' er.at focer, . phavtt. Is . graves cum Sdpione n tt nc '.1d1pfum . a dus Immortaltbu.s tn.ajore geilit in ' imicitias , qui bus tam e n rU.rftim M .a;x1m1a .' depofitis ejus fili-am.-CotndiaAn>

PAGE 220

MAXIMIANO ET I!)!)• Jnatrim onium reduxit in gtatiam , fi pro diva Augufro > victoriam tantummodo G gener Agrippa _ confecit ; , quid fperandutn eft, . cutn fempiternam . patris ac filiicharitatem etiatn nuEtiarutn afirin xerit ? Quod fi. J?ublius Scipio bellum Punicutn 7 fufce{'it adolefcens, i p l . futn poftea fttperaturus 8 Annibalem ; fi 9 Marius a faecione SuUana U rbem ) recepit fen ex, idque magno intervallo temporum eveniife tn_ emorabile ell; qua.tn facile nunc omnes metus ponat Roman a rcfpublica,qure defenditur C onjuncti imperii duabus , pariterque Utiturvirtute juvenis -8a maturitate fenioris ? XIV. ,r pater, ex ipfo imperii verticc dccet orbem profpicere co.mtnunetn, crelefl:ique nutu rebus humanis fata decernere , aufpicia lis gerendis dare, z cotnponendis pacibus leges i1nponere : te, juvenis, defeflun1 ire per Iitnit _es , a qua Romanwn baibaris gentibus itn.pe rium, frequentcs ad focerum Iaurcas Jnittere , , cffe&a refcribere. Ita eveniet ut & atnbo confilium pettoris unius habcatis , & IS uterque vires duo rum. 0 felix in itnperio , & po: imperium felicior, au dis enitn profecto & vides, Dive Confianti, quetn 1 curru prene . confpicuo, dum vicinos ortus repetit occafu fol ipfe inveCturus ex 'epit ! nunc gaudio potiris, quanta voluptate perfrueris , cu.n1 I N T E R P R E T A T I o. a In eam imperii RJmani pan em quee gtntiblll pro::imte funt .. N 0 T 1. .dux it conjugem.. r. AEiiacam 'Villoriam.] Ad Atl:ium an. V. C. 714. Rdatam iv. Non. Sept. A8ium autem urbs & f _romontorium ell Epiri , ad os finus Ambracii contra Nicopolim, ubi maritirno pra!lio vitl:us eft Antonius. 6. Gener ] J uliam Augufii fi ,liam dux it : ter Conful fuit. Huic A Cl:iaci belli c ura commiffa . eft. .tEneid. 6. 6 8 1... Parte alia, ventis & diis Agrippa fe'undis.. , Arduul , &c. 7. Sufcepit adolefcens. ] (.'urn annorum 14. ut Plinii pan . . 13. not. 9 diximus. 8. Annihalem . • ] Annibal Atnikaris filius 19. an nos natus , a patre aris admotus, odium in R.omanos perenne juravit. Ex . -' Saguntum Rerna .nisrf.cedeLratam ever tit, in ltaliam trajecit, P. Scipionent apud Ticinum,Sempronium Long.Nm apud Tre biam : Flaminium . apud Trafimenum : lum & Varronem apud' Cannas prlio vicit. ldem Campania: deliciis fratl:us primum a Fabio 1 tum a Valerio Fiacco, itcrum a Ga.___ . . . . . ... -lerio , Graccho & Scipione fuperatus ; acl ultimum ne Romanis traderetur , hauftQ quod. fub annulum habebat veneno. fumptus eft. Aur. P&Eior. -9 C. Marius poft Jugurthan1 ante curru_m afrmn, poft Teutonas in Galliis, Cimbros in ltalia vitl:os & triumphum aCl:um, exatl:ofque in exilio aliquot annos, U rbem cum Cinna & Sertorio ingreffus eatn a Syllana factione eripuit jam fe nior,fa . tl:ufque ell: feptimum conful an. V. C . 668. Aur. Pi8or, .1. Pater. ] Compdlat Maximianutnj tnox te jwuenis , ora t _ionetn convertit ad Conftantinutn. 2;. Compenendis pacibus.] Vox prifcis nre latinitatis temporibus, aut hunquatn • aut raro in plura-li nurnero uf.urpata, fe d in , ejus x-vi fcriptoribus fimilia nonnulla iden ..,. tidem ut fupra ohfervavi. , 3. Curru ptxne conJPicuo.] Ita fuit ex veteri pro curru & p,zne_con.fPinJo, dum '1Jicino or-tus &c. Senfus vero eft. ' fol ife occidens & ad B b ij

PAGE 221

' . ioo INCER TI p : A NEB. CONSTAN-TINO .. filium tuutn, quite primus patr _em fecit, tui poIedio.J I. nem + idetn pater, idem idetn ? H:rc eft div?s tmm.<;>rtalttas, quam. , fihus. afpeB:u, fimtlts an uno , par tmperu potef.l:ate. Invtd ert?t . hcet n?b1s , "* S hil tatnen auferre dotnui fata p otuerunt. N ec Maxtmtat1o filtus-quah s tu eras, nee Confrantino pater deefr. edam ,. ut otnnibus modis tua neceffitudo renovetur, rurfus hie focer rnrfus . hie gener ( eft , . ut tiffitnus .. : imperator femper ex tua fobole nep otibus /' ' . . . N . 0 ' T .tE. curru excepit in c rei .um\ parte curru invet1:us , finiff ra tvehendum, quaG ocndentc tum eq gratul"tur' ,qua4 eum C ttfore m v id:er it , 11r. 5)._ . . , _ ...... ..

PAGE 222

( EUl\tlENII CON.ST A NTINO A u G. . 10' 1 I I. P A R _s. JU"ortuo -patre Conftan#nus jam Auguflus Af:aricD & Regai._ fo }"rancorum. quos bello ceperat punitis_ fecuritatem G_all_iis reddit. n_. 1 o. Bruflerorum_ fines ingreffus cos de . n. 12.. A grip .. _ptnenft ponte faElo tta (erret, ut eo vtx bene tnchoato Jam foppltces obfodibuJ oblatiJ pacem petant, n. 1 vitia obiter attingit, prceflrtim in gratum ejus in Conftantinum animum, n. 14. Diocletiani (qui 3alontt adhuc privatus 1livebat) in _propojitrrconftantiam laudat;, n. 1;. lter:um redit ad t charus fuerit militibHs , . quos. ab eo. Maximiani promiffit, : & largitioner avocare non potuerint n. t6. alacritate adverjies Ma.. , ximianum Arelatem primum, tum Majfiliam convolarint n. 17. Maj]ilite ; iJppugnatio,-n. 18. Conftantini erga vitlos pietas, n. %1. Barbaros poft ejus in lutliam eruptionemrepentino reditu foo reprim#: has v i .Apollini tribuit. IN F r N E. Optat ut ad. vifendum Apollinis templum. ) iat :fie CHim Vrbem jimul vider# ejfe reftituendam, 2,%,, Liberos fiios erlltOr.'' iinperatori commendat > n. 23. . .. ' EUMENII l? A N E G Y R I C U Sj) C 0 N $ T A N T I N 0 ! . A U G U S T I. FAce rem , facratiffim e Jmperator , . paulo . n1illi qu.e ll:t .quoniatn .. { 1 d1e1n 1, : 1n til: a ctvttate celeberntnum ad d1cendun1 dediife t , de eo ipfo ducerem fertnonis ' exordiutn, nifi tn. e ab hoc duplex ratio revoca . , :ret , confid . erantem neque 3 ofl:cntare deber.e fubi-.. tatn dic;endifaculta.tem . , neque ad aures ta.nti nu1ninis ni1i _diu NoT I. D !em in ifl'a J In alii'S eft nen1: progretTa jam &. matura ;etare qua .. diem diEfo in ifla civitate, fed voli"S egofutn, cxtemporali orationis genere tulam erafi, quam a veteri exemplari abefuti non deb ere. /Ettll media dkitur ill a, fe ait Livineius, & qua! reipfa obfcuritatem efl inter juvcnta:m & fenefram. A ' affert fententire. mo fe rme fumitur ad: quadrageftmu1n an:. 2.. In ifta civitate-. J Opinor TreverenG, num. Di , citur a TuHio de fenech. 76, cujus tum dies nata lis ut dicoRffans : ab aliis a.-x,u.)r, vigor. parr. c!turus eft n. 2.:2. , .. 9 n. S.
PAGE 223

:2o!, E . U M E N l I P A N E G Y R I C U S fcriptum, fc:e pe afferri op9rtere. Natn qui apud ... rem Jtqmani dicit ten1pore, fit itnperiul1!.. Hue accedtt quod jC:lt1) mulu fqnt, qut me putant nuntutn mu-lta dt-. Cturunl : idque, arbitror , . ex .ingenio tneo , quod _ eft , . 'I fed laudurn vefl:rarun1 copta mettuntur. ego it1vitus licet , _ fall am brevit.ate Rev era enim cogitaveram plura . qure rpalo tneam illud com. pendntm factatn, quod c;u_m ornnes vos 6 tnvtcttilitnt Prtnctpes . , quoru. m .. ett facia. de;bi-tq, venerat:ione fufpiciarn, hunc tam en oc o t _Qo. modo , Confiantine , numini die abo U t enim ipfQs irnmortales : , deQs quanquatn univerfos anin1o cola1l')us, in..terdum in fuo q ue.mque teinplo ac fede veneralnur ; ita tnihi fas elfe omniutn principutn pietatetn tnetnini!fe, laudibus 7 celeb rare . tetn. 1) l I. A p rimQ igitur incipiam tuz numine : quod plerique ad. hue r fortaffe nefciunt, fed quite atnant plurim.um fciunt. Ab illo enitn pi. vo Claudio manat in te a vita cognatio, qui Romani in1perii folutam & perditatn difciplinam pritnus refortnavit , imtnanefq_ue 2 Gotthorum copias Ponti faucibus & Ifl:ri ore proruptas m _ arique delevit; 3 utinam ! .odiuturnior recreator hotninum, quatn maturior deorutn cotnes. -t-(• vis i . zitur ill.e dies religione cel.ebratus impet:-ii tui I N T E R P R E . T A T I 0.. a ea primum parte .orationem c.ontraham , ,quod &c. N 0 T 1. fuo Eumenius ad locum Tullii pr() tempo11e id multis ignotum fuire ait Eu4 ManiL n. 2. Nam cum 11ntttJ per tf!tatem menius. nondum hujus tmEloritatem loci contingere nu-z. Gotthorum copittJ'. ] Claudius hofl:ium derem : flatueremque nihil hue , nift perfiexercitum ex variis gentibus conBatum ... Bum inge'lfiQ, elaboratum opor-, claffem vero a mplius mille navibus con .. . tere &c. fiantem plane delevit:e. Crefa in eo bello 1 Orationem mtam ref}ui. ] Legunt alii . Gotthorum trecenta viginti mirlia. Treerationem 11zeam defi.derari, alii requiri, alii be!lius Pollio. Et numi Claudio Aug. hrevem ejJe, qunm rej}ui id eft, quam renui, tbico. p rop.terea quod ta:dium vobis afferat alii ; . Utinam diutu1nior. J Nam duos tantum r efi>ici,id eil: magnifiericirciter annos imperavit , nempe a K.aJ • . P:incipes.] Conftantinus, . apr .. an. Chr. 304. ad K.al. Aug. an. Jo 6, Ltctmus & Idattus. 7. Celebrare . . ] Ex his verbis + ille. JSenfus Q!!.amvis f e hanc orationein coram. C . onfi:antino habiliciffimus ille inaugurationis tU
PAGE 224

0 N S T A N T I N 0 A U G U S T o.: tafis habeatur, quoniatn te ifto h-abi. tupritnus ortiavit ; jain tartH:rt ab illo generis in . te imperii defcendit • . r itn6 _ patrerh tuum ipfutn, vetlis iHa 1mperatorire d . omus provexif ; ut ja-tn tno gradu, & ' fupra humanarun1 . rerutn fata , confifleres, pofi duos familix -ture princ .ipes tertius pa-rt-icipes rhajefl'atis S , ture hoc , . Co11fianttnc, 6 quod linpe-ratot es, tantaque tfr nobilitas originis ut nihil tibi addiderit hotiori . s imperium, nee poffit fortuna 7 . ttuinini tuo ilnputare quod tuum efr, omi.ffis atnbitu &; fufftagatib.ne.. . I I I,." Non fortaita hominum confenfio' non repentinus aliquis rfavo-I tis te principem fecit. Imperium nafcendo mert:tifii,. qui dem mihi deorum: imtnortaHutn & pritnum videtur & tnaximunl ) in lttcem fratitn fe .. liceril venire, & ea alii vix fotius vitz lalioribus fequ.untur, j3tm d:omi . parta fufcipere. 2 ' QEamvis enim 1nagna fit & ad mi .. felicitas qure ftipendiis in ordin 'em meritis , , & 111ilitia! gradibus e-If: mehfis ad faftigium iftud afcendit, & folis virtu tis nixa. radicibus ad tantu .rtr potenti fuffragiao_ .. -te , ,ha:rtdem d.dhnarat .cum., aut te,.:

PAGE 225

... !to4 E.u M E . N I I PANE G Y R I C U . S intrafti, . confefiimque te i11i paterni lares videre Neque eniln erat dubium, quin ei compe.teret hxreditas, quetn 7. primum itnperatori tiliu1n fata trihui{fent. Te enim ille & imperator in : terris, & in . crelo deus , in crtatis flare . generavit, toto S c.orpore vigens, Jlla pr(ditus alacritate ac fortitudine, qua cum bella ritna twn .pr x . cipue ca. mpis 3 Vindonis geflit. In de tfr quod tanta ex illo in te form .a? fitnilitudo.tranfivit, ut fignante natura vultibus tuis impreffa vii' . deatur. Idem enitn e:, rurfus in te co lim us , afpeCtus, eadem in fronte gravitas , eadem in oculis &in ore tranquillitas. Sic eft index lo d.cfiiz rubor, {ic.tefiis fertno Accipe ; lmperator, accipe rum Do let quod Confl:antius exceffit a nobis, fed dutn te cernimus ilium ex.ceffilfe non credimus. quid _ ego Ium exceffiffe dico , cujus immortalia facta vivunt , & in ore otnnium minu.tn oculifque verfantur . ? . lJ VAl . enitn non dico reminifcitur ,fed quis non adhuc modo v.idet quantis ille rebus auxerit ornaritque rempublicam ? adfcitus imperio, prima adventu fuo innumerabili hofiiutn cJafie ferveri; teln 1 exclufit Ocean urn, exercitutnque ilium, qui Bononienfis oppidi tus infederat terra par iter ac 1nari fepfit, cum reciprocos curfus illius ele .. 2.0 rnenti ja8:is inter undas valJis dire1nilfet, ut quorum porta-s al .. lueret , mare & quod tangerent perdidi{fcnt. eodem exercitu tute capto , clementia confervato , du1n 3!dificandrs claflibus . Britannire cuperatio comparatur, 3 tenam Bataviatn ,fub ipfo quondam+ alumno fuC:; a diverfis Franco rum gentibus occupatam , omni hofie purgavit, nee con .. l5 tentus viciffe, ipfas r in Rotnanas tranfiulit nationes, ut non folum . arm fed etiam feritatem ponere cogerentur. Nam quid ego de . receptione Brf tannire loquar ? Ad quam 6 ita quieto mari navigavit, ut ' Oceanusilfe, tan .. to vectore flupefaetus , caruiife fuis Jnotib us vi"deretur ; ita perveccus 1 ut comitata ilium fit, fed prreftolata viCtoria,, . N 0 T .IE. tx ltalia ad fe evocavit, aut ad eum ipfe .2.. Primum .imp. filium. ] prim urn ex Helena fufcepit, cum effet in pri1no a::i.t1tw' flore. Antequ.am Theodoram Maxi miani filiam conjugem accepit. 3 Findonis. ] Infra, Vit'ldo nus fe.u Vindoniffa urbs in Helvetia, ad Ambronicum pagum , propter Arolam fJuviun1 nunc Wtnfdifch. I. E:xclufit Otellmtm. ] Defixis in portus a ditu faxis & trabibus, ne Caraufii claffis, ora1n hanc tenebat Bononienfibus 'l!'enire auxilio poffct. Vide pan. f n. 6. Eoiem ] Id eft 1 quas CarauGus collocarat copiis: 3 Terrl'l'll! ] Non Batavic;:un, ut ernendant aliqui. Nam Catullus Celtiberiatn terram, & Tibullus Campaniam terram. dicit, Non t ibi fi 'ampani4 terra daretur. . -4 . .Alumnq fuo. ] Caraufio in Hungaria ? fed in Flandria nat urn . s. In Romanas t r anftulit nat,] In Gall i as Romanis fubjeCl:as , puta ut ,A.mbianurri. Bellovacum, Tricaffinurri & Lingonicum agru1n colerent. n. 21. 6. quieti mari. J Pofi recuperatas de.; citno tandem anno BritanDias ingrcditur. pan. S• n. 19, rurfu s

PAGE 226

r, . c 0 N .. S TAN T I N . O v r. de mifericoraia dicam' qua 1 victis temperavit ? quid de jufiitia' .qua fpoliatis amHiirefiituit ? quid de providentia, qua foR:henus illexerat tlt infulatn, quam r divortio fui idem , ainnis atnpleCtitur, pedefiri agmine aufa tranfinittere repente flumi ne clauderetur ,& demiffis fiatim obfeffa navigiis , ita dedere co geretur, but, quod difficilius efl: forte comtnuni, eligeret, & ex captivitati 1). tra .deret, cum reliquiis fuis infamiam proditionis fuorum. VI I. Dies me ante defieiet quam oratio; fi omnia patris tui facta vel h.ac hrcvitate percurram. Cujus edam fuprema • ilia expeditio non Bri-, tannic.a tropa!a, ut vulgo certum eft , expetivit, fed diis jam vocantibus ad intitnum terr.arutn limen aceeffit. Neque enim iHe totta.ntifque r e bus gefiis non dico Caledonun1 , aliorutnque Picco rum filvas& paludes , fed nee Hiberniam proxitnatn, nee Thulen ultitnam, nee ipfas, li qure funt, Fortunato rum infulas dignabatur aequirere, fed , quod eloqui netnini vo lJ.Jit, iturus ad deos t genitorem illutn deorum, ig.nea ca:li aflra refoven2-J. tetn, Ocean urn, ut fruiturus exinde luce perpetua, jam videret I N T E R p R .E T A T I o. , a fl.u,mn concretus gelu Rhenus invitarat. I communem experti effint ,feligerent quos oh b Ut qu1d efl , fi fort em ' fides . N 0 T t. PiEiis ] A tempern.-meroliffimo Alamannorum exercitu; m 'ox 'IJit. Barthius adverf l. •+ c. 9 ipfo _eodem die accenfis fuorum animis 2 Se eiu(modi iudici9 dedit. J Ahundare ranta vi integravit pugnam, ut lx. eorum videtur vox illa Judicio: igitur iila ejetl:a millia ceciderit. Er1trop. fenfus eft. Tal em fe , & pta:fiitit . 5. Divortio fui . ] Infulam Batavia.m . ut &c. alii legunt fe eiufmodi judicem , vel quam olim tefie Plinio prope cen.tum m. potius Je ejufmodi 1Jindic.em dedit &c. . pafin longitudinem exten{am,nunc multo 3 Propriis ex &c. J Fran cos non angufiiorem , Rhenus in duas partes fe di modo in Galliis & Batavia ubi graffahanvidens undequaque Idem. au.; .. etiam in Germanici maris parte (ep-tern ille flu vi us ex altera parte Rhenui tentrionali , id eft , in ori ginis fu;:e loco , dicitur , Y aha lis ex altera. Hue. irrumpere victos in de(ertas . Galli arum partes aufo, Francos obCedit parite1: Conftaruius, :xit, ut. & has terras ,o)erent & fi. & .. dedition em coegit. . . gna fequerentur. 1.' IUa J Adver{us Pifros. 4 Lingonicam 'ViE1ori11m. ] . ConA:antius 2 .. Geniterem deorum.] Ita oceanum ap ... ju;xta LingonasprJmum eft a nu. pellat Homerus zox.O.dcul' 'II -.., . ' c .. c

PAGE 227

E u M I! N I l N \ E G y R I. c u s ' \ ... . illic > diem continuum. Vere profecco temp Ia. tuerunt , receptufque efi confeffu crelttum , Jove tpfo 4 dexteratn rigente • . itno fratitn dixit ut decebat s-Conil:anttum Ptum : mantfeH:e entm fententta patrts c elecruses imperator. O!:tod quidem ita nos dicere cutn veritas juhet, 1 P.ietati ut , gratiffimum. eft Sed cur tuts aff e cbbus b!andtatnur, cum otnntum deorum fuertt tlla fentenua, & quid em jam pridern 8 auftoritate prctfcripta , quam vis tum pleno firmata , fit e0nfilio? ]am tunc enitn cceleftibus fuffragiis ad falutetn re ipublicre vo ' t o i cabaris, cun1 ad tempus ipfum, quo pater in Britanniam transfretabat, fi jam vela repentinus tuns adventus illuxit : ut non adveetu$. curfu publico, fed divino quodatn advolalfe curricula videreris. _ VI II. Non enitn ulla Perfarum, 1 Cydonumve tela tam certis QUS d e ftinata fixerunt, quam tempeftivus patri tu o terras relicturo cotne s affuifii ,' otnnefque illius curas,quas przfaga & tacita mente volvebat, . . fen tie fecuritate laxafti. Dii bani, quanta Confl:antium Piu.m etia ni , ih cxceffu fuo felicitate donafl:is l Imperator tranfitutn faeturus in ccelum vidit, quem relinquebat Illico enitn atque ille fuerat ...-xemptus, univerfus in te > confe.nftt exercitus, te omnium mentes ocu-.. lique ftgnarunt, & quanquam tu ad feniores principes de fumtna _ , . N 0 T )l,iat• p.'t!rneg. T,1-c.W. Et divum Tethyn integritatem fenfus , juxta vcterem coat: matretn, Oceanutnque parentem. Fortaife cern. i q uia folern communem omnium paren7 tutt.] Nihil en i m reque ota ... tern, qnetn ignem dfe Stoici putant aquis tum tibi, quam f i a patr e detl:us tis f uis pafcit. rator. . ; . Die m pmne continuum.] Propter Sphre. 8. Aufloritate prLfcripta. J Id efi, obliquitatem & folis d e flection em J u quaG prrefcriptioni-s jure. venal. Satyr. 2.. 1 6r. minima contentos nofle t. &c. J Cyclones populi i n f u .. B r ita mzos. Tacit. inJ ul. vita : Nox fa! quorutn urbs a Strabane Cytiodarll & extrema Brittmni4 parte, brevis, n ia, a Ptolema::o Cydonis, ab ali is Cy.do n ut finem , atque initit'm lu,is exiguo dijcrimiappellatur. . :: 'JJe i1zteruojf41 &c. 2.. Omnefque illiu1 turM.] Ita Eufe b ius 4. Dexteram porrigente.] Extat Confianlibro de vita Confiantini. Addit vero zo,.. t ini numus curru in crelum n a ras Conftantio egrotanti, & ob ,eterorum defuper manus e coclo porrecta: ft/io.ntm inepttJm indo/em. angelum 11. • tin1ilem haud dubie nUl11Uln Conftanti o fliti.Jfe qui j'uberet ' Gonflantin' o relinquer:t fuiffe oportet. . imperium. 5 Co11jhmtium p ium. ] .Id refpondit , 3 . e:Jtercitm. ] Annitente lJliod pi urn Videtqr 1 Rege, qui . adverfu s a u.tem pe,uhan .. noP1ctos Bntanma: popul.os aux1ho venera t • . J}Une p1us d1tlus n. S. q n a :nt"-p iaor . Conflmztium pium etiam in excejju j u , . fe:lic#a.-, 4 Et tu . J Rhenani eJi tionem te dona.ftis! pan. 8 . .n. 4 . . E r at iUe In ali is enim eft, . & qutznq-am J-uppofitus , tr.t Con.ftantii pii filius. . nd feniores priricipes de fumma republica, m t'I.l" E.leflils es. J Ita fult ad dofe mea quidem fe.qtentia. .

PAGE 228

io'1' fieri place ret retulilfes , tatnen quod illi rnox jud!C!O probaverunt. . Purpuram fiatun ttbt cum prtmus Copiam ttii fecit egreffus milites, utilitati publicre tnagis quam tuis affetl:ibus vientes, injecere lacrymai1ti. 4 Neque enim fas erat diutius fled principem confecratum. Diceris etiam, Itnperator inviete , ardoretn illutn te des ' exercitus fuge.re conatus 1 calcari.bus incita f!e. qutdem, ut verum audtas, adnlefcentl
PAGE 229

oS E U M E N I 1 P A N E G Y R I C U S di nova deum numina univerfo orbi colenda defcenduat ? Sic 4-Meicu.rius . a Nilo, r flumiriis ?riga ," fie 6 ' Liber ab Indis b pr.ope confciis folis orientis , deos _ fe, gepttbus pra!fente ,$. funt . profecto tnedi , ter _ raneis l,oca vicina indepro pius a diis mit-: $ titur imperator, ubi terra finitur. , . X •.. Imperatoris igitur filius, & tanti & tam felici ter adeptus imperiutn, quomoqo rempublicam vindicare crepifii ? 1 Ignoc;. biletn credo aliqua .tn. barbarorum manum repentino , itnpetu, . & itnprovi _"'' fo ortus tui aufpicia tcntaffe. Affecifl:i prena temeritati,_s z re--_ ges ipfos Francice, .quj per abfentiam patris .. tui violaverant : non dubita.fl:i. cruciati?us ; nihil verjtus : gentis ilJi.us ?dia : tua & tnexptabtles tras. Cur entm ullam rcputet JUite feyerttatts offenfatn imp , qitod fecit tueri pot eft ? 3 Tua efl:, qua: par cit ,_ initnicis, & fibi magis profpicit, quatn igJ.?ofcit. Te vero , Confiantine, 5 quantumlibet oderint hoftes, dun _ 1 perhorrefcant. _ e(l enitn 4 vera virtus, ut _ non atnent, & quiefcatat. Cautior licet fit, qui devinctos ha , bet per veniam perdu.eUes, fortior tam en eft, qui calc _at iratos. .R.enova(fii, illam Romani imperii 9u_a: de cap tis . .. hofitum ductbus vtnq1Cl:am morte futne bat. Tunc entm capttvl rcges cum . a portis ufque foru1 n , triumphantium currus honefiaffent , Capitolium currum cceperat ii?perator, abrepti in carcerern .. { necabantur. 5 Unu s Perfes , t pfo Paulo qut dedentem fe acceperat depre_ (ante, illius feveritatis Ceteri in vinculis .. luce ! I N T E lt l? R E T A T I . bIn en /ere parte uhi oritur fol. N 0 T ./. vulgaribu.S editionibus eft 4 Mert:urius " Nilo. J Plures Mercurii > fuere. Alius in Cyllene Arcadire monte n a t us , de quo /.Ent id. l. 8. 13 8. Ahus in non procul a Tanagris in corycio monte. Hie de eo fermo eft , qui in lEgypto natus :notior vero eft, qua1n ut ejus gefia commeinorem. 5 Liher ab lndis. J A tqui Thebanus erat, fed & Indos petiit . , delevitque. Unde vi;... ltor reverfus divi_nis honoribus exc ep-tus eft. 6. Fluminis BrigtJ neflitur. J De Nili ori _ gine Ifaacus \7 offius in commentario fupet ea re, quem tu confule. -lgnobilem: credo &c.]Tai_'lgit Maximiani de Bagaudis vitl:oriam' quam Ut Confiantino aduletur elevat. Maximianus autem videtur tum objiffe. ipfos ] . & Rega' ifum , qui contra cu1n Con .. fiantiQ fe commoverant. Hos Con fiantinus in theatrum induxit belluis dila.: niandos. Eutrop. . 3 • . Tua dementia . .J A Iii Clementia iJI 1 tel efi, fiultUJn eft _ partere inimicis tu, & fibi potius profpicere, quam ex p.Ia quadam voluntate al'iis ignofcere. Gru: terus, Tuta clrimen#a eft, id eft, tft & utrutnvis eligeo < , 4 Ve1 .. a virtus : '] Vera . virtus dl: fa cere ut, vel qui tenon ament, placide tibi ob-: tem perent. . -Umu Perfes. J Perfes Macedonum Rex an. V. C. f7' 6 . Philippo patri fucce{.. /jt. Is undecimo poft anno a Paulo .J.Emi: lio vitl:hs ante vifroris fui triumphalem currum dutlus eft . Liviru I. luflinM /. 33 Plutarchus in mil."' f/e!Jfiut L.J.ster&. • . '.. .

PAGE 230

C 0 N S T A N T I N 0 ( A U a U s T o.' 2-09 t i ; . a liis regibus de. dere docutnentum, ut amicitiam ltoma nam quam exafp . era : re jufiitian1 • . Ad eo & hoc " boni confert poena . bus irrogata, ut nonfoluminitnici ferocire non. audeant, fed etiam amici' itnpenJius , revereantur. . X I. efl: igitur, Itnperator . , pax ifl:a qua fruitnur. Neque enim ; R heni jam gurgitibus, fed nominis tui terrore munimur iJle aut arefcat a!il:u, aut refifl.:at gelu , . neutro hofl:is au debit . uti v_ado. N i hil enim tam ' vallo natura pra!clufit, quod non penetret aud a cia, cui re!inquatur. llle eft. inexpugnabilis murus , quenl 1 extrUtt1 fam